# data[].attributes.body
Ekspresjonistyczny obraz Edvarda Muncha z 1893 roku

# data[].attributes.body
Serial o uczniach liceum Hartvig Nissens w Oslo, opowiadający o ich problemach, miłościach i skandalach

# data[].attributes.body
Fårikål, czyli baranina lub jagnięcina gotowana z kapustą i ziarnami czarnego pieprzu, to danie narodowe w Norwegii, którego święto (Fårikåldagen) przypada w ostatni czwartek września

# data[].attributes.body
Współczesny dramat o dorastaniu i współczesnej interpretacji nordyckiej mitologii

# data[].attributes.body
Norwegia leży w północnej części Europy na Półwyspie Skandynawskim

# data[].attributes.body
Graniczy z 3 krajami: Szwecją, Finlandią i Rosją

# data[].attributes.body
Całkowita powierzchnia wynosi 384 484 km² (364 266 km² zajmuje ląd a 20 218 km² woda)

# data[].attributes.body
Posiada jedną z najdłuższych i najbardziej rozbudowanych linii brzegowych – jej całkowita długość to 103 000 km

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W połowie I tysiąclecia n.e. plemiona północnogermańskie, zamieszkujące ziemie obecnej Norwegii wykształciły wiele drobnych państewek plemiennych, w których znaczną rolę odgrywały wiece wolnych mężczyzn (ting). Od końca VIII w. względne przeludnienie związane z ubóstwem gleby oraz walki wewnętrzne i międzyplemienne stały się przyczyną podejmowania przez Skandynawów (zwanych w zachodniej Europie Normanami) wypraw morskich o charakterze rabunkowym, handlowym i kolonizacyjnym. W epoce wikingów (ok. 800-ok. 1066) Norwegowie opanowali Wyspy Owcze, Szetlandy, Orkady, Hebrydy, wyspę Man, część wybrzeży Szkocji i Irlandii, skolonizowali Islandię, założyli osady na Grenlandii i dotarli do wybrzeży Ameryki Północnej. Równocześnie dokonywał się proces krystalizacji państwa norweskiego. Jednoczenie kraju zapoczątkował Harald I Pięknowłosy, opanowując w końcu IX w. większość ziem norweskich. Do 1035 władzę nad częścią kraju lub całą Norwegią sprawowali wielokrotnie królowie Danii. Na przełomie X i XI w. nastąpiła chrystianizacja kraju, po 1035 - utrwalenie niezależnej państwowości norweskiej. W 1152 założono arcybiskupstwo w Nidaros (ob. Trondheim). W 1260 wprowadzono zasady dziedziczności tronu, primogenitury i niepodzielności państwa. W 1261 do Norwegii przyłączono osady na Grenlandii, 1262-64 - Islandię. Od epoki wikingów władzę królów Norwegii uznawały też wyspy szkockie, najdłużej (do 1468) - Orkady i Szetlandy. W 1274-76 skodyfikowano prawo. W XIII w. gospodarkę kraju podporządkowała sobie Hanza, hamując rozwój norweskiego handlu i żeglugi. W XIV w. epidemie (zwłaszcza czarna śmierć 1349-50) spowodowały wyludnienie Norwegii i wskutek tego (brak siły roboczej) zubożenie norweskiego możnowładztwa, które odtąd nie mogło przeciwstawiać się centralnej władzy królewskiej.

W 1319, w wyniku związków dynastycznych, doszło do unii personalnej Norwegii ze Szwecją (do 1363), a 1380 - z Danią. W 1397 Małgorzata I doprowadziła do zawiązania unii 3 królestw skand. (unia kalmarska, którą Szwecja opuściła ostatecznie 1523). Odtąd rosło uzależnienie Norwegii od Danii, krajem zarządzali urzędnicy pochodzenia duńskiego lub niemieckiego. W 1536 Chrystian III ogłosił przekształcenie Norwegii w prowincję duńską oraz wprowadzenie luteranizmu (po próbie oporu wcielone w życie 1537). W 1660 w państwie duńsko-norweskim proklamowano absolutyzm. W XVII w., w wyniku wojen duńsko-szwedzkich, Norwegia utraciła na rzecz Szwecji kilka prowincji. W XVII-XVIII w. znacznie poprawiła się sytuacja gospodarcza. Wykształciła się warstwa rodzimego mieszczaństwa.

Okres rewolucji francuskiej 1789-99 i wojen napoleońskich przyniósł początkowo znaczne ożywienie norweskiego handlu, ale od przystąpienia 1807 Danii do blokady kontynent. przeciwko Wielkiej Brytanii - izolację, głęboki kryzys ekonomiczny i głód. Lata te wzmogły świadomość odrębności Norwegii od Danii. Po klęsce Francji 1814 Dania została zmuszona przez Szwecję, na mocy pokoju kilońskiego, do odstąpienia jej Norwegii (bez Wysp Owczych, Islandii i Grenlandii). Norweskie zgromadzenie narodowe zwołane wówczas przez zwolenników niepodległości, V 1814 uchwaliło konstytucję niepodległej Norwegii (tzw. eidsvollska) i obrało namiestnika duńskiego, Chrystiana Fryderyka, na króla. W X 1814 abdykował on pod militarną presją Szwecji oraz dyplomatyczną - Wielkiej Brytanii i Rosji, a XI 1814 Norwegia zawarła unię personalną ze Szwecją. 1814-1905 oba państwa miały wspólnego monarchę, politykę zagraniczną i służbę konsularną. Króla reprezentował w Norwegii namiestnik (do 1873). Norwegia zachowała swą konstytucję, miała odrębny parlament (Storting), armię oraz mianowany przez króla rząd (na czele z przewodniczącym, od 1873 z premierem), którego część przebywała przy królu w Sztokholmie.

W XIX w. nastąpił szybki przyrost demograficzny i rozwój ekonomiczny kraju. Liczba ludności wzrosła prawie trzykrotnie (mimo licznej emigracji do Ameryki). Bardzo szybko zwiększała się flota handlowa, która 1900 zajmowała po brytyjskiej i amerykańskiej 3. miejsce w świecie. Okres rozkwitu przeżywała kultura norweska, sięgająca do tradycji ludowej i wyzwalająca się spod dominacji duńskiej. W 1884, po długotrwałym sporze z królem, Storting uzyskał wprowadzenie odpowiedzialności rządu przed parlamentem; powstały pierwsze partie polityczne. W 1898 wprowadzono powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn i 1913 - dla kobiet. Na tle dążenia do równouprawnienia ze Szwecją od 1892 narastał spór o prawo Norwegii do odrębnej służby dyplomatycznej i konsularnej. Wobec sprzeciwu króla Storting 1905 rozwiązał unię i powołał na tron księcia duńskiego Karola, który przyjął imię Håkona VII.

Podczas I wojny światowej Norwegia zachowała neutralność. Od 1920 była członkiem Ligi Narodów, a 1920 w paryskim traktacie międzynarodowym uznano jej suwerenność nad Svalbardem. W 1930 włączyła do swego terytorium wyspę Jan Mayen. Kryzysy gospodarcze w 1. połowie lat 20. i na przełomie lat 20. i 30. spowodowały wzrost wpływów socjaldemokratów, którzy 1935 przejęli rządy: polityka interwencjonizmu państwowego, reforma prawodawstwa pracy, rozbudowa świadczeń socjalnych. Do 1940 Norwegia kontynuowała politykę ścisłej neutralności. W V 1939 odrzuciła ofertę Niemiec zawarcia paktu o nieagresji; po wybuchu II wojny światowej ogłosiła neutralność. 9 IV 1940 Norwegia została zaatakowana przez Niemcy; mimo szybkiego opanowania przez nie ważniejszych miast, portów i lotnisk (desanty powietrzne i morskie), opór wojsk norweskich, wspartych w rejonie Narwiku przez korpus ekspedycyjny brytyjsko-francusko-polski, trwał do 10 VI. Król, rząd i część floty oraz wojska ewakuowali się do Wielkiej Brytanii i kontynuowali walkę z Niemcami. Z niemieckimi władzami okupacyjnymi współpracowała faszystowska Jedność Narodowa V. Quislinga, który 1942-45 sprawował funkcję premiera kolaboranckiego rządu. Ruchem oporu kierował Front Krajowy i jego organizacja wojskowa Milorg. W końcu 1944 wojska sowieckie wyzwoliły prowincję Finnmark. 8 V 1945 siły niemieckie w Norwegii skapitulowały bez walki przed zachodnimi aliantami.

Od 1945 Norwegia jest czł. ONZ. W 1947 przyjęła pomoc w ramach planu Marshalla, a 1949 została członkiem NATO. Kontynuuje bliskie kontakty polityczne i gospodarcze z krajami skandynawskimi. Od 1952 należy do Rady Nordyckiej, od 1960 - EFTA.

Po 1945 najsilniejszym ugrupowaniem politycznym pozostali socjaldemokraci, sprawujący rządy przez większość kadencji i realizujący wizję tzw. państwa dobrobytu. W latach 70. duży wpływ na przyspieszenie rozwoju gospodarczego oraz wzrost zamożności społeczeństwa miało rozpoczęcie eksploatacji nowo odkrytych złóż ropy naftowej i gazu na Morzu Północnym. Od lat 60. dyskutuje kwestię członkostwa Norwegii w EWG (UE) - 1972 i 1994 w referendach wygrali przeciwnicy integracji. W 1994 wszedł w życie układ o utworzeniu Europejskiego Obszaru Gospodarczego, który objął także Norwegię. W 1997-2000 i 2001-05 rządziła koalicja partii centroprawicowych chadeka K.M. Bondevika.

# data[].attributes.attachment_link.title
Norwegia. Historia, Encyklopedia PWN: źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy

# data[].attributes.attachment_link.description
Internetowa encyklopedia PWN - zawierająca ok. 200 tysięcy artykułów, haseł, ilustracji, kalendariów, tabel ze stale aktualizowanej bazy encyklopedycznej Wydawnictwa Naukowego PWN - to najlepsze źródło rzetelnej i wiarygodnej wiedzy.

# data[].attributes.body
Od 17 stycznia 1991 roku król Norwegii

# data[].attributes.body
Premier i przewodnicząca Partii Konserwatywnej, jedna z bardziej wpływowych osób w Norwegii

# data[].attributes.body
Malarz i prekursor ekspresjonizmu. Jego najsłynniejszym dziełem jest Krzyk z 1893 roku

# data[].attributes.body
DJ i producent muzyczny. Obecnie zajmuje pierwsze miejsce na norweskiej platformie youtube

# data[].attributes.body
Norwegia jest jednym z najbardziej przyjaznych i tolerancyjnych krajów w Europie. W rankingu ILGA, mierzący poziom równouprawnienia osób LGBTI w Europie, zajmuje 4. miejsce, tuż za Maltą, Danią i Belgią

# data[].attributes.body
Piłkarz, występujący na pozycji napastnika w angielskim klubie Manchester City oraz w reprezentacji Norwegii

# data[].attributes.body
Tacofredag to tłumacząc dosłownie „piątek z taco”, czyli meksykańskim daniem, które w Norwegii od lat bije rekordy popularności. Wielu Norwegów co tydzień w piątek siada całą rodziną i spożywa kuchnie meksykańską

# data[].attributes.body
Russefeiring to tradycyjne święto obchodzone przez norweskich uczniów szkół średnich w ostatnim semestrze wiosennym. Uroczystości Russ zwykle odbywają się przed egzaminem końcowym dla uczniów szkół średnich, zanim pójdą na uniwersytet lub do college'u. Uczniowie mają różne sposoby świętowania: niektórzy kupują duże autobusy i jeżdżą imprezując całą noc, podczas gdy inni mogą po prostu kupić furgonetkę lub samochód. Russefeiring tradycyjnie rozpoczyna się około 20 kwietnia i kończy 17 maja, w dzień norweskiej konstytucji. Uczestnicy noszą codziennie, te same kolorowe kombinezony (zazwyczaj czerwone). W grupach kupują lub wynajmują autobusy do imprezowania. Niektórzy świętują w tym okresie niemal bez przerwy. Z obchodami regularnie wiąże się pijaństwo i zakłócenia porządku publicznego

# data[].attributes.body
Najsłynniejszy norweski dramatopisarz. Autor min. En folkefiende

# data[].attributes.body
Pierwsza w Norwegii kobieta, której przyznano tytuł profesora. Światowej sławy ekspert w dziedzinie zoologii i cytologii. Pionierka prac naukowych w zakresie dziedziczenia, jedna z pierwszych na świecie badaczy chromosomów, założycielka Instytutu Genetyki uniwersytetu w Oslo

# data[].attributes.body
Utwór debiutujący na eurowizyjnej scenie w 2022, śpiewany przez Subwoolfer

# data[].attributes.body
Polowanie na wieloryby jest legalne. W sezonie, takie mięso można dostać nawet w sklepach spożywczych

# data[].attributes.body
Główna religia to luteranizm, większość społeczeństwa należy do Kościoła Norweskiego, jednak frekwencja w kościołach jest niska. Największymi mniejszościami religijnymi są muzułmanie i katolicy

# data[].attributes.body
Oficjalnie używane są dwa warianty zapisu języka norweskiego: bokmål i nynorsk, oprócz tego istnije wiele dialektów