# data[].attributes.headline
"Piękno i bestie. Niebezpieczne baśnie" Somana Chainaniego

# data[].attributes.subject
"Piękno i bestie. Niebezpieczne baśnie" Somana Chainaniego

# data[].attributes.body
"Piękno i bestie. Niebezpieczne baśnie" to zbiór napisanych przez Somana Chainaniego dwunastu opowiadań będących retellingami klasycznych baśni. Są to: ,,Czerwony Kapturek", ,,Królewna Śnieżka", ,,Śpiąca królewna", ,,Roszpunka", ,,Jaś i magiczna fasola", ,,Jaś i Małgosia", ,,Piękna i Bestia", ,,Sinobrody", ,,Kopciuszek", ,,Mała syrena" (pisownia oryginalna), ,,Titelitury" oraz ,,Piotruś Pan" (którego pierwowzór, de facto, nie pochodzi z żadnej baśni lecz z powieści J. M. Barriego).

Proponowane przez autora rozwiązania fabularne czasem są mocniej inspirowane oryginalnymi wersjami baśni, czasem są niejaką ich kontynuacją oraz próbą odpowiedzi na pytanie ,,Co by było gdyby...?" a czasem są całkowicie zmodyfikowane, gdzie pierwowzór służy jedynie inspiracji i pretekstowi do przekazania własnych przemyśleń.

# data[].attributes.attachment_caption
Link do wywiadu z autorem, z którego pochodzi podany cytat

# data[].attributes.body
Chainani jest indyjsko-amerykańskim autorem, który dorastał w Stanach Zjednoczonych. Jest także osobą homoseksualną. O swoich doświadczeniach jako jedyne dziecko o innej skórze niż biała w szkole na Florydzie mówi tak: "You really feel like an alien. You have nothing to fit into. You just feel like you don't belong, and it's very difficult to accept yourself. And I think fairytales is where I kept going back to because something about them is comforting," Chainani explains. "But I think there always was this longing to, as an outsider, find the rules of the world I lived in. And as I got older, I started to realize, well, I need to rewrite those roles.¹"

1. https://people.com/books/soman-chainani-beasts-and-beauty-deconstructs-disney-fairytales/ [dostęp 01.2025 r.]

# data[].attributes.attachment_link.title
Beasts and Beauty Author Soman Chainani Deconstructs Fairytales with Modern Lessons in New Book

# data[].attributes.attachment_link.description
Soman Chainani tells PEOPLE his new book Beasts and Beauty: Dangerous Tales looks at classic fairytales “as if they were set in those times, but had an eye to the future”

# data[].attributes.body
Soman Chainani w swojej książce skupia się na przekazaniu głosu bohaterom literackim będącymi reprezentantami grup społecznych, które według autora nie miały wcześniej szans na uczestnictwo w klasycznej baśni. Autor uważa, że teksty, na których wiele pokoleń było wychowywanych, nie są obecnie aktualne i przestają mieć znaczenie w obecnym świecie. Stwierdził, że na każdym kontynencie te same baśnie są znane i niejako ,,wpisane w nasze DNA". Postanowił stworzyć opowieści, które odpowiedzą na pytanie o to, jak klasyczne historie wyglądałyby, gdyby były pisane w dzisiejszej rzeczywistości.

# data[].attributes.body
Link do wywiadu, w którym autor opowiada o swoich motywacjach do napisania Piękna i bestii. Niebezpiecznych baśni.

# data[].attributes.attachment_link.title
Soman Chainani' talks about his latest book, "Beasts and Beauty"

# data[].attributes.attachment_caption
Ilustracja z ,,Piękna i bestii. Niebezpiecznych baśni" R. Chainaniego (zdjęcie własne)

# data[].attributes.headline
Fabuła "Królewny Śnieżki" w wersji Chainaniego

# data[].attributes.subject
Fabuła "Królewny Śnieżki" w wersji Chainaniego

# data[].attributes.body
Historia zaczyna się od czarnoskórej kobiety, która żeni się z księciem, a po objęciu przez niego tronu staje się królową. Poddani nie są zadowoleni z czarnoskórej królowej więc król poświęca jej coraz mniej czasu i zaczyna spotykać się z białymi kobietami. Królowa rodzi dziecko i prosi, żeby było ,,białe jak śnieg, czerwone jak krew i czarne jak ptak". Dziecko rodzi się takie, ale ze czarną skórą a białe ma jedynie białka oczu. Następnie królowa umiera i król żeni się z nową kobietą. Macocha nienawidzi Śnieżki. Nie czyni tego z powodu urody dziewczyny, powody uczucia nie są podane. Kobieta jest bardzo próżna i gdy słyszy, że Śnieżka jest przez lustro uważana za najpiękniejszą, to rozkazuje ją zabić myśliwemu i przynieść jej wątrobę i płuca. Leśniczy daruje dziewczynie życie, królowa zjada wnętrzności zabitego dzika i myśli, że dziewczyna nie żyje. Gdy dowiaduje się prawdy od lustra, połyka miksturę, która postarza jej ciało i barwi skórę na ciemny kolor. W tym czasie Śnieżka zamieszkuje u siedmiu krasnoludków, które zostały wygnane z sąsiedniego królestwa z powodu swojej czarnej skóry. Zmieniona królowa przychodzi do Śnieżki i truje ją zaczarowanym grzebieniem lecz krasnoludki ratują Śnieżkę. Za drugim razem królowa chce podarować dziewczynie zaczarowane jabłko ale ta częstuje królową chlebem, który ma rozjaśniać skórę. Próżna macocha zjada go i umiera, ponieważ w środku był zatruty grzebień. Krasnoludki chowają królową do szklanej trumny i po wielu miesiącach zjawia się książę, któremu się ona podoba. Krasnoludki w zamian proponują księciu rękę jeszcze piękniejszej kobiety i... historia się powtarza. Następuje przepisanie fragmentu, którym rozpoczynało się opowiadanie ale w momencie choroby Śnieżki, teraz już królowej, krasnoludki zabierają ją ze sobą i leczą a Śnieżka zasiada na tronie i opiekuje się swoją nowonarodzoną czarnoskórą córką.

# data[].attributes.attachment_caption
Ilustracja z ,,Piękno i bestie. Niebezpieczne baśnie" R. Chainaniego (zdjęcie własne)

# data[].attributes.headline
Zerwanie z tradycyjnym wizerunkiem Śnieżki

# data[].attributes.subject
Zerwanie z tradycyjnym wizerunkiem Śnieżki

# data[].attributes.body
Retelling Królewny Śnieżki ,,bawi się" konwencją już u samej jej podstawy, bowiem Śnieżka, która z definicji i z imienia powinna być biała okazuje się czarnoskórą dziewczyną. To, że czytelnik jest zaskoczony może już nasuwać myśl o prawdopodobnym rozwinięciu i interpretacji tego tekstu.

Gdzie ujawnia się rasizm w społeczeństwie, w którym żyje Śnieżka?

Gdy książę spotyka się z matką Śnieżki nikt nie zgłasza sprzeciwu, ale gdy ma ona zostać królową jest to już według poddanych niedopuszczalne. Spadł ostracyzm na mieszane małżeństwa, a czarnoskóra kobieta jawi się jako materiał na kochankę, ale nie na żonę;

Macocha nie bierze pod uwagę, że Śnieżka może być uważana za najpiękniejszą. Podczas rozmowy z lustrem słyszy, że Śnieżka najbardziej jaśnieje urodą, co jest dla niej nie do pomyślenia, że ktoś może tak powiedzieć o czarnoskórej dziewczynie;

Królowa nienawidzi Śnieżki już zanim dowiaduje się, że ktoś może uważać ją za piękną. Nie znosi jej już za samo jej jestestwo, bezpodstawnie. Stawia to pytanie o uzasadnienie rasizmu i niechęci do czarnoskórych bez podstaw;

Krasnoludki mieszkają na odludziu, ponieważ są nieakceptowane przez społeczeństwo. Zostały wygnane z królestwa ,,za górą", w którym pracowały, ponieważ nie były tam mile widziane. Wprost mówią Śnieżce, że udanie się tam w jej przypadku jest niebezpieczne;

Zamieszkanie Śnieżki z krasnoludkami (jedynymi czarnoskórymi postaciami) pokazuje solidarność ale i odseparowanie ludzi ze względów rasowych;

Królowa-macocha o Śnieżce: ,,Samo jej istnienie zagrażało porządkowi świata i stanowiło znak nowych czasów."

Tymi nowymi czasami według królowej jest to, że nagle czarnoskóra dziewczyna może być postrzegana w kategoriach atrakcyjności.;

Wspomnienie o tym, że teraz żyjąc w lesie, Śnieżka może swobodnie zapuszczać włosy. Przez królową były one wyśmiewane. Kazała jej szczotkować je, prostować i twierdziła, że najlepiej wyglądają zasłonięte ścierką.

To analogia do przymusu traktowania afroamerykańskiego typu włosa o mocnym skręcie przez społeczeństwo, gdzie wiele czarnoskórych ludzi było zmuszanych społecznie do zmiany swoich fryzur, np. w pracy czarnoskóre kobiety muszą prostować włosy.

Królowa w oryginalnej wersji baśni przemienia się w starą kobietę. W tej wersji dodatkowo przyciemnia swoją skórę. Śnieżka myśli, że nie może być to jej macocha w przebraniu, ponieważ ta nigdy nie pozwoliłaby sobie na taki wygląd.

# data[].attributes.attachment_caption
Śnieżka królową. Ilustracja z ,,Piękno i bestie. Niebezpieczne baśnie" R. Chainaniego (zdjęcie własne)

# data[].attributes.body
Królewna Śnieżka - transformacja postaci na poziomie wizualnym (kolor skóry)

Krasnoludki - transformacja postaci na poziomie wizualnym (kolor skóry). Dodanie wątku prześladowania na tle rasowym

Macocha - psychologizacja postaci poprzez dodanie wątku posiadania przez nią uprzedzeń na tle rasowym

# data[].attributes.headline
Modyfikacje treści względem klasycznej baśni na poziomie wydarzeń

# data[].attributes.subject
Modyfikacje treści względem klasycznej baśni na poziomie wydarzeń

# data[].attributes.body
Spotkanie z leśniczym

W oryginalnej wersji Grimmów, leśniczy nie zabija Śnieżki, ponieważ żal mu zgładzić piękną dziewczynę. W tej wersji Śnieżka pyta leśniczego ,,Za co?". Nie błaga go o wolność, a leśniczego porusza to, że nie stara się uciec, jakby faktycznie była winna. Tym samym autor zmienia postrzeganie wartości. To nie uroda ratuje dziewczynę, ale jej niewinność.

Śmierć królowej macochy i motyw szklanej trumny

U Grimmów królowa zostaje zaproszona na wesele Śnieżki z księciem i za karę ma tańczyć w rozżarzonych pantoflach aż do śmierci. Tu Śnieżka wymierza macosze sprawiedliwość gładząc ją własną bronią oraz zabijając ją rasizmem (myślała, że zatruty chleb ją wybieli).

Zainteresowania księcia

Książe z początku interesuje się królową a nie Śnieżką. Co prawda, w obu wersjach zainteresowany jest po prostu kobietą leżącą w trumnie. Autor zdaje się sugerować czytelnikowi swoje spostrzeżenie na temat poprzez ten fragment:

,,Wpatrywał się w leżącą w szklanej trumnie królową. - Cóż za piękność - rzekł. - Z pewnością jest najpiękniejsza na świecie. Krasnoludki stłumiły jęk. Był jednym z tych ludzi.₁"

Mamy tu ,,wbicie szpileczki" wobec nekrofilskich i uprzedmiatawiających kobiety poglądów księcia z bajki.

Chainani S., Piękno i bestie. Niebezpieczne baśnie, tłum. Kaczorowska M., Warszawa 2021.

# data[].attributes.headline
Osadzenie wątków współczesnych w baśniowej fabule

# data[].attributes.subject
Osadzenie wątków współczesnych w baśniowej fabule

# data[].attributes.body
Chainani zachowuje konwencje baśniowe. Postaci podzielone są na dobre i złe, te drugoplanowe nie posiadają pośredniego znaczenia dla fabuły, występują wątki fantastyczne i cudowność (magia królowej i magiczne zwierciadło), charakteryzowane są poprzez ich działania, czas i przestrzeń nie są określone, zachowany jest schemat z grimmowskiej Królewny Śnieżki, baśń ma charakter symboliczny.

Zwrócenie uwagi na kwestię rasizmu zmienia postrzeganie całej baśni. Nie dochodzi przy tym do zmian w obrębie wzorca gatunkowego, czas i miejsce akcji nie zostały zmienione i dalej są niedookreślone. Natomiast poruszenie problemu, który jest jednym z najistotniejszych w obecnej dyskusji publicznej zmienia jej wydźwięk, a zarazem nie zmienia faktu, że jest to baśń uniwersalna. Tylko, że w czasach, w których powstawała, świadomość społeczna była zupełnie inna i nie był on poruszany. Dzięki szkieletowi baśni, który ma charakter ponadczasowy dochodzi do metaforyzacji tekstu i zmienienia jego pierwotnego znaczenia.

# data[].attributes.body
Aby zachęcić do sięgnięcia po ten zbiór retellingów, poniżej podaję kilka zapowiedzi poruszanych w nich tematów:

Śpiąca królewna - Czy postać z baśni może być homoseksualna?

Mała syrena - Dlaczego chcesz poświęcić swoje życie mężczyźnie, którego nawet nie znasz?

Jaś i Małgosia - Kto w tej baśni jest prawdziwym złoczyńcą?

Roszpunka - Czy każda księżniczka potrzebuje swojego księcia?

Te baśnie stały się pretekstem do refleksji nad pewnymi kwestiami światopoglądowymi oraz tym w jaki sposób niektóre baśnie propagują niewłaściwe wzorce.

# data[].attributes.body
W tej baśni występuje refleksja autora na temat klasycznych baśni:

,,Nie znała jednak [Śnieżka - M.M.] żadnych baśni. Żadnych, które byłyby dobre. W zamku słyszała tylko opowieści o bestiach i pięknościach, a opowieści te nie miały żadnego sensu. Była jednak zbyt mądra, żeby to przyznać albo powiedzieć, że nie ma baśni dla ludzi takich jak oni. Uznała, że najwyższy czas, by je wymyślić.¹”

Widać wyraźne pokrycie tych słów z wypowiedziami autora podczas wywiadów.

Chainani S., Piękno i bestie. Niebezpieczne baśnie, tłum. Kaczorowska M., Warszawa 2021.

# data[].attributes.body
Interesujący jest zabieg marketingowy, którym promowana jest książka. Podtytuł ,,Niebezpieczne baśnie" oraz opis sugerują zbiór baśni w konwencji grozy, co jednak (poza małymi wyjątkami) nie ma miejsca (oczywiście w każdej baśni istnieje pewna nutka grozy).

W sprawie naklejki z ceną... To pozycja nie dla dzieci!

# data[].attributes.body
W obecnym świecie ciężko o wyważenie treści promujących tolerancję, aby nie zostać oskarżonym o przesadę. Moim zdaniem autorowi omawianego przeze mnie zbioru baśni udało się to osiągnąć. Rzeczywiście, baśnie, mimo swojej uniwersalności, mogą być odbierane jako przestarzałe i przedstawiające zbyt uproszczony oraz nieaktualny obraz świata. Chainaniemu udało się wykorzystać klasyczne baśnie do refleksji nad tematami ważnymi oraz trudnymi. Wykorzystanie w ten sposób baśni tylko podkreśla ich żywotność oraz uniwersalne zastosowanie, a także jest atrakcyjne dla czytelnika, ponieważ dobrze znajoma opowieść zyskuje nowej świeżości.

Niektóre opowiadania były lepszej jakości niż reszta, ale to całkiem wyważony baśni, które polecam do przeczytania dorosłym i nastolatkom.