# data[].attributes.body
Drie jaar nadat Duitsland de haven en het bijhorende achterland in Shangtung hebben toegeëigend, breekt onder de Chinese bevolking een opstand uit tegen de Westerse invloed. Als de Duitse ambassadeur wordt vermoord, beginnen de Europese landen gezamenlijk een strijd tegen de Chinese opstandelingen. De Duitse keizer ziet zichzelf als aanvoerder van een kruistocht tegen het Oosten en tegen het Gelbe Gefahr.

Tijdens de strijd plunderen westerse soldaten paleizen en roven zij allerlei cultuurgoederen. Deze kunstvoorwerpen worden meegenomen naar Europa. Ze worden verhandeld als souvenirs, cadeau gedaan, verkocht en doorverkocht via particulieren en veilinghuizen. Het grootste deel van deze objecten bevindt zich tot op heden in Westerse kunstcollecties

# data[].attributes.attachment_caption
Presse-papier met Chinese draak van verguld brons op een grillig brok zwart gesteente: STEINKOHLE AUS DEM ERSTEN DEUTSCHEN FÖRDERSCHACHT IN SCHANTUNG, 21 AUGUST 1902. O. Rohloff, 1902. HuD10884, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Een vergulde, bronzen, Chinese draak omklemt een stuk steenkool uit het door Duitsland ‘gehuurde’ gebied Shandong/Shantung. Deze Chinese provincie wordt door Duitsland geëxploiteerd met als doel zowel economisch als militair aanwezig te zijn in China en daarmee het hele ‘Verre Oosten’. De havenstad Kiaotschau wordt bestemd voor de kriegsmarine. In het achterland winnen Duitse bedrijven steenkool ten behoeve van de scheepsovens.
Dit brok steenkool komt uit de eerste delving van een nieuwe Duitse mijnschacht in de provincie.

# data[].attributes.attachment_caption
Een tekening van Wilhelm II 'Het gele gevaar', eind 19e eeuw. HuD10716, Collectie Museum Huis Doorn.  

# data[].attributes.body
Keizer Wilhelm II schetst dit tafereel aan het einde van de 19e eeuw. Het is een duidelijke waarschuwing voor het gevaar uit het Oosten, waar grote rookwolken rijzen. De grote Europese naties bereiden zich als oorlogsgodinnen voor op de strijd. In de lucht zweeft Boeddha op de rug van een draak. Hermann Knackfuß, die de schets van de keizer omzet in een lithografie (zie onderstaande afbeelding), verandert vrouwe Germania in de aartsengel Michaël.

De prent is bedoeld om de Europese naties te vereniging in de strijd tegen Die Gelbe Gefahr. Een rechtschapen, christelijk doel verbindt beter dan de verpersoonlijking van het Duitse Rijk. Het onderschrift Völker Europas, währt eure Heiligsten Güter!, wordt in de prent in het Engels en Frans vertaald.

# data[].attributes.attachment_caption
Prent door W. Kürzel en H. Knackfuβ vervaardigd op basis van een tekening van Wilhelm II; ‘Het gele gevaar’, eind 19de eeuw. HuD10718, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
De keizer interesseert zich in de ontwikkelingen op het nieuwe gebied van Völkerkunde, de wetenschap rondom wereldculturen. Hij is bevriend met de cultuurhistoricus Leo Frobenius en financiert zijn expedities. Afrikaanse volken zijn in de ogen van Frobenius ‘primitiever’ dan Europeanen. Op grond van deze overtuiging is hij een groot voorstander van een strikte rassenscheiding.

Dit soort gedachtegoed is in de 19e eeuw wijdverspreid en leidt tot het idee dat de Europeanen de morele plicht hebben om de inferieure andere rassen op te voeden en tegen zichzelf te beschermen. Deze vorm van rassenleer in combinatie met een drang naar grondstoffen en rijkdommen, zijn de basis waarop Europese machten heel Afrika koloniseren.

Duitsland heeft koloniën in Zuidwest- en Oost-Afrika. In Zuidwest-Afrika sluiten de Duitsers  verschillende verdragen waarmee ze de inheemse volken proberen te onderwerpen zodat Duitsland meer gebied en dus voet aan de grond krijgt. In 1901 komen deze volkeren in opstand tegen de bezetting van ‘hun’ grondgebied. Nadat er onder de Duitse bevolking slachtoffers zijn gevallen, besluit de Duitse overheid tot militair ingrijpen. Bij het onderdrukken van de opstand schrijft de Duitse bezetter een vernietigingsbevel uit. Als gevolg van dit bevel sterven vele duizenden opstandelingen en onschuldige burgers. In 2021 erkent de Duitse regering dat er bij het neerslaan van de opstand genocide is gepleegd.

Wilhelm II is als staatshoofd verantwoordelijk voor het beleid van zijn ambtenaren. Er is tot op de dag van vandaag geen concreet bewijs dat de keizer persoonlijk opdracht geeft voor het vernietigingsbevel. Hij grijpt pas in als er binnen de Duitse samenleving oproepen komen om te stoppen met het neerslaan van de opstand en de kritiek op zijn passiviteit toeneemt. Dit weifelende beleid past goed bij de reputatie van de keizer als figuur langs de zijlijn, die in hoge mate geïnteresseerd is in exotische onderwerpen, maar die zich weinig aantrekt van de gevolgen van zijn beleid als dit geen persoonlijke consequenties heeft.

# data[].attributes.attachment_caption
Sculptuur uit zilver met Atlas die het hemelgewelf op zijn schouders draagt. Gemaakt in 1895 door de Zweedse zilversmid C.G. Hallberg en geschonken aan Wilhelm II door de Noorse koning Oscar II. HuD 07850, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Eeuwenlang heeft Europa een imperialistische expansiedrift gekend en werden daar geen vraagtekens bij geplaatst. De laatste jaren gaan we als maatschappij kritischer om met dit verleden. Er worden debatten gevoerd over het koloniale verleden en het koloniale erfgoed in Europese musea.

Vaak zijn deze discussies een nationale aangelegenheid. Daarbij onderzoekt dan elk land het eigen koloniale verleden.

Deze expositie heeft een iets andere insteek. Hoewel Museum Huis Doorn een stukje Nederlandse Rijkscollectie beheert en behoudt, vertelt deze tentoonstelling een verhaal over kolonialisme vanuit Duits perspectief. Het perspectief van Duitsland onder de laatste Duitse keizer maar vooral ook de gevolgen voor de gebieden onder Duits bewind, verteld aan de hand van voorwerpen die nog niet eerder in de belangstelling stonden.

De ex-keizer is zelfs tijdens zijn ballingschap in Doorn nog actief bezig met cultureel erfgoed van over de hele wereld. Ook blijkt zijn familie – de Hohenzollern –  tijdens de regeringsperiode van Wilhelm II op meer vlakken betrokken geweest te zijn bij Westers kolonialisme dan tot nu toe verondersteld.

# data[].attributes.body
Azië spreekt eind 19e eeuw tot de verbeelding. Het continent aan de andere kant van de wereld heeft een totaal andere cultuur. De keizer is hierdoor geboeid.  Hij bewondert, net als vele andere Europeanen, de zogenaamde chinoiserie mode. Dat is het gebruik van motieven uit de Chinese kunst en cultuur. Aan de andere kant vrezen de Europese, veelal christelijke, volken de Aziatische religies. Aziatische religies en tradities worden gezien als een bedreiging voor de Europese normen en waarden.

De Duitse Weltpolitik van keizer Wilhelm II is erop gericht om het Duitse rijk net zo’n belangrijke rol te laten spelen op het wereldtoneel als Groot-Brittannië en Frankrijk. Alle Europese grootmachten proberen voet aan de grond te krijgen in Azië en belangrijk daarvoor is een haven. Duitsland wil daar vooral een Duitse haven.

Na de moord op twee Duitse missionarissen in 1897 in Peking, grijpt het Duitse keizerrijk zijn kans en vestigt in opdracht van de Duitse keizer met geweld een Stützpunkt (steunpunt) in het gebied Shangtung. Duitsland verkrijgt een haven en het bijbehorende achterland. Officieel huurt Duitsland het gebied van China, maar het mag er zelf de dienst uitmaken.

# data[].attributes.body
Rond 1900 hebben verschillende westerse mogendheden hun stempel weten te drukken op China. De oude Aziatische grootmacht is in verval geraakt, mede als gevolg van inmenging door westerse mogendheden. Tot groot ongenoegen van de bevolking worden steeds meer sporen van westerse cultuur zichtbaar in het land.

De nationalistische Yihetuan beweging, in Europa bekend als de Bokserbeweging vanwege de vechtsportrituelen die veel leden beoefenen, komt in verzet tegen de groeiende westerse invloed in China. Na de moord op twee Britse officieren, het aansluiten van keizerlijke troepen bij de opstand en de daaropvolgende dood van de Duitse ambassadeur Von Ketteler, escaleert het conflict.

De Chinese regering schaart zich uiteindelijk achter de Yihetuan en verklaart de oorlog aan alle buitenlandse mogendheden die macht uitoefenen in het land. Chinese troepen belegeren de diplomatieke wijk in Peking waar veel Chinese Christenen en buitenlanders wonen. Dat resulteert in de oprichting van een internationale interventiemacht, de zogeheten ‘Achtlandenalliantie’. Deze alliantie slaat de opstand uiteindelijk hardhandig neer.

# data[].attributes.attachment_caption
Rechthoekige houten presse papier, waarop een metalen patroonhouder met 5 messing patroonhulzen, een granaatscherf en een metalen plaatje met de inscriptie: ‘29.X.1900, Tse King Kvan’, 14x9 cm, 1900. HuD04104, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Dit houten bordje met daarop een patroonhouder en een granaatscherf, is een souvenir uit de Bokseropstand. De patroonhouder en hulzen zijn van een model dat rond 1900 wordt gebruikt door het Chinese leger en antiwesterse milities.

Waarschijnlijk maken Duitse soldaten dit model munitie buit tijdens de opstand, en wordt het bij terugkomst in Duitsland aan de keizer gepresenteerd.

Dit soort aandenkens komt na de Eerste Wereldoorlog bekend te staan als loopgravenkunst of ‘trench art’. Dit begrip refereert aan de kunstwerken van soldaten die zich in de loopgraven bezighouden met bijvoorbeeld houtsnijwerk om de tijd te doden.

# data[].attributes.attachment_caption
Foto van de 'halbgedeckter Tisch' in de eetkamer van Huis Doorn. Op tafel de Atlassculptuur met hemelgewelf. Foto: J. Gutschmidt, 1933 (HuDF-A201-144).

# data[].attributes.attachment_caption
Kleurenreproductie van een schilderij door C. Röchling. Het schilderij stelt voor het moment waarop de Engelse admiraal Seymour tijdens de terugtocht op Tientsin (China, Boxeropstand) op 22 juni 1900 de Duitse troepen opdracht geeft naar het front te gaan, 1902. HuDF05701, Collectie Museum Huis Doorn. 

# data[].attributes.body
De ‘achtlandenalliantie’ wordt opgericht om de Bokseropstand in China neer te slaan. Tweeduizend geallieerde soldaten, onder leiding van de Britse admiraal Edward Seymour, moeten hun tocht naar Peking op 10 juni 1900 staken door zware Chinese tegenstand. Volgens Duitse verslagen stuurt Seymour twaalf dagen later ‘de Duitsers naar het front’, vanwege hun superieure militaire capaciteiten. Dit tafereel is gemythologiseerd afgebeeld op dit werk van Carl Röchling uit 1902.
Wilhelm II neemt een kopie van het werk mee naar Doorn.

# data[].attributes.body
In ballingschap heeft de laatste Duitse keizer Wilhelm II tijd genoeg om zich te verdiepen in zijn interesses. Van jongs af aan interesseert hij zich voor archeologie en antropologie. Wanneer zijn vriend en antropoloog Leo Frobenius hem in 1925 in Doorn bezoekt, besluiten de twee tot het oprichten van een besloten academie met als vakgebied hoofdzakelijk archeologie en antropologie. 18 wetenschappers maken deel uit van de academie, die later wordt omgedoopt tot de Doorner Arbeitsgemeinschaft.

De vereniging komt jaarlijks bijeen in Doorn. De studiebijeenkomsten duren doorgaans drie tot vier dagen, waarbij lezingen en discussies worden gehouden over de besproken onderwerpen, soms ondersteund met lichtbeelden. Deze voordrachten hebben vaak betrekking op de koloniën, zoals de vele expedities van Frobenius door Afrika. Naast de intellectuele bezigheden is er ruimte voor wandelingen door het park en diners.

De jubileumbijeenkomst van 1937 wordt op beeld vastgelegd. Tijdens de festiviteiten reikt Wilhelm II aan de leden van de vereniging zilveren jubileumbekers en medailles uit, met daarop het symbool van de vereniging: de mythologische gorgo, een vrouwelijk wezen met slangenhaar, slagtanden en het vermogen om vijanden te verstenen. Wilhelm II had niet alleen grote interesse voor de Gorgo als symbool, maar gaf voor de DAG ook lezingen over de Euraziatische swastika en de Chinese Monade.

# data[].attributes.body
Na de Duitse eenwording in 1871, wil het pasgeboren Duitse keizerrijk mee in de vaart der volkeren. Overzeese gebieden horen daarbij. Het Duitse keizerrijk meldt zich pas laat op het koloniale wereldtoneel. Het initiatief voor het koloniale ondernemerschap ligt bij particulieren, handelaren en missionarissen.

De kolonalisatiedrift komt pas echt op gang als deze particulier aangekochte gebieden vanaf 1880 onder bescherming van het Duitse keizerrijk worden gesteld. Tegen het eind van de eeuw heeft Duitsland gebieden in handen van Afrika tot de Stille Oceaan.

In de 16e- en 17e-eeuw werden er al koloniale handelsposten gesticht, vooral met het doel winst te maken.

Heel anders is de golf van koloniaal enthousiasme in de late 19e-eeuw. Dat is vooral een kwestie van landsbelang en nationale trots. Het Duitse keizerrijk verlangt een plek op de wereld waar de zon nooit ondergaat. Gezichtsverlies ten opzichte van grootmachten Engeland en Frankrijk is voor de Duitsers geen optie. Om het doel van een koloniaal Duits rijk te behalen, is draagvlak onder de bevolking nodig.

Begin 20e-eeuw ontstaan in Duitsland verschillende organisaties die spannende en exotische verhalen uit de koloniën aan de man brengen: er zijn lezingen met diavoorstellingen van de Deutsche Kolonialgesellschaft, er verschijnen wekelijks nieuwtjes uit de koloniën in de Kolonialzeitung en de overzeese gebieden zijn doorgesijpeld in educatief (les)materiaal. In Duitsland worden zelfs Völkerschauen georganiseerd; menselijke dierentuinen waar oorspronkelijke bewoners van inheemse gebieden worden tentoongesteld.

# data[].attributes.attachment_caption
Bijbel Erlöserskirche / bijbel Deutsche Evangelisch-Lutherische Gemeinde, Windhoek. A. Rupp (boekbinder), Dr. M. Luther (vertaler) en Privilegierte Württembergische Bibelanstalt (uitgever), 1875-1898. Hud01000, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Het verspreiden van het christelijke geloof is veel ouder dan het Duits kolonialisme. Al voor de Duitse éénwording in 1871 zijn verschillende Duitse organisaties, veelal bestaande uit missionarissen, actief met als doel het ‘ware’ geloof te verspreiden. Het Duitse keizerrijk maakt na 1884 – als zij overzeese gebieden definitief in bezit neemt – gretig gebruik van het voorwerk dat deze organisaties hebben verricht.

In het leven van keizer Wilhelm II en zijn echtgenote speelt het christelijke geloof een belangrijke rol. In 1898 maakt het echtpaar een reis naar Jeruzalem, waarbij de keizer zich opstelt als kruisvaarder. Tijdens dit bezoek krijgt hij deze Bijbel cadeau van de Duitse gemeente in Jeruzalem.

Religie blijft in het keizerlijke wereldbeeld een belangrijke rol spelen. Ruim tien jaar later schenkt de keizerin bijvoorbeeld ook een bijbel aan de Duitse gemeente in Windhoek, de hoofdstad van Duits Zuidwest-Afrika.

Voorin citeert zij een Bijbeltekst waarin zij de koloniale gedachte benadrukt: ‘Maar wij die sterk zijn, zijn verplicht de zwakheden van hen die niet sterk zijn te dragen, en ons niet zelf te behagen’ (Romeinen 15, 1).

# data[].attributes.attachment_caption
Presse-papier van kristal en zilver waarop stenen van het graf van Cecil Rhodes, onder de kristallen dekplaat een aantal gedroogde bloemtakjes, december 1905. Er ontbreekt één steen. HuD04360, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Deze presse papier is gemaakt met stenen van het graf van Cecil Rhodes (1853-1902) uit het Matobo National Park in Zimbabwe. Rhodes raakt tijdens zijn leven bekend als diamant-magnaat en stichter van Rhodesië (Zimbabwe) maar is ook berucht voorvechter van Brits kolonialisme en racisme in Afrika. Net als de keizer, die hij in 1899 ook ontmoet, gelooft Rhodes dat Afrikanen inherent minder ontwikkeld zijn dan Europeanen en voor hun eigen bestwil overheerst moeten worden.

Wilhelm II krijgt het presse-papier op 28 oktober 1905 cadeau van de Zuid-Afrikaanse diamant-magnaat Albert Beit (1853-1906), de rechterhand en zakenpartner van Rhodes in de internationale diamanthandel.

# data[].attributes.attachment_caption
Prent achter glas in een eenvoudige houten lijst. De Grote Keurvorst en zijn staf ontmoeten kolonialen in een Duitse haven, E. Loeffler (tekenaar origineel), G. Reubke (drukker) en E. Heidkamp (lijstenmaker), 1928. HuD01340, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Het is kerstmis 1938 en de keizer krijgt van zijn vierde zoon, August Wilhelm, deze prent van de Grote Keurvorst cadeau. Hieruit blijkt dat de keizer zich ook tijdens zijn ballingschap in Doorn nog bezighoudt met de koloniën. Terwijl zijn zoon uit een breed scala aan onderwerpen kan kiezen, wordt specifiek een prent gegeven waarop een verband wordt gelegd tussen keurvorst Frederik Wilhelm van Brandenburg, een voorouder van de keizer, en de koloniën in Afrika.

Het tafereel op de prent laat zien hoe men begin 20ste eeuw nog aankijkt tegen Afrika en haar inwoners. Niet alleen speurt de grote keurvorst, zonder interesse voor de Afrikanen, de horizon af naar nieuwe rijkdommen overzee. Ook lijkt de tekenaar van de prent bewust gelijkheid te suggereren tussen de groep Afrikanen aan de voeten van de keurvorst en de daarachter afgebeelde apen. Zij kijken met dezelfde blik en houding op naar Friedrich Wilhelm.

# data[].attributes.attachment_caption
Een van de twee Chinese lakpanelen uit een serie van oorspronkelijk 12 panelen (geroofd tijdens de Bokseropstand), 109x76 cm, 1789. Museum Huis Doorn heeft er 6 in de collectie. HuD05959 en 05970, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Een serie van zes Chinese keizerlijke lakpanelen uit het bezit van Wilhelm II, gedateerd 1789, vormt onderdeel van een twaalfdelige serie over de onderdrukking van de Taiwan Opstand in 1787-1788.

De panelen zijn tot de bokseropstand (1899-1901) in bezit van de Chinese keizer Qianlong. Tijdens deze opstand vinden er grote plunderingen in Peking plaats, waar het keizerlijk paleis zich bevindt. Talloze Chinese objecten worden geroofd en door Westerse troepen mee naar huis genomen. In Europa worden ze doorverkocht of verdwijnen in museale of particuliere collecties.

Hoe Wilhelm II precies aan de lakpanelen is gekomen is tot op heden niet bekend. Wel is duidelijk dat in deze periode enkele andere lakpanelen bij veilinghuizen worden verkocht aan particuliere bieders.

# data[].attributes.attachment_caption
Kroonprins Wilhelm van Pruisen met polohelm tijdens een polowedstrijd in Brits-India. Foto uit Oscar Bongard, 'Die Reise des deutschen Kronprinzen durch Ceylon und indien, Berlin 1911, p. 89.  

# data[].attributes.body
Tussen 1910-1911 reist kroonprins Wilhelm op staatsbezoek af naar Zuid- en Oost-Azië. Op de planning staan onder andere Brits-Indië (Indië), Ceylon (Sri Lanka), China en Japan en zelfs Nederlands-Indië.

Alhoewel het bezoek bedoeld is om de banden met andere koloniale mogendheden aan te halen en om te leren van hoe zij hun koloniën besturen, is het voor de kroonprins ook een snoepreisje. Wilhelm jaagt graag en speelt met veel plezier polo met Britse notabelen in Indië. Hij laat zich tijdens een van deze polowedstrijden fotograferen, terwijl hij de polohelm draagt die later meegenomen wordt in ballingschap.

De reis van de kroonprins wordt onverwacht afgebroken voor hij vanuit Ceylon door kan reizen, wegens een uitbraak van longpest in Oost-Azië. Bij terugkomst presenteert hij een fotoalbum van de reis aan zijn vader.

# data[].attributes.attachment_caption
Polohelm van kroonprins Wilhelm met gebroken-witte bekleding. Achter op de kraag een bruine strik ter markering van de achterzijde. Aan de binnenzijde een puntig wapenschild waarop tekst: ‘Herbert Johnson, 38 New Bond St. London W.’. Langs bovenzijde schild een lint waarop spreuk: ‘Num quam non paratus’. Hierboven een gems, zittend op de achterpoten. Daarboven de tekst: ‘Extra Quality’. Vervaardigd door H. Johnson, Londen, 1910-1911. HuD07173, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
De bekende Engelse hoedenmaker Herbert Johnson vervaardigt deze katoenen helm voor de reis van de Duitse kroonprins Wilhelm naar Azië tussen 1910 en 1911. De kroonprins wordt tijdens zijn verblijf in Indië gefotografeerd tijdens een polowedstrijd waarbij hij de helm draagt. Verder dan Indië en Ceylon (Sri Lanka) komt de kroonprins niet. Zijn reis wordt vroegtijdig beëindigd wegens een uitbraak van longpest in China.

Tegenwoordig is de firma Herbert Johnson onder meer bekend als maker van de hoofddeksels uit populaire films en series zoals Indiana Jones en Peaky Blinders.

# data[].attributes.attachment_caption
Een set van een gouden doosje in een gouden doosje op een voet van rood velours. HuD 01896, Collectie Museum Huis Doorn. Het buitenste doosje heeft op de voorkant het gekroonde monogram van keizer Wilhelm II, E. Burmester, Kaapstad, 1908.

# data[].attributes.body
Deze doosjes getuigen van de vondst van diamanten in Duits Zuidwest-Afrika (het huidige Namibië) in 1908. Deze ontdekking is van grote economische betekenis voor de Duitse kolonie. Tijdens zijn bezoek dat jaar aan het gebied neemt de staatsecretaris voor koloniale zaken – Bernard Dernburg – deze doosjes namens de keizer in ontvangst. Het buitenste doosje bevat het monogram van de keizer.

# data[].attributes.attachment_caption
Een set van een gouden doosje in een gouden doosje op een voet van rood velours. HuD 01896, Collectie Museum Huis Doorn. Het binnenste doosje heeft op de voorkant het sterrenbeeld de kleine beer waarbij de sterren zijn ingelegd met diamanten, E. Burmester, Kaapstad, 1908.

# data[].attributes.body
De deksel van het binnenste doosje is ingelegd met diamanten die het sterrenbeeld van de kleine beer op het Zuidelijk halfrond vormen. Rondom het sterrenbeeld is een tekst ingegraveerd: JULI 1908, DEUTSCH- SUD-WEST. In het doosje zaten oorspronkelijk twintig diamanten. Dit aantal staat voor de regeringsjaren van de keizer in 1908. Helaas zijn de losse diamanten niet meer aanwezig.

# data[].attributes.attachment_caption
Gipsmodellen van mannen- en vrouwenhoofden op vierkant voetstuk. De beeldjes zijn allemaal ca. 25 hoog. Op de voetstukken is een inscriptie aangebracht: ‘Ife-Terrakotte der Frobenius-Expedition 1910'. HuD02272 t/m 02275, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Dit zijn terracotta kopieën van portretbustes die Leo Frobenius - antropoloog en vriend van de keizer – in 1910 in Ife (Nigeria) opgraaft. Frobenius is verbaasd over de hoge kwaliteit van de sculpturen. Als keizer Wilhelm II de realistische sculpturen in 1912 in Berlijn ziet, zegt hij dat deze ‘nooit door negers kunnen zijn gemaakt’.

Frobenius deelt deze mening. Hij schrijft in hetzelfde jaar in zijn boek Und Afrika sprach dat ze hem doen denken aan ‘het oude Griekenland’. De sculpturen zijn het bewijs dat ‘hier ooit een ras heeft gewoond dat geavanceerder was dan de neger.’ Later onderzoek toont aan dat de sculpturen het werk zijn van lokale Afrikaanse kunstenaars uit de 12e-15e eeuw.

# data[].attributes.attachment_caption
Portret van sergeant Fasoury door de Duitse schilder Ernst Vollbehr(1876-1960), Laon, 18 oktober 1914, aquarelverf op papier. HuD 03380, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Deze soldaat met bruine pet is sergeant Fasoury. Deze sergeant, afkomstig uit voormalig Frans-Soedan (Mali), is pas achttien jaar oud als in augustus 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbreekt. Hij wordt in oktober, nog geen twee maanden na het uitbreken van de oorlog, gevangengenomen bij de eerste slag om Berry-Au-Bac Frankrijk. Hij komt na een mislukte aanval op de vijand vast te zitten in Niemandsland.

Een Franse officier die ook is gestrand, beschrijft in zijn dagboek dat sergeant Fasoury een tijd over hem waakt als hij van uitputting in slaap valt. De officier ontkomt de volgende ochtend naar Franse linies, maar Fasoury heeft dit geluk niet. Waarschijnlijk is hij zwaargewond en wordt hij bij daglicht gevonden en gevangengenomen. In december overlijdt hij aan zijn verwodingen in een kamp in Darmstadt.

Fasourys voornaam is, net als de identiteit van de tirailleur op het andere portret in bezit van de keizer (zie afbeelding hieronder), tot op heden onbekend.

# data[].attributes.attachment_caption
Portret van een onbekende Senegalese soldaat door de Duitse schilder Ernst Vollbehr(1876-1960), Laon, 18 oktober 1914, aquarelverf op papier. HuD03379, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.headline
Koloniale troepen in de Eerste Wereldoorlog 

# data[].attributes.subject
Koloniale troepen in de Eerste Wereldoorlog 

# data[].attributes.body
Als in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, worden niet alleen miljoenen jonge mannen uit Europa naar het front geroepen, maar mobiliseren de koloniale machten ook grote hoeveelheden troepen uit de overzeese gebieden. Deze soldaten uit onder andere de verschillende Europese koloniën in Azië en Afrika strijden zij aan zij met Europeanen die hun strijdvaardigheid weliswaar op prijs stellen, maar toch op hen neerkijken als minderwaardige mensen.

Gaandeweg de oorlog wordt het aandeel koloniale troepen aan de verschillende fronten groter en groter, mede dankzij de alsmaar groeiende behoefte aan mankracht terwijl het aantal slachtoffers de pan uit rijst.

Toch is er een merkwaardige uitzondering binnen de koloniale mogendheden. Duitsland zet helemaal geen koloniale troepen in aan de Europese fronten. Het ontbreekt de Duitsers niet alleen aan infrastructuur om koloniale troepen in te zetten, ook vertrouwt men de loyaliteit van veel inheemse volkeren niet.

Tijdens de oorlog zet Duitsland steeds meer in op racistische propagandacampagnes die, onder andere, Afrikaanse en Indiase soldaten afschildert als barbaarse criminelen die enkel in staat zijn tot verminken, plunderen en verkrachten. Hiermee hoopt met vooral de Triple-Entente te dwingen hun grote reserves koloniale mankracht terug te trekken, met weinig effect.

# data[].attributes.attachment_caption
'Kulturbrüder’ im Gefangenenlager. Künstlerkarte der Lustigen Blätter Nr. 47. Reproductie van originele schets op gedrukt papier, ca. 1915. HuD03923, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Deze spotprent van het satirische tijdschrift 'Lustige Blätter' maakte deel uit van een Duitse propagandacampagne tijdens de Eerste Wereldoorlog. Op de prent wordt een allegorie afgebeeld van vijandelijke koloniale en andere internationale soldaten in krijgsgevangenschap. Er zijn niet alleen soldaten uit Europese koloniën in Afrika en Azië te zien, maar ook een Schot, een Ier en een Native-American worden hier op de korrel genomen.

Deze prent werd onder andere als ansichtkaart gedrukt en in drie talen verspreid als propaganda tegen de inzet van 'barbaarse volken’. Tijdens de Eerste Wereldoorlog hing deze prent in Schloss Bellevue, het werkpaleis van de keizer in Berlijn.

# data[].attributes.body
De propaganda gericht tegen koloniale troepen leidt al tijdens de Eerste Wereldoorlog tot angst en afkeer onder de Duitse bevolking. Deze gevoelens worden nog sterker als Frankrijk in 1919 als schadevergoeding voor de oorlog grote delen van het Duitse Rijnland laat bezetten door Afrikaanse soldaten.

In de Duitse media, maar ook in het werk van populaire kunstenaars zoals Karl Goetz, worden de gemoederen verder aangewakkerd tegen de Afrikaanse soldaat. De persiflages zijn vaak doordrenkt van racisme, tot het punt dat bijvoorbeeld de “schwarze schande” munt van Karl Goetz in Nederland verboden wordt. Niet wegens het racisme jegens de Afrikaan, maar omdat de overheid Frankrijk niet voor het het hoofd stoten met de belediging van haar soldaten.

Als gevolg van de angst en haat die onder het Duitse volk ontstaat na de vernedering van bezetting door dezelfde koloniale soldaten die jarenlang zijn afgeschilderd als minderwaardige barbaren, begaan Duitse soldaten tijdens de Tweede Wereldoorlog slachtpartijen onder vooral Frans Afrikaanse krijgsgevangenen.

# data[].attributes.attachment_caption
Een bronzen penning met racistische motieven, ontworpen door Karl Goetz in 1920. HuD06095, Collectie Museum Huis Doorn. 

# data[].attributes.body
Deze penning is in 1920 ontworpen door de Duitse medaillemaker Karl Goetz (1875-1950). De penning met racistische en obscene motieven en de opschriften ‘Schwarze Schande’ en ‘Die Wacht am Rhein!!’ wordt aan de keizer in ballingschap cadeau gegaan door Cornelis Jan baron van Tuyll van Serooskerken, toenmalig burgemeester van Zeist.

Het werk van Goetz geniet grote populariteit tijdens de Eerste Wereldoorlog en het Interbellum. Zijn satirische penningen reflecteren aanwezige emoties tijdens deze onrustige perioden en geven vorm aan nationalistische mythes, onder andere over zwarte personen.

Na de het einde van de Eerste Wereldoorlog stationeert het Franse leger Afrikaanse koloniale troepen in het Duitse Rijnland. De penning symboliseert een grootscheepse haatcampagne, die deels door de Duitse overheid wordt gestimuleerd. Volgens deze campagne vormen deze zwarte mannen een bedreiging voor de Duitse natie en het hele 'witte ras'.

# data[].attributes.attachment_caption
Een collectiemedewerker van Huis Doorn reinigt armstoel met houtsnijwerk. Op de stoel de jaartallen 1914-1917, het monogram WII en een wapenschild met adelaar en keizerskroon, begin 20e eeuw. HuD02652, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Een foto uit 1936 is het bewijs dat Wilhelm II deze stoel heeft gebruikt tijdens een bijeenkomst van de Doorner Arbeits-Gemeinschaft (DAG), een groep geleerden die op initiatief van de ex-keizer geregeld in Doorn antropologische conferenties organiseert.

De stoel blijft voor het museum tot op heden een mysterie. De jaartallen ‘1914’ en ‘1917’ op de rugleuning bewijzen dat de stoel uit de Eerste Wereldoorlog stamt. Het monogram van de keizer maakt duidelijk dat de zetel speciaal voor hem is gemaakt.

De bekleding bevat het wapen van Jeanne d’Arc. Zij wordt juist vaak door Franse propagandisten als symbool gebruikt tegen Wilhelm II en het Duitse keizerrijk. In dit licht is de betekenis van de zetel onduidelijk.

# data[].attributes.attachment_caption
Album uit 1936 met stoffen band met 29 foto's van een bijeenkomst de "Doorner Arbeits Gemeinschaft" (DAG) in en om Huis Doorn. Fotograaf onbekend. HuDF-A091, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Dit fotoalbum geef een goed beeld van de bijeenkomsten van de Doorner Arbeits Gemeinschaft. Op de foto’s is te zien hoe de genodigden in de Oranjerie van Huis Doorn hun onderzoeken voorstellen en bespreken. Wilhelm II, met leesbril, zit aan het hoofd van de tafel. In het huisarchief van Wilhelm II, dat tegenwoordig berust in Het Utrechts Archief, zijn de lezingen bewaard gebleven die Wilhelm II zelf tijdens de bijeenkomsten van de DAG verzorgde.

# data[].attributes.attachment_caption
Herinneringsspeld van Deutsche Arbeitsgemeinschaft, met knielende gorgo uit zilver aan blauw strikje. Vervaardigd door de firma Gebr. Godet & Co uit Berlijn, 1911-1941. HuD04644, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Deze herinneringsspeld met zilveren gorgohanger laat de keizer tijdens zijn ballingschap in Doorn maken als dankbetoon voor leden van de DAG. Het motief op de penning kiest Wilhelm waarschijnlijk wegens de goede herinneringen die hij heeft aan de opgraving van de Artemistempel op het Griekse eiland Corfu, waar hij nauw bij betrokken was.

Wilhelm II bezocht deze opgraving vaak en vond er in 1911 o.l.v. de plaatselijke arbeiders een relïef van een gorgokop. Hij nodigde archeoloog Dörpfeld uit om deze vondst verder te onderzoeken.

De Gorgo, een monster afkomstig uit de Griekse mythologie, neemt de vorm aan van een vrouw met slangen-haren wiens blik ieder wezen kan verstenen. Wilhelm denkt dat de gorgo ooit door de Grieken is overgenomen uit een Midden-Oosterse cultuur.

Zijn vriend en antropoloog Leo Frobenius gaat nog verder en stelt dat het wezen van origine uit Indië of Indonesië moet komen. Hij stelt dat het soort tempel waarbij de gorgo is gevonden, ook in Indië voorkomt. Tegenwoordig zien archeologen deze theorie, net als de gorgo zelf, als een mythe.

# data[].attributes.attachment_caption
Zilveren jubileumbeker van de DAG. In de wand zijn een monogram, een tekst en een geknielde Gorgo-figuur gegraveerd. Vervaardigd door H.J. Wilm (edelsmid) en de firma Wilhelm Binder (zilverwaren- en bestekfabriek) in Berlijn, 1933-1937. HuD-04966, Collectie Museum Huis Doorn. 

# data[].attributes.body
Deze zilveren jubileumbeker van de DAG wordt in 1937 gemaakt voor het tienjarig bestaan van de Doorner Arbeitsgemeinschaft. Het kenmerkende Gorgo logo van de DAG staat ook op deze beker centraal, net als het monogram van de keizer.

# data[].attributes.body
Chinese lakpanelen zoals die hier zijn tentoongesteld, behoren tot de eeuwenoude Chinese traditie van laktechniek. De lakkunst, gedreven door precisie en oog voor detail, is al sinds de Zhou-dynastie (eind 10e eeuw v.Chr - 256 v.Chr.) een zeer specialistische Chinese kunstvorm.

Dromerige landschappen of historische gebeurtenissen worden daarbij uit panelen gesneden. Deze panelen zijn opgebouwd uit vele zorgvuldig aangebrachte dunne laagjes zwarte of rode lak, die wordt gemaakt uit het giftige sap van de Japanse lakboom. De combinatie van het kunstige handwerk en het werken met een giftige grondstof maakt de laktechniek tot een ware kunst.

De serie lakpanelen in de collectie van Museum Huis Doorn, zijn onderdeel van een reeks die het neerslaan van de Taiwanese Opstand van 1787-1788 verbeeldt. Bewoners en edelen op het eiland, komen in opstand tegen de nieuwe Qing regering, die de Ming dynastie van de troon heeft gestoten. De panelen tonen hoe het Chinese leger, op bevel van Qing-keizer Qianlong, Taiwan binnenvalt en het verzet dooft. Het afbeelden van dit machtsvertoon gebruikt keizer Qianlong om zijn positie als rechtmatig heerser te legitimeren.

Op de lakpanelen staat een keizerlijk zegel. In het Mandarijn staat hier ‘guzi tianzi zhibao’. Het betekent vrij vertaald ‘de schat van de 70-jarige keizer’. Qianlong gebruikt deze zegel waarschijnlijk tussen 1881 en 1891. Het zegel markeert keizerlijk eigendom.

# data[].attributes.body
Olifanten spelen een belangrijke rol binnen de Indiase cultuur, maar ook in de privévertrekken van de keizer. Terwijl de dieren in veel delen van Indië als heilig worden gezien, vervullen ze voor Wilhelm II een rol als exotische decoratie. Hij decoreert veel van zijn vertrekken, zowel in het Berlijnse stadspaleis als later in Doorn, in exotische sferen.

Zo heeft hij niet alleen een ‘Chinese kamer’, maar ook een wunderkammer die hij vult met bijvoorbeeld een olifantspoot met daarin een kolenbak. In 1889 krijgt de

keizer dit geschenk van de bekende Duitse ontdekkingsreiziger Otto Ehlers (1855 – 1895). Hij heeft deze op reis in Azië geschoten en opgezet.

Jagen op groot wild is in deze periode een breed gedeelde hobby onder aristocraten en rijke burgers. Wilhelm’s wonderkamer ligt dan ook vol met exotische kleden van ijsberen, luipaarden en ander wild.

De keizer bezit naast echt wild ook twee olifantenbeeldjes uit Indië. Deze lijken qua stijl en materiaal erg op houtsnijwerk uit Sri-Lanka en stellen hetzelfde soort olifant voor als waar de olifantspoot ooit onder heeft gezeten. Wanneer en van wie de keizer deze beeldjes krijgt is onbekend.

Zo omringt de keizer zich met veel souvenirs en grondstoffen uit de Europese koloniën, zonder er zelf ooit voet te zetten.

# data[].attributes.attachment_caption
Twee olifanten van ebbenhout en ivoor, afkomstig uit Sri Lanka, 22,5 cm hoog, ongemerkt en ongedateerd. HuD02037 en 02038, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Dit paar olifantjes is waarschijnlijk afkomstig uit Ceylon (Sri Lanka). Dit soort houtsnijwerk is typerend voor de regio en kenmerkt zich door het gebruik van een Indiaas soort ebbenhout, Coromandel/Macassar.

Deze beeldjes worden al meer dan een eeuw met de hand gemaakt door Sri Lankaanse houtbewerkers en zijn in vele vormen bekend. Sinds ca. 1960 worden dit soort beeldjes als souvenir zelfs fabrieksmatig gemaakt. Het is onduidelijk hoe deze beeldjes in het bezit zijn gekomen van Wilhelm II.

# data[].attributes.attachment_caption
Geprepareerde voet van een olifant compleet met nagels en verguld bronzen binnenbak, dienstdoend als kolenbak. De voet is aan de buitenzijde gedecoreerd en heeft handgrepen in de vorm van olifantskop. Op de voorzijde is een embleem aangebracht met de tekst: ‘Vom reisenden Herrn Otto Ehlers erlegt in Siam’. Geschenk van Otto Ehlers (preparateur), 36,5x35 cm, ca. 1893. HuD03744, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Blijkens het opschrift is deze olifantspoot een geschenk van de, in zijn tijd fenomenaal populaire, wereldreiziger en avonturier Otto Ehlers (1855 – 1895): ‘Vom reisenden Herrn Otto Ehlers erlegt in Siam’.
In zijn tijd is Ehlers een fenomeen en erg populair. Hij geeft verschillende boeken uit over zijn ontdekkingstochten.

In 1891 begint Ehlers aan een reis door Azië. In India gaat hij op olifantenjacht. De olifantspoot in de collectie van Museum Huis Doorn maakt duidelijk dat Ehlers een jaar later ook in Siam (het huidige Thailand) op olifanten jaagt. Hij overlijdt op één van zijn tochten. In 1895 wordt hij op Nieuw-Guinea, samen met andere blanke expeditieleden, slachtoffer van kannibalisme.

# data[].attributes.attachment_caption
Fotoalbum van Albert von Le Coq (1860-1930). Hij maakte dit album – van zijn reizen naar Chinees Turkestan (het huidige Sinkiang in China) tussen 1904 en 1907 – speciaal voor de keizer. HuDF-A219, Collectie Museum Huis Doorn. 

# data[].attributes.body
De Duitse bierbrouwer en wijnhandelaar Albert von Le Coq (1860-1930), heeft een grote voorliefde voor archeologie en voor Centraal-Azië. Zijn vader was één van de eerste Duitse kooplieden in China. Le Coq maakt tussen 1904 en 1907 verschillende reizen naar voormalig Turkestan (Sinkiang, China).

Dit fotoalbum maakt hij speciaal voor de keizer, die zich in hoge mate interesseert voor archeologie en antropologie. Zodanig zelfs dat Wilhelm II de expeditie van Von Le Coq persoonlijk financiert. Von Le Coq is een van de vele pioniers die financieel door de keizer worden gesteund in hun wetenschappelijke expedities naar gebieden waar de keizer vaak zelf niet naar toe kan.

# data[].attributes.body
Met dank aan:

Onderzoek

Monique Anker

Kathi Amman

Cornelis van der Bas

Li Yeung Cheung

Lourens Crielaard

Anniek Daniëls

Lori Kant

Jan Eise Kuipers

Annelore de Kruif

Michiel Mulder

Annewil Nieuwenhuizen

Elizabeth Rigden

Otto Sander

Britta Schilling

Marit de Wit

Fotografie

Theo Scholten DrieJuni

Redactie

Debbie Splinter

Beeldredactie hedendaagse Afrikaanse kunst

Ingrid van den Berg

# data[].attributes.body
De koloniale geschiedenis is lange tijd bekeken vanuit Europees perspectief. Dit leidt tot een incompleet beeld van wat er gebeurde en miskent het leed dat veel Aziatische en Afrikaanse volkeren is aangedaan.

Museum Huis Doorn wil met deze expositie afstand nemen van die zienswijze. Het museum ontsluit de feitelijke verhalen, die verbonden zijn met de ‘koloniale’ kunst- en gebruiksvoorwerpen uit de eigen collectie.

Onderzoek werpt nieuw licht op voorwerpen die tot voor kort nooit zijn tentoongesteld omdat de associatie met complexe en schaduwrijke stukken geschiedenis niet interessant was. Ook geeft dit onderzoek een aanzet om opnieuw kritisch te kijken naar de rol van het Duitse keizerrijk, en in het bijzonder Wilhelm II.

Vaak wordt enkel de conclusie getrokken dat keizer Wilhelm II zich persoonlijk veelal op de achtergrond houdt wat betreft koloniaal beleid tijdens zijn regeerperiode. Echter blijkt uit dit nieuwe onderzoek juist dat deze nalatige houding ruimte biedt voor de gruweldaden die in zijn naam gepleegd worden. Hij maakt zijn persoonlijk beeld van Afrikanen en Aziaten als minderwaardig en gevaarlijk graag publiekelijk kenbaar en geeft hiermee zijn onderdanen en andere Europese machten een carte blanche om ongestraft huis te houden.

De lijst koloniale misstanden tijdens zijn regeerperiode maakt dat ook de laatste Duitse keizer niet aan het koloniale debat ontkomt. Zijn koloniale beleid draagt bij aan het beeld van een keizer die chaos zaaiend, zonder oog voor de gevolgen van zijn acties, over het wereldtoneel beweegt. Een man die zichzelf altijd het slachtoffer vindt en nooit stilstaat bij de consequenties van zijn eigen acties.

# data[].attributes.body
Museum Huis Doorn deed in de afgelopen jaren herkomstonderzoek, samen met de Universiteit Utrecht naar eigen collectie-items die mogelijk een koloniaal verleden hebben. Tijdens dit onderzoek zijn onverwachte verhalen aan het licht gekomen. Het onderzoek leidde tot een reconstructie van het koloniale wereldbeeld van de laatste Duitse keizer Wilhelm II, maar roept ook weer nieuwe vragen op. Hoe kijken wij nu in onze tijd terug op het koloniale verleden, het leed dat hierdoor is veroorzaakt en hoe sporen van de koloniale overheersing nog altijd voel- en zichtbaar zijn?

Hoe worden hedendaagse kunstenaars geïnspireerd door dit onderwerp? Museum Huis Doorn geeft in dit tentoonstellingspaviljoen een kleine inkijk in die hedendaagse kunst. De Nederlandse beeldend kunstenaar Jehuda de Jong reflecteert in haar werk op de Duitse koloniale overheersing in Namibië en in een kleine foto-expositie komt het werk van hedendaagse Afrikaanse kunstenaars aan bod: hoe verbeelden zij het koloniale verleden en de doorwerking ervan in het dagelijks leven van nu? We herkennen thema’s als angst, geweld, sociale en politieke codes, maar ook het verweer hiertegen met behulp van moed, creativiteit, diversiteit, culturele eigenheid en zelfbewustzijn.

Deze presentatie is mede mogelijk gemaakt door Jehuda de Jong,

Voor de foto-expositie zijn wij grote dank verschuldigd aan Pieter en Carla Schulting, voor het mogen tonen van werken uit de Collectie Pieter en Carla Schulting.

# data[].attributes.body
De sporen van koloniale geschiedenis, zowel van Duitsland als andere Europese mogendheden, zijn ook vandaag de dag nog voelbaar. Vooral in Afrika, waar de genocide diepe sporen heeft nagelaten in het collectieve geheugen en sporen in het straatbeeld nog verwijzen naar het koloniale verleden. Toch is er niet alleen wroeging en rouw. Onder jonge Afrikanen leeft er grote hoop op een betere toekomst waarin het verleden niet wordt vergeten.

In het tweede deel van de tentoonstelling “Het koloniale Wereldbeeld van de keizer” reflecteren hedendaagse kunstenaars op het koloniale verleden in Afrika. Daar is werk te zien over Namibië en uit andere Afrikaanse landen. De verschillende betrokken landen zijn niet alleen geografisch nauw met elkaar verbonden. Zij hebben allen een lange weg ondergaan van Europese kolonisatie naar onafhankelijk met eigen dromen, identiteit en cultuur.

# data[].attributes.attachment_caption
Antelope door Samson Kambalu – Ghost Maquette for the Fourth Plinth, 2021, PLA 3D druk, marmereffect coating, hout, verf, uitgave van 3 + 1AP, #2/3, 160 × 85.3 × 58.8 cm, met dank aan de kunstenaar en Galerie Nordenhake Berlin/ Stockholm/Mexico City, Foto: Gerhard Kassner.

# data[].attributes.body
Samson Kambalu (Malawi, 1975) vertelt met zijn kunst het verhaal van het verzet tegen koloniale overheersing. Zijn sculptuur ‘Antelope’ is gebaseerd op een foto uit 1914. Kambal ontdekte deze foto in het koloniale archief van Pan-Afrikaan, baptist en prediker John Chilembwe. Hij poseert en samen met de Europese missionaris John Chorley voor een nieuwe kerk in Nyasaland, nu Malawi.

Chilembwe draagt op de historische foto een hoed, iets was Afrikanen niet was toegestaan in aanwezigheid van blanken. In 1915 leidde Chilembwe een opstand tegen het koloniale regime. Chilembwe werd gedood en zijn kerk werd verwoest door de koloniale troepen.

Kambalu maakte de sculptuur van Chilembwe meer dan levensgroot, om het belang van zijn daden te benadrukken en zijn onvertelde verhaal meer bekend te maken. Het bronzen afgietsel is tussen september 2022 en september 2024 te zien op Trafalgar Square in Londen.

Kambalu noemde de sculptuur ‘Antilope’ om een parallel te trekken met de traditionele maskers uit de cultuur van de  Nyau, een religieuze gemeenschap binnen de Chewa, een etnische groep uit het midden en zuiden van Afrika, waartoe ook Kambalu’s familie behoort.

# data[].attributes.attachment_caption
In Our Minds door Anjel, 2021. Acryl en druk op canvas, 140 x 160 cm. Foto: kunstenaar.

# data[].attributes.body
Boris Anje a.k.a. Anjel (Cameroon, 1993) maakt  levendige neo-Pop Art schilderijen, die stijlvol geklede zwarte modellen laten zien in contrast met abstracte achtergronden vol logo’s. Deze modellen in hun kleurrijke pakken worden in deze setting, die verwijst naar de moderne massaconsumptie, tot ware mode-iconen en dandy’s. Zijn doel: “I want to give value to the black body, I’m trying to give some kind of attention, some kind of attraction, to the person of colour”.

# data[].attributes.attachment_caption
Self Awareness 3, door Lindokuhle Khumalo 2021. Acryl op canvas, 150 x 110 cm. Foto: Galerie Carole Kvasnevski.

# data[].attributes.body
De kunst van Lindokuhle Khumalo (Zuid-Afrika, 1995) spreekt zich uit over socio-politieke onderwerpen en culturele vraagstukken in vooral het Afrikaanse niet-stedelijke gebied.

Zijn werk laat een sociale en culturele gelaagdheid zien, het resultaat van een persoonlijke zoektocht naar de huidige culturele normen en waarden en zijn eigen Zulu spiritualiteit.

# data[].attributes.attachment_caption
The Listener and the Sound, door Gonçalo Mabunda, 2020. Mixed media, 92 x 57 x 12 cm. Met dank aan de kunstenaar en Jack Bell Gallery, Foto: Gonçalo Mabunda.

# data[].attributes.body
Gonçalo Mabunda (Mozambique, 1975) is niet alleen kunstenaar, maar ook vredesactivist. Hij maakt ‘traditionele’ Afrikaanse maskers uit onderdelen van wapens, zoals geweren, pistolen en granaathulzen. Voor het eerst deed hij dat in 1995, voor het project ‘Transforming Guns in to Hopes’. Na 20 jaar burgeroorlog werden er toen in Mozambique op grote schaal wapens ingezameld.

Met zijn kunst wil Mabunda de boodschap overbrengen dat wapens kunnen worden vernietigd op een esthetische en creatieve manier en dat we moeten nadenken over hoe we nog meer geweld kunnen voorkomen.

# data[].attributes.attachment_caption
Fearless, door Oluwole Omofemi, 2021. Olie en acryl op canvas, 132 x 132 cm. Foto: de kunstenaar en OOA GALLERY.

# data[].attributes.body
Oluwole Omofemi (Nigeria, 1988) is een van de bekendste figuren uit de hedendaagse Nigeriaanse kunst. Zijn werk viert de Afrikaanse traditie; het wordt gekenmerkt door levendige kleuren, levendige patronen en door symboliek.

Het is de overtuiging van Omofemi dat creativiteit vraagt om moed. Hij vindt het belangrijk om kunst te maken zonder angst: “This is I know because I do not paint dreams or nightmares, I paint my reality that tow the path of my truth!”.

# data[].attributes.attachment_caption
There Is Smoke In The Room, door Zemba Luzamba, 2021. Olie op canvas, 140 x 160 cm. Foto: kunstenaar en  EBONY/CURATED.

# data[].attributes.body
Zemba Luzamba (Democratische Republiek Congo, 1973) stelt in zijn kunstwerken de sociale en politieke machtsstructuren in Afrika aan de orde. In zijn kunst imiteert hij de koloniale manier van leven van de postkoloniale elites in Afrika en stelt hier ook meteen vragen bij.

In de loop van zijn leven verhuisde Luzamba van de Democratische Republiek Congo naar Zuid-Afrika, waardoor hij van dichtbij kennis maakte met wat het betekent om een migrant te zijn. Deze ervaringen inspireerden hem. Veel van zijn schilderijen laten migranten zien in onzekere of onveilige situaties.

# data[].attributes.attachment_caption
Programmablad van de voorstelling “Die Manöverbraut” und “Kiao-Tschau”, vervaardiger W.H., aquarelverf op papier, 47x27 cm, eind 19e eeuw of begin 20e eeuw. HuD05162, Collectie Museum Huis Doorn.

# data[].attributes.body
Een affiche en programmablad voor de theatervoorstellingen Die Manöverbraut en Kiao-Tschau. De tekst is in de kantlijn versierd met Chinees landschap en, rustende in de spiegelgladde baai, een Duitse driemaster. Een Chinese draak waakt over het geheel.

Het is toonaangevend voor de populariteit van de koloniën en de Oriënt onder het Duitse volk. Velen zijn geïnteresseerd in de exotische oorden vanwaar landgenoten bijzondere verhalen meenemen. Deze interesse uit zich in theatervoorstellingen, maar ook in bordspellen en andere toepassingen zoals diavoorstellingen en Völkerschauen, waarin mensen uit gekoloniseerde gebieden tentoon worden gesteld.

# data[].attributes.attachment_caption
Keerzijde penning 'Die Wacht am Rhein'. 

# data[].attributes.body
Via deze link krijgt u toegang tot een pagina op de website van Huis Doorn.

Daar kunt u de uitgebreide catalogusteksten bij de collectiestukken in de expositie downloaden.