# data[].attributes.body
er waren vijf soorten dichtvormen die rederijkers veel gebruikten. Eén daarvan was de ballade, een gedicht met verschillende strofen, waarvan elke strofe dezelfde slotzin heeft. De tweede is het rondeel, dit gedicht loopt in een rondje doordat de eerste twee en de laatste twee regels hetzelfde zijn. Een rondeel heeft gemiddeld 8 zinnen. Een acrostichon is een dichtvorm waarbij de eerste letters een naam vormen.

# data[].attributes.body
Imitatio tijdens de Renaissance betekende dat kunstenaars en schrijvers probeerden de klassieke oudheid na te bootsen of te imiteren. Ze keken naar de kunst en literatuur van oude Griekse en Romeinse beschavingen en probeerden die na te doen in hun eigen werk. Door imitatio wilden ze de schoonheid, stijl en kwaliteit van de klassieke kunst en literatuur evenaren of zelfs overtreffen. Het hielp hen om hun vaardigheden te ontwikkelen en om respect te krijgen in de Renaissance-gemeenschap. Dit concept heeft geleid tot een heropleving van klassieke kunst en literatuur in de Renaissance-periode.

# data[].attributes.body
De eerste Nederlandstalige rederijkerskamer werd in 1428 gesticht in Bruggen en heette De Heilige Geest.

# data[].attributes.body
Translatie tijdens de Renaissance was een belangrijke bezigheid waarbij mensen oude Griekse en Latijnse teksten in andere talen vertaalden, zoals het Engels of het Frans. Dit hielp om kennis en ideeën uit de klassieke oudheid te verspreiden naar een breder publiek. Door deze vertalingen konden meer mensen leren over onderwerpen zoals filosofie, wetenschap en literatuur. Het zorgde voor een hernieuwde interesse in de oude Griekse en Romeinse culturen en speelde een rol in de intellectuele vernieuwing van die tijd. Zo werden werken van bijvoorbeeld Plato en Aristoteles toegankelijk voor mensen die geen Grieks of Latijn spraken.

# data[].attributes.body
het centrale motto van de middeleeuwen was: memento mori. dit betekent: gedenk te doden. wat het inhoudt is dat mensen hun hele levens bezig waren met het voorbereiden op de dood, om te proberen om de hemel in te komen. het centrale motto van de renaissance was: carpe diem. dit betekent: pluk de dag. het houdt in dat de mensen meer in het hier en nu gingen leven, ze gingen meer genieten van het leven in plaats van de hele dag aan de dood te denken.

# data[].attributes.body
Rederijkers waren amateur dichters die rond het einde van de middeleeuwen zich begonnen te verzamelen in rederijkerskamers. Ze waren mannen van burgerlijke of adelijke komaf die samen in groepen hun gedichten voordragen. Ook hielden ze wedstrijden. Deze wedstrijden konden gaan over wie het beste gedicht schreef, maar soms waren het ook toneelwedstrijden. Die toneelwedstrijden heetten landjuwelen en haagspelen. De verschillende groepen rederijkers schreven toneelstukken en speelden deze zelf. De winnaar van de wedstrijd kreeg een prijs.

# data[].attributes.body
In toneel gaat emulatie over het nadoen van gevoelens en gedragingen van een personage, zodat het echt lijkt voor het publiek. Acteurs gebruiken stem, lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen om emoties te tonen. Het is belangrijk omdat het helpt om de personages geloofwaardig te maken en het verhaal boeiend te houden voor het publiek.

# data[].attributes.body
Filmpje met uitleg over de rederijkers in de renaissance

# data[].attributes.body
Tijdens de Renaissance gebruikten mensen een speciale manier om ideeën over te brengen, genaamd emblemen. Emblemen bestonden uit een plaatje, een kort zinnetje en wat uitleg. Zoals je ziet in de foto hierboven, een plaatje met daaronder tekst wat het plaatje uitlegt en beschrijft. In deze emblemen kwamen dingen over mensen, de wereld en over hoe we ons moeten gedragen voor. Emblemathiek is dus een manier om ideeën over te brengen met behulp van afbeeldingen, korte teksten en symbolen wat dan emblemen vormen.

# data[].attributes.body
Website over rederijkers

# data[].attributes.attachment_link.description
Rederijkers organiseerden regelmatig besloten bijeenkomsten en grote publieke feesten en wedstrijden waar toneelstukken werden opgevoerd en gedichten voorgedragen. Pieter Baltens schilderde een voorstelling van een drukbezochte kermis, met in het midden de opvoering van een klucht.

# data[].attributes.body
Tijdens de Renaissanceperiode in Europa, die ongeveer van de 14e tot de 17e eeuw duurde, beleefde het theater een heropleving na eeuwen van verwaarlozing. Nieuwe vormen van theater ontstonden, zoals de Commedia dell'arte in Italië en de werken van William Shakespeare in Engeland. Speciale theaters werden gebouwd om toneelstukken op te voeren, terwijl ook opvoeringen aan hoven van vorsten en edelen populair waren. De Renaissance was een tijd van vernieuwing en invloedrijke toneelschrijvers die het Europese theaterlandschap voor altijd zouden veranderen.

# data[].attributes.body
Toneel

De meest voorkomende toneel genres: de tragedie of het treurspel. In de tragedie zijn de hoofdpersonen belangrijke mensen, bijvoorbeeld vorsten. Het toneelstuk toont de ondergang van de hoofdpersoon. Vaak is de inhoud ontleend aan de klassieke oudheid.

Een tragikomedie is een toneelstuk dat afwisselend ernstig en vrolijk is; een melodrama is een romantisch-sentimenteel stuk vol verrassende wendingen en sensationele theatereffecten (bijv. het optreden van spoken). De overkoepelende term voor al deze stukken is drama of toneelstuk.

Bron: de reader

# data[].attributes.body
De rederijkers ontstonden in de late middeleeuwen en ontstond in de stad waar literatuur werd beoefend. De rederijkers hadden rederijkerskamers, dit waren een soort verenigingen waar ze samen met andere stedelingen literatuur beoefenden. De “chambres de rhétorique” of “rederijkerskamers” waren letterkundige gilden. Rederijkers betekent letterlijk welsprekendheid. Iedere kamer had een wapen en een spreuk die er bij hoort.

# data[].attributes.body
In de middeleeuwen werden kunstenaars als ambachtslieden beschouwd en waren ze in dienst van God. In de renaissance werden kunstenaars geaprecieerd voor hun eigen creatieve uitingen. Het doel van kunst was verschoven van de focus op de kerk naar de mensen echt aan het denken zetten.

# data[].attributes.body
http://www.dbnl.org/

# data[].attributes.body
Gouden Eeuw

1. Literatuurgeschiedenis: Bezete... Bezeten van boeken

Op een warme zomeravond in 1521 branden op de Vrijdagmarkt in Gent vele ketterse boeken. Keizer Karel V, de machtigste man op aarde, kijkt tevreden toe. Heeft hij daar echt reden voor?

In brede lagen van de bevolking bestaat een grote behoefte aan boeken, mensen willen lezen en nadenken over wat ze lezen. De boekdrukkunst maakt het sinds kort mogelijk om die boeken op een ongekende schaal te verspreiden.

Wat de mensen lezen is vaak niet naar de zin van het keizerlijk en kerkelijk gezag. Luther verspreidt zijn vertaling van de bijbel, Erasmus spot met alles en iedereen, Janus Secundus publiceert zijn kusgedichtjes. Rederijkers organiseren in Antwerpen een magnifiek festijn. Die onafhankelijke, speelse geest gaat niet meer terug in de fles.

2. Literatuurgeschiedenis: De tir... De tirannie verdrijven

Het is 1566. De Beeldenstorm raast door Nederland. Een pastoor vlakbij Delft is overgegaan tot het protestantisme en gooit eigenhandig alle beelden uit zijn kerk.

De pastoor heeft een liedje geschreven dat de geest van de opstand tegen het Spaanse gezag perfect samenvat; elk couplet eindigt met de regel Vive le geus is nu de leus. Iedereen kent dit soort strijdliederen, zoals ook het Wilhelmus.

Willem van Oranje kiest de zijde van de opstand. De opstandelingen gebruiken het woord net zo goed als het zwaard. Ineens is er dat kleine republiekje aan de Noordzee. Prima, de strijdliederen, maar dat jonge land heeft ook een geschiedenis nodig. En helden.

3. Literatuurgeschiedenis: De zee... De zee ligt open

De Republiek gaat concurreren op de wereldzeeën, met de maritieme grootmachten Spanje en Portugal. De eerste reizigers die op zoek gaan naar het verre Indië schrijven spannende verslagen van hun (soms gruwelijke) tochten.

Kooplieden zitten op die verslagen te wachten, want ze bevatten nieuwe kennis die zij kunnen benutten om hun zaken in het Verre Oosten op poten te zetten. Daar is Willem Barentsz in zijn Behouden Huis, daar is de schipbreukeling Bontekoe; maar daar is ook Focquenbroch, de dichter die het harde leven in de tropen beschreef in prachtige brieven.

4. Literatuurgeschiedenis: De wel... De wellust van uw mond

Rond 1600 lijkt het alsof iedereen in de Republiek liefdesgedichten schrijft, een inkijkje in de jongerencultuur van die tijd. Zelden echter wordt de amoreuze poëzie zo persoonlijk als wanneer PC Hooft afscheid neemt van zijn geliefde Brechje Spiegel.

Uitkijken, weet men in de 17e eeuw: een kleine verstoring in het evenwicht tussen lichaam en geest is genoeg om iemand goed ziek te maken. Kunstenaars waarschuwen hun publiek voor de valkuilen van het leven, met kleine gedichtjes bij plaatjes (emblemen). Ze geven alles een diepere betekenis; de schepping wordt eigenlijk een groot boek waarin je kunt lezen.

Constantijn Huygens speelt bij het uitdenken van zijn landgoed Hofwijck een grandioos spel met betekenissen, hij laat de tuin aanleggen in de vorm van een menselijk lichaam en schrijft over het landgoed een groot gedicht. Maar juist Huygens kan die onderneming ook relativeren: hij ziet bij bevriende wetenschappers dat de bedoelingen van de Schepper niet zo makkelijk af te leiden zijn. De werkelijkheid is razend ingewikkeld, en voorlopig is het vooral nodig om goed waar te nemen wat je ziet in de nieuwe microscopen.

5. Literatuurgeschiedenis: De wer... De wereld een speeltoneel

We zien het professionele theater ontstaan bij mensen als Bredero en PC Hooft. Levensechte mensen – een oude gierigaard, een oplichter en wat later ook een gekwelde leidersfiguur – verschijnen op het toneel.

Er komt in Amsterdam zelfs een echte Schouwburg. Dominees zien het met afgrijzen aan, voeren over veel nieuwe producties strijd met de regenten van de stad, maar beseffen ook dat de mensen graag naar het theater gaan. En dat is weer goed voor de kerkelijke armenzorg, die wordt gefinancierd uit de opbrengsten van de Schouwburg.

6. Literatuurgeschiedenis: Rijkdo... Rijkdom en jaloezie

Het nieuwe stadhuis van Amsterdam is af; het is 1655, de vrede met Spanje is getekend en de Hollanders willen weten dat ze de machtigste natie op aarde zijn. Vondel schrijft ter gelegenheid van de opening van het stadhuis een gedicht.

In zijn gedicht laat Vondel waarschuwende woorden horen, want hij kende natuurlijk als geen ander de interne conflicten van de jonge Republiek. Maar ach, we zijn rijk en we beschrijven in onze gedichten de geneugten van het buitenleven – of laten dat doen.

Dan gaan de Fransen tot de aanval over, en binnen de kortste keren staan ze bij Utrecht. Raadspensionaris De Witt dient zijn ontslag in, maar wordt met zijn broer door een woedende menigte gelyncht. Het is 1672, de dichter Oudaen is erbij en zijn hoofd staat plotseling niet meer naar het rustige leven van een landheer.

Gouden Eeuw

1. Literatuurgeschiedenis: Bezete... Bezeten van boeken

Op een warme zomeravond in 1521 branden op de Vrijdagmarkt in Gent vele ketterse boeken. Keizer Karel V, de machtigste man op aarde, kijkt tevreden toe. Heeft hij daar echt reden voor?

In brede lagen van de bevolking bestaat een grote behoefte aan boeken, mensen willen lezen en nadenken over wat ze lezen. De boekdrukkunst maakt het sinds kort mogelijk om die boeken op een ongekende schaal te verspreiden.

Wat de mensen lezen is vaak niet naar de zin van het keizerlijk en kerkelijk gezag. Luther verspreidt zijn vertaling van de bijbel, Erasmus spot met alles en iedereen, Janus Secundus publiceert zijn kusgedichtjes. Rederijkers organiseren in Antwerpen een magnifiek festijn. Die onafhankelijke, speelse geest gaat niet meer terug in de fles.

2. Literatuurgeschiedenis: De tir... De tirannie verdrijven

Het is 1566. De Beeldenstorm raast door Nederland. Een pastoor vlakbij Delft is overgegaan tot het protestantisme en gooit eigenhandig alle beelden uit zijn kerk.

De pastoor heeft een liedje geschreven dat de geest van de opstand tegen het Spaanse gezag perfect samenvat; elk couplet eindigt met de regel Vive le geus is nu de leus. Iedereen kent dit soort strijdliederen, zoals ook het Wilhelmus.

Willem van Oranje kiest de zijde van de opstand. De opstandelingen gebruiken het woord net zo goed als het zwaard. Ineens is er dat kleine republiekje aan de Noordzee. Prima, de strijdliederen, maar dat jonge land heeft ook een geschiedenis nodig. En helden.

3. Literatuurgeschiedenis: De zee... De zee ligt open

De Republiek gaat concurreren op de wereldzeeën, met de maritieme grootmachten Spanje en Portugal. De eerste reizigers die op zoek gaan naar het verre Indië schrijven spannende verslagen van hun (soms gruwelijke) tochten.

Kooplieden zitten op die verslagen te wachten, want ze bevatten nieuwe kennis die zij kunnen benutten om hun zaken in het Verre Oosten op poten te zetten. Daar is Willem Barentsz in zijn Behouden Huis, daar is de schipbreukeling Bontekoe; maar daar is ook Focquenbroch, de dichter die het harde leven in de tropen beschreef in prachtige brieven.

4. Literatuurgeschiedenis: De wel... De wellust van uw mond

Rond 1600 lijkt het alsof iedereen in de Republiek liefdesgedichten schrijft, een inkijkje in de jongerencultuur van die tijd. Zelden echter wordt de amoreuze poëzie zo persoonlijk als wanneer PC Hooft afscheid neemt van zijn geliefde Brechje Spiegel.

Uitkijken, weet men in de 17e eeuw: een kleine verstoring in het evenwicht tussen lichaam en geest is genoeg om iemand goed ziek te maken. Kunstenaars waarschuwen hun publiek voor de valkuilen van het leven, met kleine gedichtjes bij plaatjes (emblemen). Ze geven alles een diepere betekenis; de schepping wordt eigenlijk een groot boek waarin je kunt lezen.

Constantijn Huygens speelt bij het uitdenken van zijn landgoed Hofwijck een grandioos spel met betekenissen, hij laat de tuin aanleggen in de vorm van een menselijk lichaam en schrijft over het landgoed een groot gedicht. Maar juist Huygens kan die onderneming ook relativeren: hij ziet bij bevriende wetenschappers dat de bedoelingen van de Schepper niet zo makkelijk af te leiden zijn. De werkelijkheid is razend ingewikkeld, en voorlopig is het vooral nodig om goed waar te nemen wat je ziet in de nieuwe microscopen.

5. Literatuurgeschiedenis: De wer... De wereld een speeltoneel

We zien het professionele theater ontstaan bij mensen als Bredero en PC Hooft. Levensechte mensen – een oude gierigaard, een oplichter en wat later ook een gekwelde leidersfiguur – verschijnen op het toneel.

Er komt in Amsterdam zelfs een echte Schouwburg. Dominees zien het met afgrijzen aan, voeren over veel nieuwe producties strijd met de regenten van de stad, maar beseffen ook dat de mensen graag naar het theater gaan. En dat is weer goed voor de kerkelijke armenzorg, die wordt gefinancierd uit de opbrengsten van de Schouwburg.

6. Literatuurgeschiedenis: Rijkdo... Rijkdom en jaloezie

Het nieuwe stadhuis van Amsterdam is af; het is 1655, de vrede met Spanje is getekend en de Hollanders willen weten dat ze de machtigste natie op aarde zijn. Vondel schrijft ter gelegenheid van de opening van het stadhuis een gedicht.

In zijn gedicht laat Vondel waarschuwende woorden horen, want hij kende natuurlijk als geen ander de interne conflicten van de jonge Republiek. Maar ach, we zijn rijk en we beschrijven in onze gedichten de geneugten van het buitenleven – of laten dat doen.

Dan gaan de Fransen tot de aanval over, en binnen de kortste keren staan ze bij Utrecht. Raadspensionaris De Witt dient zijn ontslag in, maar wordt met zijn broer door een woedende menigte gelyncht. Het is 1672, de dichter Oudaen is erbij en zijn hoofd staat plotseling niet meer naar het rustige leven van een landheer.

Gouden Eeuw

1. Literatuurgeschiedenis: Bezete... Bezeten van boeken

Op een warme zomeravond in 1521 branden op de Vrijdagmarkt in Gent vele ketterse boeken. Keizer Karel V, de machtigste man op aarde, kijkt tevreden toe. Heeft hij daar echt reden voor?

In brede lagen van de bevolking bestaat een grote behoefte aan boeken, mensen willen lezen en nadenken over wat ze lezen. De boekdrukkunst maakt het sinds kort mogelijk om die boeken op een ongekende schaal te verspreiden.

Wat de mensen lezen is vaak niet naar de zin van het keizerlijk en kerkelijk gezag. Luther verspreidt zijn vertaling van de bijbel, Erasmus spot met alles en iedereen, Janus Secundus publiceert zijn kusgedichtjes. Rederijkers organiseren in Antwerpen een magnifiek festijn. Die onafhankelijke, speelse geest gaat niet meer terug in de fles.

2. Literatuurgeschiedenis: De tir... De tirannie verdrijven

Het is 1566. De Beeldenstorm raast door Nederland. Een pastoor vlakbij Delft is overgegaan tot het protestantisme en gooit eigenhandig alle beelden uit zijn kerk.

De pastoor heeft een liedje geschreven dat de geest van de opstand tegen het Spaanse gezag perfect samenvat; elk couplet eindigt met de regel Vive le geus is nu de leus. Iedereen kent dit soort strijdliederen, zoals ook het Wilhelmus.

Willem van Oranje kiest de zijde van de opstand. De opstandelingen gebruiken het woord net zo goed als het zwaard. Ineens is er dat kleine republiekje aan de Noordzee. Prima, de strijdliederen, maar dat jonge land heeft ook een geschiedenis nodig. En helden.

3. Literatuurgeschiedenis: De zee... De zee ligt open

De Republiek gaat concurreren op de wereldzeeën, met de maritieme grootmachten Spanje en Portugal. De eerste reizigers die op zoek gaan naar het verre Indië schrijven spannende verslagen van hun (soms gruwelijke) tochten.

Kooplieden zitten op die verslagen te wachten, want ze bevatten nieuwe kennis die zij kunnen benutten om hun zaken in het Verre Oosten op poten te zetten. Daar is Willem Barentsz in zijn Behouden Huis, daar is de schipbreukeling Bontekoe; maar daar is ook Focquenbroch, de dichter die het harde leven in de tropen beschreef in prachtige brieven.

4. Literatuurgeschiedenis: De wel... De wellust van uw mond

Rond 1600 lijkt het alsof iedereen in de Republiek liefdesgedichten schrijft, een inkijkje in de jongerencultuur van die tijd. Zelden echter wordt de amoreuze poëzie zo persoonlijk als wanneer PC Hooft afscheid neemt van zijn geliefde Brechje Spiegel.

Uitkijken, weet men in de 17e eeuw: een kleine verstoring in het evenwicht tussen lichaam en geest is genoeg om iemand goed ziek te maken. Kunstenaars waarschuwen hun publiek voor de valkuilen van het leven, met kleine gedichtjes bij plaatjes (emblemen). Ze geven alles een diepere betekenis; de schepping wordt eigenlijk een groot boek waarin je kunt lezen.

Constantijn Huygens speelt bij het uitdenken van zijn landgoed Hofwijck een grandioos spel met betekenissen, hij laat de tuin aanleggen in de vorm van een menselijk lichaam en schrijft over het landgoed een groot gedicht. Maar juist Huygens kan die onderneming ook relativeren: hij ziet bij bevriende wetenschappers dat de bedoelingen van de Schepper niet zo makkelijk af te leiden zijn. De werkelijkheid is razend ingewikkeld, en voorlopig is het vooral nodig om goed waar te nemen wat je ziet in de nieuwe microscopen.

5. Literatuurgeschiedenis: De wer... De wereld een speeltoneel

We zien het professionele theater ontstaan bij mensen als Bredero en PC Hooft. Levensechte mensen – een oude gierigaard, een oplichter en wat later ook een gekwelde leidersfiguur – verschijnen op het toneel.

Er komt in Amsterdam zelfs een echte Schouwburg. Dominees zien het met afgrijzen aan, voeren over veel nieuwe producties strijd met de regenten van de stad, maar beseffen ook dat de mensen graag naar het theater gaan. En dat is weer goed voor de kerkelijke armenzorg, die wordt gefinancierd uit de opbrengsten van de Schouwburg.

6. Literatuurgeschiedenis: Rijkdo... Rijkdom en jaloezie

Het nieuwe stadhuis van Amsterdam is af; het is 1655, de vrede met Spanje is getekend en de Hollanders willen weten dat ze de machtigste natie op aarde zijn. Vondel schrijft ter gelegenheid van de opening van het stadhuis een gedicht.

In zijn gedicht laat Vondel waarschuwende woorden horen, want hij kende natuurlijk als geen ander de interne conflicten van de jonge Republiek. Maar ach, we zijn rijk en we beschrijven in onze gedichten de geneugten van het buitenleven – of laten dat doen.

Dan gaan de Fransen tot de aanval over, en binnen de kortste keren staan ze bij Utrecht. Raadspensionaris De Witt dient zijn ontslag in, maar wordt met zijn broer door een woedende menigte gelyncht. Het is 1672, de dichter Oudaen is erbij en zijn hoofd staat plotseling niet meer naar het rustige leven van een landheer.