# data[].attributes.body
Biblia Gutenberga (in. Biblia Czterdziestodwuwierszowa, Biblia Mazarina) – pierwsze wydawnictwo dziełowe w Europie wykonane za pomocą druku (przy użyciu czcionki ruchomej). Jest kompletnym wydaniem Pisma Świętego.

Została przygotowana do druku i wydrukowana w latach 1452–1455 w Moguncji przez Johannesa Gutenberga, który był również jej wydawcą.

Łaciński tekst Wulgaty, tj. tłumaczenie św. Hieronima ze Strydonu, wydrukowany jest w wąskim układzie dwułamowym, 42-wierszowym, stąd druga nazwa. Trzecia popularna nazwa Biblii związana jest z kard. Jules’em Mazarinem, z którego biblioteki pochodzi pierwszy opisany przez bibliografów egzemplarz.

W 2001 Biblia Gutenberga została wpisana na listę UNESCO Pamięć Świata.

Do naszych czasów przetrwało 48 egzemplarzy (36 na papierze, 12 na pergaminie) tej księgi, z czego tylko 20 kompletnych. Najwięcej w Niemczech – 12, w USA – 11, w Wielkiej Brytanii – 8, we Francji – 4, po 2 w Watykanie, Hiszpanii i Rosji, po jednym w Austrii, Danii, Polsce, Portugalii, Belgii, Szwajcarii i Japonii.

Egzemplarz, który znajduje się w Polsce, jest odbity na papierze, ma oryginalną XV-wieczną oprawę (wykonaną przez introligatora mistrza Henryka Costera z Lubeki), przechowywany jest w Muzeum Diecezjalnym w Pelplinie. Całość obejmuje łącznie w dwóch tomach 641 kart in folio zadrukowanych obustronnie w dwóch kolumnach o wymiarach 285 × 85 mm, zawierających 40-42 wierszy. Na stronie 46. znajduje się plama tuszu, prawdopodobnie rozlanego przez drukarza, która pokazuje sposób drukowania (tzn. ruchomą czcionkę), co czyni pelplińską Biblię unikatową. Brak w niej ostatniej 217. karty w tomie II z tekstem Apokalipsy. Tekst urywa się na rozdziale XX, wiersz 2. Biblia nabyta została prawdopodobnie przez biskupa chełmińskiego Mikołaja Chrapickiego i podarowana lubawskim franciszkanom. Po sekularyzacji zakonu trafiła do biblioteki seminaryjnej w Pelplinie (1833). W dwudziestoleciu międzywojennym kapituła zamierzała sprzedać Biblię, aby uzyskać pieniądze na remont katedry i rozbudowę seminarium. Dyskusja w prasie i protesty społeczeństwa spowodowały, że księgi zostały w Pelplinie. Przed wybucham II wojny światowej Biblię przez Warszawę ewakuowano do Paryża, stamtąd w 1940 wywieziono ją do Londynu, a następnie do Kanady. Do Pelplina powróciła w 1959.

W latach 2002–2003 z inicjatywy Wydawnictwa Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum” oraz Polskiego Bractwa Kawalerów Gutenberga wykonano faksymile dzieła.

# data[].attributes.body
Księgozbiory stanowią światowe dziedzictwo kultury, ale ze względu na ograniczone możliwości szybkiego dostępu do książek znajdujących się w różnych bibliotekach, a czasem z braku możliwości powszechnego dostępu do dzieł o wartości historycznej, podjęto proces digitalizacji książek. Inicjuje się kolejne projekty, takie jak Światowa Biblioteka Cyfrowa czy Europeana, których celem jest udostępnienie dzieł literatury, sztuki czy filmu szerokiej rzeszy odbiorców.
Publikacja elektroniczna jest niekiedy ujmowana szerzej, gdyż obejmuje materiały elektroniczne niebędące książkami. Można jednak przyjąć, że jest to przeniesieniem klasycznej książki czy czasopisma do świata urządzeń komputerowych, co wyraża się choćby w nazwie.

Wskutek zacierania się granic między zakresami mediów, tradycyjna książka jest wydawana na papierze, ale niekiedy towarzyszą jej materiały audiowizualne, zawarte na płytach czy kasetach, zaś książka elektroniczna z natury łączy tekst z multimediami, co zawdzięczać można jednolitości elektronicznego medium

# data[].attributes.body
Kapitalizm - książka jako towar, wydawcy często przestawali dbać o poziom publikacji, wydawali takie książki, które odpowiadały gustowi potencjalnych klientów; zwiększenie popytu na książki, duże nakłady, potrzeba przyspieszenia produkcji.

Książka masowa - serie wydawnicze, powieść zeszytowa, książki dla dzieci i młodzieży, literatura dla ludu (XIX w., twórczość adresowana i przystosowana do określonego społecznie kręgu odbiorców, rekrutujących się z warstw ludowych, najczęściej wiejskiego środowiska ludowego), literatura popularna,(zwana też niższą) rozrywkowa; może być zdefiniowana jako to, co niewyrafinowany czytelnik wybiera dla przyjemności; taki czytelnik może pochodzić z każdej klasy społeczeństwa, chociaż literatura popularna zwraca się głównie do ubogich, a od końca XVIII w. również do dzieci.

Książka kieszonkowa – mała, masowa, wielkie nakłady, tania, ukazująca się w seriach.

Ilustracje książkowe - czasem wykonywano techniką litografii – nie nadawała się do szczegółów i ekspresji; litografia wykorzystuje właściwości odpychające kwasów i tłuszczów; początkowo stosowana była tylko do odbijania nut, później też do ilustracji tytułowych, w okresie romantyzmu do celów artystycznych. Inną technika ilustracyjną był staloryt – linearny, jednoznaczny, suchy. Staloryt jest technika wklęsła. Wymaga starannej pracy, trudno o retusze. Technika stalorytu jest dokładna, nadaje się do portretów, widoków miast.  Wykorzystywano też techniki fotochemiczne.
Ruch na rzecz książki pięknej i artystycznej - zmierzający do wznowienia książki wzorowanej na dawnych stuleciach. Przewrót ten nie wyszedł od drukarzy, lecz od estetyków pod przewodnictwem Williama Morrisa w Anglii. On i jego zwolennicy głoszą powrót do wytwarzania ręcznego, w przekonaniu, że maszyna jest wrogiem piękna. W 1891r. założyli na przedmieściu Londynu Hammersmith sławną drukarnię Kelmscott Press , nastawioną wyłącznie na prace ręczną, a ich ideałem i wzorem stała się książka średniowieczna i mistrzowskie dzieła pierwszych drukarzy. Styl Morrisa znajduje naśladowców w całej Europie, lecz jego przesada w formie typograficznej i niesłuszne eliminowanie z wytwórczości maszyn powodują szybkie zanikanie tych wpływów.

# data[].attributes.body
Książka w stylu rococco - zmniejsza się format książki, zdobienie jest mniejsze, lecz bardziej finezyjne, oprawy harmonijnie łączące motywy geometryczne i roślinne plus ekslibrisy.

Książka oświeceniowa – książka naukowa (niewielki format, czytelna czcionka, często miedziorytowe tablice doklejane na końcu książki, indeksy rzeczowe, tablice chronologiczne). Zdobnictwo książkowe: ograniczono do roli informacyjnej,  ilustracje często wykonywano techniką akwaforty. Oprawy: początki oprawy mozaikowej; występowała w dwóch odmianach: pocięta, kolorowa skóra na okładkę obłożoną już skórą albo od razu komponowano okładkę z kolorowych kawałków skór (bardzo drogi rodzaj okładki).
Klasycyzm - elementy starożytnego Rzymu, ornamentyka na grzbietach książek – oprawy nakładowe czyli masowe.

Tematyka/funkcje – laicyzacja literatury; encyklopedie (polskie encyklopedie: Nowe Ateny Benedykta Chmielowskiego i Zbiór potrzebniejszych wiadomości Ignacego Krasickiego ), leksykony, almanachy; książka naukowa ; powstaje książka dziecięca.

# data[].attributes.body
Książka barokowa – umiar i harmonia książki renesansowej ustąpiły miejsca formie bardziej urozmaiconej. Charakterystyczne dla nowej epoki były: duży format książek, przeładowanie zdobnictwem, okazałe oprawy, tłoki punktowe; zaczęto ornamentami zdobić grzbiet książki i wewnętrzną stronę okładki; motyw wachlarza – bardzo charakterystyczny dla baroku; tłokowy odcisk wachlarza przede wszystkim w narożnikach oprawy; koronka; też oprawy o skromnym zdobnictwie, tego typu oprawy wykonywał Antoni Ruette; książki codziennego użytku oprawiano w pergamin gładki /biblioteki szkolne, kościelne/), zróżnicowany krój i stopień pism  bogato rozbudowana kompozycja tytułowa.

Tematyka/funkcje – produkcja książek była różnorodna (od dzieł naukowych do niestarannie drukowanych druków okolicznościowych); książka miała pełnić funkcję edukacyjną, wychowawczą i ludyczną.

# data[].attributes.body
Inkunabuły – to wszystkie druki wydane do 1500 roku włącznie. Technikę druku za pomocą ruchomych czcionek wynalazł około 1450 r. Johannes Gutenberg. Wzorcem dla inkunabułów była książka rękopiśmienna. Inkunabuły nie posiadały karty tytułowej. Tzw. oczko – kilka pierwszych wyrazów tekstu wykonanych techniką drzeworytu.

Elementy zdobnicze inkunabułów: floratury, rubryki, malarstwo miniaturowe, inicjały. W miejscu przeznaczonym na inicjał nadrukowywano literkę (tzw. reprezentant), żeby ułatwić pracę iluminatorowi. Upowszechniały się ilustracje drzeworytowe i metalorytowe. Rozpoczęto numerować karty (foliowanie). Numerowanie/oznaczenie składek nazywano w książkach drukowanych sygnaturą (w książce rękopiśmiennej był to kustosz), a pierwszy wers składki następującej nazywano kustoszem. Do książki drukowano także wykaz składek. Drukowano też na osobnej karcie nagłówki, przekazywane rubrykatorowi.  Stosowano jednoszpaltowy układ tekstu dla tekstów świeckich, dwuszpaltowy dla tekstów liturgicznych i prawniczych i modus modernus dla naukowych.  Książka rękopiśmienna funkcjonowała równolegle z drukowaną jeszcze w XVI/XVII w.

# data[].attributes.body
Nazwa,, alfabet" pochodzi od pierwszych liter alfabetu: alfa i beta)-najpopularniejszy system zapisywania mowy.Termin ten używany jest w trzech głównych, powiązanych ze sobą i niekiedy mylonych znaczniach:
~Fonetyczny - system pisma, w którym każdy znak odpowiada zasadniczo jednemu dźwiękowi – głosce. To rozumienie terminu „alfabet” jest równoznaczne z terminem „pismo”.
~Pisma fonetyczne, pokrewne pismom alfabetycznym-W takim rozumieniu alfabet odróżnia się zarówno od pism niefonetycznych , jak i od innych typów pism fonetycznych. Te pozostałe rodzaje pism fonetycznych, również niekiedy bywają nazywane alfabetami, co nie jest całkiem poprawne.
~Pisma niealfabetyczne i niefonetyczne-Alfabetem nie jest pismo ideograficzne lub pismo złożone, ani pismo sylabyczne.

* Podobnie terminem „alfabet” określa się inne sposoby przekazywania słów na odległość, nie będące systemami pisma:
-flagowy
-semaforowy
-Morse’a
-palcowy

# data[].attributes.body
Już we wczesnym okresie historii człowieka spotykamy także najstarszy system znaków, który można było odczytać bezpośrednio, bez klucza, gdyż mówiły one same za siebie. Były to obrazy. Postacie kute z kamienia i malowidła skalne przedstawiały elementy otaczającego świata i zgodnie z zasobem ówczesnych wyobrażeń mogły być odczytywane.
-Pismo Majów
-Pismo Inków
-Pismo Klinowe

# data[].attributes.body
- wyrabiano z miazgi sporządzonej ze szmat i odpadków włókienniczych, rozdrobnionych i bielonych w ługu wapiennym, a następnie rozcieranych w specjalnych młynach papierniczych. Tak przygotowaną miazgę, rozcieńczoną wodą, czerpano z kadzi ręcznie ) za pomocą płaskiego sita drucianego. Wskutek potrząsania sitem woda z miazgi wyciekała, a na siatce pozostawała cienka warstwa samego gąszczu tworząca arkusz papieru. Te z kolei prasowano, przeciągając przez rozczyn kleju, aby zapobiec zlewaniu się atramentu przy pisaniu. Następnie prasowano ją ponownie, suszono i wygładzono.

# data[].attributes.body
Papirus znany był w starożytnym Egipcie już od III tysiąclecia p.n.e. Upowszechnienie papirusu nastąpiło w epoce hellenistycznej. Głównym ośrodkiem produkcji papirusu była od III w. p.n.e. Aleksandria, skąd rozprowadzano go do innych krajów śródziemnomorskich. Był podstawowym materiałem w tworzeniu książek i dokumentów.

# data[].attributes.body
Zdobnictwo kodeksów rękopiśmiennych – tekst pisano czarnym atramentem. Litery lub wyrazy, które chciano wyróżnić pisano/podkreślano/przekreślano czerwoną glinką (rubrykowanie). Stosowano też ozdobnie malowane inicjały, bordiury i miniatury (kolorowe i złocone obrazki). Zajmowali się tym iluminatorzy.
Oprawy średniowiecznych kodeksów - zszywaniem składek i umieszczaniem ich w oprawie zajmowali się introligatorzy. Dominowały oprawy drewniane lub z desek pociągniętych skórą, grzbiet usztywniano papierem, na rogach metalowe narożniki. Dla ludzi mniej zamożnych funkcjonowały książki nieoprawne. Większość opraw XV-wiecznych to dzieła anonimowe. Do zdobnictwa używano: strychulca (tempo zakończonego druta do wyciskania ślepych linii), tłoków z wyżłobionymi ornamentami, radełek (małych, zaopatrzonych w rączkę metalowych walców).

Tematyka/funkcja – książka była narzędziem w rękach kościoła (traktaty religijne, księgi liturgiczne, Biblie); inne zastosowania to: dokumenty królewskie, państwowe, kroniki sławiące władców, romanse rycerskie i poezje oraz książki w działalności uniwersytetów.