# data[].attributes.attachment_link.title
Specjalni czyli nowe technologie w szkołach specjalnych

# data[].attributes.attachment_link.description
Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim charakteryzuje się istotnie niższym niż przeciętne funkcjonowaniem intelektualnym z jednocześnie współwystępującym ograniczeniem w zakresie dwóch lub więcej spośród następujących umiejętności przystosowawczych: porozumiewania się, samoobsługi, trybu życia domowego, uspołecznienia, korzystania z dóbr społeczno-kulturalnych, samodzielności, troski o zdrowie i bezpieczeństwo, umiejętności szkolnych, organizowania czasu wolnego i pracy (Kostrzewski).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Trading Card

There's nothing like a Trading Card to elevate something or someone to the leagues of greatness.

I'm sure you've played this game before, learnt all the cards and then mercilessly defeated your brother/friend/parent. This is your opportunity to decide what goes on the cards...

# data[].attributes.attachment_link.description
There's nothing like a Trading Card to elevate something or someone to the leagues of greatness. I'm sure you've played this game before, learnt all the cards and then mercilessly defeated your brother/friend/parent. This is your opportunity to decide what goes on the cards...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Welcome to our avatar maker! This free online tool can help you create an avatar that looks just like you. There is no software to download and you can make as many avatars as you wish.

Why would you need a free avatar maker?

Lots of people don't like social media. They feel that it isn't private enough, too fake, or just don't think it's fun to use. However, those same people might still want to have a social media account if only to connect with friends and family.

Having an avatar that looks like you but isn't really you might be ideal for people in this situation. It would allow them to have a social media presence but not have their default photo be an actual photo of themselves.

This avatar could be used across the entire web, not just on social media. You could use it for comments on blog posts, your default photo on web forums like Reddit, or even as the main picture for your Google account.

Free Avatar Maker: How does it work?

This tool is very easy to use and can be a lot of fun. First, you'll need to select your gender. If you don't feel you fall into a traditional male/female identity, pick the gender that you feel most closely aligns with yours. The only difference between the two systems is the options you'll have to customize your avatar.

Once you select your gender, you'll see the default avatar. At the top of the page, you'll see four choices for the overall look of the avatar. The default is more realistic, while the second is more polygonal. The third is an anime-style avatar and the fourth looks like a black-and-white comic strip.

With your style selected, it's time to customize your avatar so it looks just like you. There are a wide variety of options including facial shape, eye size and shape, eye color, hair style and color, glasses, and even clothing and background. Play around with all the tools so your avatar looks like you - or not like you! Feel free to be as creative as you like. The RANDOM button is a fun place to start if you're not looking for an avatar that closely aligns with your own look.

While you're making customization choices, each feature will have various modifiers that appear underneath the avatar itself. With these controls, you can make aspects larger or smaller, move them around, or change the color.

If you make a mistake with this avatar maker, use the UNDO and REDO buttons to travel back or forward in time. If you feel like you've made too many mistakes, the RESET button will bring you back to the beginning. Don't worry: if you accidentally hit the RESET button, just hit the UNDO button to go back to where you left off.

How to download your avatar?

Once you are happy with how your avatar looks, you can hit the DOWNLOAD button. You have three choices for your download:

1. PNG (200px) - A small pixel-based image file with transparency support

2. PNG (400px) - A larger pixel-based image file with transparency support

3. SVG - A vector-based image that can be resized as large as needed

Do note that you'll need an image editor that supports vector files to work with the SVG image, such as Adobe Illustrator.

If you have fun with this free avatar maker, hit the SHARE button and let your friends know about it! You can share on Twitter, Facebook, Reddit, Pinterest, WhatsApp, and Telegram.

# data[].attributes.attachment_link.description
Create your own free avatar in 4 different styles. You can save it as a scalable SVG image or in the more common PNG format.

# data[].attributes.attachment_link.title
Graffiti Word Wall ⋆ Printable Visual Aid

# data[].attributes.attachment_link.description
Create colourful graffiti word list walls

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1 BAROK w Polsce 10 MATURA USTNA MATURA PISEMNA

2 Epoka literacka MAPA MYŚLI Ważne w baroku polskim: jego specyfika ugruntowanie sarmatyzmu, demokracji szlacheckiej; umacnia się mit domu dworu polskiego jako symbolu polskości; Król Zygmunt III Waza przenosi stolicę z Krakowa do Warszawy; ważny jest temat patriotyczny (Wacław Potocki); podobnie jak w całej Europie poeci podejmują tematy metafizyczne (Daniel Naborowski); powstaje twórczość dworska (Jan Andrzej Morsztyn); wojny trapiące kraj doprowadzają do jego osłabienia. Zygmunt III Waza wojny ze Szwecją i Turcją Chocim 1621 Władysław IV Waza wojna z Moskwą powstanie Kozaków pod wodzą Chmielnickiego poezje Jana Andrzeja Morsztyna Cechy sarmatyzm wojny katolicyzm przywileje szlacheckie typowo polskie sarmatyzm portret trumienny portret sarmacki BAROK w Polsce Periodyzacja polskiego baroku według Czesława Hernasa: wczesny barok od lat osiemdziesiątych XVI po dwudzieste XVII wieku; pełny barok od lat dwudziestych do siedemdziesiątych XVII wieku; późny barok od siedemdziesiątych XVII po trzydzieste XVIII wieku. Prekursor baroku Za prekursora poezji barokowej uważamy Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego, który tworzył jeszcze w wieku XVI, lecz jego poezja nosiła wiele znamion nadchodzącej epoki. Natomiast za spadkobiercę i kontynuatora barokowej poezji uważa się księdza Józefa Bakę Uwagi o śmierci niechybnej ukazały się dopiero w 1766 roku Jan Kazimierz oblężenie Zbaraża potop szwedzki wypędzenie arian 1658 rokosz Lubomirskiego Wojna domowa z kozaki i Tatary Twardowskiego wiersze Potockiegoi Morsztyna Michał Korybut Wiśniowiecki wojna z Turcją utrata Kamieńca Podolskiego epicy Jan Chryzostom Pasek Wacław Potocki Poeci Jan Andrzej Morsztyn Daniel Naborowski Sebastian Grabowiecki Hieronim Morsztyn Zbigniew Morsztyn Wacław Potocki Józef Baka Jan z Kijan Import i eksport kultury Siedemnastowieczna Polska, nazywana przez ówczesnych przedmurzem chrześcijaństwa, to także obszar mieszania się kultur ciągłej wymiany między Wschodem a Zachodem. Wojny z Turcją i zdobywane łupy przyczyniły się do narodzenia się wśród polskiej szlachty specyficznej mody na orient. Kontusz przewiązany pasem to przecież ubiór wschodni. Polacy używali także wschodniej broni. Zakrzywiona szabla nie jest wynalazkiem europejskim! zwycięstwo pod Chocimiem Transakcja wojny chocimskiej Potockiego (dot r.) Jan III Sobieski 1683 odsiecz Wiednia Pamiętniki Paska Moralia i Ogród fraszek Potockiego Tematy literatury miłość śmierć wojna przemijanie życie wiejskie mit Sarmaty Zarazem jednak, prócz świadomości odrębności, istniało także poczucie łącznoś ci z Zachodem i wspólnotą chrześcijańską. Szlachta polska była jednak na ogół bardzo oporna na zewnętrzne oznaki ulegania kulturze Zachodu. Wyjątek stanowiła sfera języka. Powszechne były tak zwane makaronizmy, czyli wplatanie słów łacińskich w tok wypowiedzi bądź nadawanie łacińskich form słowom polskim. Czasy saskie August II Sas August III Sas Ośrodki Warszawa Grodno Kraków Wszystko to przyczyniało się do osobliwej odrębności ówczesnej kultury polskiej. Odrębności z dumą podkreślanej przez ideologów sarmatyzmu. 2

3 Wiedza o baroku niezbędna do matury Sarmatyzm To pojęcie absolutnie najistotniejsze, jeśli chodzi o całą kulturę staropolską nie tylko barokową. Wiek XVII to jednak okres największego rozkwitu zjawiska dlatego aspekt sarmacki jest szczególnie ważny dla literatury barokowej. Sarmatyzm to pojecie o co najmniej dwóch znaczeniach. Pierwsze odnosi się do sformułowanej już w XVI wieku szczególnej teorii historiozoficznej. W jej myśl Polacy (a ściśle mówiąc polska szlachta) wywodzą się ze starożytnego (mitycznego w rzeczywistości nigdy nie istniał) ludu Sarmatów miłujących wolność wyśmienitych wojowników budzących stały postrach i podziw w Rzymianach. Ta dość szalona teza miała uzasadniać przekonanie o wyjątkowości i elitarności polskiej szlachty, umacniać jej poczucie własnej wartości i legitymizować dążenie do ekspansji społecznej i politycznej. Przy okazji zaś ideologia sarmacka miała być uzasadnieniem szczególnego systemu politycznego Rzeczypospolitej, jakim była demokracja szlachecka. Drugie znaczenie terminu odnosi się natomiast do całości zjawiska, jakim była staropolska kultura szlachecka. Złota wolność szlachecka, pewna skłonność do przepychu, umiłowanie wojaczki, specyficzne wymieszanie czynników kultury wschodniej i zachodniej te wszystkie cechy kultury szlacheckiej już w XVII wieku łączono z opisaną wyżej ideologią sarmacką. Dlatego też mówi się o postawie Sarmaty jako o stereotypowym etosie polskiej szlachty. Etos ten w czasach późniejszych bywał bardzo ostro krytykowany (oświecenie, pozytywizm, Gombrowicz), stał się jednak także elementem narodowego mitu (Pan Tadeusz, powieści historyczne Sienkiewicza). Poezja metafizyczna Chyba najciekawszy, a z pewnością najtrudniejszy w odbiorze nurt poezji barokowej. Termin kojarzymy przede wszystkim z Anglią z poezją Johna Donne a czy Herberta Spencera. W Polsce nurt reprezentowany był przez Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego, Sebastiana Grabowieckiego, Daniela Naborowskiego. Cóż to jest poezja metafizyczna? Wszak każdą poezję można by tak określić W sumie tak. Ale barokową poezję metafizyczną wyróżnia przede wszystkim zupełnie niesamowity typ wyobraźni. Przynależne do niej utwory dotyczą spraw najważniejszych filozofii, kosmologii, religii. Zawarte w nich refleksje na te tematy podane są wszak poprzez zmysłowe, często wręcz erotyczne skojarzenia. Sztandarowym przykładem Pchła Johna Donne a, w której tytułowy niezbyt ciekawy insekt staje się uosobieniem najpierw stosunku seksualnego, a potem mistycznej jedności dwojga kochanków (a to na skutek ówczesnego wyobrażenia, że podczas aktu płciowego dochodzi do wymieszania krwi obojga kochanków podobnie jak podczas jej konsumpcji przez tę samą pchłę ). W ten oto paradoksalny sposób barokowy konceptyzm zyskuje wymiar ostateczny, sięgając spraw najistotniejszych. Poezja dworska Dość obszerne pojęcie, w ramach którego znajdzie się miejsce na twórczość spod znaku konceptyzmu i marinizmu, przede wszystkim o tematyce zmysłowej. To poezja wyższych klas szlachty, często sponsorowana przez magnatów. Choć dotyczy często spraw lekkich, jej rozumienie wymaga na ogół pewnej erudycji. Ogromną rolę w tym nurcie odgrywa idea konceptu (omówiona niżej). Liczy się efekt, kunszt formalny, wrażenie wywarte na odbiorcy. Nie wierzcie jednak szkolnemu hasełku: barok przerost formy nad treścią. Poezja dworska wcale nie jest pozbawiona wartości. Co więcej, pasowałoby raczej do niej hasło treść nadana formie. Język i styl wiersza bowiem same w sobie uzyskują w poezji dworskiej autonomiczne znaczenie. Pod tym względem literatura barokowa jest bliska twórczości współczesnych eksperymentatorów spod znaku lingwizmu i neolingwizmu. Z poezją dworską wiążemy nazwiska Hieronima Morsztyna, Jana Andrzeja Morsztyna, Daniela Naborowskiego. Kontrast Pojęcie kluczowe dla estetyki baroku. To, oczywiś cie, zderzenie sprzecznych (wizualnie, słuchowo, pojęciowo) elementów. Na kontraście właśnie oparte są (omówione niżej) podstawowe chwyty artystyczne epoki koncept, oksymoron, paradoks. Operowanie kontrastem jest według historyków sztuki i literatury podstawowym wyróżnikiem estetyki epoki, odróżniającym ją pod tym względem od estetyki klasycystycznej. Antyczne wzorce umiaru i harmonii zostają całkowicie zaprzeczone to właśnie sprzeczność, kontrast, przesada stają się kryteriami artystycznego kunsztu. Zestawmy barokowe tematy Sfera zagadnień filozoficznych: człowiek i jego kondycja we wszechświecie, przemijalność istnienia, destrukcyjna siła czasu, śmierć i życie po śmierci. Miłość: ulotna, zmysłowa, dworski flirt, a także ogniste, spalające, trwałe uczucie, które można przeciwstawić nawet śmierci. Miłość do Boga. Patriotyzm, troska o ojczyznę, nawoływanie do reform. Jest tu zarówno krytyka istniejącej rzeczywistości, jak i wskrzeszenie idealnego mitu sarmackiej przeszłości. Protest przeciw nietolerancji wyznaniowej (wiersze Wacława Potockiego). Wojna, życie żołnierskie i dylematy natury moralnej (utwory Zbigniewa Morsztyna, Jana Chryzostoma Paska, Wacława Potockiego). Życie na wsi, ideał życia ziemiańskiego, w zgodzie z naturą (Pamiętniki Paska, Sielanki Szymonowica). 3

4 Epoka literacka MAPA MYŚLI Jak usystematyzować literaturę epoki? Nurty w polskiej literaturze barokowej Nurty w literaturze baroku wyróżniamy łatwo, kojarząc je z miejscami, w których powstawały: czy były to pałace magnackie, dwory szlacheckie, czy wreszcie miasto. Na zewnątrz skierowała swą uwagę magnateria i elita skupiona na dworach magnackich i królewskich. Owi bywalcy świata czerpali inspirację z Europy, hołdowali zachodnim wzorcom i preferowali kosmopolityzm, zarówno w stroju, obyczajach, jak i w języku (panowała moda na fracuszczyznę). Ta swoista międzynarodowość kryła w tle lekceważenie dla rodzimej kultury. Do wewnątrz kierowała się szlachta ziemiańska, rozmieszczona po dworach, dworkach i zaściankach. Ta zarówno w stroju, tradycjach, wierze katolickiej wiernie trwała przy rodzimych wzorcach. Całą tę kulturę ogólnie zwiemy sarmatyzmem. Jej wyznacznikiem będą zarówno sejmowe liberum veto, zajazdy i procesy sąsiedzkie, jak i kontusz, religijność, patriotyzm, a także konserwatyzm. Dwa główne nurty Pałace magnackie TU kultura dworów królewskich i magnackich; siedziby magnackie pałace, zamki; hołdowanie obcym modom; kontakty z zagranicznymi dworami; kosmopolityzm autorytetem dwory Europy, nie własna tradycja ; wzorowanie się na modach zagranicznych w obyczajowości stroju (moda na francuski strój, fryzury i język); tolerancja wyznaniowa; otwarcie na obce wzory; przepych siedzib Czartoryskich, Zamojskich, Radziwiłłów (rywalizacja z dworem królewskim); przepych dworskiego życia; intrygi dworskie i polityczne; poezja dworska; moda na marinizm pisanie w konwencji włoskiego poety Marina (konceptyzm); tematyka poezji miłość, erotyka, zmysły, flirt; poeci: Jan Andrzej Morsztyn, Daniel Naborowski, Hieronim Morsztyn; cel sztuki rozrywka, popis kunsztem poetyckim, szokowanie ; spektakle teatralne odgrywane na scenach dworskich. Dwory szlacheckie TU Sarmatyzm model polskiej kultury szlacheciej (mit o pochodzeniu szlachty polskiej od starożytnych Sarmatów); dom polski dwór szlachecki; pogarda dla obcych kultur; przywiązanie do tradycji narodowej; wiara katolicka i miłość ojczyzny; pielęgnacja tradycji w stroju i obyczajach; sarmackie wzorce postępowania: zołnierz, obywatel, dobry gospodarz; pielęgnowanie tradycji rodowych; kultura polskiej szlachty ziemiańskiej powstająca w ziemiańskich dworach; wystawność życia uczty, obrzędy, święta; strój kontusz, szabla, pas słucki; niechęć do obcych mód i wzorów; głoszone wartości: miłość ojczyzny, wiara katolicka, wolność szlachecka; moda na pamiętnikarstwo; poezja ziemiańska; typowe tylko dla Polskiej kultury: portret trumienny i portret sarmacki; twórcy sarmatyzmu: Wacław Potocki (poezja), Jan Chryzostom Pasek (pamiętniki). Podział według rodzajów literackich Liryka: poezja metafizyczna, poezja światowych rozkoszy, poezja dworska, poezja ziemiańska, poezja mieszczańsko-plebejska. Epika: pamiętnikarstwo, kwitnące wówczas, modne wśród szlachty ziemiańskiej, przykład to Pamiętniki Paska; listy, przykład to listy Jana Sobieskiego do Marysieńki; kazania, na przykład Fabiana Birkowskiego Kazania na Niedziele i Święta, Kazania obozowe o Bogarodzicy. 4

5 Nurty w literaturze Poeci barokowi summa Poezja dworska Poezja światowych rozkoszy Dworski nurt literatury barokowej, nawiązujący do konceptyzmu i marinizmu Hieronim Morsztyn zbiór wierszy Światowa rozkosz. Głosi, by śmierć przeciwstawić miłości, by korzystać z życia właśnie ze względu na jego ulotność, sławi rozkosze życia, także ziemską, zmysłową miłość i dworski flirt. Jan Andrzej Morsztyn (polski przedstawiciel marinizmu) tomy poezji: Kanikuła albo psia gwiazda Lutnia Poezja metafizyczna (intelektualna) Utwory skupione wokół filozoficznych pytań o byt, życie ludzkie, czas, przemijanie. Powaga tematu łączy się z kunsztowną formą i typowym dla epoki obrazowaniem. Daniel Naborowski, Krótkość żywota Cnota grunt wszystkiemu Marność Sebastian Grabowiecki Mikołaj Sęp Szarzyński krąg tematów filozoficznych Daniel Naborowski (wczesny barok) Krótkość żywota Cnota grunt wszytkiemu Marność Sebastian Grabowiecki (wczesny barok) Setnik rymów duchownych filozofia przemijania, śmierci, kondycji człowieka Mikołaj Sęp-Szarzyński (prekursor baroku) Rytmy abo wiersze polskie poeta miłości, flirtu, polski marinista Jan Andrzej Morsztyn (dworak dyplomata) Kanikuła albo psia gwiazda Lutnia Stanisław Herakliusz Lubomirski (poeta magnat) Sen O wartości rad poeta światowych rozkoszy Hieronim Morsztyn (poeta Sarmata) Światowa rozkosz Literatura ziemiańska (sarmacka): Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki; Wacław Potocki, Nierządem Polska stoi, Zbytki polskie, Pospolite ruszenie, epos: Transakcja wojny chocimskiej. Kasper Miaskowski (wiersze); Zbigniew Morsztyn; Wespazjan Kochowski (psalmy); Szymon Szymonowic Sielanki. Prezentuje wzór życia na wsi, głosi umiar, pochwałę natury, a w przypadku Potockiego porusza także problematykę patriotyczną. Literatura mieszczańsko-plebejska: Jan z Kijan Fraszki Sowizdrzała Nowego; utwory Walentego Roździeńskiego; twórczość anonimowa. Głównym bohaterem tej literatury jest Sowizdrzał prześmiewca obnażający niedoskonałości świata. Literatura ta dotyczy też nowych obszarów: konfliktów i problemów miasta i jego społeczności. kunszt poezji ziemiańskiej, tzw. światowej rozkoszy Zbigniew Morsztyn (poeta żołnierz) Votum temat wojny, jej moralnych dylematów Samuel Twardowski Dafnis w drzewo bobkowe przemienieła się Nadobna Paskwalina temat miłości i jej niszczącej siły Wacław Potocki (główny przedstawiciel sarmatyzmu) Moralia Ogród fraszek poezja publicystyczna, reformatorska, patriotyczna Wespazjan Kochowski (poeta Sarmata) Psalmodia polska mit życia ziemiańskiego i Polski narodu wybranego Sebastian Grabowiecki (ostatni łacinnik) poezje łacińskie Setnik rymów duchownych 5

6 Epoka literacka Barok w Polsce RENESANS ZWANO WIEKIEM ZŁOTYM. BAROK TO WIEK SREBRNY. polska NADAL JEST POTĘżNYM MOCARSTWEM W EUROPIE, ALE TRACI SWOJĄ RANGĘ. WSZYSTKO PRZEZ SARMATYZM symbol wolności i zarazem polskie przekleństwo. Rzeczpospolita wieku XVII Czas potęgi Rzeczpospolita szlachecka XVII w. obejmuje około miliona kilometrów kwadratowych! Terytorialnie drugie po Ros ji państwo w Europie. To w baroku ugruntował się katolicyzm, odtąd często z polskością identyfikowany. Jest państwem wielonarodowościowym wiążącym w jedno Polskę, Litwę, Ukrainę. Charakterystyczne dla polskiej sztuki baroku zjawiska to: Portret trumienny wizerunek zmarłego umieszczony na krótszym boku trumny. Portret sarmacki postać szlachcica, który z reguły stoi przy stoliku. Obok: berło, księga, krucyfiks lub inny symbol urzędu Sarmaty. Jest państwem demokracji szlacheckiej, warstwa szlachecka jest zamożna, patriotyczna, jej siedzibą jest polski dwór (to czasy opisane przez Sienkiewicza w Trylogii). Umacnia się mit domu-dworu polskiego jako symbolu polskości. Właśnie w XVII w. zarysował się ostry podział na szlachtę i magnaterię: tę pierw szą swojską, tę drugą związaną z zagranicą. To w tym czasie ugruntowało się poczucie wielkości narodu, duma polskości, co może oznaczać miłość ojczyzny, ale i megalomanię. Poczucie siły umacniają zwycięstwa: nad Szwedami w dobie potopu, pokonanie Turków pod Wiedniem. Jednak wojny trapiące kraj doprowadzają do jego osłabienia. Ludziom baroku nawet się nie śniło, że Rzeczpospolita może upaść pewni swojej potęgi, nigdy nie uwierzyliby w widmo zaborów. Zapowiedź upadku Załamanie potęgi, upadek kultury w XVII w. postępuje osłabienie państwa. Po sąsiedzku wyrastają mocarstwa takie jak Rosja i Prusy. Wiek wojen nie przynosi wzrostu dobrobytu, lecz nadwyręża gospodarkę państw. Rozrost przywilejów szlacheckich spowodował bałagan, wieczne kłótnie, osłabienie władzy królewskiej. Liberum veto przywilej, który pozwalał zerwać sejm jednym szlacheckim głosem przyczyną upadku de mokracji szlacheckiej. Elekcje królów rywalizacja o przychylność szlachty, zmiany, wybory nie prowadziły do stabilizacji państwa. Przekupstwo, opilstwo i kłótliwość szlachty prowadziła do coraz gorszego stanu w Rzeczpospolitej. 6

7 Jakie były to epoki? Wiek XVI Renesans Początek potęgi szlacheckiej. Rozwój gospodarczy. Rzeczpospolita potęgą w Europie. Rządzą Jagiellonowie. Wiek XVII Barok Wojny z Kozakami, Szwecją i Turcją. Kryzys gospodarczy. Ogromny wzrost przywilejów szlacheckich. Królowie elekcyjni. Wiek XVIII Oświecenie Rządy ostatniego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego mecenasa sztuki i kultury. Doba reform, ratowanie ojczyzny, Sejmu Czteroletniego. Doba rozbiorów Polska znika z mapy Europy. Królowie Rzeczypospolitej Zygmunt III Waza To on przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy. Za jego czasów miała miejsce zwycięska wojna z Turcją i zwycięstwo pod Chocimiem opisane przez Wacława Potockiego w Transakcji wojny chocimskiej. Władysław IV Waza To za jego czasów wybuchło powstanie Chmielnickiego na Ukrainie (opisane ponad 200 lat później przez Sienkiewicza w Ogniem i mieczem). Zygmunt III Waza Jan Kazimierz Waza To za jego czasów miał miejsce najazd Szwecji na Polskę. Za jego panowania wypędzono z Polski arian. Ten król abdykował, wyjechał z Polski i zmarł we Francji. Władysław IV Waza Michał Korybut Wiśniowiecki Syn polskiego magnata wsławionego podczas powstania Chmielnickiego. Za jego czasów zaczęły się wojny z Turcją. Jan III Sobieski Odniósł zwycięstwo podczas odsieczy wiedeńskiej w 1683 roku dowodząc połączonymi siłami katolickiej Europy przeciw Turcji. Jest autorem listów do żony Marysieńki. Wzniósł pałac w Wilanowie. Jan Kazimierz Waza Rzeczpospolita obojga narodów i... wielu kultur Siedemnastowieczna Polska, nazywana przez ówczesnych przedmurzem chrześcijaństwa, to także obszar mieszania się kultur ciągłej wymiany między Wschodem a Zachodem. Wojny z Turcją i zdobywane łupy przyczyniły się do narodzenia się wśród polskiej szlachty specyficznej mody na orient. Kontusz przewiązany pasem to przecież ubiór wschodni. Polacy używali także wschodniej broni. Zakrzywiona szabla nie jest wynalazkiem europejskim! Michał Korybut Wiśniowiecki Zarazem jednak, prócz świadomości odrębności, istniało także poczucie łącznoś ci z Zachodem i wspólnotą chrześcijańską. Szlachta polska była jednak na ogół bardzo oporna na zewnętrzne oznaki ulegania kulturze Zachodu. Wyjątek stanowiła sfera języka. Powszechne były tak zwane makaronizmy, czyli wplatanie słów łacińskich w tok wypowiedzi bądź nadawanie łacińskich form słowom polskim. Wszystko to przyczyniało się do osobliwej odrębności ówczesnej kultury polskiej. Odrębności z dumą podkreślanej przez ideologów sarmatyzmu. Jan III Sobieski 7

8 Epoka literacka Rzeczpospolita wieku siedemnastego Były to czasy wojaczki i gospodarowania na włościach. Czasy, w których dominowała w kraju szlachta, lecz byli w nim także chłopi i mieszczanie, a ponad stany wynosiła się magnateria. Światopogląd Polaków. Kryzys świadomości renesansowej dotyczy Polski tak samo jak całej Europy. Radosny optymizm renesansowy ustępuje miejsca zwątpieniu, poczuciu zagubienia. Okazuje się, że możliwości człowieka są bardzo ograniczone i wcale nie jest on panem ani siebie, ani otaczającego go świata. Owa niezrozumiałość świata przyczynia się do wzrostu nastrojów religijnych. W okresie renesansu religijność, choć także bardzo ważna, była, rzec można, prostsza: radosna, pełna wiary w sens świata dobrze urządzonego przez Boga. Człowiek pokładał ufność w oddaniu Bogu, akceptował urodę stworzonego przezeń świata. Stanisław Żóółkiewski Rzeczpospolita wieku siedemnastego Obejmowała około miliona kilometrów kwadratowych i pod względem wielkości terytorium była drugim po Rosji państwem w Europie. Zwano ją siedzibą wolności, najstarodawniejszym w Europie królestwem (ksiądz Dębołęcki) i rzeczpospolitą szlachecką. Była państwem wielkim wiążącym w jedno Polskę, Litwę, Ukrainę. Była potężna. Poczucie siły umacniały zwycięstwa: pokonaliśmy Szwedów i w sposób niezwykle popisowy Turków pod Wiedniem. A jednak o okresie tym mówi się także: czasy upadku, załamanie potęgi, upadek kultury. Fakt, osłabienie państwa postępować będzie piorunująco, zwłaszcza że obok wyrosną mocarstwa: Rosja i Prusy. Wiek wojen nie przynosi dobrobytu i nie przysparza potęgi. Niezwykły rozmiar przywilejów szlacheckich powodował dezorganizację, bałagan, wieczne kłótnie. Że owa Rzeczpospolita upadnie wiemy. Że reformatorzy osiemnastego wieku będą próbowali ją ratować także wiemy. Ludziom baroku nawet się to jednak nie śniło. Pewni swojej potęgi, nigdy nie uwierzyliby w widmo zaborów. Większość z nas obraz siedemnastowiecznej Polski zawdzięcza Sienkiewiczowi. Patrzymy na nią przez pryzmat Trylogii, lektury lub ekranizacji. Nie jest to czarny pejzaż. Imponuje duch patriotyzmu i rycerskiej szlachetności, zachwyca step szeroki, obyczaje nie wydają się zanadto surowe. Sarmatyzm w wydaniu Zagłoby bardzo zyskuje. Szlachta otrzymuje pozytywną charakterystykę. Widzimy, jak broni kraju, jak zbiera się na sejm elekcyjny, a nawet jak między wojnami gospodaruje, a także kocha, żeni się, przyjaźni, pisze, nader chętnie pamiętniki. Być może, wyobrażenie, jakie ufundował nam Sienkiewicz, jest wyidealizowane, ale mocno tkwi w polskiej wyobraźni, i tak Polskę barokową widzimy. Dodajmy jednak opisy Paska, złorzeczenia Potockiego, wizję dworu, na którym karierę robiły rymy Morsztyna (i sam ich autor), filozoficzną przestrogę Naborowskiego o przemijaniu. Być może, w ten sposób powstanie prawdziwsza panorama tamtych czasów. Kto mieszkał w Rzeczypospolitej? Portrety stanów Stany polskie: magnateria, szlachta, mieszczanie, chłopi. Magnateria Tę widzimy jako pyszną, mieszkającą w zamkach dziedziczonych po przodkach, rozbudowywanych lub zgoła od nowa budowanych siedzibach. Radziwiłłowie, Zamoyscy, Krasiccy, Koniecpols cy Mieli koligacje z cudzoziemskimi rodami, czasem zagraniczne tytuły, sprawowali wysokie urzędy i musieli mieć ogromny majątek. Chociaż ze dwadzieścia wsi, nie mówiąc o własnej siedzibie. Owszem, pierwszy w kraju był dwór królewski, ale magnackie starały się mu nie ustępować. Na takim dworze błyszczał na przykład poeta Morsztyn, nim zadomowił się u króla Jana Kazimierza. Czuli się więc królowi równi magnaci. Byli w Polsce warstwą zwierzchnią, lecz nie wyższą, bo z kolei równi im czuli się wszyscy szlachcice, w myśl maksymy: szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie. I choć była magnateria polska zapatrzona w zagranicę, kosmopolityczna, to strój nosiła polski, taki, który utrwalił się w wieku XVII: żupan, kontusz, kosztowny pas. Cudzoziemcy nie mogli się nadziwić strojności i bogactwu polskich ubiorów. Miłowano się bowiem w bardzo drogich materiach, ozdobach, klejnotach i kosztownych kruszcach. Damy polskie stroiły się szczególnie. Opaliński ubolewa, że wstają o dwunastej w południe i przesiadują godzinami przed zwierciadłem, budując sztuczne fryzury. Królowa Maria Ludwika, która przybyła z Francji, choć złośliwie dawała modzie polskiej piętnaście lat do tyłu za francus ką, nie mogła nadziwić się ilości biżuterii, jaką obwieszają się Polki. Ona to zresztą przywiozła do nas modę na głębokie dekolty, budzące zgorszenie wśród moralistów, ale nie wśród dam. Wszystko to kosztowało. Zarówno bogaty strój, jak i zastawiony suto stół. A jak można się domyślić, o brzuchy dbano, i jedzono obficie. Na przykład na dworze księcia Zasławskiego tygodniowo dwór spożywał pięć wołów, dwadzieścia prosiąt, pięćdziesiąt kurcząt, dziesięć cieląt, piętnaście baranów, sto pięćdziesiąt kur, trzydzieści kapłonów i sera sztuk sto dwadzieścia; to zresztą tylko część zestawu, który podają autorzy Życia codziennego magnaterii polskiej. Więcej szło wszelkiego dobra, gdy urządzano uczty, bale maskowe a zwłaszcza trunków spożywano wówczas niesłychane dużo, nad czym ubolewają barokowi pisarze. Ja tego wszystkiego nic nie pomnę, bom był pijany haniebnie, ale mi to wszystko tłumaczyli słudzy i drudzy dworzanie pisał do żony Jan Karol Chodkiewicz Biegałem na koniu pod oknem u króla, chciał Pan ze mną pić, jeno że mnie haniebnie pijanego widział, tedy dał spokój. 8

9 Magnaci kształcili swoje dzieci, często za granicą, i dbali o edukację bardziej niż szlachta ziemiańska. Sprawowali wysokie urzędy, a to zmuszało ich jednak do pracy nad sprawami kraju, do brania na siebie dużej odpowiedzialności. Ucztowała polska arystokracja, lubiła hulanki, lecz także gromadziła księgi, otaczała opieką artystów. Magnateria w literaturze polskiej nie otrzyma zbyt pozytywnego portretu. O ile szlachtę traktowano z sentymentem i sympatią (Mickiewicz, Fredro, Sienkiewicz), o tyle polski pan symbolizuje pychę, egoizm, zło. Tak jest w Dziadów części II, w Weselu, w Trylogi. Aby wyrobić sobie bardziej obiektywną opinię, warto zajrzeć do wspomnianego Życia codziennego magnaterii polskiej w XVII wieku autorstwa Władysława Czaplińskiego i Józefa Długosza. Brać szlachecka Zamieszkiwała dwory i zaścianki, różniła się zamożnością, lecz była równa stanem i ogromnie o tę równość i wolność szlachecką dbała. Każdy szlachcic miał wszakże takie samo prawo głosu na sejmiku i w sejmie. Obraz tego stanu rzeczy znajdziemy w Panu Tadeuszu, choć ten utwór opisuje czasy późniejsze. Początek złotej wolności szlacheckiej to wiek XVI, lecz szczyt jej przypada na XVII stulecie. Bardzo rozbudowany system przywilejów dawał stanowi szlacheckiemu wielką władzę, a przecież naukowe teorie dowodziły słuszności tego systemu, ową złotą wolność uzasadniały. Jak wiemy, wywiedziono z nich, iż skoro każdy szlachcic jest wolny i równy, to zdanie każdego jest tak samo ważne i jeśli choć jeden się sprzeciwia, nie można danej decyzji podjąć. Tak rodzi się liberum veto źrenica wolności, kuriosum parlamentaryzmu: jeden człowiek może zerwać cały sejm i zniweczyć wszelkie ustawy. W związku z tym często kończyły się sejmiki kłótnią, czasem bowiem próbowano siłą skłonić protestującego do milczenia. A że bywał pijany lub przekupiony krzyknął veto i uciekał Pomiędzy sejmikami, na które zjeżdżano tłumnie (na sejm też, przypomnij sobie początek Pana Wołodyjowskiego, gdzie mówi się, iż w Warszawie absolutny brak kwater), pomiędzy wojnami gospodarowała szlachta na swoich włościach, pielęgnując tradycje, prowadząc życie towarzyskie, a utrzymując się z plonów swojego majątku. Na skutek przemian gospodarczych z rycerzy i wojowników przekształcali się bowiem szlachcice w ziemian, handlujących zbożem, zajmujących się hodowlą, tzw. przemysłem rolnym. Nie lubiano zmian i wpływów obcych, dlatego uważamy tę szlachtę za konserwatywną, czasem aż do wstecznictwa. Podobnie rzecz się miała z ówczesną religijnością. Szlachta była wierna wierze ojców, głęboko katolicka, lecz czasem aż do dewocji i nietolerancji. To ta szlachta jednak była ostoją polskości, zwłaszcza w dobie zaborów. Ta szlachta nie dała się zwieść obcym modom i zagranicznym dworom. Była wierna rodzimym wartościom. Stawiała się na pospolite ruszenie i za swój obowiązek uważała obronę ojczyzny. Ona też służyła w rotach husarskich, wzbudzając zachwyt cudzoziemców. Nic piękniejszego nie widziałem w życiu powie o polskich znakach husarskich Francuz Karol Ogier; cytat podaję za Dziejami obyczajów w dawnej Polsce Jana Bystronia, rozdziałem Życie wojskowe, który polecam szczególnie młodzieńcom rozmiłowanym w militariach. Znaczyło coś także szlacheckie słowo parol. Do legendy przeszła odwaga polskich żołnierzy. A że z Pamiętników Paska wyczytać można, iż łupiła, bywała awanturnicza i zadziorna to też prawda. Wszystko to dowodzi, że nie ma oceny jednoznacznej, gdy chodzi o wielką klasę społeczną, która rządzi, broni i przyczynia się do zguby ojczyzny. Pod wieloma względami zresztą podobna jest nasza do szlachty zagranicznej. Wspomnieć tu można choćby francuskich muszkieterów. Pod pewnym jednakże wyróżnia się zasadniczo. Chodzi mianowicie o słynny i znajomy nam sarmatyzm. Sarmatyzm bo wywiedziono rodowód szlachecki od starożytnego rodu Sarmatów. Polacy czuli się ich spadkobiercami. Sarmatyzm to formacja kulturowa. Miał wpływ na wszystkie niemal dziedziny życia szlachty strój, obyczaje, światopogląd, poczucie jedności stanowej. Sarmatyzm to złota wolność szlachecka, przywiązanie do tradycji, religijność, odwaga, waleczność, duma, poczucie odrębności i wyższości wobec innych klas oraz absolutnej równości samej szlachty, a także charakterystyczne stroje w stylu wschodnim. Z czasem pojawia się także krytyka sarmatyzmu, bo wolność przerodziła się w anarchię, przywiązanie do tradycji we wstecznictwo, religijność w dewocję, duma w pychę, odwaga w lenistwo, a równość w torpedowanie polityki kraju. O sarmatach dobrze pisał Mickiewicz w Panu Tadeuszu, gdzie zwarł mit szlachty patriotycznej i prawej; Fredro, kultywujący polską tradycję; Sienkiewicz, twórca wzorów rycerskich w Trylogii; Orzeszkowa, autorka wizji idealnego zaścianka w Nad Niemnem. Dobrze to znaczy z nutą sentymentu dla dawnej Polski i z odrobiną idealizacji. O sarmatach krytycznie pisali już siedemnastowieczni poeci, przede wszystkim Wacław Potocki. Wytykają Sarmatom wady twórcy oświeceniowi: Julian Ursyn Niemcewicz, Ignacy Krasicki, Adam Naruszewicz. Parodiuje mit polskiego dworku Witold Gombrowicz w Ferdydurke. Barokowa religijność Religijność barokowa jest inna mroczna, pełna niepokoju. Człowiekowi tego czasu świat jawi się jako chaos i taki sam chaos panuje w nim. Stwórca często traktowany jest jako jedyny gwarant sensu ludzkiej egzystencji, ale to Bóg odległy, mało przyjazny, surowo oceniający człowiecze postępowanie. Ludzie baroku nękani są widmem grzechu, upadku moralnego uniemożliwiającego zbawienie. A tylko w zbawieniu dostrzegają nadzieję, skoro życie doczesne jest tak przesycone cierpieniem i niepokojem. Ważnym tematem staje się śmierć, przygotowania do niej, rozważania o szansie na życie wieczne. Stąd w religijnej literaturze barokowej częsta forma medytacji refleksyjnej bądź przesyconej namiętną żarliwością. Specyfika polskiego baroku: sarmatyzm Specyfiką polskiego baroku jest sarmatyzm jako kultura szlachty polskiej i panujące wśród niej przekonania o starożytnym pochodzeniu i wyjątkowości narodu. Postawa ta wpływała na strój, obyczaj, poglądy i politykę szlachty. Teoria postrzegania Polski jako narodu wybranego, którą znamy z epoki romantyzmu, ugruntowała się właśnie w wieku XVII. Wymyślono ją nawet wcześniej, ale szlachcice baroku z radością ten pomysł podchwycili i rozpropagowali. Analogii dziejów Polski poszukiwano w Biblii. Za cud uznawano zwycięstwo nad Szwedami i przyznawano Polsce prymat nad innymi narodami. Wspomniany teolog Wojciech Dębołęcki pisał nawet, iż Polacy dziedziczą władzę polityczną nad światem, bo do Polski przeniesiono tron świata z Libanu Cóż, skromności w owej Rzeczypospolitej brakowało. 9

10 Epoka literacka Szlachta kultura, historia, tradycja Polska szlachecka KRÓL dwór królewski XVI wiek Kraków XVII wiek Warszawa MAGNATERIA dwory magnackie, np. Czartoryskich w Puławach Branickich w Białymstoku Krasickich w Krasiczynie Leszczyńskich w Baranowie MIASTA mieszczanie: kupcy, rzemieślnicy studenci zalążki inteligencji gołota WSIE szlachta ziemiańska dwory szlacheckie na wsiach dworki zaściankowe chłopi przypisani do ziemi Szlachta. Co to znaczy? Najsilniejszą pozycję uzyska szlachta średniozamożna w wieku XVI. XVII wzmocniłas się magnateria, ze względów gospodarczych. Na skutek wojen szlachta ziemiańska będzie ubożeć, częściowo stanie się narzędziem w ręku magnaterii. W wieku XVIII szlachta ziemiańska jest wciąż silna, ale istnieje już oligarchia magnacka. W wieku XIX, po zaborach, po powstaniach, po konfiskacie majątków rodzi się nowe zjawisko: szlachta, pozbawiona majątków ziemskich, musi utrzymać się w inny sposób. Wykorzystuje swoje wykształcenie, intelekt. Tak rodzi się inteligencja. Szlachta wzięła się z rycerstwa. Pamiętamy, że w średniowieczu najwyższą świecką klasę społeczną stanowili rycerze, którzy posiadali swój herb, zawołanie, byli na rycerzy pasowani i swoje rycerstwo dziedziczyli po ojcu. Rycerzem mógł być tylko syn rycerski, chyba że jakiś człowiek wielce się zasłużył, np. w walce, i otrzymał w nagrodę rycerstwo od władcy (był nobilitowany). Z tychże rycerzy zaczęła się u schyłku średniowiecza wyodrębniać szlachta stan społeczny, grupa ludzi podobnych do siebie, bo wysoko urodzonych, posiadających herb, historię swojego rycerskiego rodu, majątek i związane z tym przywileje. To przywileje wyróżniły szlachtę z całego społeczeństwa najbardziej bo co wolno było, co przysługiwało szlachcicom nie należało się już zwykłym mieszczanom czy chłopstwu. I tak szlachta wyodrębniła się w Polsce w XIV i XV wieku, a siłą dominującą stała się w wieku XVI, bo wtedy ukształtował się w Rzeczypospolitej ustrój demokracji szlacheckiej. Wieki XVII i XVIII aż do rozbiorów to czasy rzeczypospolitej szlacheckiej, stulecia, w których szlachta rządziła, zdobywała coraz to nowe przywileje i utrwalała swoją tradycję. Rozbiory (koniec XVIII wieku) zakończyły czasy świetności szlachty polskiej, bo zakończyły byt Polski, ale to szlachta pod zaborami ocaliła tradycje narodowe, miłość i pamięć ojczyzny. To ona wciąż wzywała do powstań przeciw zaborcy. Z drugiej strony historycy obwiniają szlachtę o to, że swoją egoistyczną polityką w wiekach XVII i XVIII do tych rozbiorów doprowadziła. Otóż, pamiętając i rozmawiając o szlachcie polskiej, wciąż będziemy mieć do czynienia z dwoistością ocen. Z jednej strony szlachta to tradycja naszego narodu i siła przetrwania, z drugiej egoizm, pycha. Z jednej strony patriotyzm, z drugiej przekupstwo i przekonanie o własnej wartości. Literatura także daje portrety niejednoznaczne. Dzieje szlachty magnateria arystokracja szlachta średniozamożna (folwarczna) ziemiaństwo inteligencja rycerstwo szlachta szlachta zaściankowa zagrodowa gołota wiek XIV/XV XVI XVII XVIII XIX 10

11 Czym była demokracja szlachecka? Ustrojem rzeczypospolitej szlacheckiej. Ustrój to system rządzenia, określenie, kto ma prawo głosowania, wybierania władcy, decydowania o państwie. Znamy demokrację czyli władzę ludu, władzę wszystkich mieszkańców jeszcze z Aten. Znamy monarchię gdy krajem rządzi król, a tron w dynastii rządzącej przechodzi z ojca na syna (to monarchia dziedziczna). W rzeczpospolitej szlacheckiej już w XVI wieku ustalono, że państwo jest wspólną rzeczą szlachty, czyli władza w Polsce należy do szlachty. Już Jagiellonowie, chcąc uzyskać zgodę polskich panów na realizację swoich planów, przyznawali im różne przywileje. Właściwie dziedziczność tronu została uzależniona od szlachty od samego początku władania Władysława Jagiełły. Wszak był on litewskim mężem polskiej królowej Jadwigi. Gdy zmarła, potomkowie Jagiełły z następnych małżeństw nie mieli prawa do tronu, musieli uzyskać zgodę szlachty. Uzyskiwali ją za kolejne przywileje. Aż do ostatniego Jagiellończyka (Zygmunta Augusta) można jednak mówić o panowaniu dynastii. Ale od czasu gdy Zygmunt August zmarł bezpotomnie szlachta na specjalnych sejmach elekcyjnych będzie wybierać króla. To jej prawo najważniejsze a że do głosu uprawnieni są wszyscy szlachcice, dlatego jest to demokracja szlachecka. Jej pozycję potwierdziła wspomniana konstytucja w 1505 roku nihil novi (od tego czasu król nic sam o szlachcie postanowić nie mógł), a także słynny przywilej liberum veto. Tabelka najważniejszych przywilejów Data Nazwa przywileju Zyski szlachty, podpis króla 1374 przywilej koszycki Fundament swobód szlacheckich. Szlachta nie płaci podatków! Ludwik Węgierski 1388 przywilej piotrkowski Zatwierdzenie wszystkich dotychczasowych praw i przywilejów. Władysław Jagiełło 1422 przywilej czerwiński Zakaz konfiskaty majątków szlacheckich bez wyroku sądowego. Władysław Jagiełło przywilej jedlneński + przywilej krakowski Rozszerzenie nietykalności osobistej i majątkowej szlachty na ziemie ruskie. Władysław Jagiełło 1454 przywileje cerekwicko-nieszawskie Część szlachty z Wielkopolski i Małopolski nie może być powoływana do służby w pospolitym ruszeniu. Kazimierz Jagiellończyk 1496 przywilej piotrkowski Szlachta zwolniona z ceł za przewożone towary pochodzące z własnych gospodarstw lub sprowadzane na własne potrzeby. Jan Olbracht 1505 konstytucja nihil novi (nic nowego) Bez zgody senatorów i posłów ziemskich król nie może wydać żadnej nowej ustawy. Aleksander Jagiellończyk 11

12 Epoka literacka Szlachcic i szlachcic Szlachcie przysługiwały przywileje. Jeszcze w XIV wieku król nadał rycerstwu polskiemu przywileje stanowe i immunitet sądowy. Tak się to zaczęło: królowie potrzebowali od szlachty sił wojskowych, pieniędzy, zgody na coś dawali kolejne przywileje, a potęga szlachty wzrastała. Słynna konstytucja nihil novi (rok 1505) ustalała, kto jest szlachcicem oraz zasadę nic nowego o nas bez nas. Szlachcicem był tylko syn rodziców szlacheckich również matka musiała być szlachcianką. Dopuszczano możliwość nobilitowania kogoś, nadania szlachectwa za wielkie zasługi. Przywilejów, które otrzymała szlachta, było wiele. Niewątpliwie władzę szlachty w Polsce przypieczętował fakt, że wybierała króla mógł być wybrany spośród samej szlachty. Szlachcice nie czuli się zatem gorsi od królów. W dodatku panowała zasada równości stanowej, czyli rzywileje szlacheckie dotyczyły wszystkich szlachciców, bez względu na posiadany majątek. Szlachcic to szlachcic czy ma zagródkę, czy kilka dworów i 200 wiosek. Na przykład głos na sejmiku liczył się tak samo i tego chudziaka, i tego bogacza. Stąd wzięło się przysłowie: szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie. Ale bardzo szybko szlachta rozwarstwiła się w zależności od posiadanego majątku i zaczęła się między sobą różnić. Sarmata Szlachcic czasem zwany Sarmatą to okaz spotykany tylko w Polsce. Występuje w dwóch odmianach: pozytywnej patriotycznej i w negatywnej kojarzonej z ograniczeniem, butą, pychą, nietolerancją i rozbiorami Polski, do których doprowadził. Znaki rozpoznawcze (szczególnie widoczne w XVII wieku) strój, fryzura. Żupan, kontusz, pas słucki, szabelka przypięta do pasa. Broń Boże wypomadowana peruka goła głowa z czubem, ewentualnie łysina przykryta czapką futrzaną lub rogatywką. W najgorszej wersji pijak. Wniosek!!! Szlachta jako stan teoretycznie była jedna wszyscy szlachcice powinni być równi sobie. Jednak rozwarstwienie jej, wynikłe z różnic majątkowych, spowodowało powstanie polskiej magnaterii oraz uczyniło wielką siłę polityczną ze szlachty średniej. Podział szlachty Magnateria najbogatsi, będzie stanowić polską arystokrację, sprawować najwyższe urzędy, brać przykład z europejskich dworów, mieszkać w pałacach. Szlachta średniozamożna rdzeń szlachty polskiej, pielęgnująca tradycję, mieszkająca w wiejskich siedzibach, zwana ziemiaństwem. Szlachta zaściankowa inaczej zagrodowa. Biedniejsza, mieszkająca w zaściankach małych wsiach, nieposiadająca poddanych chłopów. Ta szlachta miała wprawdzie przywileje, głosowała na sejmikach, ale sama wykonywała prace w polu i żyła podobnie jak chłopstwo. Gołota zwana też szlachtą brukową. Nie posiadała ziemi, osiadła w miastach, handlowała, szła na służbę do magnaterii lub zajmowała się rzemiosłem. Gołota nie miała wszystkich praw (np. nietykalności osobistej i prawa do urzędów), ale uczestniczyła w sejmach i sejmikach, głosując według potrzeb swoich magnatów chlebodawców. Dwór i dworek To wcale nie to samo. W dużych dworach często przebudowanych zamkach średniowiecznych mieszkają magnaci. W małym dworku mieszka pan szlachcic z familią. Ten jego dworek Polacy pokochają najbardziej. Dlatego potem będzie się utożsamiać dworek szlachecki z polskością. Spokój domu w Czarnolesie, cień lipy lub modrzewia. Dworek drewniany, bielone ściany, ganeczek. Przyjeżdżają goście. Gość w dom, Bóg w dom. Nie oszczędza się na jadle i napitkach. Czym była oligarchia magnaterii polskiej? Pojęcie oligarchia też już znamy to rządy wybranej grupki ludzi, wysoko urodzonej, uprawnionej przez to do decydowania o państwie. W Polsce taką grupą była magnateria, uważająca się za warstwę zwierzchnią (ale nie wyższą, bo przecież szlachta była sobie równa). Magnaci byli bardzo bogaci, utrzymywali dwory rywalizujące z królewskim, posiadali koneksje z rodami zagranicznymi. W Polsce sprawowali najwyższe urzędy, potrafili też manipulować szlachtą na sejmach tak, by osiągnąć swoje cele. 12

13 Sarmatyzm To pojęcie związane nierozerwalnie z polską kulturą szlachecką i trzeba je dobrze zrozumieć. Sarmatyzmem nazywa się całą kulturę i wszelkie dziedziny życia ziemiańskiej szlachty polskiej ich poglądy, obyczaje, światopogląd, poczucie jedności stanowej, sposób postępowania w czasie wojny i w codziennym życiu. Inaczej mówiąc, formacja kulturowa wytworzona przez polską szlachtę w wieku XVI, XVII, XVIII to sarmatyzm. Szlachcice polscy uważali się za spadkobierców (potomków) starożytnego rodu Sarmatów, który miał niegdyś przybyć nad Wisłę i tu się osiedlić. Polscy Sarmaci chętnie przypisywali sobie ich dzielność, waleczność, dumę i patriotyzm, który posuwali do pogardy wobec innych narodów. Religijność po dewocję. Kult tradycji po wstecznictwo i konserwatyzm, zamknięcie na nowości nauki. Cechy sarmatyzmu to głównie złota wolność, przywiązanie do tradycji, religijność, duma, odwaga, waleczność,odpowiedni strój, poczucie odrębności i wyższości wobec innych klas, za to wewnątrz absolutna równość szlachty. Krytyka sarmatyzmu bo wolność przerodziła się w anarchię, tradycja we wstecznictwo, religijność w dewocję, duma w pychę, odwaga w lenistwo, a równość w torpedowanie polityki kraju. O Sarmatach dobrze pisał Mickiewicz (Pan Tadeusz mit szlachty patriotycznej i prawej), Fredro (kultywuje narodowość polską), Sienkiewicz (tworzy wzory rycerskie w Trylogii), Orzeszkowa (wizja idealnego zaścianka w Nad Niemnem). Dobrze to znaczy z nutą sentymentu dla dawnej Polski i z odrobiną idealizacji. Liberum veto wolne nie pozwalam! Każdy szlachcic, bogaty czy biedny, mądry czy głupi miał prawo do tego, by krzyknąć na sejmie: Liberum veto! Wówczas nie można było uchwalić danej ustawy albo wręcz zrywano cały sejm. Po prostu: jeśli choć jeden szlachcic na coś się nie zgadzał, nie można było tego uchwalić. Taki system przyniósł wiele szkód w XVII wieku wciąż zrywano sejmy i nie sposób było uchwalić pożytecznych reform, bo jeśli nie pasowało to na przykład możnemu arystokracie, przekupywał szlachcica szaraczka, by ten krzyknął: Liberum veto! O Sarmatach krytycznie piszą już siedemnastowieczni poeci, tacy jak Wacław Potocki. Wytykają Sarmatom wady twórcy oświeceniowi: Julian Ursyn Niemcewicz, Ignacy Krasicki, Adam Naruszewicz. W zwierciadle parodii przedstawia mit polskiego dworku Witold Gombrowicz w słynnej Ferdydurke. Znakomity portret Sarmaty i mentalności polskiego szlachcica stworzył Chryzostom Pasek w swoich Pamiętnikach, które są doskonałym dokumentem sarmatyzmu. XIX-wieczne kreacje: Cześnik i Rejent z komedii Aleksandra Fredry Zemsta, Sędzia, Jacek Soplica z Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, bohaterowie Trylogii Henryka Sienkiewicza. Wniosek: są to kreacje bardzo różne i wcale nie negatywne. Negatywne Pogarda dla innych narodów. Poczucie wyższości. Nietolerancja religijna. Dewocja. Ciemnota, niechęć do oświaty. Egoizm, pycha, zarozumialstwo. Opilstwo, lenistwo. Dwa oblicza sarmatyzmu Pozytywne Patriotyzm. Docenianie własnej tradycji i wiary. Szacunek dla polskości. Poczucie obowiązku wobec ojczyzny. Pielęgnowanie obyczajów. Szlachcic w świadomości potomnych Rycerza widzimy w wyobraźni w pełnym szyku koń, zbroja, włócznia, tarcza gotów do boju. Szlachcica na swojej zagrodzie, w kontuszu, przewiązanego pasem słuckim, grubego, wąsatego, na tle szlacheckiego dworku. Czemu tak to widzimy? Bo rycerz był po to, by walczyć, a szlachcic, choć się z rycerstwa wywodzi, zaczął gospodarować! Przemiany w Europie XVI wieku (również odkrycia geograficzne) spowodowały, że polskie artykuły rolne były tam chętnie kupowane, zatem szlachta zaczęła się bogacić. Pamiętano jednak, że szlacheckim obowiązkiem jest stanąć do walki i wiek XVII, zwany wiekiem wojen, znany nam z Trylogii Sienkiewicza, dał ku temu okazję. Sarmatyzm jest odwrotnością kosmopolityzmu, który cechował magnackie dwory. Tam czerpano wzory z Europy, zaś własną polską tradycję uważano za zaściankową i niedorastającą Europie do pięt. Cóż się okazało? Obie postawy w skrajnym wydaniu są błędne. Czym była oligarchia magnaterii polskiej? Pojęcie oligarchia też już znamy to rządy wybranej grupki ludzi, wysoko urodzonej, uprawnionej przez to do decydowania o państwie. W Polsce taką grupą była magnateria, uważająca się za warstwę zwierzchnią (ale nie wyższą, bo przecież szlachta była sobie równa). Magnaci byli bardzo bogaci, utrzymywali dwory rywalizujące z królewskim, posiadali koneksje z rodami zagranicznymi. W Polsce sprawowali najwyższe urzędy, potrafili też manipulować szlachtą na sejmach tak, by osiągnąć swoje cele. 13

14 Epoka literacka Poezja barokowa Tajemnica poezji barokowej Rolą poety barokowego byo: przykuć uwagę odbiorcy konceptem, zadziwić wymyślnością metafor, zaszokować oryginalnością formy. Jak tego dokonać? Za pomocą specjalnych chwytów poetyckich, takich jak: koncept, kontrast, oksymoron, paradoks, hiperbola, anafora, inwersja, ekspresja brzydoty. Mistrzowie Pierwsze miejsce w biegłym władaniu powyższym zestawem przypiszemy chyba Janowi Andrzejowi Morsztynowi. Specjalizował się w barokowej ornamentyce słowa Daniel Naborowski. Ostatnie miejsce przypada rozważnemu Wacławowi Potockiemu, który dbał o dydaktyczną wartość swoich wierszy. Znasz na pewno podział na literaturę dworską (powstającą na dworach królewskich i magnackich, hołdującą modom Europy) i nurt powstający na dworach ziemiańskich (tradycyjny, polski, zwany sarmackim). W poezji jest podobnie na dworach powstaje poezja dworska, filozoficzna, według nowych koncepcji stylistycznych, w ziemiańskich siedzibach sarmacka. poezja dworska Jan Andrzej Morsztyn twórca poezji miłosnej Tematem są tu flirty dworskie, miłość zmysłowa, gra miłosna. Ten typ twórczości rozwija się na dworach królewskim i magnackich, jest swojego rodzaju dworską modą. poezja ziemiańska Wacław Potocki Rozwija się na dworach ziemiańskich, obok pamiętnikarstwa. Tematy to pochwała natury, ziemiańskiego życia, wzorce postępowania szlachty jako gospodarzy i obywateli. Wieś jawi się tu często jako arkadia ucieczka od problemów świata. poezja metafizyczna Mikołaj Sęp Szarzyński, Daniel Naborowski Poezja filozoficzna, podejmuje temat: czym jest życie ludzkie, jaka jest kondycja człowieka, jego miejsce w kosmosie? Wyraża ideologię epoki, jest intelektualna i często trudna w odbiorze. poezja światowych rozkoszy Hieronim Morsztyn Tematem jest ziemskie życie postrzegane jako dar od Boga, warte starań, choć ulotne. Jest to poezja optymis tyczna. poezja mieszczańsko-plebejska Jan z Kijan Rozwija się w miastach w środowisku mieszczańskim. Tematy: miasto, satyra na społeczeństwo, prześmiewcze spojrzenie na niesprawiedliwość i strukturę społeczną. Symbol i bohater tego nurtu to sowizdrzał brzydki, odważny i pozornie głupi kpiarz ostro krytykujący rzeczywistość. Tematy polskiego baroku: Filozofia istnienia: człowiek i jego kondycja we wszechświecie, przemijalność istnienia, destrukcyjna siła czasu, śmierć i życie po śmierci (poeci metafizyczni: Daniel Naborowski). Miłość: ulotna, zmysłowa; dworski flirt, a także miłość jako ogniste, spalające, trwałe uczucie, które można przeciwstawić nawet śmierci. Również religijna miłość do Boga (Jan Andrzej Morsztyn, poeci metafizyczni). Patriotyzm, troska o ojczyznę, wołanie o reformy. Jest tu zarazem krytyka istniejącej rzeczywistości, jak i wskrzeszenie idealnego mitu sarmackiej przeszłości (Wacław Potocki). Nietolerancja wyznaniowa protest przeciw niej (wiersze Wacława Potockiego). Wojny, życie żołnierskie, okrucieństwa oraz dylematy natury moralnej (Zbigniew Morsztyn, Jan Chryzostom Pasek, Wacław Potocki). Życie na wsi, ideał życia ziemiańskiego zgodnego z naturą (Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska, Sielanki Szymona Szymonowica) Śmierć (makabryczny, groteskowy taniec) to istota poezji księdza Józefa Baki Uwagi o śmierci niechybnej. 14

15 Poeci baroku Jan Andrzej Morsztyn poeta dworski Twórca poezji dworskiej, mistrz konceptu w poezji, polski marinista. Przypisano mu metkę błahej treści w wyszukanej formie, bo opisywał dworski flirt, miłość zmysłową, grę miłosną, a lubował się w dobieraniu jak najwymyślniejszych sposobów przedstawienia tematu. Niektóre jego utwory (nie ma ich w podręczniku) można dziś nawet nazwać pikantnymi, erotycznymi, alkowianymi. Z tych podręcznikowych warto zwrócić uwagę na: Pomysł paradoks, na którym oparty jest sonet Do trupa. Zestawienie, porównanie i wykazanie podobieństw pomiędzy zakochanym a nieboszczykiem może zadziwić, ba nawet wzbudzić niesmak. Czy rzeczywiście w lepszej sytuacji jest nieboszczyk? Jan Andrzej Morsztyn Ostry kontrast i epatowanie brzydotą w wierszu Niestatek. Poeta przeobraża urodę zakochanej w odrażający, makabryczny portret i zdaje się szukać jak najokropniejszych określeń. Zamysł stwierdzenie tego, jak uczucia odmieniają sposób widzenia także wart jest uwagi. Daniel Naborowski lekarz i dyplomata Był synem aptekarza, ukończył medycynę i służył na dworach magnackich, ale przeszedł do historii jako wyśmienity poeta polskiego baroku. Ów wykształcony człowiek był kalwinem, dlatego dwory, na których bywał, należały do wielmożów patronujących innowiercom jak np. Radziwiłłowie. Przez długie lata dworak i dyplomata, zniechęcił się w końcu do świata dworskiego i odnalazł spokój w ziemiańskim modelu życia. Jego twórczość należy do nurtu poezji dworskiej, ale jest autorem wierszy najtrafniej wyrażających barokową ideologię. Frapuje go przemijalność, kondycja człowieka, jego kruche istnienie, następstwo pokoleń. Krótkość żywota Jest to bardzo ważny wiersz polskiego baroku, wiersz refleksja filozoficzna nad ludzkim przemijaniem i kruchością istnienia. Temat dla epoki typowy, ale za to ujęcie! Naborowski potrafi być mistrzem syntez każdy wers dowodził znikomości życia, w kilku słowach zamyka się przestrzeń całego życia lub nawet kilku pokoleń, jak w tym: Godzina za godziną niepojęcie schodzi był przodek, byłeś ty sam, potomek się rodzi. Niby nie jest to odkrycie, ale upływ czasu został ukazany obrazowo. Poza tym wiersz jest wiązką, szeregiem dowodów na przemijanie. Powyższa zmiana warty pokoleń to raz, ale mamy twierdzenia następne nieboszczyka imienia nabędziesz (prawda), słońce raz tylko wschodzi takie samo (prawda), lotny czas uchodzi, kiedy ty myślisz jużeś był nieboże uświadamia Naborowski ewentualnego lekkoducha, który myśli, że jest. A przecież zanim pomyśli myśl faktycznie odchodzi w przeszłość! Byt nasz ledwie może nazwan być czwartą częścią mgnienia mówi poeta i dodaje słynną w baroku metaforę kołyski grobu. Aby nazwać, zobrazować najtrafniej ową ulotność egzystencji, używa ciągu niezwyczajnych słów: dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt. Każde z nich to imię zjawiska abstrakcyjnego i ulotnego, każde jest krótkie jak życie. Jak rozpoznać styl tekstów barokowych Przede wszystkim po niejasności, skomplikowaniu. W literaturze dworskiej zwraca uwagę szczególne nagromadzenie środków stylistycznych (koncept, gradacja, oksymoron, przerzutnia itp.). Poeci zwfiaszcza Jan Andrzej Morsztyn chętnie stosują wyliczenie i kontrast, słownictwo wykwintne, opierają swe utwory na zaskakujących konceptach. Inaczej jest w przypadku literatury z nurtu sarmackiego. Lekturę utrudniają dziś: zawiła składnia (wzorowana na łacińskiej), makaronizmy (słowa czy sformutowania obcojęzyczne pozostawiane bez tłumaczenia), wyrazy zapożyczone (zwłaszcza z łaciny), regionalizmy. Potrzebne pojęcia: Sarmatyzm model kultury i poglądów szlachty polskiej. Konserwatyzm postawa zachowawcza, przywiązanie do tradycji i niechęć wobec wszelkich reform oraz innowacji. Kosmopolityzm postawa hołdująca obcym wzorom, zapatrzenie w zagranicę, lekceważenie własnej kultury. Kosmopolita to obywatel świata. Rokoko ostatnia faza baroku, styl charakteryzujący się lekkością, ulotnością, wdziękiem. Oddziaływał na modę, architekturę wnętrz, sztukę użytkową, malarstwo. Mniej na literaturę tu przejawem rokoko są utwory ulotne, okolicznościowe, jak anakreontyk. Emblemat forma twórczoś ci charakterystyczna dla XVII w. Polega na połączeniu obrazu i słowa, składa się z trzech części: motta, ilustracji (zazwyczaj alegorycznej) i wiersza. Twórcą cyklu wierszy Emblemata był Zbigniew Morsztyn. Nurt ziemiański poezja sarmacka Sarmatyzm znalazł swoje odbicie także w literaturze barokowej. Za czołowego przedstawiciela tak zwanego nurtu ziemiańskiego uważa się Wacława Potockiego. W swych utworach głosił on pochwałę etosu sarmackiego stworzył nawet sarmacki epos narodowy Transakcję wojny chocimskiej. 15

16 Epoka literacka Tabela środków stylistycznych stosowanych w poezji zabieg znaczenie przykład Koncept pomysł na nowe, zaskakujące ujęcie tematu porównanie trupa i zakochanego Kontrast zestawienie przeciwieństw miłość śmierć Paradoks Oksymoron Anafora zaskakujące sformułowania, pozornie niemożliwe, bez sensu, a jednak odsłaniające prawdę wyjątkowy paradoks i kontrast, zestawienie cech, które się eliminują, wykluczają wielokrotne powtórzenie tego samego zwrotu, wyrazu na początku kolejnych wersów podobieństwa stanu miłości i śmierci gorący lód, żywy trup Prędzej Prędzej Prędzej Niż Hiperbola celowe wyolbrzymienie cechy lub uczucia, przesada umieram z miłości Inwersja Epatowanie brzydotą poprzestawianie kolejności słów w zdaniu, szyk przestawny szokowanie odbiorcy opisem bólu cierpienia, rozkładu ciała itp. których każdy, póki żyw, niech jeśli chce, zażyje opis urody ukochanej i jej brzydoty po kłótni: jagody trądem, usta czeluścią, włosy pajęczyną Niestatek Poetyka baroku do matury Konceptyzm Kierunek w poezji, szczególnie popularny w baroku. Ciekawą jego teorię stworzył barokowy, sławny w całej Europie, teoretyk literatury, Maciej Kazimierz Sarbiewski. Stwierdził, że koncept to nic innego, jak zestawienie ze sobą dwóch przeciwstawnych zjawisk w ten sposób, aby na ich przecięciu powstała puenta, wywołująca zaskoczenie czytelników. Przykładem takiego wiersza jest sonet Do trupa Jana Andrzeja Morsztyna, w którym zostały zestawione dwa przeciwstawne pojęcia, miłość i śmierć. Puenta jest bez wątpienia zaskakująca. Tego typu zestawienie Sarbiewski nazwał zgodną niezgodnością lub niezgodną zgodnością (tu z kolei mamy do czynienia z paradoksem). Koncept to pomysł na atrakcyjne, niebanalne, przykuwające uwagę sformułowanie myśli. To wyrafinowana, ale niekiedy zabawna gra językowa, często opierająca się na paradoksie, kontraście, antytezie. Oksymoron Wyrażenie zawierające oczywistą sprzeczność; odmiana metafory, w której zostają pogodzone rzeczy i zjawiska prawdziwie lub pozornie sprzeczne. Przykłady oksymoronów łatwo możesz sam wymyślić: łatwa trudność (lub trudna łatwość), żywy trup, gorący śnieg, jasna ciemność (lub ciemna jasność). Oksymoron, wbrew pozorom, nie jest figurą absurdalną: połączenie dwóch sprzecznych pojęć daje nowy sens. W wyniku wzajemnego oddziaływania między dwoma pojęciami (a może starcia między nimi?!), rodzi się nowe znaczenie. Czasem nawet nie zdajemy sobie sprawy, że wyrażeniami i zwrotami o charakterze oksymoronicznym posługujemy się na co dzień przykładem może być zapewne dobrze Ci znane wyrażenie wymowne milczenie. To oczywiste, że mamy tu do czynienia z połączeniem dwóch sprzecznych pojęć, milczenia i mowy. W wyniku tego dziwnego mariażu otrzymujemy określenie takiego rodzaju milczenia, które jest równie znaczące jak mowa, skonstruowana wypowiedź. Zastosowanie wyrażenia oksymoronicznego to dobry pomysł na efektowny, intrygujący tytuł przykładem może być tytuł zbiorku Charlesa Baudelaire a, Kwiaty zła. Oto przykłady oksymoronów stworzonych przez Stanisława Grochowiaka, nawiązującego do estetyki baroku: piękne niechlujstwo, posępni w radości. Paradoks Pozornie sprzeczne stwierdzenie lub sformułowanie, które gdy czytelnik zechce się nad nim zastanowić okazuje się zaskakujące, ale prawdziwe. Często opiera się na sprzeczności z powszechnie przyjętymi sądami i zmusza do ich zweryfikowania. Jest to więc bardzo cenna figura, która zachęca do twórczego, nieszablonowego myślenia. Poza tym to bardzo efektowny chwyt, wykorzystywany nie tylko w tekstach poetyckich, ale także religijnych i filozoficznych. 16

17 Epistolografia Epistolografia, czyli sztuka pisania listów. w XVII wieku pisanie pamiętników było modne. W większości te domorosłe dzieła nie są zbyt wartościowe literacko. Pisano diariusze, zapisy gawędziarskie, raptularze, czyli kroniki rodzinne. Odnotowywano wypadki wielkie i małe w rozmaitych dworkach szlacheckich urodziny dzieci, śmierć, plony, czasem rodowód. Oprócz tego zarejestrowano wszelkie wydarzenia śmierć króla, nową wojnę. I znów sprawy prywatne: zaloty, zaręczyny czy też stratę po nocnym włamaniu złodziejaszka! Skarbnica dla historyków, badaczy obyczajów i języka. Do historii przeszły listy króla Jana III do ukochanej Marysieńki są dla potomnych dziełem literackim i dokumentem historycznym. Oczywiście, zupełnie innych bogactw dostarczają historykom czy biografom króla, zupełnie innych badaczom literatury. Naszą uwagę winna zwrócić kunsztowna forma listów króla, wymyślne epitety, jakimi obdarza adresatkę, przenośnie, jakie znajduje dla wyrażenia swoich uczuć. Jest więc Marysieńka jedyną pociechą duszy i jutrzenką, i żoneczką najśliczniejszą, serca królewną itd., itp. Od lat jednak bardziej frapowały ludzi kulisy królewskiego romansu niźli niuanse epistolograficznej poetyki. Pamiętnikarstwo ważne zjawisko! Rozkwitła w XVII w. wielka moda na pamiętniki. W większoś ci te domorosłe dzieła nie są zbyt wartościowe literacko. Pisano diariusze, zapisy gawędziarskie, raptularze, czyli kroniki rodzinne. Odnotowywano urodziny dzieci, śmierć, plony, czasem rodowód. Oprócz tego zarejestrowano wszelkie wydarzenia śmierć króla, nową wojnę. I znów sprawy prywatne: zaloty, zaręczyny czy też stratę po nocnym włamaniu złodziejaszka! Skarbnica dla historyków, badaczy obyczajów i języka. Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska Wyłania się z nich świetny portret Sarmaty siedemnastowiecznego. Napisane są barwnym językiem, dynamicznym, bogatym w sprawne opisy (np. scen batalistycznych), a także humor. Wartości: Listy Jana Sobieskiego do Marysieńki Wartości: Listy króla są wyśmienitym przykładem sztuki pisania listów (epistolografii) modnej w baroku. Są obrazem uczucia, a zatem oryginalną pozycją literatury, którą można przywołać, opracowując temat: topos miłoś ci. Kilka określeń adresatki wskazuje nie tylko na wielkie uczucie króla, lecz także na barokową metodę poszukiwania jak najefektowniejszych sformułowań. Marysieńka jest tu złotą panną, serca pociechą, śliczną dobrodziejką oraz najśliczniejszą Marysieńką itd., itd. Obok wyznań opisuje król Marysieńce zdarzenia wojenne (np. zwycięstwo nad wezyrem), co automatycznie powoduje, że listy królewskie stają się ważnym dokumentem historycznym. Gatunek: epistolografia Jan III Sobieski Jan Chryzostom Pasek naczelny pamiętnikarz polskiego baroku; typowy przykład polskiego Sarmaty; żołnierz pod komendą Stafana Czarnieckiego, uczestnik wojen ze Szwedami, z Rosją, Turcją; według własnych relacji: dzielny żołnierz, patriota, człek prawy i świetnie gospodarujący; według dokumentów: kłótnik i pieniacz, skazany na banicję, butny, chciwy; gospodarz na Olszówce modelowym dworze szlacheckim; skazany na banicję kłótnik, pieniacz, awanturnik; twórca obrazu XVII-wiecznej szlachty, daje pośredni i bezpośredni portret szlachcica sarmaty, zaświadcza o jego mentalności. Jego Pamiętniki wpłynęły na pisarzy XIX w., zwłaszcza na Sienkiewicza przy tworzeniu Trylogii i postaci Onufrego Zagłoby. Jan Chryzostom Pasek Wyłania się z nich świetny portret szlachcica Sarmaty. Poznajemy mentalność i typ charakterologiczny. Pasek, oczywiście, zdrowo sobie pochlebia, ale dzięki temu zdradza też cechy negatywne: chełpliwość, zarozumiałość, sobiepaństwo, pychę i chciwość. Mogą poszczycić się żywą, barwną narracją; napisane są barwnym językiem, dynamicznym, bogatym w sprawne opisy (np. scen batalistycznych), a także humor. Swego czasu podejrzewano nawet mistyfikację, nie dowierzali XIX wieczni wielbiciele dzieła, że napisał je ktoś sprzed dwustu lat Mickiewicz zaś mawiał na swoich wykładach w Collége de France, że mowę Paska można by poprzerywać znakami wskazującymi na gesty. A wielbiciele pana Zagłoby winni wiedzieć, że zacny Onufry wiele cech zawdzięcza właśnie Paskowi. Gatunek: Pamiętniki uznaje się za przykład gawędy szlacheckiej czyli gatunku wywodzącego się z literatury mówionej, który przekłada na pismo opowieść, prowadzoną w osobie pierwszej i kierowaną wprost do odbiorcy słuchacza. W związku z tym gawęda ma wiele cech mowy: powtórzenia, dygresje, a także sensacyjną fabułę. 17

18 Epoka literacka Twórcy i dzieła Dlaczego wiersze Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego wydają się takie trudne? Nie sposób oddzielić treści Sępowych wierszy od ich formy. Utwory te właśnie dlatego wydają się tak trudne, że również ich forma wyraża zawiłość i skomplikowanie świata. Niepokój, niepewność zawarte w treści odzwierciedla forma. Jakie są ulubione środki poetyckie Sępa-Szarzyńskiego? Wiele wierszy zbudowanych jest na zasadzie kontrastu. Nader częste są w nich paradoksy i oksymorony, jak rządne błądzenie, głupia mądrość, zgodne spory. Podobną funkcję pełnią przerzutnie i inwersje, np.: A chciwa może odciąć rozkosz nędzą/ Śmierć tuż za nami spore czyni kroki!. Śmierć jest tu niezwykle uwydatniona dzięki zastosowaniu przerzutni i inwersji, a także elipsy. Elipsa to pominięcie w zdaniu lub wyrażeniu jakiegoś składnika, który w trakcie lektury daje się na ogół zrekonstruować na postawie kontekstu lub sytuacji towarzyszącej wypowiedzi. Czytelnik wierszy Sępa-Szarzyńskiego musi się niemało nabiedzić. Nierzadko zmuszony jest sięgnąć do słownika częste są tu odniesienia do mitologii i Biblii. To poezja intelektualna, dostępna erudytom. Tym, którzy w jej zrozumienie chcą włożyć wysiłek. Utwory Sępa Szarzyńskiego: Rytmy abo wiersze polskie zbiór sonetów. Rytmy abo wiersze polskie Zawierają: sześć sonetów, sześć parafraz psalmów, dziewięć pieśni, dwadzieścia parę polskich i łacińskich fraszek, epigramatów, epitafiów. Gatunki zawarte w tomie są zatem charakterystyczne dla odrodzenia. Barokowe jednak są tematy i metaforyka. Mikołaj Sęp Szarzyński Żył krótko i jeszcze w czasach renesansu, bo w latach Uznajemy go jednak za prekursora baroku, i dlatego należy mu się słowo w ramach tej epoki. Zmarł młodo, pozostawił zbiorek Rytmy abo wiersze polskie, który zresztą wydał pośmiertnie brat poety. Niewiele wiadomo o utalentowanym twórcy. Pozostały dokumenty dotyczące procesów, w których brał udział, czy zaciągniętych przezeń pożyczek, informacje o zagranicznej edukacji i podróżach (był zapewne we Włoszech). Bywał na dworach Starzechowskich i Tarłów. Na tym ostatnim przeżył podobno miłość do pięknej Jadwigi Tarłówny (rzecz podawana w wątpliwość przez badaczy). Był zatem Sęp Szarzyński człowiekiem wykształconym, a jego poezje ceniono wysoko. Mimo to w trzydzieści lat po śmierci został zapomniany i dopiero wiek XIX odgrzebał jego utwory. Zwany zachodzącym słońcem renesansu, prekursorem baroku pozostawił spuściznę niewielką, ale rzeczywiście interesującą. Szczątki biografii, które udaje się gdzieniegdzie wyczytać, prezentują człowieka raczej spokojnego i skromnego, jakim był w przeciwieństwie do swego tatusia, szlachcica ziemi lwowskiej, niezłego awanturnika. Do znakomitych wyczynów rodzica poety należało porwanie macochy z dworu jej nowego męża. Brał też udział w licznych zajazdach. Namiętności syna dają o sobie znać jedynie w strofach jego wierszy. Wybór poezji Daniela Naborowskiego Daniel Naborowski zaliczany jest do grupy polskich poetów metafizycznych, obok np. Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego i Sebastiana Grabowieckiego. Tematy jego poezji to zmienność świata i kondycja człowieka. Poeta zafascynowany jest nieubłaganym upływem czasu; to jeden z obsesyjnie powracających w jego twórczości tematów. Życie człowieka ma charakter paradoksalny: człowiek rodzi się, by zaraz potem umrzeć. Nie ma szans na nacieszenie się życiem, ponadto dla wielu kolebka była grobem. Krótkość żywota To najbardziej znany wiersz Naborowskiego, który razem z Na toż tworzy zaskakującą, ostrą całość. Język, którego używa poeta, jest zbliżony do tego, którym posługujemy się dziś, dlatego pierwsza lektura wiersza robi ogromne wrażenie między innymi przez to, że nie czuje się dystansu między epokami. I Krótkość żywota, i Na toż pisane są krótkimi, pospiesznymi zdaniami. Ogromne znaczenie odgrywają w nich czasowniki ruchu (z każdym dniem, ba z każdą upływającą godziną i minutą, coraz szybciej i szybciej zbliżamy się do kresu życia): chodzi, kołem niehamowanym lotny czas uchodzi, dzień jeden drugi goni. Ten wiersz (choć sam może być przedmiotem wnikliwej analizy i interpretacji) można by zestawić np. z fraszką O żywocie ludzkim Jana Kochanowskiego czy z którymś z sonetów Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego. Możliwości jest oczywiście o wiele więcej. Marność Oczywiste, łatwe do odczytania nawiązanie do Księgi Koheleta. Refleksje, które wypełniają kilkadziesiąt wersów Starego Testamentu, u Daniela Naborowskiego, którego poezja bywa eleganckim skrótem myślowym, zajęła zaledwie kilka wersów. Utwór można podzielić na dwie części: pierwszą rozpoczyna dobrze znane, wytarte stwierdzenie, że świat hołduje marności. Druga część to swego rodzaju recepta na życie: Miłujmy i żartujmy,/ Żartujmy i miłujmy,/ Lecz pobożnie, uczciwie,/ A co czyste właściwie. Cnota grunt wszytkiemu Daniel Naborowski, mistrzowsko posługując się anaforą, udowadnia, że wiersze poświęcone cnocie wcale nie muszą być nudne. Jan Andrzej Morsztyn Twórca poezji dworskiej, mistrz konceptu, polski marinista. Przyczepiono tej poezji etykietkę: błaha treść w wyszukanej formie, bo opisywał Jan Andrzej dworski flirt, grę miłosną, miłość zmysłową, a lubował się w dobieraniu najbardziej wymyślnych sposobów przedstawienia tematu. Niektó- 18

19 re jego utwory nie szukaj ich w podręczniku nawet dziś nazwać można pikantnymi, erotycznymi, alkowianymi. Jeśli chodzi o te podręcznikowe, warto zwrócić uwagę na opisane niżej kwestie. Paradoks, na którym oparty jest sonet Do trupa. Zestawienie zakochanego i nieboszczyka, porównanie ich i wykazanie podobieństw pomiędzy nimi może zadziwić. Ba, nawet wzbudzić niesmak! Okazuje się, że na pozór tak różne stany rzeczywiście można sprowadzić do wspólnego mianownika. Ostry kontrast i epatowanie brzydotą w wierszu Niestatek. Poeta przeobraża urodę zakochanej w odrażający, makabryczny portret i zdaje się szukać jak najokropniejszych określeń. Uwaga na temat tego, jak uczucia odmieniają sposób widzenia także warta jest zapamiętania. Piękny przykład rozbudowanej anafory i pomysłowości w kreowaniu sytuacji niemożliwych w wierszu Niestatek. Prędzej, prędzej, prędzej [kto wiatr w wór zamknie] niźli będzie stateczna która białogłowa pisze Morsztyn. Kobiety dostrzegą zapewne w tym utworze znaczną przesadę, czyli hiperbolę. Pisząc pracę o poezji Morsztyna, odwołuj się do pojęcia poezji dworskiej marinizmu konceptyzmu Używaj terminów koncept oksymoron paradoks manieryzm marinista anafora oksymoron światowe rozkosze Przegląd wierszy Do trupa to sonet, w którym należy zwrócić uwagę na: niesamowity (może niesmaczny?) koncept, polegający na porównaniu trupa i zakochanego, wyliczankę podobieństw obu stanów; paradoks okazuje się, że na pozór tak różne stany rzeczywiście można sprowadzić do wspólnego mianownika; zaskakującą pointę: trup ma lepiej, bo nic już nie czuje, a nieszczęśnik kochający jest bezradny wobec swojego cierpienia; powtórzenia na początku zwrotek i wersów: ty, tyś, ty to anafora; budowę utworu na zasadzie antynomii ty ja, taką symetrię możemy uznać za paralelizm kompozycji; kontrast w finale utworu. Galernicy jest wierszem opartym na podobnym koncepcie tu z kolei sytuacja zakochanego porównana jest z sytuacją złoczyńcy skazanego na galery i zakochany, i galernik, straszliwie się męczą (choć z zupełnie innych powodów). Niestatek to krótki wiersz będący apostrofą do panny. Wykazuje jasno, jak zmienia się obraz ukochanej wrysowany w serce zakochanego w zależności od zgody lub niezgody z wybranką. Morsztyn zapragnął popisać się wymyślnością i oryginalnością w konstruowaniu opisu. Zestawił dwa portrety poetyckie. Portret A gdy się zgadzamy. Portret B gdy się wadzimy. Oba portrety zestawione są na prawach kontrastu. Metafory A: oczy ogień; czoło zwierciad ło; ząb perła; włos złotem; usta koralem. Metafory B: oczy perzyną; czoło maglownią, tzn. deską do magla; ząb szkapią kością; włos pajęczyną; usta czeluścią. Jak widać, oceny urody są sprawą bardzo subiektywną. Wyraźnie chodzi tu jednak nie o przestraszenie panny, lecz o popis wyobraźni w stylu włoskiego Marina. Jan Andrzej Morsztyn W kwartanie to utwór, który jest prośbą skierowaną do Boga o wybawienie duszy biednego grzesznika, który, co prawda, nie zasłużył na taką łaskę, lecz ogień palący jego wnętrzności chociaż w części powinien dać mu nadzieję na litość Boga i odsunięcie od niego kary wiecznego ognia. Poprzez błyskotliwe zestawienie ogni cierpienia fizycznego, który rozrywa jego wnętrzności i niejednoznaczny stosunek do Boga (nie można tu bynajmniej mówić o nawróceniu!), ten lew salonowy zbliża się do głębi poetów metafizycznych. Informacje biograficzne Jan Andrzej Morsztyn to czołowy reprezentant barokowej poezji dworskiej, zwany poetą miłości. Napisał mnóstwo krótkich utworów traktujących o zakochanych, o ich uczuciu, wynajdując najdziwniejsze porównania i metafory, by, wzorem włoskiego Marina, wyrazić myśl za pomocą konceptu. Ma na swoim koncie fraszki bardzo swawolne. W niektórych można znaleźć i wulgaryzmy, i opisy więcej niż erotyczne. Są jednak wśród tych wierszy także filozoficzne. Był bowiem Morsztyn poetą wszechstronnym. Życie swoje związał z dworem i dyplomacją. Był wiernym sługą Marii Ludwiki, oddanym stronnictwu profrancuskiemu. Doprowadziło go to do zguby. Spiskował bowiem przeciwko królowi polskiemu, pragnął widzieć na polskim tronie Francuza (pragnienie to wzmocnił podobno pieniędzmi król Ludwik XIV). W związku z tym pod koniec życia Morsztyn musiał Polskę opuścić i zmarł na obczyźnie. Ignacy Chrzanowski nazywa go nawet człowiekiem lichym, intrygantem i zdrajcą ojczyzny. Z portretu patrzy na nas dworak z kaskadą loków i jakby drwiącym uśmiechem. Żył sześćdziesiąt dwa lata. Poślubił piękną Szkotkę, Katarzynę Gordon, pochodzącą z doskonałej rodziny. Być może dlatego w jego strofach często powtarza się imię Kasia. Utwory Jana Andrzeja Morsztyna: zbiory Kanikuła abo psia gwiazda, Lutnia. Uwaga! To Jan Andrzej Morsztyn przełożył na język polski Cyda Pierre a Corneille a. Jan Andrzej Morsztyn uważany jest za jednego z najwybitniejszych poetów polskiego baroku i za największego polskiego marinistę. Poeta imponuje pomysłowością i fantazją: ten piewca miłości umiał ją przedstawić na rozmaite sposoby, właściwie nie powtarzając się. Imponuje także kunsztem chętnie i często posługiwał się formą sonetu, uważaną przecież za jedną z najtrudniejszych, a anafory i kunsztowne metafory to stały element jego poezji. 19

20 Epoka literacka Uwaga! Hieronimowi Morsztynowi zawdzięczamy zwrot pleść banialuki. Jest on bowiem autorem Historyi uciesznej o zacnej królewnie Banialuce ze wschodniej krainy. To przygody królewny były tak dziwaczne, że pleść banialuki utrwaliło się jako: opowiadać bzdury. Hieronim Morsztyn Starszy od Jana Andrzeja, zwany jest czasem poetą światowych rozkoszy. Napisał bowiem poemat pod tytułem Poezja światowych rozkoszy, w którym rozpostarł przed czytelnikami panoramę dóbr i radości świata doczesnego. Cóż z tego trzeba z owych rozkoszy zrezygnować, by zapewnić sobie przychylność Boga. Niemniej wizja świata ziemskiego jest nader kusząca. Poezja Hieronima Morsztyna była znana i lubiana wśród ludzi baroku. Wpisywano ją sobie do ksiąg domowych. Zbigniew Morsztyn Młodszy od swojego kuzyna Jana Andrzeja, jest poetą pełnego baroku i tym, który podjął temat wojny, jej okrucieństwa, zła zabijania. Sam był żołnierzem, walczył przeciw Szwedom. Ponieważ był arianinem, musiał albo zmienić wiarę, albo opuścić ojczyznę. Wybrał to drugie, wyjechał do Prus Książęcych. Daniel Naborowski Pisząc pracę o poezji Naborowskiego, odwołuj się do poezji metafizycznej manieryzmu konceptu Używaj terminów przemijanie czas vanitas vanitatum Zapamiętaj! Wiersze Naborowskiego to wyraz obsesji przemijania. Na różne sposoby ukazuje poeta znikomość życia, poszukuje wartości trwałych, harmonii między życiem a przeznaczeniem. Lekarz i dyplomata. Był synem aptekarza, ukończył medycynę i służył na dworach magnackich, ale przeszedł do historii jako wyśmienity poeta polskiego baroku. Ów wykształcony człowiek był kalwinem, dlatego dwory, na których bywał, należały do wielmożów patronujących różnowiercom, między innymi do Radziwiłłów. Przez długie lata dworak i dyplomata, zniechęcił się w końcu do świata dworskiego i odnalazł spokój w ziemiańskim modelu życia. Jego twórczość należy do nurtu poezji dworskiej, ale jest Naborowski autorem wierszy najtrafniej wyrażających ideologię baroku. Frapuje go przemijalność, kondycja człowieka, kruchość jego istnienia, zjawisko następstwa pokoleń. Ma na sumieniu także fraszki figlarne, czyli nieprzyzwoite. Krótkość żywota to bardzo ważny wiersz polskiego baroku, wyraz filozoficznej refleksji nad przemijaniem, kruchością istnienia. Temat dla epoki typowy, ale za to jakież ujęcie! Naborowski jest mistrzem syntezy. Każdy wers tego utworu dowodzi znikomości istnienia. W paru słowach zamyka się tu przestrzeń całego życia lub nawet kilku pokoleń. Na przykład: Godzina za godziną niepojęcie schodzi,/ był przodek, byłeś ty sam, potomek się rodzi. Niby nie jest to odkrycie, ale upływ czasu został tu ukazany niezwykle obrazowo. Poza tym wiersz jest, zbiorem dowodów na przemijanie. Ta zmiana warty pokoleń to jedno. Mamy tu jednak także inne twierdzenia. Nieboszczyka imienia nabędziesz (prawda), słońce raz tylko wschodzi takie samo (prawda), lotny czas uchodzi Kiedy ty myślisz jużeś był, nieboże uświadamia Naborowski ewentualnego lekkoducha, który myśli, że jest. A przecież zanim pomyśli myśl faktycznie odchodzi w przeszłość! Byt nasz ledwie może nazwan być czwartą częścią mgnienia mówi poeta, i dodaje słynną w baroku metaforę kołyski jako grobu. Aby najtrafniej nazwać, zobrazować ową ulotność egzystencji używa ciągu niezwyczajnych słów: dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt. Każde z nich to nazwa zjawiska abstrakcyjnego i ulotnego, każde jest krótkie jak życie. Przyznam, że bardzo lubię ten wiersz refleksyjny, przyprawiony szczyptą goryczy, ujawniający prawdę, której nikt nie chce. A może lepiej nie uwierzyć Naborowskiemu? Cnota grunt wszystkiemu. Schemat wiersza jest prosty: szesnaście wersów, z których każdy rozpoczyna się wartościującym nic to, wymienia rozmaite dobra i splendory doczesnego świata. Jest to, oczywiście, rozbudowana anafora, która wymaga pracy wyobraźni, by jak najwięcej ciekawych nic to nazbierać. Cóż więc jest niczym? Pałac, jadło, kruszce, uroda żony, gę ste (liczne) wsie. Słowem bogactwo. Dalej własne przymioty: dowcip, wysoki urząd i szczęście. Nic to. Nic, bo przemija. Po cóż jednak wyliczać te słodycze? Czy po to, by zatruć tę chwilę istnienia szczęśliwcowi, któremu się powiodło? Nie. Po to, by w końcu utworu zamieścić informację o jedynej wartości trwałej. A jest nią cnota i sława, która z cnoty płynie. Tylko życie cnotliwe gwarantuje życie wieczne. A konkluzja taka to właśnie koncept, efektowne zwieńczenie utworu. Wacława Potockiego uważa się go za patriotę, wzorowego obywatela, który piętnuje wady stanu szlacheckiego, przepowiada upadek ojczyzny, jeśli szlachta nie zrezygnuje z egoizmu, zgubnego i źle pojmowanego przywiązania do swobód oraz swobód owych gwarantów, takich jak liberum veto. Zapomina się przy tym, że dla poety, który był arianinem, ogromne znaczenie miał problem tolerancji religijnej. Wacław Potocki Poeta ziemianin, niezwykle płodny, także musiał dokonać wyboru między wyznaniem a ojczyzną. Zmienił wiarę, pozostał w Polsce, ale w rzeczywistości nadal był wierny swemu wyznaniu, tak jak jego żona. Poślubił bowiem Potocki Katarzynę Morsztynównę, krewną Morsztynów, która była zaciekłą arianką. W ich domu odbywały się spotkania innowierców, przez co zresztą Potocki miał kłopoty. Nie był szczęśliwy. Stracił synów (zmarli, będąc w wojsku), pochował też córkę. Potocki związany był z ziemią beskidzką, mieszkał w Łużnej pod Bieczem. Za życia nie wydano jego utworów. Doczekały się publikacji dopiero w XIX wieku. Uwaga! Wacław Potocki jest przedstawicielem polskiej kultury sarmackiej, lecz zarazem jej krytykiem. Idealizuje ziemiański wzorzec życia, lecz widzi także problemy stanu chłopskiego, co od- 20

# data[].attributes.attachment_link.title
matura 2016 ergo sum w Polsce - PDF Free Download

# data[].attributes.attachment_link.description
1 BAROK w Polsce 10 MATURA USTNA MATURA PISEMNA 2 Epoka literacka MAPA MYŚLI Ważne w baroku polskim: jego specyfika ugruntowanie sarmatyzmu, demokracji szlacheckiej; umacnia się mit domu dworu polskiego jako symbolu polskości; Król Zygmunt III Waza przenosi stolicę z Krakowa do Warszawy; ważny jest temat patriotyczny (Wacław Potocki); podobnie jak w całej Europie poeci podejmują tematy metafizyczne (Daniel Naborowski); powstaje twórczość dworska (Jan Andrzej Morsztyn); wojny trapiące kraj doprowadzają do jego osłabienia.

# data[].attributes.attachment_link.description
to cecha religii teistycznych. Jednak w odróżnieniu od judaizmu bogowie greccy nieraz rywalizowali z człowiekiem.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zagajewski, Rymkiewicz, Hartwig

Ogród tradycji i cmentarz nowoczesności

Jarosław Marek Rymkiewicz

Julia Hartwig

Adam Zagajewski

Ostatnie tegoroczne spotkanie z poezją chciałabym poświęcić trzem poetom współczesnym, nurtu klasycyzującego

Poezja jest poszukiwaniem blasku

Tyś jest, cenzuro, wcale nie taka straszna

Nie kazamaty, ani krople słonej wody

Co płyną po ciemnych i kamiennych ścianach,

Nie świst pejcza i krwawe zaklęcia

Tylko słońce w firankach, jesionowe biurko,

Wesoło gwiżdże czajnik, kawy domowy zapach

W kątach się rozpiera i słychać wysoki

Perlisty śmiech zażywnej urzędniczki

Która trzyma w ręku zwyczajne nożyczki

Poezja jest poszukiwaniem blasku.

Poezja jest królewską drogą,

która prowadzi nas najdalej.

Szukamy blasku o szarej godzinie,

w południe lub w kominach świtu,

nawet w autobusie, w listopadzie,

kiedy tuż obok drzemie stary ksiądz.

Kelner w chińskiej restauracji wybucha płaczem

i nikt się nie domyśla, dlaczego.

Kto wie, może i to jest poszukiwaniem,

podobnie jak chwila na brzegu morza,

gdy na horyzoncie pojawił się drapieżny okręt

i zatrzymał się, znieruchomiał na długo.

A także momenty głębokiej radości

i niezliczone momenty niepokoju.

Pozwól mi zobaczyć, proszę.

Pozwól mi wytrwać, mówię.

Wieczorem pada zimny deszcz.

W ulicach i alejach mojego miasta

bezgłośnie i żarliwie pracuje ciemność.

Poezja jest poszukiwaniem blasku.

Jechać do Lwowa. Z którego dworca jechać

o Lwowa, jeżeli nie we śnie, o świcie,

gdy rosa na walizkach i właśnie rodzą się

ekspresy i torpedy. Nagle wyjechać do

Lwowa, w środku nocy, w dzień, we wrześniu

lub w marcu. Jeżeli Lwów istnieje, pod

pokrowcami granic i nie tylko w moim

nowym paszporcie, jeżeli proporce drzew

jesiony i topole wciąż oddychają głośno

jak Indianie a strumienie bełkocą w swoim

ciemnym esperanto a zaskrońce jak miękki

znak w języku rosyjskim znikają wśród

traw. Spakować się i wyjechać, zupełnie

bez pożegnania, w południe, zniknąć

tak jak mdlały panny. I łopiany, zielona

armia łopianów, a pod nimi, pod parasolami

weneckiej kawiarni, ślimaki rozmawiają

o wieczności. Lecz katedra wznosi się,

pamiętasz, tak pionowo, tak pionowo

jak niedziela i serwetki białe i wiadro

pełne malin stojące na podłodze i moje

pragnienie, którego jeszcze nie było,

tylko ogrody i chwasty i bursztyn

czereśni i Fredro nieprzyzwoity.

Zawsze było za dużo Lwowa, nikt nie umiał

zrozumieć wszystkich dzielnic, usłyszeć

szeptu każdego kamienia, spalonego przez

słońce, cerkiew w nocy milczała zupełnie

inaczej niż katedra, Jezuici chrzcili

rośliny, liść po liściu, lecz one rosły,

rosły bez pamięci, a radość kryła się

wszędzie, w korytarzach i w młynkach do

kawy, które obracały się same, w niebieskich

imbrykach i w krochmalu, który był pierwszym

formalistą, w kroplach deszczu i w kolcach

róż. Pod oknem żółkły zmarznięte forsycje.

Dzwony biły i drżało powietrze, kornety

zakonnic jak szkunery płynęły pod

teatrem, świata było tak wiele, że musiał

bisować nieskończoną ilość razy,

publiczność szalała i nie chciała

opuszczać sali. Moje ciotki jeszcze

nie wiedziały, że je kiedyś wskrzeszę

i żyły tak ufnie i tak pojedynczo,

służące biegły po świeżą śmietanę,

czyste i wyprasowane, w domach trochę

złości i wielka nadzieja. Brzozowski

przyjechał na wykłady, jeden z moich

wujów pisał poemat pod tytułem Czemu,

ofiarowany wszechmogącemu i było za dużo

Lwowa, nie mieścił się w naczyniu,

rozsadzał szklanki, wylewał się ze

stawów, jezior, dymił ze wszystkich

kominów, zamieniał się w ogień i w burzę,

śmiał się błyskawicami, pokorniał,

wracał do domu, czytał Nowy Testament,

spał na tapczanie pod huculskim kilimem,

było za dużo Lwowa a teraz nie ma

go wcale, rósł niepowstrzymanie a nożyce

cięły, zimni ogrodnicy jak zawsze

w maju bez litości bez miłości

ach poczekajcie niech przyjdzie ciepły

czerwiec i miękkie paprocie, bezkresne

pole lata czyli rzeczywistości.

Lecz nożyce cięły, wzdłuż linii i poprzez

włókna, krawcy, ogrodnicy i cenzorzy

cięli ciało i wieńce, sekatory niezmordowanie

pracowały, jak w dziecinnej wycinance

gdzie trzeba wystrzyc łabędzia lub sarnę.

Nożyczki, scyzoryki i żyletki drapały

cięły i skracały pulchne sukienki

prałatów i placów i kamienic, drzewa

padały bezgłośnie jak w dżungli

i katedra drżała i żegnano się o poranku

bez chustek i bez łez, takie suche

wargi, nigdy cię nie zobaczę, tyle śmierci

czeka na ciebie, dlaczego każde miasto

musi stać się Jerozolimą i każdy

człowiek Żydem i teraz tylko w pośpiechu

pakować się, zawsze, codziennie

i jechać bez tchu, jechać do Lwowa, przecież

istnieje, spokojny i czysty jak

brzoskwinia. Lwów jest wszędzie.

Czytaliśmy już wiersze Zagajewskiego, były to: Widok Delft oraz Dziewczynka Vermeera

Na czym polega wyjątkowość opiasnej w wierszu wielkanocy?

Za czym tęskni podmiot liryczny?

Jak zinterpretować puentę?

Dziś Wielka Sobota roku 2011
Jaka osobliwość
święta trzech religii naraz
katolików żydów i prawosławnych
Niechby jak kiedyś uświęcili swoje święta
tańcząc przed Bogiem
każdy na swoją modłę
Niebo otworzyłoby się nad nimi
wszyscy pospołu dzieliliby się
paschą macą i wielkanocnym jajkiem
Czyż nie oddychamy jednym powietrzem?

O, jakże was kochałam, wy, rzeczy zbyteczne,
przyjaźń, miłość bez granic, poświęcenie, cnoty
spotykane tak rzadko, opłacane drogo,
i jak opłakiwałam każdą zdradę, każde
sprzeniewierzenie, każde nadużycie.

O, jakże was kochałam, rzeczy niekonieczne,
obrazy, słowa, kwiaty, urodziwe twarze,
każdą łąkę kwitnącą, zachody i świty,
o jakże was kochałam, ponad siły prawie,
i jakże mnie gniewało to, że tak zbyteczne
Na wszystko przyjdzie pora

Ale nie przyjdzie czas wskrzeszenia pierwszych nadziei

i pierwszych miłości

ani utrwalenia w słowach tego co przebiega ci przez głowę jak wiatr

i bywa przeczuciem jakiejś ważnej prawdy

lecz umyka tak szybko jakoby swawoliło

Przychodzi jednak nieodwołalnie pora

kiedy po kolei tracić zaczynasz wszystko co kochałeś

i wszystkich którzy odchodząc stąd

nie wyjawiają ci czy odchodzą zawiedzeni

Przychodzi ten czas

a ty przyjmujesz go bez wstydu i pokory

ot tak po prostu

Jarosław Marek Rymkiewicz

Jarosław Marek Rymkiewicz jest w ostatnich latach twórcą mocno zaangażowanym w spory polityczne, jasno opowiadającym się po jednej ze stron sceny poltycznej. Wybrałam jednak takie jego utwory, w których nie jest to dostrzegalne (teksty wcześniejsze)

Ogród w Milanówku, kwiaty rumianku

Jakim gatunkiem jest ten utwór? Do estetyki kórej epoki nawiązuje?

Jaki motyw dostrzegasz w tym utworze?

Co ostatnie wersy mówią o podmiocie lirycznym?

Stań tu przy mnie o tu na ganku

Kwitną białe kwiaty rumianku

Kwitnie szałwia werbena róża

Biały kwiat się z bytu wynurza

Byt się tu gdzie ten kamień zaczyna

I nie znana jest jego przyczyna

I nikomu nie będzie znana

Dęby stoją jak czarna ściana

Coś tam może jest za tą ścianą

Może powiem ci to jutro rano

Lub powiedzą ci to te dwa kosy

Zaśpiewają to na trzy glosy

Jeśli bycie ma jakąś przyczynę

Lub zapytaj o to leszczynę

Albo lepiej o nic jej nie pytaj

Ona wita cię i ty ją przywitaj

I stań przy mnie o tu na ganku

Kwitną biało kwiatki rumianku

Już chce mnie próchno już mnie grzybnia chce
Już pobielałe śnią się w listkach dłonie
Pleśń czeka na mnie i pleśń o mnie wie
A czemu jeszcze ja od pleśni stronię

Pleśń chce oddychać próchno patrzeć chce
Grzybnia chce śpiewać ale nie zna pieśni
A gdy rozwiera złotą krtań we śnie
To pyta czemu nie ma mnie wśród pleśni

Co nie ma oczu ze mnie oczy ma
Co nie ma krtani moją krtań otwiera
A co jest próchno to się ze mnie zna

Co jest pleśń biała to w mych ustach wzbiera
Mój język pleśń jest i pleśń będę wszystek
Ja com wyśpiewał w pleśni każdy listek

Jechać do Lwowa. Z którego dworca jechać

o Lwowa, jeżeli nie we śnie, o świcie,

gdy rosa na walizkach i właśnie rodzą się

ekspresy i torpedy. Nagle wyjechać do

Lwowa, w środku nocy, w dzień, we wrześniu

lub w marcu. Jeżeli Lwów istnieje, pod

pokrowcami granic i nie tylko w moim

nowym paszporcie, jeżeli proporce drzew

jesiony i topole wciąż oddychają głośno

jak Indianie a strumienie bełkocą w swoim

ciemnym esperanto a zaskrońce jak miękki

znak w języku rosyjskim znikają wśród

traw. Spakować się i wyjechać, zupełnie

bez pożegnania, w południe, zniknąć

tak jak mdlały panny. I łopiany, zielona

armia łopianów, a pod nimi, pod parasolami

weneckiej kawiarni, ślimaki rozmawiają

o wieczności. Lecz katedra wznosi się,

pamiętasz, tak pionowo, tak pionowo

jak niedziela i serwetki białe i wiadro

pełne malin stojące na podłodze i moje

pragnienie, którego jeszcze nie było,

tylko ogrody i chwasty i bursztyn

czereśni i Fredro nieprzyzwoity.

Zawsze było za dużo Lwowa, nikt nie umiał

zrozumieć wszystkich dzielnic, usłyszeć

szeptu każdego kamienia, spalonego przez

słońce, cerkiew w nocy milczała zupełnie

inaczej niż katedra, Jezuici chrzcili

rośliny, liść po liściu, lecz one rosły,

rosły bez pamięci, a radość kryła się

wszędzie, w korytarzach i w młynkach do

kawy, które obracały się same, w niebieskich

imbrykach i w krochmalu, który był pierwszym

formalistą, w kroplach deszczu i w kolcach

róż. Pod oknem żółkły zmarznięte forsycje.

Dzwony biły i drżało powietrze, kornety

zakonnic jak szkunery płynęły pod

teatrem, świata było tak wiele, że musiał

bisować nieskończoną ilość razy,

publiczność szalała i nie chciała

opuszczać sali. Moje ciotki jeszcze

nie wiedziały, że je kiedyś wskrzeszę

i żyły tak ufnie i tak pojedynczo,

służące biegły po świeżą śmietanę,

czyste i wyprasowane, w domach trochę

złości i wielka nadzieja. Brzozowski

przyjechał na wykłady, jeden z moich

wujów pisał poemat pod tytułem Czemu,

ofiarowany wszechmogącemu i było za dużo

Lwowa, nie mieścił się w naczyniu,

rozsadzał szklanki, wylewał się ze

stawów, jezior, dymił ze wszystkich

kominów, zamieniał się w ogień i w burzę,

śmiał się błyskawicami, pokorniał,

wracał do domu, czytał Nowy Testament,

spał na tapczanie pod huculskim kilimem,

było za dużo Lwowa a teraz nie ma

go wcale, rósł niepowstrzymanie a nożyce

cięły, zimni ogrodnicy jak zawsze

w maju bez litości bez miłości

ach poczekajcie niech przyjdzie ciepły

czerwiec i miękkie paprocie, bezkresne

pole lata czyli rzeczywistości.

Lecz nożyce cięły, wzdłuż linii i poprzez

włókna, krawcy, ogrodnicy i cenzorzy

cięli ciało i wieńce, sekatory niezmordowanie

pracowały, jak w dziecinnej wycinance

gdzie trzeba wystrzyc łabędzia lub sarnę.

Nożyczki, scyzoryki i żyletki drapały

cięły i skracały pulchne sukienki

prałatów i placów i kamienic, drzewa

padały bezgłośnie jak w dżungli

i katedra drżała i żegnano się o poranku

bez chustek i bez łez, takie suche

wargi, nigdy cię nie zobaczę, tyle śmierci

czeka na ciebie, dlaczego każde miasto

musi stać się Jerozolimą i każdy

człowiek Żydem i teraz tylko w pośpiechu

pakować się, zawsze, codziennie

i jechać bez tchu, jechać do Lwowa, przecież

istnieje, spokojny i czysty jak

brzoskwinia. Lwów jest wszędzie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zagajewski, Rymkiewicz, Hartwig Ogród tradycji i cmentarz nowoczesności Jarosław Marek Rymkiewicz Julia Hartwig Adam Zagajewski Ostatnie tegoroczne spotkanie z poezją chciałabym poświęcić trzem poetom współczesnym, nurtu klasycyzującego Poezja jest poszukiwaniem blasku Tyś jest, cenzuro, wcale nie taka straszna Nie kazamaty, ani krople słonej wody Co płyną po ciemnych i kamiennych ścianach, Nie świst pejcza i krwawe zaklęcia Tylko słońce w firankach, jesionowe biurko, Wesoło gwiżdże czajnik, kawy domowy zapach W kątach się rozpiera i słychać wysoki Perlisty śmiech zażywnej urzędniczki Która trzyma w ręku zwyczajne nożyczki Poezja jest poszukiwaniem blasku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Obróć kartkę...

Justyna Bober

Fragment pochodzi z "Syzyfowych prac" Stefana Żeromskiego, z pierwszej strony powieści.

Turn the page...

Fragment pochodzi z "Syzyfowych prac" Stefana Żeromskiego, z pierwszej strony powieści.

Chłopak siedzący na koźle, podobny do głowy cukru opakowanej szarą bibułą, w swym śpiczastym baszłyku, który w tamtych okolicach od dawien dawna uległ nostryfikacji i otrzymał swojską nazwę maślocha, i w brunatnej sukmanie - mocno trzymał lejce garściami, ukrytymi w niezmiernych rękawicach wełnianych o jednym wielkim palcu.

Zgadnij, co to za książka

Kliknij na strzałkę obok

Fragment pochodzi z "Syzyfowych prac" Stefana Żeromskiego, z pierwszej strony powieści.

Turn the page...

Fragment pochodzi z "Syzyfowych prac" Stefana Żeromskiego, z pierwszej strony powieści.

# data[].attributes.attachment_link.description
Obróć kartkę... Justyna Bober Fragment pochodzi z "Syzyfowych prac" Stefana Żeromskiego, z pierwszej strony powieści. Turn the page... Fragment pochodzi z "Syzyfowych prac" Stefana Żeromskiego, z pierwszej strony powieści.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zdążyć przed Panem Bogiem

O autorce

O reportażu

O Marku Edelmanie

O powstaniu w getcie warszawskim- wykład

O powstaniu w getcie warszawskim film Nie było żadnej nadziei

Andrzej Seweryn czyta fragmenty Zdążyć przed Panem Bogiem

Walka o udowodnienie człowieczeństwa wZdążyć przed Panem Bogiem

To warto zapamiętać

BohaterowieZdążyć przed Panem Bogiem

Wątki wZdążyć przed Panem Bogiem

Wiedza z Wami - film omówienie

Plan wydarzeńZdążyć przed Panem Bogiem

Źródła

Tekst lektury

Title 2Dziękuję za uwagę Radosława Górska

Opracowała Radosława Górska

"Zdążyć przed Panem Bogiem"W 1976 roku opublikowała w "Odrze" swą najsłynniejszą książkę - reportaż o Marku Edelmanie. Historia powstania"Zdążyć przed Panem Bogiem" jest zadziwiająca. Reporterka pojechała do Łodzi, żeby napisać tekst o fabryce. Nie znalazła tam jednak nic interesującego. Wybrała się więc do kawiarni, otworzyła gazetę i przeczytała, że profesor Jan Moll przeprowadził pionierską operację serca. Zaciekawiona, poszła do kliniki dowiedzieć się, na czym polegał ów przełom. Profesor wyjaśnił jej, na czym polega "bypass w stanie ostrym" i doradził, aby gotowy tekst pokazała doktorowi Markowi Edelmanowi, który poprawi ewentualne błędy. Napisała reportaż, wróciła do Łodzi i tak poznała Edelmana. Nie wiedziała wówczas o nim nic poza tym, że był jednym z dowódców powstania w getcie warszawskim. Umówili się w Grand Hotelu. Edelman przeczytał tekst i nie znalazł błędów. Ponieważ kawa nie została jeszcze wypita, wypadało o czymś porozmawiać.-Zastanawiałam się, co by tu powiedzieć i zaczynam, że moja redakcja, czyli "Polityka", mieści się na dawnym terenie getta. "Pan był w getcie, prawda?" - mówię. "Byłem" - odpowiada. "Ja pracuję blisko ulicy Anielewicza. Znał pan może tego Anielewicza osobiście?". "Znałem". Zapytałam: "Jaki on był?". "Chodził w harcerskim mundurku, grał na bębnie i lubił dowodzić". Nie wierzyłam uszom... Pomyślałam: "On mówi o legendarnym przywódcy powstania, swoim dowódcy... Mówi, jak było, nic go nie obchodzi, jak należy mówić. Jeśli jest w nim więcej takich zdań..." (Helena Zaworska, "Gra w jasne i ciemne. Rozmowa z Hanną Krall" w:"Dobrze, że żyłem. Rozmowy z pisarzami". Muza, Warszawa 2002)O reportażu, który powstał w wyniku tego spotkania, tak napisał Willy Brandt, kanclerz NRF i były uczestnik antynazistowskiego ruchu oporu:"'Zdążyć przed Panem Bogiem' Hanny Krall odebrałem nie jako książkę o umieraniu, widzę w niej raczej książkę o życiu, dla życia. Przestrogę, by przeciwstawiać się zniszczeniu, nie tracić wiary w życie, zachować wolę przeżycia". (Willy Brandt, przedmowa do niemieckiego wydania"Zdążyć przed Panem Bogiem")

Marek EdelmanUrodził się w roku 1919 r. lub 1922 r. w Homlu na Białorusi. Wkrótce rodzice Marka Edelmana przenieśli się do Warszawy, gdzie spędził dzieciństwo. W domu mówiono po rosyjsku. Jego rodzice sympatyzowali z żydowską partią socjalistyczną Bund, której celem była walka o Polskę demokratyczną, gwarantującą prawa mniejszościom. Jego matka, Cecylia, była aktywną działaczką kobiecego odłamu tejże organizacji - Jidisze Arbeter Froj. To właśnie środowisko tej organizacji w dużej mierze ukształtowało charakter przyszłego powstańca.Już jako dziecko Marek Edelman wstąpił do frakcji dziecięcej Bundu: Socjalistiszer KinderFarband (SKIF - Socjalistyczny Związek Dziecięcy), a później, jako dorosły, przystąpił doBundu. Był współzałożycielem Żydowskiej Organizacji Bojowej. Po śmierci Mordechaja Anielewicza, został ostatnim dowódcą ŻOB w powstaniu w getcie warszawskim. Razem z nieliczną grupą walczących udało mu się przedostać kanałami na „aryjską stronę".I co dalej?Po wojnie zamieszkał w Łodzi. Ożenił się, skończył studia medyczne. W 1966 r. został zwolniony ze szpitala im. S. Sterlinga, dwa lata później - ze szpitala wojskowego. Z powodów politycznych nie przyjęto jego pracy habilitacyjnej. Był wybitnym kardiologiem. Na początku lat 70. wprowadził w Polsce rewolucyjną metodę leczenia schorzeń serca, ratując życie wielu chorym. Był działaczem opozycji: współpracował z Komitetem Obrony Robotników (KOR) i „Solidarnością". Podczas stanu wojennego był internowany. Po upadku komunizmu w Polsce został w 1998 r. odznaczony Orderem Orła Białego. 10 lat później prezydent Francji Nicolas Sarkozy przyznał mu Order Komandora Legii Honorowej. Zmarł 2 października 2009 r. w Warszawie.

Tytuł Zdążyć przed Panem Bogiem ma wyraźnie sens metaforyczny. Kojarzy się nam z wyścigiem, w którym biorą udział Bóg i człowiek. Czego dotyczy ten wyścig?Jest to wyścig o ludzkie życie, o przedłużenie go choćby na krótki czas. Dla Edelmana to, co robi jako lekarz, ściśle łączy się z tym, co przeżył w getcie. W czasie akcji likwidacyjnej (23 VII-8 IX 1942 r.) miał ważne zadanie: stał przy bramie Umschlagplatzu i z tłumu pędzonych Żydów starał się uratować tych, którzy byli potrzebni organizacji. Było to źródłem bolesnych rozterek - mógł ocalić tylko nielicznych, a przeszło koło niego 400 000 tysięcy. Swoją powojenną pracę traktuje w podobny sposób: ratuje ludzkie życie, choć wie, że nie ocali wszystkich. Nie bez znaczenia są też kwestie heroizacji i deheroizacji bohaterów. Przypomnij sobie wiadomości o Holocauście i powstaniu w warszawskim gettcie.Uwaga!W utworze mieszają się dwie płaszczyzny wydarzeń: wojenna i powojenna.Wojna: realia getta warszawskiego - opis warunków życia w getcie, akcji likwidacyjnej z lata 1942 r., powstania w getcie rozpoczętego 19 kwietnia 1943 r.Okres powojenny: realia kliniki kardiochirurgicznej - walka o życie ludzi chorych na serce, wprowadzanie nowych metod operowania.Te dwie płaszczyzny łączy jednak podobna kwestia - problem życia i śmierci, ratowania ludzkiego życia.Heroizacja i deheroizacjaWZdążyć przed Panem Bogiem można przeczytać, że Marek Edelman „nie nadawał się na bohatera, bo nie było w nim patosu". Rozmówca Hanny Krall rzeczywiście patosu unika, broni się przed symboliką, podkreślaniem bohaterstwa. Samobójstwo osiemdziesięciu powstańców w bunkrze przy Miłej 18 komentuje słowami: „Tego nie należało robić. Mimo że to bardzo dobry symbol. Nie poświęca się życia dla symboli".W tym bunkrze zabiła się młoda dziewczyna - Ruth, która strzelała do siebie aż siedem razy. Według Edelmana „zmarnowała (...) sześć naboi". Irytuje go skłonność do powiększania liczby powstańców, wielokrotnie podkreśla, że było ich tylko 220. Opisując pomnik poświęcony poległym, zauważa:Żaden z nich nigdy tak nie wyglądał, nie mieli karabinów, ładownic ani map, poza tym byli brudni i czarni, ale na pomniku jest tak, jak pewnie być powinno. Na pomniku jest jasno i pięknie.Ta prawdomówność wielu drażniła. Edelman nie miał jednak zamiaru podważać bohaterstwa, a nadać mu ludzki wymiar. Chce pokazać ludzi, a nie pomnikowych bohaterów. Z życiorysu przywódcy powstania Mordechaja Anielewicza przypomina mało chwalebny szczegół, jak ten, sprzedając z matką ryby, malował im skrzela, by wydawały się świeże. Wspomina też, jak Anielewicz naraził kilkuset mieszkańców ulicy Zamenhoffa, bo pragnąc zdobyć rewolwer, zabił strażnika. Na pytanie, dlaczego w takim razie został przywódcą, pada odpowiedź: „Czy ja wiem? Bardzo chciał nim być, więc go wybraliśmy".Dzieło ważne, bo:jest unikatowym świadectwem powstania w getcie, spisanym przy współudziale kogoś, kto w nim uczestniczył,następuje deheroizacja bohaterów, choć jednocześnie mowa o wartościach najważniejszych, takich jak życie, miłość, godność.Zapamiętaj!Utwór ma dwie rzeczywistości:przeszłość, naznaczoną piętnem śmierci, a nawet samobójstwa, gdy jest ono obroną przed wrogiem;teraźniejszość: ratowanie ludzkiego życia.Obie rzeczywistości są wyścigiem zPanem Bogiem, oznaczonym jedynym celem: zdążyć! Zdążyć połknąć cyjanek - zanim hitlerowcy znajdą cię, by zabijać i torturować. Zdążyć operować, zanim choroba zabierze pacjenta. Zdążyć przed Panem Bogiem, bo Bóg zsyła chorobę, bo Boga w okrzyku „Gott mit uns" wpisali sobie Niemcy na sztandary, Bóg zdecyduje o życiu lub śmierci...Holocaust (Holokaust)Zagłada, całkowite zniszczenie, zwłaszcza zagłada Żydów europejskich przez hitlerowców w czasie II wojny światowej.Dosłowne znaczenie słowa holocaust: całopalenie, ofiara spalona całkowicie na ołtarzu.

Marek EdelmanW utworze Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem" główny bohater, Marek Edelman, został ukazany w dwóch różnych etapach życia: jako młody, zaledwie dwudziestodwuletni, członek Żydowskiej Organizacji Bojowej i uczestnik powstania w getcie warszawskim oraz jako dojrzały emocjonalnie, około pięćdziesięciopięcioletni mężczyzna, wybitny lekarz - kardiolog. Portret młodego powstańca wyłania się z opowieści dorosłego Edelmana.Marek Edelman z pochodzenia jest Żydem. W wieku czternastu lat stracił matkę i musiał stać się samodzielnym. Jak sam mówił, przed wojną był nikim - nie należał do towarzystwa, uczył się gorzej niż koledzy, nie miał domu. Nie opuścił Polski, ponieważ wierzył, że kiedyś będzie tu socjalizm.Po utworzeniu przez władze niemieckie dzielnicy żydowskiej, przeniósł się do getta i zaczął pracować jako goniec w szpitalu. Przez cały czas starał się być aktywnym, gdyż to dawało mu jedyną szansę na przetrwanie. Bierność dla Marka w tamtych dniach oznaczała śmierć.Jako członek Żydowskiej Organizacji Bojowej wyciągał ważnych dla organizacji ludzi z kolumny, prowadzonej na plac przeładunkowy. Trudne warunki życia i poczucie obowiązku nauczyło go bezwzględności. Potrafił odmówić kobiecie, która błagała go, aby ocalił życie jej córki. Jako młody Żyd miał poczucie niższości i tragedii własnego narodu, który cierpiał w milczeniu, szykanowany przez Niemców.Na pierwszym posiedzeniu Komendy ŻOB-u został wybrany zastępcą Komendanta i był najstarszym członkiem sztabu powstańczego. Podczas walk powstańczych na jego barki spadła odpowiedzialność za walczących Żydów - po samobójczej śmierci Komendanta Anielewicza został przywódcą powstania. Nie potrafił jednak odnaleźć się w tej sytuacji - czuł, że nie wie, co dalej robić, nie potrafił podejmować decyzji w sytuacji, kiedy inni oczekiwali tego od niego.Nie popełnił samobójstwa, ponieważ „nie poświęca się życia dla symboli". Zakończona wojna dla Edelmana była przegrana - on, który zawsze miał do spełnienia jakiś obowiązek, musiał ocalić czyjeś życie, czuł się zagubiony i nie długo nie mógł odnaleźć się w nowej rzeczywistości.Wojenne przeżycia i świadomość, że odprowadził na śmierć czterysta tysięcy ludzi wpłynęły na całe dorosłe, powojenne życie Marka. Dzięki żonie, która zapisała go na studia medyczne, odnalazł nowy sens swojej misji.Z czasem uświadomił sobie, że zostając lekarzem staje się odpowiedzialnym za życie innych ludzi. Jakby z obowiązku zajmuje się przypadkami banalnymi i niegroźnymi, ożywiając się dopiero wówczas, kiedy rozpoczyna się swoisty wyścig ze śmiercią. Przeciwnikiem Edelmana jest Pan Bóg, z którym kardiolog prowadzi grę o każde ludzkie istnienie, by przechytrzyć Stwórcę i zyskać choć parę lat dla swego pacjenta.Jako lekarz bohater jest uparty, zdeterminowany i odpowiedzialny. Pacjenci, którymi się zajmuje, stają się mu bliscy, a kiedy ma świadomość, że nie może „osłonić płomienia ich życia" pragnie zapewnić im godną śmierć. Szacunku do godnej śmierci nauczył się, przebywając w getcie, gdzie widział ludzi, umierających z głodu, w strachu i ciemności. Jako dojrzały człowiek inaczej też patrzy na powstanie w getcie.W czasie wojny walka z Niemcami była dla niego prawem do wyboru sposobu umierania, którego Żydzi zostali pozbawieni. Z perspektywy lat potrafił zadać pytanie, czy to można było nazwać powstaniem? Wiele rzeczy nie miało już dla niego znaczenia - nie były ważne liczby czy fakty. Najważniejszym było pamiętanie o ludziach, którzy swoją śmiercią znaczyli kolejne godziny powstania.Marek Edelman nie uważał się za bohatera i wiedział, że jako jedyny ocalały z przywódców powstania nie nadawał się na bohatera tamtych dni. Nie mówił o powstaniu w getcie z patosem, nie wyrażał się o Niemcach z nienawiścią. Był człowiekiem, który jako wybitny lekarz podejmował ryzyko zawsze, kiedy chodziło o ludzkie życie. Dla swoich pacjentów urastał więc do rangi bohatera.Bohaterowie drugoplanowiMordechaj Anielewicz - komendant Żydowskiej Organizacji Bojowej, niezwykle ambitny, zdolny, oczytany i pełen wigoru. Przed wojną mieszkał na Solcu. Był synem handlarki rybami, która kazała mu malować czerwoną farbą skrzela ryb, aby wyglądały na świeże. Był nieustannie głodny. Nigdy nie uczestniczył w żadnej akcji, nie widział tego, co działo się z ludźmi na Umslagplatzu. Psychicznie nie przygotowany do pełnienia tak ważnej funkcji - wybuch powstania załamał go, choć prawdopodobnie wierzył w zwycięstwo powstańców. Był związany z Mirą. 8 maja 1943 roku najpierw zastrzelił dziewczynę, a później popełnił samobójstwo.Michał Klepfisz - wysoki, szczupły szatyn, cichy i spokojny. Zdolny inżynier, jeden z uczestników powstania w getcie. Dzięki temu, że zasłonił własnym ciałem karabin maszynowy, umożliwił ucieczkę grupie Edelmana. Pośmiertnie odznaczony przez Sikorskiego Krzyżem Virtuti Militari.Adam Czerniaków - przewodniczący Rady Żydowskiej, jedyny człowiek, który mógł potwierdzić słowa Edelmana. Popełnił samobójstwo 23 lipca 1942 roku, w drugim dniu akcji „przesiedlania ludności na Wschód".Celina - młoda Żydówka, która walczyła w powstaniu w getcie i razem z Edelmanem przeszła kanałami na stronę aryjską. Przeżyła wojnę, lecz nigdy nie opowiadała o wydarzeniach w getcie.Antek - zastępca Anielewicza i przedstawiciel ŻOB-u po stronie aryjskiej. Nie uczestniczył w walkach powstańczych - tuż przed powstaniem opuścił getto. Po wojnie, pomimo szacunku i przyjaźni, jaką darzył Edelmana, starał się ukazywać powstanie w innym świetle niż lekarz.Krystyna Krahelska - wysoka, piękna, jasnowłosa dziewczyna, która pozowała Nitschowej do pomnika Syreny. Poeta - pisała wiersze i śpiewała dumki. Zginęła w powstaniu warszawskim. Dla Marka Edelmana stała się symbolem pięknej śmierci.Rywka Urman - trzydziestoletnia Żydówka, która z głodu odgryzła kawałek zmarłego synka.Teodozja Goliborska - lekarka, pracująca w getcie. Podczas wojny prowadziła badania przemiany spoczynkowej materii u ludzi głodnych. Autorka pracy „Choroba głodowa. Badania kliniczne nad głodem wykonane w getcie warszawskim w 1942 roku". Po wojnie wyjechała do Australii. Bliska przyjaciółka Marka Edelmana.Profesor -„wysoki, szpakowaty, dystyngowany mężczyzna" o pięknych dłoniach. Miłośnik muzyki, sam grywał na skrzypcach. Wykształcony - znał kilka języków obcych. Jego pradziad był oficerem napoleońskim, a dziadek walczył w powstaniu. Wybitny lekarz, nieustannie obawiający się, by inni lekarze nie oskarżyli go o przeprowadzanie eksperymentów na ludziach. W rzeczywistości to Jan Moll - światowej sławy kardiochirurg.Elżbieta Chętkowska - lekarka, współpracująca z Markiem Edelmanem. Współautorka pracy naukowej pt. „Zawał serca". Popełniła samobójstwo, kiedy choroba uniemożliwiła jej wypełnianie obowiązków zawodowych. Po jej śmierci powstała nagroda jej imienia, przyznawana za wybitne osiągnięcia z zakresu kardiochirurgii.Pola Lifszyc - młoda, ładna dziewczyna, która nie przypominała wyglądem Żydówki. Miała spore szansę na ukrycie się po stronie aryjskiej. Wyprowadzona z Umschlagplatzu przez Edelmana. Dołączyła do kolumny transportowej, kiedy w tłumie ludzi zobaczyła matkę.Frania - młoda Żydówka, ocalona z akcji likwidacyjnej dzięki tzw. „numerkowi życia". Odepchnęła od siebie matkę, która nie otrzymała karteczki. Niezwykle odważna - ocaliła później życie kilkunastu osobom i wyniosła jednego chłopca z powstania.Tosia Tenenbaumówna - młoda, pogodna, zawsze uśmiechnięta Żydówka. Córka przełożonej pielęgniarek w getcie, która oddała dziewczynie własny „numerek życia", a następnie popełniła samobójstwo. Dzięki temu Tosia przeżyła kilka szczęśliwych miesięcy, spędzając czas u boku ukochanego chłopca. Zginęła podczas powstania.Pani Bubnerowa - starsza kobieta, pacjentka Edelmana i Profesora. Utrzymywała się ze składania długopisów, które później sprzedawała do „Domu Książki". Dostała zawał po rozprawie sądowej, na której skazano ją na rok z zawieszeniem na trzy lata. Po operacji zlikwidowała swój warsztat.Pan Rudny - starszy mężczyzna, pracujący przy produkcji maszyn, pacjent Edelmana i Profesora. Po zawale został przeniesiony do działu gospodarki oliwą smarowniczą. W rocznicę operacji przynosił kwiaty dla Edelmana i Profesora oraz składał bukiet na grobie doktor Chętkowskiej.Luba Blumowa - Żydówka, która w czasie wojny prowadziła w getcie szkołę pielęgniarek. Niezwykle wymagająca dla swych podopiecznych. Po wojnie zajmowała się domem dziecka dla odnalezionych w różnych kryjówkach dzieci żydowskich.Jurgen Stroop - Niemiec, dowódca akcji likwidacyjnej getta warszawskiego. „Wysoki mężczyzna, starannie ogolony, w wyczyszczonych butach". Po wojnie stanął przed Prokuraturą i Komisją do Badania Zbrodni.Elżunia Frydrych - córka jednego z powstańców, Zygmunta Frydrycha. W czasie wojny ukrywała się w klasztorze w Zamościu. Po wojnie, odnaleziona przez Edelmana, została adoptowana przez amerykańską rodzinę i zamieszkała w Nowym Jorku. Ukończyła szkołę i z niewiadomych przyczyn popełniła samobójstwo.Henryk Woliński „Wacław" - kierownik referatu żydowskiego w Głównej Komendzie Armii Krajowej. Pośredniczył między ŻOB-em a Komendą. Autor meldunków radiowych o sytuacji w getcie. Po aresztowaniu przez gestapo, został wykupiony przez Tosię Goliborską za perski dywan.Henryk Grabowski „Słoniniarz" - przyjaciel Jurka Wilnera. Przed wojną należał do harcerstwa. W czasie wojny otrzymał polecenia wyjazdu do Wilna i zorganizowania Żydów do walki. W Warszawie organizował pomoc dla mieszkańców getta. Za wszelką cenę chciał ocalić Wilnera, wyciągnął go z obozu na Grochowie.Jurek Arie Wilner- przedstawiciel ŻOB-u po stronie aryjskiej. Blondyn o niebieskich oczach. Przez jakiś czas ukrywał się w klasztorze dominikanek w Kolonii Wileńskiej. Był ulubieńcem matki przełożonej. Po przybyciu do Warszawy zamieszkał u pana Grabowskiego. Niezwykle odważny, o artystycznej duszy, poeta. To on dał sygnał do zbiorowego samobójstwa w bunkrze przy ulicy Miłej 18.Mietek Dąb - członek PPS, skierowany do służby w policji. Uratował Edelmana, który został zgarnięty przez policję żydowską na platformę, wywożącą ludzi na plac przeładunkowy. Po tym, jak zabrano również jego ojca, przyłączył się do partyzantów.Inżynier Sejdak - twórca sztucznego serca.

W utworze Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem" można wyodrębnić trzy wątki główne:1.Akcja likwidacji getta warszawskiego - wywożenie Żydów z Warszawy rozpoczęło się 22 lipca 1942 roku i trwało do 8 września tegoż roku. Odbywało się pod hasłem „przesiedlania ludności na Wschód". Niemcy oszukiwali Żydów, rozdając im chleb i marmoladę, dzięki czemu mieszkańcy getta bez obaw wchodzili dobrowolnie do wagonów. Bojownicy żydowscy odkryli, że transporty jadą do obozu zagłady. Rozpoczęli akcję rozwieszania plakatów z napisem: „Przesiedlenie to śmierć". W ciągu tych sześciu tygodni Niemcy wywieźli z miasta czterysta tysięcy ludzi. Punktem przeładunkowym był położony w centrum Warszawy Umschlagplatz.2.Wybuch i tragiczny przebieg powstania w getcie warszawskim - 19 kwietnia 1943 roku garstka powstańców Żydowskiej Organizacji Bojowej, na czele której stał Mordechaj Anielewicz, rozpoczęła walkę z Niemcami, przerywając tym samym kolejną akcję wywożenia Żydów. Powstanie trwało zaledwie dwadzieścia dni. Ostatecznie Niemcy podpalili getto. Powstańcy, nie otrzymawszy żadnej pomocy z zewnątrz, polegli w nierównej walce bądź wybrali śmierć samobójczą. Jedynie kilku bojowników ŻOB-u przeżyło, przedostając się kanałami na stronę aryjską.3.Wspomnienia i przemyślenia doktora Marka Edelmana - Marek Edelman w czasie powstania w getcie był zastępcą Anielewicza. Był jednocześnie obserwatorem i uczestnikiem wydarzeń. Udało mu się wydostać z płonącego getta i po trzydziestu latach milczenia opowiedział o tym, co wydarzyło się w tamtych tragicznych dniach. Jego wspomnienia przeplatają się z opowieścią o latach pracy w szpitalu jako kardiochirurg i walce o życie pacjentów.

1. Zapis pierwszego wywiadu z Markiem Edelmanem:a)Wspomnienia o pierwszym dniu powstania w getcie.b)Wspomnienia o samobójczej śmierci powstańców.c)Wspomnienia o pracy gońca w szpitalu.d)Wspomnienia o akcji „wywożenia ludności na Wschód".e)Rozmowy o podjęciu walki z Niemcami.2. Echa wywiadu z Markiem Edelmanem:a)Spotkanie z przywódcami związków w USA.b)Spotkanie Edelmana z literatem, panem S.3. Sprawozdanie z powstania w getcie przed przedstawicielami partii politycznych.4. Rozważania Edelmana o sposobach umierania Żydów:5. Wspomnienia o Krystynie Krahelskiej.6. Opis życia i śmierci w getcie.7. Badania doktor Teodozji Goliborskiej nad chorobą głodową.8. Praca Edelmana w szpitalu:a)Rozmowa o Profesorze.b)Próby przekonania Profesora do przeprowadzenia operacji serca.c)Oczekiwanie na operację Rzewuskiego.d)Wspomnienia udanych zabiegów Rudnego i Bubnerowej.9. Wspomnienie Edelmana o Żydzie, dręczonym przez niemieckich oficerów.10. Wspomnienie o żydowskich prostytutkach w getcie.11. Rozmowa o sytuacji, w której Edelman został członkiem komendy ŻOB-u:a)Wspomnienie o „Adamie".b)Wspomnienia o ratowaniu ludzi, idących na Umschlagplatz.c)Opowieść o zachowaniu ludzi, czekających na transport.d)Wspomnienie o Poli Lifszyc.e)Opowieść o przydzielaniu tzw. „numerków życia".f)Wspomnienie o Toli Goliborskiej.g)Opowieść o rozpoczęciu akcji „przesiedlania ludności na Wschód".h)Wspomnienie samobójczej śmierci Adama Czernikowa.12. Historie choroby pacjentów Edelmana: pana Wilczkowskiego, pana Rudnego i pani Bubnerowej.13. Wspomnienie powojennego spotkania Edelmana z córką komendanta Umschlagplatzu.14. Rozmowa o wydarzeniach po zakończeniu akcji „wywożenia ludności na Wschód":a)Relacja o utworzeniu Żydowskiej Organizacji Bojowej.b)Opowieść o drugiej akcji likwidacji getta.c)Wspomnienie o Hennochu Rusie.d)Wspomnienia o działalności łączniczek.e)Wspomnienie walk w płonącym getcie.f)Wspomnienie o Elżuni i jej samobójczej śmierci.g)Spotkanie z grupą Anielewicza.

Przy opracowaniu korzystałam ze stron:https://polin.pl/plPOLIN | Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w WarszawienullPolinhttps://pl.wikipedia.org/wiki/Pomnik_Bohater%C3%B3w_Getta_w_WarszawiePomnik Bohaterów Getta w WarszawiePomnik Bohaterów Getta - pomnik na warszawskim Muranowie upamiętniający bohaterów getta warszawskiego, wzniesiony w pobliżu miejsca pierwszych walk...Wikipediahttp://aleklasa.pl/liceum/c300-lektury/zdazyc-panem-bogiem-hanny-krallHanna Krall - Zdążyć przed Panem Bogiem - AleKlasaJak powstała książka? Sama autorka pisze, że wszystko zaczęło się od prywatnych rozmów z Markiem Edelmanem, słynnym kardiochirurgiem, ale przede...AleKlasahttps://klp.pl/zdazyc-przed-panem-bogiem/https://docplayer.pl/60369892-Hanna-krall-zdazyc-przed-panem-bogiem.html

# data[].attributes.attachment_link.title
Zdążyć przed Panem Bogiem by Radosława Górska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Zdążyć przed Panem Bogiem O autorce O reportażu O Marku Edelmanie O powstaniu w getcie warszawskim- wykład O powstaniu w getcie warszawskim film Nie było żadnej nadziei Andrzej Seweryn czyta fragmenty Zdążyć przed Panem Bogiem Walka o udowodnienie człowieczeństwa wZdążyć przed Panem Bogiem To warto zapamiętać BohaterowieZdążyć przed Panem Bogiem Wątki wZdążyć przed Panem Bogiem Wiedza z Wami - film omówienie Plan wydarzeńZdążyć przed Panem Bogiem Źródła Tekst lektury Title 2Dziękuję za uwagę Radosława Górska Opracowała Radosława Górska "Zdążyć przed Panem Bogiem"W 1976 roku opublikowała w "Odrze" swą najsłynniejszą książkę - reportaż o Marku Edelmanie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Audiobook

Film

Omówienie

Tekst dramatu

Opracowanie lektury

Start

Spis treści

1. Artysta totalny

2. Geneza „Wesela"

3. Sami swoi, polska szopa

4. Taka szopka, [...] : jeden Sas, drugi w las

Chwila wielce osobliwa

Ta chałupa rozświecona,z daleka jak arka w powodzi

Przeczarowywanie rzeczywistości w "Weselu"

Struktura utworu

Wydarzenia

Bohaterowie

5. Teatr mój widzę ogromny

6. Źródła

Epoka

Stanisław Wyspiański- artysta totalny

1

Biografia

Malarz

Reformator teatru

Poeta, dramaturg

Projekt

Krzyżówka

Proponuję Wam opracowanie projektu wycieczki po Krakowie. Program zwiedzania powinien być przy tym wyraźnie sprofilowany. Można go podporządkować jednemu z takich, na przykład, haseł:A. W młodopolskim KrakowieB. Śladami Stanisława WyspiańskiegoC. Wesele - wydarzenia, miejsca, osoby...

Niewiele jest w Polsce miejsc tak bardzo związanych z wybitnym dziełem literackim, jak „Rydlówka" z „Weselem" Stanisława Wyspiańskiego...

Geneza "Wesela"

2

Kto jest kim, czyli "Plotka o Weselu"

Na podstawie tekstu "Plotki o Weselu" zapisz, kto jet kim w dramacie Wyspiańskiego.Tadeusz Żeleński (Boy)Plotka o „Weselu" Wyspiańskiego(fragmenty)Bronowice jest to, jak wiadomo, wioska o pół mili od Krakowa [...]. Modlą się zwykle bronowiczanie w pobliskim wiejskim kościółku, ale śluby biorą z paradą u Panny Marii w Krakowie. Wówczas to przez długą ulicę Karmelicką, przez cały Rynek krakowski zajeżdżają przed kościół owe wozy chłopskie wyładowane białymi sukmanami, „bajecznie kolorowymi" gorsetami, kierezjami, wieńcami, czapkami, w asystencji szumnych drużbów na koniach, tworząc istotnie porywający grą swoich barw i zamaszystością fantazji obraz. [...] Tak więc orszak ślubny przejechał przez Kraków w lecie roku 1890; i na całe miasto gruchnęła wieść: Włodzio Tetmajer ożenił się z wiejską dziewczyną. [...] Młody i pełen przyszłości malarz, piękny i świetny młodzieniec z „dobrej rodziny" - z chłopką! [...]Osiadłszy w Bronowicach, Tetmajer zżył się ze wsią najzupełniej po bratersku, wszedł pod urok polskiego chłopa-Piasta, nauczył się go rozumieć i z nim pracować. [...] Żona Tetmajera miała dwie siostry, obie, jak i ona, bardzo urodziwe. Z jedną zaręczył się utalentowany malarz i kolega Tetmajera, Ludwik de Laveaux, suchotnik; wyjechał dla studiów za granicę i tam umarł. O drugą, Jadwisię, posunął w konkury Lucjan Rydel, poeta, i pojął ją w małżeństwo w dziesięć lat po ślubie Tetmajera, w roku 1900. Ale i wesele to, i małżeństwo nie były podobne do tamtego. Lucjan Rydel, cieszący się zasłużonym mirem wśród publiczności, zacny i kochany człowiek, był w kołach artystów w Krakowie figurą po trosze komiczną. [...] największe piętno komizmu dawało mu jego przysłowiowe gadulstwo, graniczące wprost z newrozą. [...]Małżeństwo Rydla miało, jak wspomniałem, zupełnie inny charakter niż małżeństwo Tetmajera. Tamto było czymś samorzutnym, śmiałym, urodziło się z serca i oczu, to - raczej z głowy i z papieru. [...] Rydel przeżywał swoją „miłość" jak temat literacki; pisywał pseudoklasyczne wiersze, w których porównywał swoją Jadwisię do Afrodyty wychodzącej z fali zboża etc. [...] Zabawny był stosunek Rydla do chłopów. Ten poeta był to klasyczny mieszczuch, niewiele mający poczucia wsi i chłopa; popełniał tedy co chwilę wykroczenia przeciw etykiecie wiejskiej, które raziły bronowickich gospodarzy. „Ten pan Rydel to dobry człowiek, uczony człowiek, ale strasznie źle wychowany" - mówili, a mianowicie dlatego, że Rydel, chcąc się „zbliżyć do ludu", chodził w konkury boso, poza tym w marynarce i z zawiniętymi spodniami. Otóż na wsi chłop chodzi boso albo przy pracy, albo jeśli nie ma butów, ale z wizytą - nie. Rydel posuwał swoją „ludowość" tak daleko, że przyszedłszy raz z wizytą do willi swej ciotki, p. Domańskiej (Radczyni z Wesela), prosił ją o pozwolenie zdjęcia butów, bo tak się już przyzwyczaił... Pokazywał wszystkim, kto chciał i kto nie chciał, że nie nosi gatek etc. I gadał, gadał, gadał... [...]Wesele Rydla odbywało się w domu Tetmajera [...]. Wieś była oczywiście zaproszona cała, z miasta kilka osób z rodziny i przyjaciół Rydla, cały prawie światek malarski z Krakowa. I Wyspiański. Pamiętam go jak dziś, jak szczelnie zapięty w swój czarny tużurek stał całą noc oparty o futrynę drzwi, patrząc swoimi stalowymi, niesamowitymi oczyma. Obok wrzało weselisko, huczały tańce, a tu do tej izby raz po raz wchodziło po parę osób, raz po raz dolatywał jego uszu strzęp rozmowy. I tam ujrzał i usłyszał swoją sztukę. [...]O Włodzimierzu Tetmajerze (Gospodarzu) już mówiłem. Jest on w Weselu jak żywy, ze swoim szlachetnym sentymentem, gestem kontuszowym, ze swą zamaszystą fantazją i niewytrzymałością nerwową. On jest dla Wyspiańskiego jakby wcieleniem polskości, a jego dworek nowoczesnym Soplicowem. [...] Wybitnie przyjacielsko-ironiczny jest stosunek Wyspiańskiego do Pana Młodego - Rydla. [...] Pan Młody - to chwilami szczery człowiek; to jednak zarazem ten literat w poszukiwaniu tematu, papierowy inteligent w zetknięciu ze wsią, z którą nigdy nie stworzy organicznego połączenia. [...] Niepodobna dobrze zrozumieć postaci Dziennikarza, o ile się ją oderwie od figury, z której wyszła. Wiadomo, iż Dziennikarzem tym był Rudolf Starzewski, redaktor krakowskiego „Czasu". Starzewski była to jedna z najświetniejszych polskich inteligencji współczesnych [...]. Redaktor „Czasu" było to w owej dobie galicyjskiego życia politycznego stanowisko bardzo wybitne: „Czas" to była większość w Kole Polskim, a Koło Polskie to była cała ówczesna czynna i jawna polityka Polski. Czym była owa polityka polska w Austrii, wiadomo; ilu wymagała kołowań, kompromisów, chytrych jakoby posunięć na tej parszywej szachownicy narodów, jaką była Austria. [...]Poeta jest bratem Gospodarza; bo też, wiadomo, był nim Kazimierz Tetmajer, „żurawiec" bawiący wówczas w kraju przelotem, między jednym a drugim pobytem we Włoszech. Wówczas na szczycie rozgłosu poety, ale przed wydaniem najbardziej męskich swoich dzieł, admirowany przez czytelniczki. [...] Dotychczas niemal wyłącznie liryk, pierwszy raz wówczas świeżo próbował Tetmajer rozwinąć skrzydła w wielkiej poezji dramatycznej: napisał utwór pt. Zawisza Czarny, wystawiony na krótko przed Weselem w krakowskim teatrze. [...] .Radczyni - to profesorowa Domańska, ciotka Lucjana Rydla, żona lekarza i radcy miejskiego, później autorka wybornych powieści dla młodzieży; z temperamentu kostyczna1 i weredyczka2 . Panienki [...] to Zosia i Maryna Pareńskie, młodziutkie wówczas podlotki, córki sławnego lekarza. Trzeźwa i obowiązkowa Haneczka - to Hanka Rydlówna, siostra Lucjana, a rówieśnica i przyjaciółka Zosi. [...]Wprowadzenie Racheli, jako integralny składnik tego polskiego dworku i tego świata artystów, jest dowodem niezmiernej bystrości wyczucia u Wyspiańskiego. [...] Takich Rachel było w Krakowie dużo; one wypełniały czytelnie dla kobiet, wypożyczalnie książek, teatry, koncerty. I niezmiernie interesującą jest właśnie ta rola Racheli na weselu bronowickim. Ta „chałupa rozśpiewana trzęsie się od poezji", ale Rachela poezję tę niejako zorganizuje, ona daje kaprysowi poety z Wesela akcent woli, praktyczne ujście; ona aranżuje [...] zjawienie się Chochoła. Jej samej nie pojawi się żadne widmo, na to jest za pozytywna; ona pozostaje za kulisami, jakby coś w rodzaju impresaria tego wesela duchów. [...]Autentycznymi, z zachowaniem imion i nazwisk, są postacie chłopskie: Klimina, wspaniała baba wiejska mająca pod czterdziestkę, pełna ochoty zarówno do swatów, jak i do ołtarza; olbrzymi pod powałę Czepiec, w którego ramionach drżały od nowej emocji miejskie panienki; autentycznym jest Nos, czyli malarz Tadeusz Noskowski, lub może kombinacja Noskowskiego z malarzem również, Stanisławem Czajkowskim. [...] Przybyszewszczyzna w Nosie wyraża się mnóstwem rysów. Przede wszystkim pijaństwem. Brać artystyczna pijała zawsze, ale za Przybyszewskiego picie wzniosło się do wyżyn obrządku, misterium, hasła: „Piję, piję, bo pić muszę...". [...] I więcej znalazłoby się cech przybyszewszczyzny w Nosie; pewne aktorstwo desperacji, owo: „Na plan pierwszy wstąpić muszę", i echa nadczłowieka: „Bonaparte, ten miał nos" etc. [...]Figura Gospodyni wiernie zachowała typ swego oryginału, jedynie może stała się dojrzalsza, poważniejsza, gdyż Hanusia Tetmajerowa liczyła sobie wówczas niespełna dwadzieścia siedem lat. Ale była w niej ta sama macierzyńska pobłażliwość, z jaką patrzyła na hałaśliwe zabawy cyganerii krakowskiej w Bronowicach, na przybyszewszczyznę, na zapalone dysputy, a bodajże i na samo malarstwo, i na politykę. Mam wrażenie, że w głębi duszy uważała to wszystko za zabawkę, której potrzebują te wieczne, duże dzieci, mężczyźni [...].W Pannie Młodej większa jest domieszka fantazji, jest ona raczej rozwinięciem tej ślicznej Jadwisi takiej, jaką mogłaby być, gdyby została bardziej sobą. Wówczas to była szesnastoletnia dziewczynka, nie bardzo przygotowana do „honoru", jaki ją spotkał. I Rydel postępował też z nią inaczej niż Tetmajer z Hanusią: starał się ją forsownie „rozwijać", czytywał jej swoje wiersze i dramaty, opowiadał o królach polskich, tak że na jakiś czas w tej ślicznej młodej głowinie wytworzył rozczulający zamęt.Trzecia siostra, Marysia, to była dziwna dziewczyna. Piękna [...], miała w sobie coś zgaszonego, jakąś melancholię. Snuło się istotnie koło niej jakieś fatum śmierci: pierwszy jej narzeczony, malarz de Laveaux, zmarł gdzieś na suchoty na obczyźnie (on to jest owym Widmem w akcie drugim); Wojtuś, młody chłop, za którego wyszła potem, również zmarł na suchoty po roku małżeństwa. [...]Tyle sobie przypominam naprędce anegdotycznego materiału Wesela - to są elementy, z których Wyspiański umiał wyczarować ten kawał polskiej duszy, polskiego życia, żywej Polski.Tadeusz Boy-Żeleński, Plotka o „Weselu" Wyspiańskiego [w:] tegoż, O Krakowie, Kraków 1968, s. 381-394.

Sprawdź i uporządkuj

Sprawdź, czy Twoje rozwiązanie poprzedniego zadania jest prawidłowe. Uporządkuj realistyczne postacie "Wesela" w zależności od przynależności do grup społecznych.a) postacie realistyczne i pierwowzory:Gospodarz - Włodzimierz Tetmajer, przyjaciel Pana Młodego, malarz i działacz społeczny, od 10 lat mieszkający w Bronowicach; Pan Młody - Lucjan Rydel, poeta młodopolski; Dziennikarz - Rudolf Starzewski, redaktor naczelny konserwatywnej gazety „Czas", adorator Zofii Pareńskiej (Zosi), po latach z powodu nieszczęśliwej miłości popełni samobójstwo; Poeta - Kazimierz Przerwa-Tetmajer, przyrodni brat Włodzimierza Tetmajera (Gospodarza), autor dramatu Zawisza Czarny; Panna Młoda - Jadwiga Mikołajczykówna, najmłodsza z sióstr, w 1990 r. miała ok. 16 lat; Gospodyni - Anna, najstarsza Mikołajczykówna, żona Tetmajera; Klimina - chłopka, mieszkanka Bronowic; Radczyni - Antonina Domańska, ciotka Lucjana Rydla, autorka powieści dla młodzieży, m.in. Historii żółtej ciżemki; Maryna i Zosia - siostry Pareńskie (Zofia Pareńska w 1904 r. została żoną Tadeusza Boya- -Żeleńskiego; Stanisław Wyspiański sportretował ją karmiącą trzymiesięcznego synka Stasia na obrazie Macierzyństwo); Haneczka - Anna Rydlówna, siostra Pana Młodego, zostanie pielęgniarką i działaczką społeczną, założycielka szkół pielęgniarstwa, współorganizatorka szpitali; Rachela - Pepa Singer, 19-letnia córka karczmarza, oczytana erudytka, wyemancypowana Żydówka, złożyła przysięgę, że gdy Polska odzyska niepodległość, przejdzie na katolicyzm, i jej dotrzymała, prowadziła prywatną praktykę pielęgniarską; Żyd - Hirsz Singer, dzierżawił karczmę od księdza; Marysia - środkowa siostra Mikołajczykówna, zaręczona nieszczęśliwie z Ludwikiem de Laveaux; Wojtek - mąż Marysi, chłop z Bronowic; Czepiec - Błażej Czepiec (nazwisko autentyczne), pisarz gminny, wuj Mikołajczykówien, świadek na weselu; Nos - pierwowzorem mogli być malarze Tadeusz Noskowski i Stanisław Czajkowski (bohater uosabia cechy krakowskiej bohemy artystycznej, naznaczony dekadentyzmem i przybyszewszczyzną); Jasiek - brat Mikołajczykówien, młody wiejski chłopak, drużba weselny; Dziad - stary żebrak podnajmujący się u chłopów do różnych robót; Isia - Jadwiga Tetmajerówna, córka Anny i Włodzimierza Tetmajerów, później malarkab)postacie symboliczne:Chochoł - symbol uśpienia narodu polskiego; Stańczyk - błazen Jagiellonów słynący z mądrości i przenikliwości politycznej; Rycerz Czarny - niepokonany Zawisza Czarny z Garbowa, wzór cnót rycerskich, symbol chwały i potęgi narodu polskiego; Hetman - Franciszek Ksawery Branicki, hetman wielki koronny, targowiczanin, zdrajca; Upiór - Jakub Szela, przywódca rzezi galicyjskiej z 1846 r.; Wernyhora - legendarny ukraiński lirnik, autor proroctw, w których miał przewidzieć rozbiory i odzyskanie niepodległości przez Rzeczpospolitą; Widmo - malarz Ludwik de Laveaux, dawny narzeczony Marysi Mikołajczykówny, który wyjechał na studia do Paryża i tam zmarł na suchoty

Jak odbyło się wesele Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny?

Uważnie przeczytaj list Lucjana Rydla do przyjaciela i na jego podstawie zapisz plan uroczystości weselnych.Lucjan Rydel[List do Franciszka Vondračka]Kraków d. 5 XII 1900Słowiańska nr 2Moi Najdrożsi! Nie uwierzycie, jak bardzo żałowałem, wyczytawszy w Twym liście, mój Fando, że byłbyś mógł przybyć na mój ślub, gdyby nie zbyt późno otrzymane zaproszenie. Swoją drogą wcześniej zawiadomić o terminie ślubu nie mogłem, bo dzień do ostatniej prawie chwili nie był ustalony, a to ze względu na moich krewnych, z którymi porozumiewać musiałem się listownie o dogodny dla nich dzień przyjazdu. Dopiero niespełna na tydzień przed ślubem ostatecznie stanęło na tym, że 20 listopada we wtorek. Wtedy też zaraz napisałem do Was. Ty, Fando, widziałeś jadące wesele krakowskie z drużbami pędzącymi cwałem na spienionych koniach, z dzwonieniem, trzaskaniem harapów i tętentem. Wiesz, jak wieją z wiatrem kity pawich piór, jak wydymają się chustki barwne, przypięte u ramion drużbów, jak się palą czerwone rogate czapki na głowach. Widziałeś, jakie wieńce mają panna młoda i druhna: jakby jakieś mitry wysokie uplecione z trzęsideł złocistych i z błyskotek, z kolorowych paciorków i wstążek. Widziałeś, jak jadą wozy pełne kobiet w stubarwnych strojach, w gorsetach i chustach kraciastych - i mężczyzn w białych sukmanach. Ty wiesz mniej więcej, jak to wygląda. Tak ja do ślubu jechałem - taki był mój weselny orszak.Ale zacznę od początku. W wilię ślubu o 7 wieczorem pojechałem do Bronowic, gdzie w domu Tetmajerów i w domu moich teściów tańczono. Cała wieś była sproszona. Z miasta nie było jeszcze tego pierwszego wieczora nikogo. Zabawa trwała do 12 w nocy. Ja byłem ubrany po chłopsku, w białą sukmanę, pod nią granatowy żupan długi po kolana, zdobny na przodzie zielonymi kutasami, pod żupanem (bez rękawów) kamizela czerwona z rękawami, cała obszywana na przodzie złotymi galonkami. Koszula, z haftowanym, stojącym kołnierzem, zapięta pod szyją czerwoną koralową spinką. Pod sukmaną pas szeroki skórzany, gęsto nabijany mosiężnymi gwoździkami. Spodnie w paseczki białe i czerwone, buty z cholewami, a na głowie czapka krakuska z kitą pawich piór i z galonkiem srebrnym, obiegającym dokoła czarnego barankowego obkładu.Nazajutrz rano około 7 znowu poczęli się schodzić zaproszeni goście wiejscy. Muzyka, stojąca na progu domu, witała każdego u wstępu do domu. Podawano herbatę z rumem, kołacze, zimne mięso, wódkę. Jadwisia ubrana była w swój pyszny strój ślubny: na głowie wspaniały wieniec z pięcioma kolorowymi, różnobarwnie haftowanymi wstęgami, które spływały na plecy. Na szyi pięć nitek bladoróżowych, równych korali. Koszula pod szyję, na gorsie i u rękawów haftowana bielutko, gorset z materii zielonej, przetykanej w złote kwiaty i wyrabianej czerwonymi ornamentami. Cały przód gorsetu wyszywany gęsto kolorowymi paciorkami, świecidełkami, lampasikami, galonkami, guzikami. Spódnica z atłasu białego w żółte, zielone i czerwone barokowe kwiaty, obszyta dookoła kolorowymi wstążeczkami i jedwabiem. Zapaska z zielonego atłasu również w czerwone i żółte kwiaty obszywane dookoła białą koronką. Na nogach wysokie buciki.O 8 przyjechała powozem z Krakowa moja Matka wraz z Wujem: przybyli na błogosławieństwo przedślubne, które ci szczegółowo opiszę, jak się odbywa według chłopskiego prastarego obyczaju, sięgającego jeszcze, zdaje się, w czasy pogańskie niektórymi szczegółami. W izbie u rodziców Jadwisi pod oknem zastawiono stół - po stronach jego ławy. Na środku jednej ławy zasiadłem ja, mając po jednej ręce Matkę, po drugiej Wuja. Jadwisia usiadła naprzeciwko, po obu jej stronach druhna i drużbowie. Matka Mikołajczykowa przyniosła bochen chleba czarnego, Ojciec rozciął go na dwoje. My oboje podaliśmy sobie ręce przez stół, do rąk włożył nam Ojciec pół bochenka chleba, po czym jeden z starszych krewnych w imieniu rodziców miał wierszowaną przemowę. Pąsową chustką związał nam Ojciec ręce razem z bochenkiem chleba, po czym uklękliśmy po obu stronach stołu, a rodzice Jadwisi i moja Matka błogosławili nas i kropili wodą święconą. W owe pół bochenka, które trzymaliśmy w ręku, naprzód rodzice i Mama, a potem wszyscy obecni wtykali srebrne monety, korony, guldeny itd. Na tym skończyło się błogosławieństwo.Po czym Mama pierwsza razem z Wujem pojechała do Krakowa wprost do kościoła Panny Marii, aby dać znać księdzu, że już czas świece zapalać. Zanim ogromny orszak ślubny porozsiadał się na wozach, poszedłem przebrać się z sukmany we frak. Do samego Sakramentu postanowiłem bowiem przystąpić w czarnym stroju dla uniknięcia choćby pozorów teatralności i pozy. Zresztą przez całe wesele ubrany byłem po chłopsku. Przebrawszy się zatem we frak, szedłem z Jadwisią, z druhną i kilkoma starszymi kobietami na pierwszy wóz, a za nami ruszyło 9 innych ogromnych wozów, pełnych gości weselnych. Przed nami pędzili na koniach drużbowie. Pomimo że poprzedniego dnia była najobrzydliwsza słota, wypogodziło się właśnie na nasze wesele i już o 9 rano, w cudny, słoneczny, ciepły dzień jesienny pędziliśmy do Krakowa.Na Rynku tłumy ludzi. Wzdłuż linii A-B do samego kościoła stało kilka tysięcy osób, wśród nich znajomych mnóstwo, którzy witali nas z powiewaniem kapeluszów. W kościele ścisk i tłok nie do opisania. Zajechaliśmy na placyk przed św. Barbarą i z trudem przedostaliśmy się do kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej, bo to jest parafialny ołtarz bronowicki. Wiesz, gdzie ta kaplica? U samych głównych drzwi pod niższą wieżą Mariacką, w kruchcie kościelnej na prawo od wejścia. Ścisk był taki, że Matkę moją i rodzeństwo, i krewnych, i przyjaciół zaproszonych - nieproszeni spektatorowie wyparli na kościół. Pół godziny trwał zamęt niesłychany, zanim udało się wikaremu i kilku moim młodym krewniakom odnaleźć i sprowadzić moją rodzinę. Ja sam stałem w progu kaplicy, przepuszczałem do wnętrza tych, których pragnąłem mieć świadkami ślubu. Natarczywość gawiedzi doszła do tego, że przemocą musiałem bronić drzwi do kaplicy. Wreszcie pluton straży ogniowej zawezwanej telegramem, zrobił porządek.Ślub odbył się prędko. Dawał błogosławieństwo staruszek O. Wacław z zakonu kapucynów - sybirak, długoletni przyjaciel mojej rodziny, spowiednik mój od dziecinnych lat, który także i Ojca mojego na śmierć dysponował.Jadwisia była prześliczna. Zapomniałem dodać, że na cały strój już opisany wdziała, wyjeżdżając z domu, ciepłą „katanę": jest to rodzaj krótkiego żakietu, watowanego trochę. Katana jej ślubna była z materii bladoamarantowej, przerabianej w wielkie srebrne liście i szkarłatne kwiaty. Rękawy aż po łokcie i sam przód na piersiach naszywany galonkami, paciorkami, kolorowymi szkiełkami. Takiej katany jak świat światem nie było, obok gorsetu była podziwem całej wsi i całego Krakowa.Ponieważ sporo krewnych moich, z daleka przybyłych, wyjeżdżać miało pociągiem o godzinie 2 w południe, więc żeby im umożliwić poznanie się z Jadwisią, Matka moja urządziła śniadanie, na którym nie było nikogo prócz samych przyjezdnych i nas, państwa młodych. Krewni zaś moi, mieszkający w Krakowie, byli proszeni do Bronowic na drugi dzień wesela, na tzw. „czepiny" - a z kościoła rozeszli się prosto do domów.Rodzina Jadwisi i wiejscy goście weselni pojechali wprost do Bronowic, gdzie starodawnym zwyczajem w pierwszy dzień wesela nie w domu p. młodej, ale w karczmie na ten cel wynajętej odbyło się przyjęcie. Drużbowie zaś, druhna i wszyscy ci, którzy na jednym wozie z nami jechali do kościoła, z kościoła pojechali do mojego mieszkania, gdzie czekało ich zastawione śniadanie. Pierwotnie prosiła ich Matka moja do siebie, ale wymówili się, że nie byliby dość swobodni wobec tylu nieznajomych pań i panów. Śniadanie u Mamy trwało do 11. Wszyscy krewni przedstawiali się Jadwisi, która była bardzo zawstydzona, musząc nadstawiać twarz i rękę do pocałowania tylu ludziom, których pierwszy raz widziała.Od Mamy pojechaliśmy powozem do mojego mieszkania, robiliśmy honory kończącym śniadanie wiejskim gościom, po czym znowu na wozie z drużbami konnymi, przodem cwałującymi, ruszyliśmy do Bronowic. Z karczmy wysypało się przed nas całe wesele, witające nas okrzykami i muzyką. Natychmiast z fraka przebrałem się w sukmanę i już do wieczora w karczmie tańczyliśmy tego pierwszego dnia.Na drugi dzień były „czepiny", czyli uroczyste zdjęcie wieńca, a włożenie pannie młodej czepca na głowę. Odbywa się to wieczorem. Około 7 przyjechała Matka moja z siostrą, a w ślad za nią zjechało kilka powozów, które przywiozły do 20 osób moich krewnych i przyjaciół.Brata mojego Adama nie było, bo od dwóch miesięcy jest we Frankfurcie nad Menem na studiach medycznych. Napisał tylko do Jadwisi i do mnie bardzo gorący list.Był widok jedyny w swoim rodzaju i zupełnie niezwykły, kiedy u Tetmajerów zasiedli przy stole panowie we frakach, a między nimi wiejskie kobiety w naszywanych gorsetach i w koralach na szyi, i panie w sukniach wizytowych, i chłopi w sukmanach. A najmilsze z wszystkiego było to, że całe tak nadzwyczajnie dobrane towarzystwo było bardzo swobodne i wesołe i najwidoczniej wybornie się bawiło.Na prost po drugiej stronie sieni młodzież tańczyła w wielkiej izbie, w domu zaś u moich teściów reszta wiejskich zasiadła do stołu. Około 9 zaczęły się „czepiny". Mężczyzn usunięto pod ściany, same kobiety i dziewczęta otoczyły p. młodą i druhnę. One obie tańczyły naprzód ze sobą, potem kolejno z wszystkimi dziewczętami i z wszystkimi kobietami. Każda tańcząca kobieta i dziewczyna stawała przed muzyką, przyśpiewywała piosenkę na cześć panny młodej. Potem starszy drużba rozpoczął taniec z panną młodą, taniec s o l o, podczas którego zamężne kobiety usiłują pannę młodą odbić gwałtem drużbie, a kiedy się to nie udaje, targują się z nim o c e n ę k u p n a (motyw z pogańskich czasów: kupowanie panny młodej). Drużba dobija targów i bierze zapłatę, a kobiety sadzają pannę młodą na stołku. (Posadziły ją tak, żeby moja [matka] mogła, siedząc wygodnie, wszystko widzieć). Wszystkie kobiety zamężne zapalają świeczki, które trzymają w ręku - a starościna, uproszona do odbycia ceremonii, śpiewa pieśń, w której wzywa matkę, aby się po raz ostatni przyjrzała córce w wianuszku na głowie i przeżegnała krzyżem świętym wianek. Gdy się to stało, powtórzono tę samą do mojej Matki, która również przeżegnała wianek. Wtedy wianek z głowy zdejmuje starościna, a nakłada czepiec i podaje p. młodej rozpostartą chustkę. Na chustce leży wianek. P. młoda trzyma wianek na kolanach, a wówczas starościna śpiewa w kółko piosenkę, w której wzywa każdą kobietę, aby na wianek dała pieniądz.Jeszcze tu nie była Miroszyna kmiotka,Nie dała na wianek pieniędzy pół złotka.Miroszyna kładzie pieniądz, piosenkę powtarza ze zmianą nazwiska, a ośpiewana kobieta jedna za drugą rzuca pannie młodej pieniądze.Widok jest wspaniały, bo każda baba trzyma w ręku zapaloną świecę, tak że kilkadziesiąt płomieni oświetla naszą tę scenę. Twarze oblane blaskiem płomyków ciekawie i dziwnie wyglądają, stroje świetnie migocą świecidłami stubarwnymi. Wreszcie wzywa starościna pana młodego, aby pannę młodą spróbował do tańca, i oddaje mu ją. Pan młody przypija wódką z jednej flaszki, wodą z drugiej do p. młodej. Ale ona nie wie, które wódka, a które woda. Przypijając wodą, pan młody zalewa żonie oczy. Potem oboje tańczą. Drużba podaje im harap . Sztuka polega na tym, aby on wyrwał jej harap i uderzył po spódnicy, a ona, trzymając harap, bije po sukmanie - a ciągle tańczą. Świeczki dopalają się, inne pary przyłączają się do tańca - koniec czepienia, ale nie koniec wesela.Jeszcze cały dzień, czwartek do północy, trwało moje wesele, zatem całe 4 dni. -Kończę, ściskając Cię, mój Fando. Pani Twojej i dzieciom najserdeczniejsze pozdrowienia łączę- Żona moja najszczersze serdeczności Wam zasyła.L. R.List Lucjana Rydla do Franciszka Vondračka ukazał się w „Pamiętniku Teatralnym" 1953, z. 4 (8). Tekst według: „Wesele" we wspomnieniach i krytyce, Opracowanie: Aniela Łempicka, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1970.Lucjan Rydel (1870-1918) - poeta, dramatopisarz, tłumacz literatury greckiej i rzymskiej, znany zwłaszcza z cenionych liryków i widowisk teatralnych opartych na folklorze - Zaczarowanego koła (1900) i Betlejem polskiego (wyst. w 1904). Pochodził ze znakomitej krakowskiej rodziny o wielkich tradycjach - ojciec był profesorem okulistyki na Uniwersytecie Jagiellońskim, matka natomiast córką wybitnego filologa, Józefa Kremera. Sam Lucjan zaś słynął ze swej erudycji, zwłaszcza gruntownej wiedzy na temat antyku. Do historii przeszedł jednak bardziej jako niemożliwy „gaduła" i biegający po wsi na bosaka młodopolski chłopoman ożeniony z chłopką. Jego bronowickie wesele stało się kanwą najgłośniejszego dzieła Stanisława Wyspiańskiego, z którym Rydel był zaprzyjaźniony od najdawniejszych lat. Pisze o tej przyjaźni na przykład Stanisław Estreicher, wspominając czasy, gdy malarz przeprowadził się w 1899 roku do mieszkania przy ul. Mariackiej. Wtedy to właśnie Wyspiański „ciężko po raz pierwszy zachorował i gdyby nie niezwykła energia Lucjana Rydla, który zajął się gorączkowo zdobyciem potrzebnych funduszy, nie byłby może tej choroby przetrwał". Wyspiański odwdzięczył się bardzo szybko, zdobiąc piękną ornamentyką dwa zbiory Poezji swego przyjaciela (1899, 1901). Ich drogi nie rozeszły się nawet wtedy, gdy wystawiono Wesele, choć wiadomo, że „Pan Młody" poczuł się wówczas bardzo pokrzywdzony. Chyba najlepszy dowód bliskich kontaktów obu twórców to około czterysta listów Wyspiańskiego do Rydla, znajdujących się dziś w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej.Franciszek Vondraček (1865-1954)- czyt. wondraczek - przedstawiciel czeskiego świata literatury, a także teatru. Z Lucjanem Rydlem, który trzykrotnie był w Czechach i zyskał tam sobie w artystycznym kręgu uznanie i sympatię, zaprzyjaźniony od 1899. Obu pisarzy łączyły bliskie stosunki osobiste i literackie. Vondraček wprowadził na scenę czeską dramaty Rydla.

Chwila wielce osobliwa

Czas akcji wyznaczają wydarzenia realistyczne dramatu: noc z 20 na 21 listopada 1900 roku.Janusz Wiśniewski, reżyser Wesela sto lat później: „Noc gorzkich objawień, kiedy wszyscy zaglądają w siebie, w piekło - noc wyjątkowa, koszmarne lustro. w którym przyszło im się przejrzeć i zatrzaśnięte miejsce, gdzie wchodzą upostaciowane "chcę)) i "to kocham" do każdego z gości. Cóż może być bardziej uniwersalnego niż ci ludzie, w taką noc, w tym nagle magicznym miejscu?".

Sami swoi, polska szopa...

3

Bohaterowie

Przeczarowywanie rzeczywistości w "Weselu"

Uważnie przeczytaj tekst , a następnie streść go w 50-70 słowach. Pamiętaj, dobre streszczenie podaje Temat teksu, wyjaśnia, co na ten temat powiedziano, zachowuje spójność logiczną i właściwy stopień uogólnienia. Posługuj się językiem jasnym, precyzyjnym i zwięzłym. Przeczarowywanie rzeczywistości w "Weselu"Przypomnienie okoliczności powstania dwóch słynnych tragedii galicyjskich Wyspiańskiego [Sędziów i Klątwy - przyp. red.] wskazuje nie tylko na rzucające się w oczy podobieństwo z okolicznościami powstania Wesela. Trzeba nadto pamiętać, że wszystkie te utwory powstały w tym samym czasie: między latem 1899 roku a początkiem 1901. Wszystkie odwoływały się do faktów i ludzi rzeczywistych, w każdym jednak wypadku poeta traktował owe fakty i ludzi jako zaczyn do stworzenia własnej wizji poetyckiej, wizji, którą rządzi nie taka czy inna plotka, ale jego wola: wola poety, stwórcy nowych, nieznanych światów, wola człowieka umiejącego „codzienną rzeczywistość przeczarować w poezję".W przypadku Wesela proces owego „przeczarowywania" rzeczywistości w poezję odbywał się na różnych płaszczyznach. Poeta świadomie, od pierwszych scen utworu stara się wprowadzić nas w świat baśni, do krainy „zaczarowanej". Słowo „czar" (występujące obocznie ze słowem „czary") zdaje się w tym wypadku swoistym szyfrem mającym zaprowadzić w głąb struktury dramatu. Najpierw słowo to, co oczywiste, traktowane jest jeszcze przede wszystkim jako próba opisu otaczającej rzeczywistości przez wybranych bohaterów. [...] W dalszych partiach dramatu poeta zaczyna już jednak świadomie korzystać z poetyki czaru jako elementu kompozycyjnego. [...] bronowicka chałupa stała się czarodziejską sceną dla ludzi z zewnątrz: dla przybyszy z miasta,a także dla córki miejscowego karczmarza, której - jak się dowiadujemy od jej ojca, a także od niej samej- znacznie bliżej do „miastowych" niż do chłopów. To z tego grona wychodzi pod koniec I aktu dramatu pomysł zabawy w czary. Wszak to Rachela z Poetą postanawiają „zaprosić" do weselnej izby Chochoła i innych gości z zaświatów. Pomysł ich realizują Państwo Młodzi, a właściwie Pan Młody, Panna Młoda bowiem jedynie wspiera małżonka w działaniu. Co znamienne, wszyscy czworo wygłaszają w bardziej czy mniej zmienionej formie starą ludową formułę magicznego „zamówienia". Oczywiście, można przyjąć, że żadne z nich, nawet Poeta, nie przypuszczało, aby stojący za oknem, okryty słomą krzew róży... przyszedł na wesele! Tymczasem, ku zaskoczeniu czytelników utworu, życzeniu Państwa Młodych staje się zadość: czar zadziałał i Chochoł rzeczywiście przychodzi na początku aktu II do izby weselnej. Za nim przychodzi także gromada duchów. Akt II dowodzi niezbicie, że czar działa, że Wyspiańskiemu udało się odejść od świata bronowicko-krakowskiej plotki w świat poezji. Co znamienne, odtąd bohaterowie z planu realnego utworu coraz częściej działają tak, jakby byli pod działaniem czarów. [...] Dla podkreślenia wagi tak wyraźnie sygnalizowanej czarodziejsko-baśniowej wizji świata w Weselu Wyspiański postanowił w akcie II wprowadzić typowe dla poetyki baśni rekwizyty. Ożywienie pałuby-chochoła na początku II aktu było niewątpliwie jego własnym wkładem w tworzenie tej właśnie poetyki w Weselu. Pisarz odwołuje się jednak również do rekwizytów baśniowych utrwalonych w tradycji ludowej i literackiej. Oto bowiem w pewnej chwili Staszek przynosi złotą podkowę, którą zgubił koń Wernyhory. Gospodyni, świadoma wartości, a także symbolicznego znaczenia znaleziska („Scęście w ręku; / tego z ręki się nie zbywa, / w tajemnicy się ukrywa, / światom się nie pokazuje" - a. II, sc. 29), natychmiast decyduje o ukryciu go w skrzyni! Tak nakazywała jej wielowiekowa tradycja, przekazywana z pokolenia na pokolenie. Jeszcze większe znaczenie posiada inny rekwizyt: złoty róg. Z woli poety wręcza go Gospodarzowi Wernyhora jako talizman, który ma obudzić Ducha w narodzie: „Na jego rycerny głos / spotężni się Duch, / podejmie Los" (a. II, sc. 24). [...] Do motywu czaru odwołał się pisarz także w końcowej partii utworu. Najpierw w tekście pobocznym, poprzedzającym scenę „zasłuchania", pisze: „niebieskie to Światło wypełnia jakby Czarem izbę i gra kolorami na ludziach pochylonych w pół-śnie, pół-zachwycie" (a. III, sc. 35). Potem z poetyki czaru korzysta w ostatniej scenie utworu, w której Chochoł staje się nieoczekiwanie reżyserem kierującym poczynaniami Jaśka. Słomiana pałuba tym razem bezpośrednio odwołuje się do ludowych praktyk czarnoksięskich. [...]Przywołane sceny, rekwizyty, a także wypowiedzi bohaterów Wesela pozwalają stwierdzić jedno: poecie od samego początku zależało na stworzeniu w dramacie nastroju poetyczności [...]. Dla przeprowadzenia tego zabiegu „upoetycznienia" wydarzeń i ludzi posłużył się zasygnalizowaną wyżej metodą „odrealniania" czy też „przeczarowywania" rzeczywistości. Dzięki temu jedni bohaterowie postrzegają bronowicką chałupę jako domek z czarodziejskiej baśni (Rachela), inni zaś - jako scenę, na której rządzą prawa poezji (Poeta, Pan Młody). Są i tacy, jak choćby Gospodyni, Gospodarz, Staszek czy Jasiek, którzy, nie umiejąc (albo nie starając się) wyjaśnić w racjonalny sposób biegu wydarzeń, tłumaczą wszystko działaniem czarów.Franciszek Ziejka, „Wesele" w kręgu mitów polskich, Kraków 1997, s. 40-45.

Wydarzenia

Ta chałupa rozświecona,z daleka jak arka w powodzi

Struktura utworu

Struktura utworuWeseleskupiało uwagę historyków literatury także na swoim kształcie literackim. Jest pod tym względem utworem wyjątkowym na tle dramaturgii okresu Młodej Polski, a nawet na tle twórczości Stanisława Wyspiańskiego.To nie sceny jasełkowe, to nie szopka, w której pojawiają się pary, by po zakończeniu swej „kwestii" ustąpić miejsca kolejnym rozmówcom. To realia bronowickiej chaty zostały wiernie podpatrzone i wykorzystane przez poetę: naturalnym trybem przez izbę przesuwali się goście, by pogadać, posilić się i ustąpić miejsca innym tanecznikom.Taki zamysł artystyczny utworu zdecydował o charakterze przestrzeni, w której odbywają się rozmowy, oraz o gronie postaci realnych, zaludniających bronowicką chatę w weselną noc. Są tu uczestnicy spotkania zaproszeni przez rodziny młodych małżonków, a więc reprezentanci wsi i miasta, chłopów i inteligencji.Podzielone na trzy aktyWeseledzieli przedstawiane zdarzenia i rozmowy na trzy etapy. Pierwszy to realne spotkanie gości weselnych, ich rozmowy ujawniające atuty i słabości przedstawicieli obu środowisk. Drugi rozgrywa się bardziej w sferze wyobraźni parafrazując słowa Wyspiańskiego można stwierdzić, że gra się on w duszach bohaterów. Ujawniają się skrywane i tłamszone wątpliwości i emocje. Jak głos sumienia odzywa się tzw. „sprawa narodowa". Obudzone w dialogach z przybyszami z innego czasu nastroje i refleksje poszerzają krąg spraw, o których się mówi, o kontekst szerszy, ogólnonarodowy, historyczny. Akt III uruchamia poruszone wcześniej nitki działań. Zapowiedziany przez Wernyhorę zryw niepodległościowy właśnie teraz powinien nabierać realnych kształtów. Postawione przed Gospodarzem zadania brzmią konkretnie i jasno - trzeba je tylko wykonać. Charakterystyka grup społecznych dokonana w pierwszym i drugim akcie przynosi w trzecim rozwój wypadków spójny z nakreślonym obrazem niemocy elity narodu. Zmarnowane plany i starania Wernyhory podkreśla metaforycznie rozstrzygnięta scena somnambulicznego „chocholego tańca" angażującego pozbawionych świadomości, niedoszłych bojowników o wolność ojczyzny w odrealnione kręcenie się („błędne koło").Wszystkie trzy akty utworu kończą sceny o wielkim znaczeniu. W pierwszym pojawia się zapowiedź tajemniczych wizyt zaproszenie na wesele Chochoła i każdego, kogo on zechce sprowadzić. Pod koniec aktu drugiego przybywa Wernyhora, zaś cały utwór zamyka symboliczny taniec weselników do muzyki narzuconej przez Chochoła.Pozornie chaotyczne, przypadkowe rozmowy, prowadzone jakby dla wytchnienia od tańca, tworzą uporządkowaną, przemyślaną kompozycję. W ślad za nią idzie też zachowanie proporcji ilościowych między aktami. Zawierają one kolejno 38, 30 i 37 scen.Postaci realne zgrupowane są przeważnie według zasady symetrii (np. pary małżeńskie lub pary tańczącej młodzieży). Takiemu uporządkowaniu nie podlegają „osoby dramatu", choć i tu można dopatrzyć się pewnej konsekwencji: Wernyhora i Chochoł stoją jak gdyby na dwu biegunach tego samego zagadnienia. Apel Wernyhory sprawia, że biesiadnicy chwytają za kosy, zaś na rozkaz Chochoła Jasiek im je wyjmuje. Zainicjowane powstanie zostaje skazane na klęskę, zanim się rozpoczęło. Przyczyny niepowodzenia wynikają z analizy rozmów i zdarzeń dramatu, są efektem niedojrzałości do walki o niepodległość.Weselema - wbrew zacytowanej wyżej opinii T. Weissa - kompozycję szopkową. Przesuwające się postaci prezentują się z pewną dozą satyry, a nawet groteski, w krótkich ujęciach, by ustąpić miejsca następnym. Dopiero w trzecim akcie akcja zbliża się do dramatu - wzrasta jej tempo, opiera się raczej na przebiegu zdarzeń niż rozmów, angażuje dużą liczbę postaci (sceny zbiorowe). Muzyczne tło jest teraz odmienne: taneczne rytmy wesela zastępuje nasłuchiwanie, dobiegający z oddali tętent koni a później śpiew Chochoła.Utwór odnawia i na nowo wyzyskuje cenioną w okresie romantyzmu ludowość. Młodopolska fascynacja folklorem jest tu jednak poddana pewnej weryfikacji. Moralnie zdrowe chłopstwo nie jest klasą idealną, nie wystarczy się na niej wzorować. Zwrot w kierunku wsi powinien polegać na głębszych z nią związkach, nie na oznakach zewnętrznych. Taka refleksja, związana z szeroko pojętą ludowością, ciąży nad wymowąWesela.Dramat Wyspiańskiego zespala elementy realne z symbolicznymi, podejmuje dyskusję z tradycją narodową, przedstawia nastroje, marzenia i obawy Polaków, by na koniec dać ocenę społeczeństwa w aspekcie jego politycznej kondycji.

Ensemble jak z feerii, z bajki,ach, ta chata rozśpiewana,jakby w niej słowiki dźwięczą,i te stroje ukąpane tęczą. Wesele, akt I, sc. 19

Chata bronowicka

Ta chałupa rozświecona,z daleka, jak arka w powodzi,błoto naokoło, potopy,hukają pijane chłopy;ta chałupa rozświecona,grająca muzyką w noc ciemną,wydała mi się arcyprzyjemną,jako arka, na kształt czarów, łodzi Wesele, akt I sc. 18

W powietrzu atmosferyczna zmiana:chata stała się rozkochanaw polskości - właściwa skala:żar, co się duchem udziela,co sie w powietrzu spalajak garść lnu. Wesele, akt I sc. 21

stolik empire

skrzyżowane szable i pistolety

biurko

stół okrągły pod białym obrusem

sofa

fotel z wysokim oparciem

proste drewniane stołki

Matka Boska Częstochowska

Matka Boska Ostrobramska

Jan Matejko, Wernyhora

Jan Matejko, Racławice

portret damy

stary zegar

skrzynia wyprawna wiejska

piec bielony

Jesteśmy w Bronowicach Małych pod Krakowem, w domu Włodzimierza Tetmajera. Tu odbyło się wesele Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny, siostry żony malarza. Stanisław Wyspiański marzył o "teatrze ogromnym". Chciał, żeby sztuka teatralna łączyła w sobie wiele elementów, aby angażowała wszystkie zmysły widzów. Sam projektował scenografię do swoich dramatów, przygotowywał też projekty kostiumów, dekoracje, rekwizyty. Był niezwykle wrażliwy na piękno muzyki, dlatego bardzo mu zależało na starannej oprawie muzycznej. Zapoznaj się dokładnie z didaskaliami do aktu I "Wesela" i spróbuj sobie wyobrazić scenę dramatu. W tle slajdu znajduje się zdjęcie izby-sceny przygotowanej przez Muzeum Krakowa w Bronowicach. Wykonaj zadania związane ze scenografią.1. Pracując z didaskaliami do aktu I "Wesela" podpisz sprzęty (przesuwając odpowiednio)w izbie - scenie zamieszczonej w tle slajdu.2. Obejrzyj brakujące elementy i je również rozmieść.3. Jakie zauważasz związki tak zaprojektowanej scenografii z tekstem dramatu? Spróbuj wyjaśnić znaczenie poszczególnych elementów:a) obraz Jana Matejki, Kościuszko pod Racławicami: obejrzyj obraz, przypomnij sobie z historii informacje o tej bitwie, przypomnij, kim był Bartosz Głowacki i jaką rolę pod Racławicami odegrali kosynierzy, a następnie znajdź w dramacie nawiązania do tego motywu (np. wypowiedź Czepca w scenie 1 aktu I ww 26-34 , rozmowa Gospodarza z Wernyhorą - akt II scena 24 ww 1204 -1205, scena 32 aktu III - didaskalia i wypowiedź Czepca ww 883 -885, scena 37 aktu III rozmowa Chochoła z Jaśkiem ww 1127 - 1140) b) Obraz Jana MatejkiWernyhora:obejrzyjobrazi sprawdź informacjeobohaterze.Następnie znajdź w dramacie rozmowę Gospodarza z Wernyhorą - akt II scena 24 i na tej podstawie napisz, jak wygląda Wernyhora oraz wypisz 3 zadania, jakie stawia przed Gospodarzem. Jak Gospodarz wywiązał się z zadań?c) dwa obrazy Matki BoskiejOstrobramskiejiCzęstochowskiej- z jakimi wierzeniami wiążą się te wizerunki, jaką rolę odgrywają w polskiej tradycji niepodległościowej?d)Pogrupuj elementy według kryterium: związane z wyposażeniem szlacheckiego dworku/charakterystyczne dla wyposażenia wiejskiej chaty. Jaką wymowę ideową ma takie nagromadzenie sprzętów?, Jak charakteryzuje bohaterów?

Wydarzenia

Plan wydarzeń

Streszczenie

Realizm i fantastyka w "Weselu"

Dramat narodowy

Dramat narodowyWeselepowstało w czasie szczególnym dla Polski i wyjątkowym momencie dla literatury. Częstokroć obdarzano je określeniem: dramat neoromantyczny. Wykorzystując nowe tendencje literackie (przede wszystkim symbolizm) autor sięga do inspirującej dla modernistów skarbnicy literatury romantycznej. Można tu odnaleźć nawiązania do konkretnych utworów i bohaterów (o niektórych wspominaliśmy już w rozdziale poświęconym omówieniu postaci).Z ducha romantyzmu wywodzi się zainteresowanie problematyką narodową, fantastyka i ludowość wyostrzona przez młodopolskich artystów do rozmiarów chłopomanii (ludomanii).Forma utworu, nowatorska i oryginalna, także sięga do romantycznych wzorców, choć nie brak tu elementów kojarzących się z dramaturgią innych epok, np. antyku (jedności klasyczne).Najbardziej wyrazistym odniesieniem do cenionej przez modernistów literatury romantycznej jest wWeseluwołanie postaci z utworów wieszczów narodowych. Przypomnijmy skojarzenie osoby Hetmana z postacią Widma z II cz.Dziadów- ducha złego pana, cierpiącego czyśćcowe męki za swoje niegodziwe czyny. Na podobny los autor skazał zdrajcę narodu. W wizerunku Hetmana dopatrywano się także pogłosu innego Mickiewiczowskiego bohatera - Doktora z III cz.Dziadów. Osoba o szczególnym znaczeniu dla wymowy dzieła - Wernyhora - to z kolei zapożyczenie od J. Słowackiego (Sen srebrny Salomei) wspierane malarską wizją J. Matejki.Nastrój niesamowitości, splot realizmu z fantastyką, interpretowanie zdarzeń w kategoriach społecznych, przekonanie o ważnej roli artysty jako przewodnika narodu - to elementyWeselawynikające z inspiracji dziełami romantyków.Ów literacki kontekst i zasadnicza idea utworu Wyspiańskiego sprawiły, że uzyskał miano i rangę d r a m a t u n a r o d o w e g o. Twórczość dramatyczna Wyspiańskiego dowodzi, jak wielkie znaczenie miała dla niego problematyka narodowa - czy to ukazana w kostiumie historycznym, czy współczesnym. Z tym kręgiem zagadnień wiąże się tu zwykle ocena moralna społeczeństwa w aspekcie jego stosunku do ojczyzny. Dyskusja o powstaniach i bohaterach narodowych, o kondycji Polaków, ich poczuciu jedności - to krąg zagadnień, który jest dla twórczości Wyspiańskiego najbardziej chyba znamienny. Ocena przedstawionych wWeselugrup społecznych dotyczy przede wszystkim ich świadomości politycznej. Wynika stąd poczucie, że brak jedności niweczy wszelkie próby niepodległościowe, boć przecież większości „dusz polskich" nieobca jest narodowa nuta. Trzeba ją tylko uwolnić i wzmocnić, by mogła poruszyć innych i doprowadzić do rzeczywistego zaangażowania w konkretne działania.Problematyka narodowaWeselaukryta w zderzeniu ówczesnej rzeczywistości z symboliką, ze zjawami historycznych postaci sprawia, że dramat unika tym samym patriotycznego dydaktyzmu i demagogii. Wyspiański zarysowuje swój pogląd na aktualną postawę narodu wobec niewoli kraju i pozostawia margines na osobistą refleksję oraz ocenę czytelnikowi i widzowi. Taką możliwość daje zwłaszcza zakończenie utworu - ów słynny „chocholi taniec" - moment uśpienia czujności. Czy uśpienia na zawsze? Czy chwilowej niemocy odsuwającej aktywność na czas późniejszy? Odpowiedź można sformułować tylko na podstawie indywidualnej interpretacji tej sceny. Z perspektywy prawie wieku od napisaniaWeselawydaje się, że autor - wizjoner, następca romantycznych wieszczów - miał na myśli raczej optymistyczny finał zarysowanych w dramacie zdarzeń.

„Wesele" jako rozrachunek z narodowymi mitami

Konfrontacje i kompromitacje narodowych mitów

Artyzm „Wesela"

Bohaterowie

Co się komu w duszy gra, co kto w swoich widzi snach - goście z zaświatów

Portrety psychologiczne wybranych bohaterów "Wesela"

Goście z zaświatów

Widmo

Stańczyk

Rycerz

Hetman

Upiór

Wernyhora

Co się w duszy komu gra, co kto w swoich widzi snach

Widmo

akt II scena 5

Komu ukazuje się Widmo? Dlaczego?

Jak Marysia reaguje na propozycję tańca? Dlaczego?

Scena zawiera aluzję do ballady "Romantyczność". Jakie widzisz podobieństwa i różnice między postawą Marysi i Karusi?

Czego symbolem może być Widmo?

upiór Ludwika de Laveaux, zmarłego narzeczonego Marysi; znana postać z literatury romantycznej - upiór zmarłego kochanka, najbardziej wampiryczna ze wszystkich osób dramatu. Symbol miłości romantycznej.

Stańczyk

symbol mądrej, niepozbawionej dystansu do bieżącej polityki troski o dobro państwa, odzwierciedla wyrzuty sumienia Dziennikarza. Stańczyk demaskuje słabość Dziennikarza, który kształtuje opinię publiczną, a jednocześnie ma problemy z własną tożsamością. Nie widzi perspektyw, stracił wiarę w cokolwiek, nawet w Boga i swoje siły.

Akt II scena 7

Stańczyk

Obraz Jana Matejki,Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony, kiedy wieść przychodzi o utracie Smoleńska

Teka Stańczyka

"Czas"

Rudolf Starzewski Dziennikarz

Zadanie

Goście z zaświatów. Na podstawie poniższych fragmentów aktu II „Wesela" Stanisława Wyspiańskiego zinterpretuj metaforyczny sens słów chochoła w kontekście rozmów Stańczyka z Dziennikarzem.Akt II, scena 3.CHOCHOŁ[...]Przyjdzie tugości wiele,żeby ino wicher wiał.IICo się komu w duszy gra,Co kto w swoich widzi snach:Czy to grzech,Czy to śmiech,Czy to kapcan, czy to pan,Na Wesele przyjdzie w tan [...]Akt II, scena 7.DZIENNIKARZOjcze, Salve!Szereg dobrych błaznów zrzedł,przywdziewamy szarą barwę;koncept narodowy gaśnie;gasną coraz te pochodnie,które do hajduków rękuprzywiązane żarem płoną.Skapały, zżarły się świece,a że do rąk przytroczone,więc jeszcze palą się ręce,w tę samą zaklęte stronę. -Trzeba by do służby narodubłaznów całego zastępu;palą się hajduki w męce,z własnego bolu się śmieją;gasną świece narodowe,okropne rzeczy się dzieją,śmiechem i szyderstwem bieguobudzić, ośmielić zdolneserce spodlone, niewolne,które naszą krew zaprawia.STANCZYKA wolicie spać - -

Dlaczego Stańczyk odwiedza dziennikarza?

Dlaczego Stańczyk odwiedza Dziennikarza?Dziennikarz, którego pierwowzorem był Rudolf Starzewski, należał do stronnictwa Stańczyków. Tworzyli je historycy, politycy, publicyści, publikujący artykuły pod wspólnym tytułem „Teka Stańczyka". Właśnie tę postać wybrali na patrona, traktując go jako symbol politycznej mądrości. Stańczycy stworzyli krakowską szkołę historyczną. Głosili pogląd, że Polacy sami doprowadzili do rozbiorów, gubiąc już w XVII wieku instynkt państwowotwórczy. Gdy inne państwa szły w kierunku monarchii scentralizowanej, polska demokracja szlachecka osuwała się w stronę anarchii. Powstania narodowe uważali za dalszy ciąg polskiej skłonności do chaosu i nieporządku. Zalecali trójlojalizm, czyli radzili, by Polacy byli lojalnymi obywatelami państw zaborczych i uczyli się w ten sposób funkcjonowania w państwie, zanim sami spróbują swoje odbudować. Można rzec, że program ten miał sens i sprawdzać się mógł znakomicie w Austro-Węgrzech, gdzie Polacy cieszyli się pełnią praw, uczestniczyli w zarządzaniu państwem, mogli celebrować narodowe święta, pisać, mówić po polsku o sprawach polskich. W innych zaborach już takie łatwe to nie było, choć warto przypomnieć, że Polacy zasiadali w parlamencie nie tylko w Wiedniu, ale też w Berlinie a po 1906 roku nawet w rosyjskiej dumie.Czego chce Stańczyk od Dziennikarza? Kpi sobie z posępnego tonu publicystyki intelektualisty. Zarzuca mu utrwalanie w młodych pokoleniach niewiary we własne siły, poczucia winy za grzechy niepopełnione przez nich.http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/06/28/stanislaw-wyspianski-wesele-omowienie-analiza-tresc-konteksty/

Rycerz

symbol mądrej, niepozbawionej dystansu do bieżącej polityki troski o dobro państwa, odzwierciedla wyrzuty sumienia Dziennikarza. Stańczyk demaskuje słabość Dziennikarza, który kształtuje opinię publiczną, a jednocześnie ma problemy z własną tożsamością. Nie widzi perspektyw, stracił wiarę w cokolwiek, nawet w Boga i swoje siły.

Akt II sc. 9

Akt I sc.24

Na podstawie poniżej zacytowanego fragmentu sceny 24 aktu I ustal, o jakim dramacie marzył Poeta. Kim miał być bohater tego dramatu? Jak miały być ukształtowane jego losy? Jaką postawę miał zająć wobec rzeczywistości? Co przeszkadzało Poecie w wykreowaniu takiego bohatera?POETATaki mi się snuje dramatgroźny, szumny, posuwistyjak polonez; gdzieś z kazamatjęk i zgrzyt, i wichrów świsty. -Marzę przy tym wichrów graniuo jakimś wielkim kochaniu.Bohater w zbrojej, skalisty,ktoś, jakoby złom granitu,rycerz z czoła, ktoś ze szczytuw grze uczucia, chłop „qui amat",przy tym historia wesoła,a ogromnie przez to smutna.GOSPODARZTo tak w każdym z nas coś woła:jakaś historia wesoła,a ogromnie przez to smutna.POETAA wszystko bajka wierutna.Wyraźnie się w oczy wciska,zbroją świeci, zbroją łyskapostać dawna, coraz bliska,dawny rycerz w pełnej zbroi,co niczego się nie lęka,chyba widma zbrodni swojej,a serce mu z bólów pęka,a on, z takim sercem w zbroi,zaklęty, u źródła stoi[104]i do mętów studni patrzy,i przegląda się we studni.A gdy wody czerpnie ręką,to mu woda się zabrudni.A pragnienie zdroju męką,więc mętów czerpa ze studni;u źródła, jakby zaklęty:taki jakiś polski święty.GOSPODARZDramatyczne, bardzo pięknie -u nas wszystko dramatyczne,w wielkiej skali, niebotyczne -a jak taki heros jęknie,to po całej Polsce jęczy,to po wszystkich borach szumi,to po wszystkich górach brzęczy,ale kto tam to zrozumi.POETADramatyczny, rycerz błędny,ale pan, pan pierwszorzędny:w zamczysku sam, osmętniały,a zamek opustoszały,i ten lud nasz, taki prosty,u stóp zamku, u stóp dworu,i ten pan, pełen poloru,i ten lud prosty, rubaszny,i ten hart rycerski, śmiały,i gniew boski gromki, straszny.GOSPODARZTak się w każdym z nas coś burzy,na taką się burzę zbiera,tak w nas ciska piorunami,dziwnymi wre postaciami:dawnym strojem, dawnym krojem,a ze sercem zawsze swojem;to dawność tak z nami walczy.Coraz pamięć się zaciera - - -tak się w każdym z nas coś zbiera.POETADuch się w każdym poniewiera,że czasami dech zapiera;tak by gdzieś het gnało, gnało,tak by się nam serce śmiałodo ogromnych, wielkich rzeczy,a tu pospolitość skrzeczy,a tu pospolitość tłoczy,włazi w usta, uszy, oczy;duch się w każdym poniewierai chciałby się wydrzeć, skoczyć,ręce po pas w krwi ubroczyć,ramię rozpostrzeć szeroko,wielkie skrzydła porozwijać,lecieć, a nie dać się mijać;a tu pospolitość niskawłazi w usta, ucho, oko; - -daleko, co było z bliska -serce zaryte głęboko,gdzieś pod czwartą głębną skibą,że swego serca nie dostać.Sprawdź w biografii Kazimierza Przerwy Tetmajera, czy zrealizował marzenie Poety.

Analiza rozmowy Poety z Rycerzem

Analiza sceny 9 aktu IISCENA IXPoeta, RycerzPOETAOtwarła się toń!Upomina się o swoje Umarła[AG1].Szumem, gwarnością, zawrotemidzie ku nam z powrotem;jakaś Przemoc[AG2]wrotom grobu się wydarła,oto, słyszę, woła:RYCERZDaj dłoń!!POETAPuszczaj!RYCERZTy mój!POETAPuszczaj!RYCERZTy mój!!POETAŻelazem owita ręka,żelazem zakryta skroń.RYCERZZbieraj się, skrzydlaty ptaku[AG3],nędzarzu[AG4], na koń, na koń,przepadnie przekleństwo, męka[AG5]!POETACo mówisz, okropne widziadło,na koń? - gdzie? - jak?Żelazna twoja dzwoni szczęka,żelazna więzi mnie ręka.RYCERZNa koń, zbudź się, ty żak[AG6],ty lecieć masz jak ptak!Bioręć w pętle.POETANa arkan mnie wiąże!RYCERZPoznasz, ktom jest, gdy zaciążę -ty więzień mój, mnie służ;biorę przemocą, Ja Moc:[AG7]za mną, przede mnąognia kurz;po drogach, po których lecę,drzewa się palą jak świece,ciskają się błyskawice,jak lecę, Duch:wytężaj, wytężaj słuch![AG8]POETAPuszczaj, przepadaj w Noc -o, ręce, ręce martwieją...RYCERZTy mój!POETAPrecz.[AG9]-RYCERZSłysz grom...POETAZatrzasnął się cały dom...RYCERZA czy wiesz, czym ty masz być,o czym tobie marzyć, śnić?[AG10]POETASen, marzenie, mara, wid.RYCERZJutro dzień! przede dniem świt!Wiesz ty, czym ty mogłeś być?POETASłowo, Widmo gończe!RYCERZZwiastun!!POETAGłos jak marzeń moich piastun;Rycerz, Widmo, urojenieprzyoblekło szatę żywą.RYCERZKrwi, krwi pragnę, krwawe żniwo!Wracam do dom w noc szczęśliwą,w noc ponurych wichrów łkań.Niosę dań, orężną dań.POETAWracasz do dom ze snów, z dali...RYCERZZ dali, hen z zaświatów, z prochów. -Przeszedłem ogień, co pali,przeszedłem zapadylochów.Ścigam, gonię, moc roztrwonię.Niosę dań, orężną dań.POETAW noc ponurych wichrów łkańwstajesz z lochów, z prochów, skał...RYCERZNa głos mój ty będziesz drżał:[AG11]Grunwald, miecze, król Jagiełło!Hajnosię po zbrojach cięło,a wichr wył i dął, i wiał;stosy trupów, stosy ciał,a krew rzeką płynie, rzeką!Tam to jest!! Olbrzymów dzieło;Witołd, Zawisza, Jagiełło,tam to jest!! - Z pobojowiskazbroica się w skibach przebłyska,żelezce, połamane groty,drzewce powbijane do ciał,z trupów zapora, z trupów wał,rycerski zgotowiony stos:Ofiarnica -tam leć - tam chodź, tam leć!!!brać z tej zbrojowni zbroje.kopije, miecz i szczyti stać tam wśród krwi,aż na ogromny głosbladością się powlecze świt,a ciała wstaną,a zbroje wzejdąi pochwycą kopije, i przejdą!!![AG12]Spiesz, tam leżą stosy ciał;przeparłem trumniska wieko,czas, bym wstał, czas, bym wstał.POETAŁzy mnie pieką, łzy mnie pieką,czymże bym ja tam być miał.RYCERZNiosę dań, orężny szał.POETADech twój zimny, dech grobowy...RYCERZPatrzaj w twarz, patrz mi w twarz,ślubuj duszę, duszę dasz.POETAZa przyłbicą pustość, proch;w oczach twoich czarny loch,za przyłbicą Noc;zbroja głuchym jękiem brzękła.RYCERZMiecz, miecz, siła nieulękła;patrzaj w twarz, patrzaj w twarz;ty mnie znasz.POETAKtoś jest?RYCERZMoc.POETA- - Przyłbicę wznieś!RYCERZRękę daj.POETADuszę weź.RYCERZPatrz!!POETAŚmierć - - - Noc![AG1]Polska, śmierć ojczyzny, w wyniku zaborów[AG2]Zniewolenie narodu[AG3]Motyw porównania poety do ptaka, orła, który ukochał wolność, jest zdolny rozwinąć skrzydła i osiągać szczyty[AG4]Nędzarzu w znaczeniu - przeniewierco, mały człowieku, który nie masz odwagi podjąć się wielkiego dzieła[AG5]Jeśli podejmie wielkie dzieło, przepadnie męka wynikająca z przytłaczającej rzeczywistosci[AG6]Uczeń, młodzieniec[AG7]Siła, Rycerz, Historia[AG8]Takie samo zadanie postawi Wernyhora przed tymi, którzy na głos złotego rogu posłuchają Ducha i staną do walki o Ojczyznę.[AG9]Poeta odrzuca zachętę do spełnienia roli poety tyrtejskiego.[AG10]Sen, Los, Poeta, ProrokRycerz o roli poety.[AG11]Rycerz przypomina chwile chwały oręża polskiego,[AG12]Zadanie poety: stanąć na czele narodu, wzbudzić ducha walki o wolność

Wnioski z analizy

Wyciągnij wnioski z przeprowadzonej analizy sceny 9. Uzupełnij notatkę.Poecie marzącemu __________________________________________________ pojawia się ____________________________, który w naszej kulturze jest wzorem ___________________ . Duch próbuje przekonać Poetę do _____________________________________________. Wskazuje, że ________________________________________________________. Nakłania, by _______________________________________________. Poeta jednak odpowiada _______________ . Nie potrafi ________________________________________ . Zamiast MOCY pod przyłbicą dostrzega ___ ________________________________________________________________.

Hetman

symbol mądrej, niepozbawionej dystansu do bieżącej polityki troski o dobro państwa, odzwierciedla wyrzuty sumienia Dziennikarza. Stańczyk demaskuje słabość Dziennikarza, który kształtuje opinię publiczną, a jednocześnie ma problemy z własną tożsamością. Nie widzi perspektyw, stracił wiarę w cokolwiek, nawet w Boga i swoje siły.

Akt II sc. 11, 12, 13

Hetman - Franciszek Ksawery Branicki

Franciszek Ksawery Branicki herbu Korczak (ur. ok. 1730 roku w Barwałdzie, zm. 1819 roku w Białej Cerkwi) - starosta halicki 1765, pierwszy generał adiutant królewski w 1764 roku[1], minister wojny w Straży Praw[2], generał artylerii litewskiej w latach 1768-1773, hetman polny koronny w 1773-1774, hetman wielki koronny w latach 1774-1793, generał lejtnant wojsk koronnych od 1764, podstoli koronny 1764-1766, łowczy wielki koronny 1766-1773, generał Imperium Rosyjskiego od 1795, poseł na sejm w 1752 i sejm konwokacyjny (1764)[3].Przeciwnik reform Sejmu Czteroletniego i Konstytucji 3 Maja, współtwórca konfederacji targowickiej, w czasie powstania kościuszkowskiego uważany za wielkiego zdrajcę i skazany In Absentia na karę śmierci.

Dlaczego Panu Młodemu pojawia się Hetman?

Dlaczego Panu Młodemu ukazał się Hetman Branicki?1. Hetman Branicki to symbol zdrady narodowej, pychy magnaterii, dumy szlacheckiej. Zastanów się, co łączyć może Pana Młodego z tymi pojęciami.2. Pan Młody to chłopoman, żeniący się z córką chłopa z podkrakowskiej wsi. Czy to małżeństwo wszystkim zdawało się dobrane? Poszukaj w akcie I opinii Radczyni. Co to jest mezalians? Czy można tak nazwać małżeństwo Lucjana Rydla?3. Rozstrzygnij, jaką wymowę ma spotkanie Pana Młodego z Hetmanem? Czy zgadzasz się z opinią, że Panu Młodemu Hetman ukazuje się dlatego że obaj są zdrajcami i obaj zasługują na potępienie? Czego boi się Pan Młody? Co go niepokoi?4.. Zapoznaj się z fragmentami pracy Franciszka Ziejki i na tej podstawie wynotuj charakterystyczne przejawy chłopomanii. Które z nich dostrzegasz w zachowaniu Pana Młodego z Wesela?Na początek warto przypomnieć, że twórcy z przełomu XIX i XX wieku wcale nie byli pierwszymi, którzy postanowili zbliżyć się do chłopów. Ich patronem - co nierzadko sami podkreślali - był wszak Tadeusz Kościuszko, który po bitwie racławickiej, na znak wdzięczności dla bohaterskich kosynierów, a także - jako zapowiedź daleko idących zmian w Polsce (chłopów wszak uważał za pełnoprawnych członków narodu polskiego!), przywdział chłopską sukmanę. Patronem młodopolskich chłopomanów był także i, owiany piękną w epoce romantyzmu legendą, Zorian Dołęga Chodakowski. On wprawdzie nie nawoływał chłopów do boju, nie prowadził ich na nieprzyjacielskie działa, ale przebiegając wzdłuż i wszerz wschodnie tereny dawnej Rzeczypospolitej, nawiązując bliski kontakt z mieszkańcami chałup i lepianek, doszedł do podobnego, jak Naczelnik Kościuszko, przekonania: że „zbawienie Polski leży pod siermięgą". [...]Proces przebudzenia się chłopskiej wsi z pańszczyźnianego snu trwał wiele lat. Jego zasięg, a także i pewna zarazem tajemniczość sprawiły, że wywołał żywe zainteresowanie przedstawicieli innych warstw społecznych. [...] Godzi się podkreślić, że w drodze tej politykom towarzyszyli artyści. Nie było to jednak towarzyszenie niewolnicze. Ludzie ci - co znamienne! - postanowili wyciągnąć pełne konsekwencje z przyjętych niemal powszechnie tez: zdecydowali się nie tylko odtwarzać na obrazach urodę wsi, pisać o tkwiącej w jej mieszkańcach sile, ale - słowa zamienić w czyny. Nieprzypadkowo jeden z nich, poeta i malarz w jednej osobie, Włodzimierz Tetmajer, pisał w 1898 roku: „Niech społeczeństwo polskie zbliży się nie tylko w teorii, ale i w życiu do niego [chłopa] i niech zacznie żyć trochę jego życiem, niech trochę zstąpi ze swych rzekomych wyżyn. Niech społeczeństwo polskie zrozumie jego sposób życia, jego radości i smutki, myśli trochę jego myślą". Nie był to apel pusty. Tetmajer sam dał przykład wierności swemu wyzwaniu: ożenił się z córką podkrakowskiego chłopa. [...] śladem Tetmajera podążyli inni artyści. Chodziło w tym wypadku jednak nie tylko o małżeństwa z chłopskimi córkami. O wiele bardziej - o nawiązanie bezpośredniego kontaktu ze światem chłopskim. „To dlatego - jak pisał świadek tamtych dni [...] - obrazy całej gromady ówczesnych polskich malarzy zapełniły się żniwiarzami i żniwiarkami, pięknymi jak maki polne wiejskimi dziewczętami, dziarskimi parobkami i dostojnymi w swych sukmanach i kapotach starcami". W gronie artystów-malarzy pojawiła się szkoła ludowa [...]. Prawdziwe zastępy chłopskich bohaterów wkroczyły na karty dzieł literackich. Wreszcie sami chłopi zaczęli walczyć o należne im miejsce w narodowej kulturze. Z ich grona wyszła też znakomita gromada pisarzy i poetów, artystów pędzla i dłuta, a przede wszystkim - uczonych. Nie dziw więc, iż w tej sytuacji pojawiły się także i małżeństwa artystów z córkami chłopskimi. [...] Na przełomie XIX i XX wieku chodziło już jednak nie o twórczość literacką, ale o decyzje życiowe artystów. Oto bowiem, idąc śladem Włodzimierza Tetmajera, w 1900 roku dwaj dobrze znani w Polsce artyści: Stanisław Wyspiański i Lucjan Rydel zawierają związki małżeńskie z dziewczętami ze wsi. [...] W roku 1905 w podkrakowskich Węgrzcach osiada z rodziną Stanisław Wyspiański. Wkrótce potem w Poroninie znajduje przystań Jan Kasprowicz...Decyzje artystów zbratania się z chłopami zostały bardzo nieprzychylnie przyjęte przez środowisko miejskie. Włodzimierz Tetmajer wkrótce po ślubie, w sierpniu 1890 roku, pisał w liście do Konstantego Mariana Górskiego: „Wszyscy, cały Kraków odwrócił się ode mnie, mniejsza by o to było, nie dbam o tę całą gromadę marnych filistrów. Ale co gorzej, szkodzą mi wszyscy na każdym kroku. Nie rozumiem, dlaczego fakt ten [tzn. ślub z chłopką - F.Z.], dlatego że nie jest zupełnie przeciętnym, że zrobiłem coś takiego, czego nie robi zwykły filister, wywołuje taką zaciętą do mnie nienawiść całego starożytnego grodu. Z rodziną mam fatalne przejścia, bo ojciec znać mnie nie chce. Jednym słowem straszne awantury. Ale ja jestem coraz więcej uparty i coraz zacięciej robię. Dziwne, jak to wszystko wpływa korzystnie na moją produkcję". [...]W niczym nie pomniejszając wagi względów uczuciowych, które kazały wiązać się młodopolskim artystom ze wsią, należy zwrócić uwagę także na inne przesłanki, które mogły tu odegrać istotną rolę. Wiążą się one przede wszystkim z koncepcją bytu artysty z przełomu wieków XIX i XX. Gdy mowa o tej koncepcji, z zasady przywołuje się osławionych dekadentów, w alkoholu i narkotykach szukających natchnienia, żyjących wbrew przyjętym w normalnych społeczeństwach zasadom. Tymczasem okazuje się, że wciąż żywa była pośród polskich artystów pamiętająca czasy Jana Kochanowskiego i jego Czarnolasu koncepcja pisarza-ziemianina. [...]Na dobrą sprawę wolnym artystą w tym czasie można było poczuć się bodaj wyłącznie... w chłopskiej chacie. Tak przynajmniej sądzili artyści z kręgu, o którym piszemy. Koronny argument przemawiający za wyborem losu pisarza-gospodarza chłopskiego podaje Rydel w zakończeniu swojej „spowiedzi'' przedmałżeńskiej: „Krótko mówiąc, za 100 fl[orenów] regularnego dochodu w Krakowie klepie się biedę, a w Bronowicach jest się zamożnym gospodarzem, jeśli ma się dom swój i spory kawałek pola. Oto dlaczego chcę zostać bronowskim chłopem".Przyjmując koncepcję bytu artysty w chłopskim stanie, twórcy z zasady stawali się entuzjastami wiejskiego folkloru. Wprowadzali więc opisy obyczajów i zwyczajów ludowych na karty swoich książek, odtwarzali urodę wsi „świątecznej" na płótnach swoich obrazów. Trzeba tu mocno podkreślić: ich zachwyt „bajeczną kolorowością" wsi był pochodną decyzji o osiedleniu się pośród chłopów czy - o związaniu się węzłami rodzinnymi z nimi, nie odwrotnie. Zachwycali się obyczajami i zwyczajami ludowymi, mieszkając bowiem na wsi, mogli odkryć wartości tkwiące w owych obyczajach i zwyczajach, ich ogromne znaczenie w życiu człowieka. Znamienne, że dla wsparcia przywołanej tu koncepcji artysty-wiejskiego gospodarza młodopolscy twórcy odwołali się do pamiętającej czasy preromantyzmu idei dwoistości polskiej kultury. [...]Przyjęcie za swoją idei dwoistości polskiej kultury, podkreślanie piastowskosłowiańskiego rodowodu kultury chłopskiej prowadziło artystów młodopolskich do wsparcia naturalistycznej w gruncie rzeczy koncepcji wsi jako rezerwuaru potężnej siły biologicznej. Wielokroć powtarzana przez nich prawda o pierwotności polskiej wsi sprowadzała się w praktyce do przekonania o wsi zdrowej, niezepsutej, będącej ostoją witalizmu. [...]Prawda ta [...] odegrała dosyć ważną rolę w życiu zarówno polskiego, jak i europejskiego społeczeństwa. Rzecz w tym, że wspierała się na stosunkowo bardzo powierzchownej znajomości środowiska wiejskiego, raczej na znajomości wsi „świątecznej" niż rzeczywistej. Prawdziwy obraz wsi z owych lat daleko odbiegał od tego stereotypu. Najczęściej była to wieś ciemna, głodna, przeludniona. Artyści jednak nie postrzegali tej wsi. Woleli krzepiący obraz wsi „świątecznej": silnej, bogatej, „bajecznie kolorowej". Taką wsią były podkrakowskie Bronowice. Rzecz w tym jednak, że były one jednym z nielicznych wyjątków (przede wszystkim ze względu na położenie w najbliższej okolicy Krakowa) i że trudno było na podstawie ich oglądu wyrokować o sytuacji wsi polskiej w ogóle. [...]Fragment pracy Franciszka Ziejki zamieszczonej w książce Chłopi - Naród - Kultura, T. III: Oblicze duchowe, pod red. Czesława Kłaka, Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie, Rzeszów 1997.

Nawiązania do "Dziadów" Adama Mickiewicza

Nawiązania do "Dziadów" Adama Mickiewicza w scenach 11-13 aktu II "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego1. Hetmanowi towarzyszy Chór. Z kogo się składa? Jaką rolę pełni w utworze? Co mu przypomina?2. W jaki sposób Pan Młody na chwilę uwolnił Hetmana od towarzystwa Chóru? Jaka jest wymowa jego zawołania?3. Na czym polegają związki omawianych scen z II częścią "Dziadów" Adama Mickiewicza, z pojawieniem się ducha najcięższego? Czy Hetman w jakiś sposób przypomina Złego Pana? A Chór Chór Ptaków Nocnych? Jakie winy ciążą na obu bohaterach? Jaką karę cierpią? Jakie prawdy moralne z ich historii wynikają?4. Zastanów się nad związkiem postaci Hetmana z Doktorem Becu z III części "Dziadów"? Co łączy bohaterów?5. Oceń, czy Wyspiański polemizuje z romantycznym poetą czy raczej wykazuje, że prawdy moralne są ponadczasowe?

Lucjan Rydel Pan Młody - poeta, ludoman

Franciszek Ksawery Branicki herbuKorczak (ur. ok. 1730 roku w Barwałdzie, zm. 1819 roku wBiałej Cerkwi) -starosta halicki 1765, pierwszy generał adiutant królewski w1764 roku[1], minister wojny wStraży Praw[2],generał artylerii litewskiej w latach 1768-1773,hetman polny koronny w 1773-1774,hetman wielki koronny w latach 1774-1793,generał lejtnant wojsk koronnych od 1764, podstoli koronny 1764-1766,łowczy wielki koronny 1766-1773, generałImperium Rosyjskiego od 1795, poseł nasejm w 1752 isejm konwokacyjny (1764)[3].Przeciwnik reformSejmu Czteroletniego iKonstytucji 3 Maja, współtwórcakonfederacji targowickiej, w czasiepowstania kościuszkowskiego uważany za wielkiego zdrajcę i skazanyIn Absentia na karę śmierci.

Upiór

Jakub Szela

[Jakub Szela]Trwające po upadku powstania listopadowego wieloletnie przygotowania do kolejnej insurekcji narodowej zaowocowały w pierwszych dniach 1846 roku podjęciem decyzji spiskowców o powołaniu do życia w Krakowie tajnego Rządu Narodowego. W tym samym czasie zapadła decyzja o rozpoczęciu walki z zaborcami. Liczne aresztowania wśród spiskowców w Poznaniu i Lwowie sprawiły, że zdecydowano się przyspieszyć wybuch powstania, wyznaczając termin jego rozpoczęcia na dzień 21 lutego 1846 roku. Tak się złożyło, że w czasie gdy spiskowcy debatowali nad terminem wybuchu powstania, do akcji przystąpiła administracja austriacka. Świetnie zorientowana - dzięki szpiegom działającym w gronie spiskowców - w zamiarach Polaków, postanowiła zrealizować prawdziwie szatański pomysł zduszenia polskiego powstania rękami polskich chłopów. Prowadzona od lat jej polityka, mająca na celu zaognianie konfliktów chłopsko-dworskich, teraz miała wydać owoce. Starosta tarnowski, Joseph Breinl [czyt. josef brajnl], działając w porozumieniu ze starostą bocheńskim, Berndtem, posłużył się w tym wypadku osobą Jakuba Szeli, chłopa ze Smarzowej, który w ciągu ostatnich kilkunastu lat zdobył sobie poważanie w okolicy dzięki zaciekłej walce, jaką prowadził z Boguszami - panami Smarzowej, Siedlisk i innych okolicznych wsi. Szela, występując w roli „pełnomocnika" starosty, przekazał na wieś galicyjską - przy pomocy swych zaufanych - zgodę administracji austriackiej na rozprawę chłopów z „Polakami" (czytaj: panami), przygotowującymi się rzekomo do wyrżnięcia chłopów (ta absurdalna pogłoska, dzięki umiejętnej manipulacji Austriaków, stała się hasłem rabantów do popełniania kolejnych gwałtów). Zabiegi te sprawiły, że w chwili, gdy spiskowcy wydali rozkazy do zgromadzenia się w oznaczonych punktach w celu rozpoczęcia narodowego powstania, w kilku powiatach wybuchła okrutna rzeź, której ofiarami stali się nie tylko spieszący do powstania spiskowcy, ale i ich rodziny oraz służba. Pod cepami, widłami i piłami ra10 20 30 126 127 bantów ginęli szlacheccy powstańcy, ale także kobiety i dzieci, księża i nauczyciele ludowi, dworscy oficjaliści oraz ci spośród chłopów, którzy odważyli się nieść pomoc niewinnym ofiarom przemocy. Powołane w trybie nagłym przez chłopów „czerniawy" dokonały prawdziwego spustoszenia w okręgach: jasielskim, tarnowskim, sanockim, sądeckim i bocheńskim. Jak obliczają historycy, w czasie rozruchów zwanych rabacją zginęło około 800 do 1000 osób. Blisko trzy tysiące innych zostało w okrutny sposób pobitych, okaleczonych i osadzonych w austriackich więzieniach. Spalono około 470 dworów oraz ponad 50 plebanii. Lektura świadectw rzezi poraża współczesnego czytelnika okrucieństwem czynów, jakich dopuszczali się opętani nienawiścią i wódką rabanci. [...] Popularny wśród romantyków mit racławicki otrzymał, zdawało się, w roku 1846 ranę śmiertelną. Ale bo też istotnie pierwsze wrażenie po wybuchu chłopskiego powstania w roku 1846 w Galicji było straszne. Począwszy od roku 1848 społeczeństwo polskie coraz częściej widzi w wypadkach galicyjskich „krwawą łaźnię". Legenda ta zrodziła się wśród ludzi, którzy ocaleli z powstańczej pożogi, a którzy teraz nie potrafią powściągnąć swych uczuć nienawiści za pogrom szlacheckich rodów i dworów. [...]

Akt II sc. 15

Dziad i Upiór

Dziad i UpiórUpiór to Szela, przywódca galicyjskiej rabacji w roku 1846. Mówi, że był ojcom gości weselnych katem, a teraz jest swatem. Chce obmyć się z krwi, uwolnić od ciężaru zbrodni. Nie widać jednak, by poczuwał się do winy, nie zdradza oznak skruchy, żalu. Zbyt łatwo chciałby wejść do sali weselnej. Tak zatem każda grupa społeczna ma coś na sumieniu, a solidnego rachunku win, odpowiedzialności za zło nie ma. W pierwszym akcie Dziad w XXVI scenie przyznaje, że był „blisko" rzezi, widział ją na własne oczy. Może nawet w niej uczestniczył. Trochę złowrogo zabrzmiały jego słowa pod koniec tej sceny o wnuku Ojca, który będzie panem. Dziad nie podziela radości Ojca, który cieszy się, że wszyscy razem dobrze się bawią, ci z miasta i ci ze wsi. Dla Dziada dzieci Panny Młodej będą „panami", czyli szlachtą. Nie tylko zatem warstwa wyższa przywiązana jest do podziałów. Dotyczy to też niektórych z niższej grupy.http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/06/28/stanislaw-wyspianski-wesele-omowienie-analiza-tresc-konteksty/Stanisław Wyspiański: Wesele - omówienie, analiza, treść, kontekstyWesele - omówienie, analiza, treść, konteksty Wesele to dramat, który powstał w roku 1900, a wystawiony został w 1901. Chronologia w tym przypadku ma...Blog

Motyw rabacji

Motyw rabacji galicyjskiejRabacja galicyjska w lutym 1846 r., czyli krwawy bunt chłopski przeciw ziemianom postrzeganym jako ciemiężyciele; do jego wybuchu przyczyniły się walnie władze austriackie w obawie przed planowanym przez Polaków zrywem narodowym, w którym mieli uczestniczyć także chłopi (powstanie to, zwane krakowskim, wybuchło w tym samym mniej więcej czasie). Rozpuszczono pogłoskę o rzekomo planowanej przez szlachtę akcji zbrojnej przeciw poddanym; buntownicy, których przywódcą był popierany przez zaborców (póki był im potrzebny) Jakub Szela, dopuszczali się wyjątkowo bestialskich czynów, np. ucinając głowy rannym, gdyż Austriacy wypłacali za nie gratyfikacje wyższe niż za okaleczonych, ale żywych.Motyw ten pojawia się w "Weselu" kilkakrotnie.Wprowadza go Dziad w scenie 26 aktu I w rozmowie z Ojcem przypomina wydarzenia z 1846 roku, które widział osobiście, może nawet brał w nich udział. Zapomnieć o nich nie potrafi.W scenie 30 aktu Iw rozmowie z Poetą Gospodarz zwraca uwagę, że "To, co było, może przyjś" I mimo deklaracji Poety, że "Myśmy wszystko zapomnieli" pojawiają się tu informacje, że dziadka Poety "piłą rżnęli", a ojca Gospodarza "gdzieś zadźgali"Kiedy w akcie III Dziad zauważa, że chłopi się gromadzą i szykują broń, jest pełen niepokoju. Z kolei Czepiec w scenie 19 aktu III widząc nieruchawość panów, najpierw ich napomina, potem otwarcie grozi:Panowie, jakeście som,jeźli nie pójdziecie z nami,to my na was - z kosami!"Wspomnienie rabacji galicyjskiej jest żywe zarówno wśród chłopów, jak i wśród szlachty. Jedni czerpią z niego świadomość własnej siły, drudzy widzą w nim zagrożenie ze strony chłopów. To jedna z przyczyn, dla których prawdziwe porozumieniem między inteligencją i chłopami jest niemożliwe. Na wzajemnych relacjach cieniem kładzie się przeszłość.

Aluzje literackie

Aluzje literackie do Makbeta Szekspira i Balladyny Słowackiego związane z motywem krwi, której nie można zmyć (słynna scena szaleństwa Lady Makbet, która dręczona wyrzutami sumienia ciągle próbuje bez powodzenia oczyścić ręce z istniejących tylko w jej wyobraźni, ale odbieranych zmysłami wzroku i węchu czerwonych plam; znamię na czole Balladyny po zabiciu siostry jako ślad zbrodni na podobieństwo kainowego piętna naznaczającego bratobójcę). Upiór stworzony przez Wyspiańskiego jest cały unurzany we krwi, zostawia czerwone plamy na podłodze, dopomina się o wodę do mycia ciała i prania szat - scena ta dobitnie pokazuje grozę rzezi, a przez odwołanie się do literatury sugeruje niemożność oczyszczenia się z win, a tym samym prawdziwego wybaczenia i porozumienia między dwoma stanami

Zadanie

Przeczytaj zamieszczoną poniżej rozmowę toczącą się pomiędzy Gospodarzem a Wernyhorą i wykonaj polecenia.SCENA XXIVGOSPODARZ, WERNYHORAWERNYHORASława, panie Włodzimierzu[1],zjechałem tu gość.GOSPODARZSpocznij, wasza Mośćżona stroi się w alkierzu...[...]WERNYHORANiechajże żona w alkierzu,niechże tańcuje Wesele.Siądźmy, panie Włodzimierzumam Asaństwu nowin wielePomówimy o Przymierzu.GOSPODARZAno proszę, bardzo proszę.[...]GOSPODARZWolnoć spytać o nazwisko... - ?WERNYHORANie poznałeś - ?GOSPODARZKtoś mi znany,ktoś serdeczny, ktoś kochany[...]WERNYHORAWernyhora.GOSPODARZPan - dziad z lirą - Wernyhora!Wy mnie znany - spodziewany,Wy, o którym jeszcze wczoraTylko we śnie, tylko w marze:Jak owi dawni mocarze,Wy na koniu, siwym koniuPoprzed dom mój, z wieścią.WERNYHORASłowem! [...]Rozkaz - Słowo!-Dawno serce już gotów.Słuchaj, panie Włodzimierzu;oto chwila osobliwa,Pomówimy o Przymierzu [...]Trzy zlecenia [...]Roześlesz wici[2] przed świtem,Powołasz gromadzkie stany[3] [...]Niech jadą we cztery strony!Bądź gotów, nim wstanie słońce.Skoro porozsełasz gońce,zgromadzisz lud przed kościołemjak są zdrowi, prości, mali;ażeby godność poznali,Bogiem powitasz ich kołem,a wtedy pokaż im ciszą,niech żaden brzeszczot[4] nie szczęknie,a skoro rzesza uklęknie,niech wszyscy natężą słuchczy tętentu nie posłysząod Krakowskiego gościńca - ?[...]GOSPODARZJa mam stanąć przed kościołem?to jak we śnie prawda żywa.któż mnie darzy tym zaszczytem;kto się ku mnie dawne gońce:chwila dziwno osobliwa.[...]WERNYHORAPrzysiąż Słowo!GOSPODARZRzekłem.[...]WERNYHORADaję Waści złoty róg. [...]Możesz nim powołać chór [...]GOSPODARZDziękuj Bóg.Stanisław WyspiańskiWesele[1] Sława, panie Włodzimierzu - Wernyhora, mimo że ubrany jest w polski strój szlachecki, wita się z Gospodarzem na sposób ukraiński.[2] Wici - dawne wezwanie na wyprawę wojenną.[3] Gromadzkie stany - chłopstwo.[4] Brzeszczot - klinga, ostrze szabli.Polecenia:1. Przypomnij, kto kryje się pod rozmawiającymi postaciami.2. Określ temat toczącej się rozmowy.3. Jaki stosunek do gościa ma Gospodarz? O czym świadczy to, że nie rozpoznał Wernyhory?4. Wernyhora mówi, że przybył ze „Słowem". Co to znaczy? Dlaczego wyraz ten zapisano wielką literą?5. Jakie zadanie dał Gospodarzowi Wernyhora? Jaką rolę mu przypisał?6. Wypisz rozkazy, które Wernyhora wydaje Gospodarzowi.7. Pod koniec rozmowy Wernyhora wręcza Gospodarzowi złoty róg. Odczytaj znaczenie tego gestu.8. Wyjaśnij, dlaczego Wernyhora pokazuje się Gospodarzowi.9. Z podanych poniżej określeń wybierz to, które najlepiej oddaje charakter sceny:poważny, tajemniczy, krytyczny, ironiczny, profetyczny.

Legenda Wernyhory

[Wernyhora]Wernyhora doczekał się w Polsce i na Ukrainie legendy [...]. Najsłynniejszy lirnik Ukrainy żył w wieku XVIII. Pojawił się na dziejowej arenie pod koniec lat sześćdziesiątych tego wieku, W czasie słynnej koliszczyzny (powstanie chłopów ukraińskich przeciwko polskiej szlachcie, któremu przewodzili Iwan Gonta i Maksym Żeleźniak). W kronikach polskich koliszczyzna zapisała się przede wszystkim tragedią leżącego w województwie bracławskim Humania; w mieście tym w roku 1768 zbuntowani chłopi ukraińscy wyrżnęli tysiące szlachty i Żydów.Według powszechnie przyjmowanej wersji, Wernyhora młodość miał spędzić w Siczy. Niezwykła jego siła fizyczna (stąd nazwisko: Wernyhora - odpowiednik polskiego Waligóry), a także talent poetycki sprawiły, że zyskał sobie powszechne uznanie wśród ukraińskiego ludu. Nieoczekiwanie, około 1766 roku, gdy rozpoczęły się przygotowania do rozprawy 10 20 30 132 133 z polskimi panami, wystąpił on jako zwolennik ugody ukraińsko-polskiej. Po wybuchu koliszczyzny, wobec wrogiej względem niego postawy zdecydowanej większości jego rodaków, schronił się na prawym, polskim brzegu Dniepru, we włościach Nikodema Suchodolskiego, zarządcy Korsunia. Niewykluczone, że był emisariuszem politycznym, który pod pseudonimem Mojsieja Wernyhory upowszechniał antyrosyjską propagandę, nawiązując tym samym do tradycji bliskich niegdyś atamanowi Mazepie, zakładających zawarcie ugody ukraińsko-polskiej. [...]W kulturze polskiej Wernyhora zapisał się przede wszystkim jako autor przepowiedni. Sam był człowiekiem niepiśmiennym, przepowiednie jego spisać miał zatem Nikodem Suchodolski. Przeprowadzone badania historyków i literaturoznawców pozwalają jednak sądzić, że najstarsze spośród znanych dziś zapisów przepowiedni pochodzą z początków XIX wieku (ok. 1809 r.).Osnowa owych przepowiedni sprowadza się właściwie do jednej prawdy: do przekonania, że w przyszłości odrodzi się Polska „w dawnych granicach".Wszelkie inne sprawy podnoszone w owych tekstach mają charakter uboczny wobec tej jednej, najważniejszej.Nic dziwnego więc, że w czasach niewoli narodowej, gdy klęska goniła klęskę, prawda ta zyskała powodzenie, a jej autor stał się jednym z największych autorytetów narodowych.Fragmenty książki Franciszka Ziejki pt. „Wesele" w kręgu mitów polskich, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1997. Jan Matejko, Wernyhora (1884). Olej na płótnie, 290 x 205 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie - Sukiennice.

Jan Matejko, Wernyhora

Wernyhora - obraz olejny Jana Matejki, namalowany w latach 1883-1884 w Krakowie.To symboliczne dzieło przedstawia legendarnego ukraińskiego wieszcza czasów koliszczyzny - Wernyhorę. Jest to niesiony przez Kozaka i Ukrainkę starzec, będący w akcie wyjawiania proroctwa dotyczącego dalszych losów Polski, jej rozbiorach i odrodzeniu. Te przepowiednie spisuje siedzący po jego prawej stronie szlachcic Nikodem Suchodolski, starosta korsuński. U stóp Wernyhory Matejko umieścił lirę korbową będącą symbolem pieśni ocalającej wspólne, ukraińsko-polskie dziedzictwo oraz dwie symboliczne i sprzeczne ze sobą postacie - niewinne dziecko w białych szatach z ryngrafem z przedstawieniem Matki Boskiej Częstochowskiej będące uosobieniem ugody i dążenia do pojednania oraz ubranego na czarno mnicha prawosławnego, który oznacza konflikty i spory.Inspiracją dla Matejki były m.in. dzieła Juliusza Słowackiego Beniowski oraz Sen srebrny Salomei. Z kolei Stanisław Wyspiański pod wpływem tego obrazu umieścił Wernyhorę w Weselu.

Wernyhora

Akt II sc. 22 -24

Wernyhora u Matejki i Wyspiańskiego

Postać Wernyhory w strukturze dramatu Wyspiańskiego

Wzajemneprzenikanie się dwóch planów dramatu następuje w scenie 22 aktu II, kiedy to pojawia się postać Wernyhory. Wernyhora nie ukazuje się wyłącznie jednej osobie - Gospodarzowi, lecz także parobkom, Kubie i Staszkowi. Swoisty„realny byt" zjawy z przeszłości potwierdzają pozostawione przez nią jak najbardziej materialne przedmioty: złota podkowa, ukryta później w skrzyni przez Gospodynię oraz złoty róg, oddany przez Gospodarza Jaśkowi, który miał za zadanie zgromadzić przed kaplicą uzbrojonych w kosy chłopów. Istotną cechą postaciwieszcza jest to, że pojawia się on na obydwu planach sztuki - jest zjawą ze świata fantastyki i jednocześnie staje się czynnikiem organizującym tok działania i następujące później sytuacje. W końcowych scenach dramatu Wernyhora zostaje zastąpiony przez Chochoła, który wchodzi za Jaśkiem do izby i przygrywa do somnambulicznego tańca wszystkim zgromadzonym ludziom w izbie, zastygłym w oczekiwaniu na obiecany im znak.

chata stała się rozkochanaw polskości

Na jego rycerny głosspotężni się Duch,podejmie Los.

Ni ma cego - Scęście w ręku;tego z ręki się nie zbywa,w tajemnicy sie ukrywa,światom się nie pokazuje:Scęście swoje sie szanuje!

Misja Wernyhory

Z jaką misją przybył Wernyhora do Bronowic, dlaczego właśnie teraz? Co zapowiada wspomniany Archanioł?Wernyhora przybywa do Bronowic z misją wskrzeszenia ducha walki, przy tym wykorzystuje obecną chwilę, gdyż w tym czasie odbywa się wesele, na którym są przedstawiciele dwóch różnych klas społecznych: mieszczanie wywodzący się z szlachty i chłopi, a niepodległość miała być ich wspólnym dziełem. Wśród nich znajduje idealnego kandydata do zjednania i poprowadzenia tych dwóch klas społecznych, jest nim Gospodarz, gdyż jest on inteligentem mieszkającym już 10 lat na wsi, docenia pracę chłopów i zna ich mentalność. Zjawa mówi, że przyniósł ze sobą Rozkaz-Słowo. Gospodarz odpowiada, że już dawno czekał na takie wezwanie. Wernyhora chce porozmawiać o Przymierzu. Pragnie przekazać trzy zlecenia. Po pierwsze Gospodarz ma o świcie rozesłać wici, wzywające chłopów do zebrania się przed kościołem. Kiedy wszyscy zbiorą się, ma nakazać im ciszę, aby usłyszeli tętent od krakowskiego gościńca. Mają czekać na Wernyhorę z Archaniołem. Wieszcz wyjawia, że ten, kto pierwszy zjawi się w Warszawie na sejmie, zbawi Polaków:"Leć kto pierwszy do Warszawyz chorągwią i hufcem sprawy,z ryngrafem Bogarodzicy;kto zwoła sejmowe stany,kto na sejmie się pojawiSam w stolicy - ten nas zbawi!"Przed Gospodarzem więc wielkie i odpowiedzialne zadanie. Został wybrany na przywódcę narodowego powstania, ma szansę spełnić marzenie Polaków - dać im wolność.Czy bohater podoła?

Chochoł - zadania

I. Napisz krótkie wprowadzenie do analizy sceny dotyczące Chochoła. Uwzględnij w nim następujące informacje:1. Czym jest chochoł?2. Jak wygląda?3. Kto zaprasza Chochoła na wesele?4. Kto rozmawia z Chochołem na początku aktu II? Jak go traktuje?5. Jaką rolę pełni Chochoł w akcie II dramatu?Wprowadzenie napisz w postaci akapitu o trójdzielnej budowie (wprowadzenie, zawierające zdanie tematyczne, rozwinięcie, podsumowanie, zamykające akapit).II. Przeczytaj znajdującą się poniżej scenę i wykonaj polecenia.SCENA 37.CHOCHOŁ, JASIEKPrzez drzwi głębne od chwili wsunął się był za Jaśkiem tropiący Chochoł; a teraz na skrzynię malowaną się wygramolił i ze skrzyni tak do drużby poczyna:CHOCHOŁTo ich Lęk i Strach tak wzion,posłyszeli Ducha głos:rozpion się nad nimi Los.JASIEKTak się męcą, pot z nich ścieko,bladość lica przyoblekło;-jak ich zwolnić od tych mąk?CHOCHOŁPowyjmuj im kosy z rąk, poodpasuj szable z pęt,zaraz ich odejdzie Smęt.Na czołach im kółka zrób,skrzypki mi do ręki daj;ja muzykę zacznę sam,tęgo gram, tęgo gram.JASIEKktóry był uczynił rzecz Ka te kosy złożyć - - ?CHOCHOŁW kąt.JASIEK(ciska za piec drzewca) Nik ich ta nie najdzie stąd.CHOCHOŁZe skałek [1] potrzepuj prochi ciś je w piwniczny loch.Lewą nogą wyciąg zad,zakreśl butem wielki krąg;ręce im pozałóż tak:niech się po dwóch chycą w bok;odmów pacierz, ale wspak.Ja muzykę zacznę samtęgo gram, tęgo gram:będą tańczyć cały rok [...]JASIEKChytajom się w tan.CHOCHOŁJuż nie czują ran.JASIEKZniknął czar! [...]A zaklęte słomiane straszydło, ująwszy w niezgrabne racie[2] podane przez drużbę patyki - poczyna sobie jak grajek - skrzypek - i słyszeć się daje jakby z atmosfery błękitnej idąca muzyka weselna, cicha a skoczna, swoja a pociągająca serce i dusze usypiająca, leniwa, w omdleniu, a jak źródło krwi żywa, taktem w pulsach nierówna, krwawiąca jak rana świeża - melodyjny dźwięk z polskiej gleby bólem i rozkoszą wykołysany. [...]CHOCHOŁTańcuj, tańczy cała szopka,a cyś to ty za parobka?JASIEKz ręką do czoła, jakby se chciał na ucho nasunąć czapki Kajsi mi się zbyła copka-przeciem drużba, przeciem drużba -a drużbie to w copce słuzba.CHOCHOŁW takt się chyla a przygrywaMiałeś chamie, złoty rógmiałeś, chamie, czapkę z piór:czapkę wicher niesie,róg huka po lesie,ostał ci się ino sznurostał ci się ino sznurkogut piejeJASIEKJezu! Jezu! Zapioł kur!-Hej, hej, bracia, chyćcie koni!Chyćcie broni, chyćcie broni!!Czeka was WAWELSKI DWÓR!!!!!CHOCHOŁW takt się chyla, a przygrywaOstał ci się ino sznur- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -Miałeś, chamie, złoty róg.JASIEKaże ochrypły od krzyku Chyćcie broni, chyćcie koni!!!!A za dziwnym dźwiękiem weselnej muzyki wodzą się liczne, przeliczne pary, w tan powolny, poważny, spokojny, pogodny, półcichy - że ledwo szumią spódnice sztywno krochmalone, szeleszczą długie wstęgi i stroiki ze świecidełek podzwaniają - głucho tupocą buty ciężkie - taniec ich tłumny, że zwartym kołem stół okrążając, ocierają się w ścisku, natłoczeni.JASIEKNic nie słysom, nic nie słysom,ino granie, ino granie,jakieś ich chyciło spanie...?!Dech mu zapiera Rozpacz, a przestrach i groza obejmują go martwotą; skłania się, chyla ku ziemi, potrącany przez zbity krąg taneczników, który daremno chciał rozerwać; - a za głuchym dźwiękiem wodzą sztywno pary taneczne we wieniec uroczysty, powolny, pogodny - zwartym kołem, weselnym- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -kogut pieje. [...]Stanisław WyspiańskiWesele[1] Ze skałek - z panewki, na którą sypano proch w broni skałkowej.[2] Racie - kończyny, tu: ręce Chochoła.Polecenia:W poprzedniej scenie (37.) Jasiek:Wybiega przez drzwi weselne, przeciskając się przez gromadę znieruchomioną; - słychać tupot jego kroków w sieni - to raz się zastanowi, to dalej biegnie;... w trop za nim kołysze się Chochoł, szeleszcząc słomą po potrącanych ludziach.Od sadu, od pola, we świetle szafiru,co idzie jak łuna błękitna -głosy się cisną przedrannych ptasich świergotań; niebieskie to Światło wypełnia jakby Czarem izbę i gra kolorami na ludziach pochylonych w pół-śnie, pół-zachwycie. - Przeze drzwi w głębi wraca Jasiek i patrzy dokoła, i oczom nie wierzy, i coraz się słania od grozy.Wskaż w analizowanej scenie (37) fragment, w którym Chochoł wyjaśnia Jaśkowi, co stało się ludźmi.Wypisz trzy polecenia, które daje Jaśkowi Chochoł. Co symbolizują te czynności?Wyjaśnij, dlaczego Chochoł każe Jaśkowi złożyć kosy w kąt?Opisz taniec, który wykonują zgromadzone pary. Odczytaj symboliczne znaczenie tego tańca.W jakich okolicznościach Jasiek otrzymał i zgubił złoty róg?Za pomocą dwóch określeń scharakteryzuj uczucia Jaśka. Wskaż przyczynę stanu bohatera.Wyjaśnij, jaką rolę pełni w tej scenie Chochoł? Kim w niej jest?Stefan Kołaczkowski, interpretując ostatnią scenęWesela, stwierdził, że przeszkodą w odzyskaniu wolności jest sam naród. Czy zgadzasz się z tą opinią? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do całości dramatu Wyspiańskiego.

Chochoł

Chochoł sarmackiejmelancholii

CHOCHOŁ z Wesela Wyspiańskiego - oto, jak mi się wydaje, niemal doskonały symbol „sarmackiej melancholii" ... Jest to w pełnym tego słowa znaczeniu symbol. Tworzywem chochola jest słoma - suchy badyl pozbawiony ziarna. Kształtem i ruchem przypomina człowieka. W dramacie Wyspiańskiego pojawia się jako znak i zapowiedź ogarniającej weselnych gości apatii. Jego ruchom towarzyszy tęskna, rzewna melodia i słowa: „miałeś chamie zloty róg~- Przed tymi, którzy oczekiwali nadejścia Wernyhory, zamyka się wielka przyszłość. Zmęczeni weselem ludzie popadają w Sen, a gdy się obudzą, wszystko wróci do codziennej prozy. Jest chwila zatrzymanego czasu. Barwny korowód postaci wypełnia scenę, przez okno widać jakieś przestrzenie pól. Ale czas stanął i przestrzeń, zarówno ta w izbie, jak ta poza nią, nie jest niczym do pokonania i do kroczenia naprzód, lecz jest przestrzenią zamykającą, osaczającą człowieka. Melodia jest pełna nieokreślonego żalu. „Miałeś chamie czapkę z piór"... Czas stoi ... Wszystkie wymienione akcesoria, a więc kukła ze słomy, przestrzeń osaczająca, czas zatrzymany i w powietrzu wiszący smak żalu po zaprzepaszczeniu Okazji - oto źródła, z których poeta wydobył swoisty, symbolizowany przez chochola Nastrój, któremu nadajemy nazwę: sarmacka melancholia. Józef Tischner, Chochoł sarmackiej melancholii (1975)

Zaproszenie Chochoła

Zaproszenie ChochołaOdnajdź podane cytaty i na ich podstawie zredaguj krótką informację o tym, jak doszło do zaproszenia Chochoła na wesele. PomysłRachela - Poeta akt I sc. 36 w. 1276- 1291Poeta - Panna Młoda akt I sc. 37 w. 1310 - 1316ZaproszeniePoeta - Pan Młody - Panna Młoda akt I sc. 38.

Rola Chochoła

Chochoł - postać fantastyczna (Osoba Dramatu) pojawiająca się w dramacie Stanisława Wyspiańskiego Wesele.Chochoł jest konstrukcją ze słomy zakładaną zimą na delikatne rośliny, by uchronić je przed zimnem. Postać ta w utworze po raz pierwszy ukazuje się Isi, która go odpędza. Obrażenie chochoła (według wierzeń ludowych) wiązało się z niebezpieczeństwem, iż stwór ten zacznie płatać figle. W Weselu takim psikusem było rzucenie przez Chochoła zaklęcia na bawiących się gości. W finalnej scenie dramatu Chochoł wprawia weselników (czekających na przybycie Wernyhory i ruszenie do powstania) w senny trans uniemożliwiający podjęcie jakichkolwiek działań.Postać kryje w sobie wiele symbolicznych znaczeń:martwicę - symbol zgubnej tradycji,symbol współczesnej wegetacji,symbol idei odłożonej na przyszłość.Symbol to znak oparty na motywie, obrazie lub postaci - posiadający związek dosłowny zeświatem przedstawionym - oraz sens naddany, sugerowany, układający się czasem w wielopiętrowe struktury.Aby zobrazować wielopoziomowość znaku, jakim jest symbol, przytoczę kilka wybranych interpretacji uznanych historyków i krytyków literackich.Chochoł w Weselusens dosłownypostać fantastyczna w dramacie;wiecheć słomy, okrywający różę w ogrodzie przed bronowicką chatą, w której odbywa się wesele, chroniący od zimna, zapewniający bezpieczne przezimowanie, spokojną wegetację.sens naddanypowijak duszy ludzkiej, pogrążający w śpiączkę (A. Potocki)złośliwa potęga szatańska, dążąca do stłumienia woli, iskry życia, dążąca do stworzenia z chaty weselnej piekła, wydająca dusze poczciwe na łup rozpaczy (S. Kotowicz)rzeczywistość - czyli szara pospolitość (S. Cywiński)władca krainy upiorów, wywoływacz duchów (T. Sinko)bezkształt, ohyda, śmierć (E. Kucharski)postać podobna do elementarnego ducha w demonologii ludowej Słowian. To duch domostwa, zapraszany na otwarcie domu i wesela, opiekuńczy - ale i zazdrosny, a rozgniewany - bywa złośliwy, psotny (S. Pigoń)ucieleśniona baśń, przywołana przez rozpoetyzowane towarzystwo, które poraziła prawdą, ogłosiła morał i wykonała wyrok (A. Łempicka)czysta ironia, porte parole samego Wyspiańskiego, postać przenosząca jego szyderstwo wobec sprawy pozornego pojednania narodowego w WeseluIlość możliwości interpretacyjnych imponująca, prawda? Wybieramy tę, z którą najbardziej się zgadzamy i już. Ważne, żeby sens naddany wiązał się z obrazem dosłownym. Wtedy - taka interpretacja jest nie do podważenia.Jaką rolę przewidział Wyspiański Chochołowi?Zapoznaj się z opinią Konstantego Puzyny i zajmij wobec niej stanowisko. uzasadnij je wykorzystując znajomość "Wesela"Niemniej drwiąca jest sprawa Chochoła. Głowiono się nad jego sensem na wszystkie metafizyczne sposoby. Kim jest ostatecznie - zapytuje Pigoń - Chochoł, którego jedni krytycy mienią „twarzą Nocy i Piekła , postacią „od razu zdecydowanie i bez wszelkich obsłonek ujemą", po prostu szatanem; inne zaś uważać chcą , że to „domowy bóg rodzimej ślamazarności , a inni równie dowolnie przekonują, że to „słoneczna, złota myśl narodowa", spętana w słomianym wiechciu. Zapytajmy najpierw, do czego służy Chochoł Wyspiańskiemu: do rozpoczęcia ludowych czarów stanowiących jeden z pretekstów pojawienia się widm, oraz do fantastycznego, poetyckiego rozwiązania finału dramatu. W finale tym tragiczna satyra osiąga swoje wstrząsające fortissimo; i Chochoł jest przede wszystkim postacią, dzięki której finał tak nabrzmiewa drwiną i goryczą. To Chochoł demaskuje ostatecznie i nieodwołalnie bałamuctwo narodowe bronowickiej chaty. Jest kwintesencją ironii Wyspiańskiego, jej podsumowaniem, niemal ironią samą.Dopiero gdy się pod tym kątem spojrzy na Chochoła, finał zaczyna być naprawdę tragiczny. Dotychczas wchodzi tu na scenę niemrawy snopek, mamroczący coś monotonnie i nudno, bardziej zwracając uwagę na melodyjność niż na sens wiersza. Tymczasem cóż za szyderstwo dźwięczy w tych słowach: „ja muzykę zacznę sam: tęgo gram, tęgo gram", w tym wybuchu „tańcuj, tańczy cała szopka". Chyba najbliższe prawdy było lekceważone zupełnie zdanie Lacka, że Chochoł to sam Wyspiański ...

Symbole w "Weselu"

Jasiek

JasiekJan Mikołajczyk- brat Panny Młodej i weselny drużba, często widzimy go w scenach tanecznych w otoczeniu dziewczyn zarówno z Krakowa jak i Bronowic. Wraz ze swym kompanem Kasprem stanowią duet wiejskich amantów. Jego największą chlubą jest czapka z pawim piórem. To ona przyniesie mu w ostateczności kłopoty. Jego największym marzeniem jest bogactwo, o którym śpiewa piosenkę. Z niewiadomych przyczyn to właśnie jemu Gospodarz powierza niezwykle ważną misję rozesłania wici i powierza mu złoty róg, który dostał od Wernyhory. Bohater zgubił jednak powierzony mu dar, gdy schylał się po swoją czapkę z pawim piórem, Chochoł komentuje to zdarzenie:„Miałeś, chamie, złoty róg,miałeś, chamie, czapkę z piór:czapkę wicher niesieróg huka po lesie.Ostał ci sie ino sznur".W ostatnich scenach dramatu jesteśmy świadkami osamotnienia i niemocy Jaśka. Nie może nikogo wybudzić z chocholego tańca, nikt też nie słyszy jego nawoływania do walki. Końcowe sceny ukazują go jako postać tragiczną.

Zadanie

Jakie odczytanie "Wesela" odnajdujesz na zapowiadającym sztukę plakacie teatralnym? Omów zagadnienie wykorzystując znajomość dramatu.PlakatPodpowiedzi:1. Funkcje plakatu i jego powiązania ze spektaklem oraz tekstem literackim-plakat (posługujący się obrazem) przekłada na język obrazów idee zawarte w spektaklu i dziele literackim-plakat wskazuje na niektóre aspekty dramatu wydobyte przez reżysera spektaklu-plakat ukazuje kontekst ideowy przyjęty w interpretacji2. Opis wyeksponowanych na plakacie elementów i ich znaczenie symboliczneOrzeł, koszula i garnitur, błazeńska czapka, sznur z biało - czerwonymi elementami, znaczek solidarności, emblemat UE, wizerunek Matki Boskiej3. Tonacja kolorystyczna i jej znaczenie4. Związek z tekstem dramatu5. PodsumowanieOmówienie

Portrety psychologiczne wybranych bohaterów

Psychologiczne portrety weselnikówOdnajdź wskazane cytaty i je zinterpretuj, ustalając właściwości bohaterów.Pan Młodyakt I, sc. 9, w. 174-175)akt I, sc. 9, w. 190-192akt I, sc. 12akt I, sc. 23, w. 671-673akt III, sc. 17, w. 605-618akt I, sc. 19, w. 571-577Panna Młodaakt I, sc. 9, w. 189akt I, sc. 8akt III, sc. 16, w. 566Rachelaakt I, sc. 36, w. 1281-1283Gospodarzakt I, sc. 24, w. 830-841akt I, sc. 30, w. 1080-1087akt I, sc. 30, w. 1101-1104akt I, sc. 30, w. 1112-1113Czepiecakt I sc.1 w.26-34akt I sc.25 w. 854 -857akt I sc.25 w. 858 - 862akt III sc.19 w. 698 - 700akt III sc. 19 w.714 - 719

Pan Młody

Pan Młody akt I, sc. 9, w. 174-175akt I, sc. 9, w. 190-192akt I, sc. 12akt I, sc. 19, w. 571-577akt I, sc. 23, w. 671-673akt II, sc. 12akt III, sc. 17, w. 605-618Wniosek:

Panna Młoda

Panna Młodaakt I, sc. 9, w. 189akt I, sc. 8,akt III, sc. 16, w. 566Wniosek:

Rachela

Rachelaakt I, sc. 18, w. 524 - 533akt I, sc. 19, w. 556-563akt I, sc. 21, w. 625 - 633akt I, sc. 36, w. 1281-1283akt II, sc. 21, w.960 - 970Wniosek:

Gospodarz

Pan Młodyakt I, sc. 24, w. 830-841akt I, sc. 30, w. 1080-1087akt I, sc. 30, w. 1101-1104akt I, sc. 30, w. 1112-1113akt II, sc. 24akt II, sc. 26akt II, sc. 27 w.1390 - 1396akt II, sc. 30akt III, sc. 33, w. 1059 - 1075Wniosek

Fiszki - bohaterowie "Wesela"

Kto to powiedział? - charakterystyczne cytaty

Chłop potęgą jest i basta - obraz polskiej wsi w "Weselu"

Chłopi o sobieZnajdź w tekście "Wesela" wskazane wypowiedzi bohaterów i je skomentuj, wskazując na cechy i postawy chłopówCzepiec akt I, sc. 25 w. 854-857Czepiec akt I, sc. 1 w. 11-15Czepiec akt I, sc. 25 w. 859-862Klimina akt I, sc. 4 w. 106-109Jasiek akt I, sc. 34Chłopi o inteligentachZnajdź w tekście "Wesela" wskazane wypowiedzi bohaterów i je skomentuj, wskazując na cechy i postawy inteligentów. Jak te opinie świadczą o chłopach?Czepiec akt I, sc. 1 w. 26-33Czepiec akt I, sc. 25 w. 883-890Ojciec akt I sc.26 w. 957-958Jasiek akt I, sc. 33 w. 1152Czepiec akt III sc. 19 w.698-700Inteligenci o chłopachZnajdź w tekście "Wesela" wskazane wypowiedzi bohaterów i je skomentuj, wskazując na cechy i postawy chłopów.Dziennikarz akt I sc. 1 w. 9 i w.19-21Radczyni akt I, sc. 4 w.99-100Pan Młody akt I sc.19 w. 564 - 588Poeta akt I sc. 24 w.28-29Gospodarz akt I sc. 30 w. 1000-1007Pan Młody akt I sc. 30 w. 1098 - 1110Gospodarz akt I sc. 24 w 830-841Maryna akt III sc. 8 w. 268-274

Sen, muzyka, granie, bajka - obraz inteligencji

Inteligencja w dramacie WyspiańskiegoPrzedstawiciele inteligencji w Weselu: Pan Młody, Gospodarz, Poeta, Dziennikarz, Nos, Radczyni, Maryna, Zosia, Haneczka, RachelaInteligencja o sobie:Wyszukaj cytaty, na podstawie których scharakteryzujesz inteligencję jako warstwę społeczną. Weź pod uwagę: Akt I sc. 19 , 24,; akt II sc. 7, 8, 30; akt III sc.2 , 17, 33.Sformułuj charakterystykę inteligencji jako grupy społecznej.Analiza wzajemnych stosunków między inteligencją a chłopstwem. Wybierz i uzasadnij 3 spośród podanych wniosków.Wzajemne stosunki nie układają się dobrze („Każden sobie rzepkę skrobie . . ."). Panowie nie znają i nie chcą poznać realiów życia na wsi. Zainteresowanie chłopami jest sztuczne, podyktowane modą. Traktują się nawzajem z wyższością, co pogłębia dystans między nimi. Ewentualne porozumienie nie jest możliwe, gdyż dzielą ich różnice społeczne oraz historia (wspomnienie krwawej rabacji Jakuba Szeli). Znaczące różnice między nimi uwidaczniają się na płaszczyźnie intelektualnej - inaczej postrzegają świat chłopi, inaczej inteligenci, obie grupy społeczne mają również odmienny sposób myślenia o otaczającej ich rzeczywistości. Chłopi dostrzegli, że to raptowne zainteresowanie nimi wynika jedynie ze znudzenia życiem miejskim - panowie po prostu szukają nowej zabawy i rozrywki. Wzajemne stosunki podszyte są nieufnością i lękiem.1. CHŁOPOMANIAFascynacja folklorem i codziennym życiem chłopów. Mężczyźni z inteligencji często brali sobie za żony chłopki. Postulowano powrót do natury, najlepiej na wieś, która miała być źródłem odnowy sił witalnych i artystycznych, nadwątlonych w wyniku dostosowania się do współczesnego trybu życia (zwalczenie dekadentyzmu).Chłopomania jest krytykowana przez Wyspiańskiego (państwo młodzi nie rozumieją się, Pan Młody przeżywa estetyczny zachwyt swoją żoną, nie miłość, Gospodarz i Poeta nie mogą zapomnieć rabacji, chłopi nie rozumieją historycznego znaczenia jedności narodowej).2. ZRYW NARODOWOWYZWOLEŃCZYJedność chłopsko - inteligencka ma doprowadzić do powstania i wyzwolenia. Jest ono jednak oparte na mitach i mrzonkach. Gospodarz nie traktuje swojej misji (zebrania ludzi do powstania) poważnie - zleca ją Jaśkowi, który gubi złoty róg. Sama waga misji, danej od zjawy, dowodzi jej nierealistyczności. Łatwość, z jaką Chochoł przejmuje władzę na końcu, dowodzi słabości Polaków i przymierza chłopstwa i inteligencji.O inteligencji i chłopach w "Weselu" przeczytasz tutaj:https://ostatnidzwonek.pl/wesele/ser-11.htmlWesele - bohaterowieLucjan Rydel (urodził się w 1870 roku, a zmarł w 1918) był poetą i dramaturgiem. Wywodził się z rodziny krakowskich profesorów Uniwersytetu...Ostatnidzwonek

Taka szopka [...]jeden Sas, drugi w las

4

A to Polska właśnie -Wyspiański jako krytyk wad Polaków

A to Polska właśnie - Wyspiański jako krytyk wad PolakówUważnie przeczytaj zacytowany fragment "Wesela" i ustal, jaką problematykę wprowadza dialog Poety z Panną Młodą.POETAPo całym świeciemożesz szukać Polski, panno młoda,i nigdzie jej nie najdziecie.PANNA MŁODATo może i szukać szkodaPOETAA jest jedna mała klatka -o, niech tak Jagusia przymknierękę pod pierś.PANNA MŁODATo zakładkagorseta, zeszyta trochę przyciaśnie.POETA- A tam puka?PANNA MŁODAI cóz za tako nauka?Serce - !-?POETAA to Polska właśnieKARTA PRACY 1.S. Wyspiański, Wesele(fragm.)„(...) tak by gdzieś het gnało, gnało, tak by się nam serce śmiało do ogromnych, wielkich rzeczy (...)" a tu pospolitość skrzeczy, a tu pospolitość tłoczy, włazi w usta, uszy, oczy; (...)" Poeta do Gospodarza„Wyście sobie, a my sobie. Każden sobie rzepkę skrobie" Radczyni do Kliminy„A, ja myśle, ze panowie duza by juz mogli mieć, ino oni nie chcom chcieć!" Czepiec do Dziennikarza „Taka szopka, bo to nie kosztuje nic potańcować sobie raz: jeden Sas, a drugi w las" Żyd do Dziada„Wina ojca idzie w syna; niegodnych synowie niegodni; ten przeklina, ów przeklina - ród pamięta, brat pamięta, kto te pozakładał pęta i że ręka, co przeklęta, była swoja" Dziennikarz do Stańczyka„Oto naści twoje wiosło; błądzący w odmętów powodzi, masz tu kaduceus polski, mąć nim wodę, mąć" Stańczyk do Dziennikarza„(...) kasjsim zabył złoty róg, ostał mi się ino sznur" Jasiek„No, pan się narodowo bałamuci, panu wolno - a to ładny krój - to już było" Żyd do Pana Młodego„(...) ino kto by nos chcioł użyć kosy wisom nad boiskiem". Czepiec„To ich Lęk i Strach tak wzion, Posłyszeli Ducha głos: Rozpion się nad nimi los." ChochołUzupełnij metaplan, odnosząc się do wad Polaków, które zauważył Wyspiański. Zastanów się, jak jest dziś? Jakie mamy narodowe przywary i co zrobić, aby je zmienić?JAK BYŁO ZA CZASÓW WYSPIAŃSKIEGO?JAK POWINNO BYĆ?DLACZEGO BYŁO TAK, JAK NIE POWINNO BYĆ?CO MOŻNA BYŁO ZROBIĆ, BY ZMIENIĆ SYTUACJĘ?JAK JEST DZISIAJ?JAK POWINNO BYĆ?DLACZEGO NIE JEST TAK, JAK POWINNO BYĆ?CO MOŻNA DZIŚ ZROBIĆ, ABY ZMIENIĆ SYTUACJĘ?Co by było, gdyby... Wyobraź sobie, że Wyspiański żyje dzisiaj. Czyje wesele byłoby najlepszym wydarzeniem, by zilustrować współczesną Polskę? Jakie postaci umieściłbyś/umieściłabyś jako bohaterów w swojej sztuce? Uzasadnij odpowiedź.Stwórz mem, w którym wykorzystasz obecne we współczesnym języku cytaty z „Wesela" i odniesiesz je do współczesnych (po 1989 roku) wydarzeń politycznych, historycznych, osób, instytucji, miejsc lub do osobistej historii... Przygotuj się do trzyminutowej prezentacji swojego mema. (strona internetowa memy.pl

"Wesele" jako rozrachunek z narodowymi mitami

Konfrontacje i kompromitacje narodowych mitów

Teatr mój widzę ogromny

5

Koncepcja teatru ogromnego

...Teatr mój widzę ogromny,wielkie powietrzne przestrzenie,ludzie je pełnią i cienie,ja jestem grze ich przytomny ... ...a słucham, słucham i patrzę- poznaję - znane mi twarze,ich nie ma - myślę i marzę,widzę ich w duszy teatrze!(Stanisław Wyspiański)

W widowiskowym teatrze Stanisława Wyspiańskiego

Źródła

6

https://czytajpl.pl/2019/01/15/stanislaw-wyspianski-ciekawostki-o-autorze-wesela/ https://dzieje.pl/ksiazki/dopoki-starczy-zycia-nowa-biografia-wyspianskiego https://culture.pl/pl/tworca/stanislaw-wyspianski https://culture.pl/pl/dzielo/stanislaw-wyspianski-chocholy https://epodreczniki.pl/a/bronowicka-chata-z-bajki-w-widowiskowym-teatrze-stanislawa-wyspianskiego/D1GyhOeI5 https://epodreczniki.pl/a/chocholi-taniec-na-weselu-stanislawa-wyspianskiego-diagnoza-polski/DsAAXwzpU http://teatrotekaszkolna.pl/konspekt/detal?id=224 http://www.encyklopediateatru.pl/przedstawienie/41231/wesele

http://bycnauczycielem.blogspot.com/2018/05/normal-0-21-false-false-false-pl-x-none.html http://www.filmotekaszkolna.pl/dla-nauczycieli/nasze-lekcje/lekcja-41-film-wobec-innych-sztuk https://ninateka.pl/audio/wokol-tematow-mlodopolskich-stanislaw-wyspianski-finezje-literackie-5-5 https://ninateka.pl/audio/wokol-tematow-mlodopolskich-stanislaw-wyspianski-finezje-literackie-2-5 https://ninateka.pl/audio/wokol-tematow-mlodopolskich-stanislaw-wyspianski-finezje-literackie-1-5 https://barwyszkla.pl/o-witrazach-wyspianskiego/

https://culture.pl/pl/artykul/stanislaw-wyspianski-miedzy-historia-i-mistyka https://niezlasztuka.net/artysta/stanislaw-wyspianski/ http://wlaczpolske.pl/index.php?etap=10&i=203 http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/06/28/stanislaw-wyspianski-wesele-omowienie-analiza-tresc-konteksty/ https://www.eduteka.pl/doc/wesele-wieszcza-wyspianskiego http://www.mdk.webd.pl/_bin/docs/mloda/mloda31.html http://www.interklasa.pl/portal/index/strony?mainSP=subjectpages&mainSRV=jpolski&methid=54881450&page=article&article_id=321192

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=29947321

http://teoria-literatury.cba.pl/index.php/wernyhora-kim-jest-wernyhora-u-wyspianskiego-i-matejki/ https://bieleckaa.pl.tl/Wesele.htm https://klp.pl/wesele/ https://ostatnidzwonek.pl/wesele/

Fragment pracy Franciszka Ziejki zamieszczonej w książce Chłopi - Naród - Kultura, T. III: Oblicze duchowe, pod red. Czesława Kłaka, Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie, Rzeszów 1997.

Dziękuję za współpracę.

Radosława Górska

Odwiedź mnie i zostaw komentarz:

Napisz do mnie: radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Audiobook Film Omówienie Tekst dramatu Opracowanie lektury Start Spis treści 1. Artysta totalny 2. Geneza „Wesela" 3. Sami swoi, polska szopa 4. Taka szopka, [...] : jeden Sas, drugi w las Chwila wielce osobliwa Ta chałupa rozświecona,z daleka jak arka w powodzi Przeczarowywanie rzeczywistości w "Weselu" Struktura utworu Wydarzenia Bohaterowie 5.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autor: Agnieszka Ptasiewicz

Poszedłeś późnym wieczorem do lasku przy szkole...

...mimo że wiedziałeś, iż nie powinieneś... W ostatnim czasie zaginęło tam kilkoro nastolatków.

Byłeś pewien, że Ciebie to nie spotka. A jednak... Gdy usłyszałeś nagły szelest, było już za późno na reakcję - straciłeś przytomność...

Właśnie obudziłeś się w zamkniętej piwnicy wypełnionej książkami.

Rozejrzyj się doładnie! Musi być jakaś szansa na uwolnienie się stąd...

W tym miejscu znajdziesz podpowiedzi. Sięgaj po nie, gdy nie będziesz mógł sam znaleźć wyjścia.

Jeśli teraz nie możesz ruszyć dalej, poszukaj elementu, który nie pasuje do reszty i kliknij na niego.

Odrodzenie

zablokowane

zablokowane

zablokowane

zablokowane

Zajrzyj do otwartych szuflad.

zablokowane

zablokowane

zablokowane

zablokowane

zablokowane

zablokowane

wyłącz i zajrzyj

W otwartej szufladzie była wiadomość...

Jeśteś zamknięty w piwnicy szalonego polonisty. Aby stąd wyjść, musisz powtórzyć wszystkie lektury do egzaminu

Co robisz dalej?

Jeśteś zamknięty w piwnicy szalonego polonisty. Aby stąd wyjść, musisz powtórzyć wszystkie lektury do egzaminu

SPRAWDŹ INNE SZUFLADY

jestem gotowy! IDĘ DAlej!

związana z twórczością pisarzy żyjących w wieku XVI i XVIII. Aby do niej przejść - musisz odnaleźć ich dzieła!

Wyjęcie właściwej książki

z półki otwiera przejście

do dodatkowego pomieszczenia.

Każda spełniona misja da Ci jednowyrazowe hasło - zapamietaj je! Powodzenia!

Przed Tobą najbardziej skomplikowane zadanie! Misja 2 związana jest z twórczością pisarzy tworzących w pierwszej połowie XIX w. Aby do niej przejść - musisz odnaleźć utwory naszych wielkich romantyków! Wyjęcie właściwej książki z półki otwiera przejście

do dodatkowego pomieszczenia. Odnajdź ją! Powodzenia!

Przed Tobą Misja 3 związana z twórczością

w drugiej połowie XIX w.

Przed Tobą Misja 4 związana

z twórczością pisarzy żyjących w XX w.

Aby do niej przejść - musisz odnaleźć

ich utwory! Wyjęcie właściwej książki

z półki otwiera przejście do dodatkowego pomieszczenia. Odnajdź ją! Powodzenia!

Jan Kochanowski
NIE TA KSIĄŻKA!!!
TYM RAZEM MUSISZ SIĘGNĄĆ PO INNĄ!

Jan Kochanowski

Jan Kochanowski

- ze "Śmierci Pułkownika" i "Reduty Ordona"

- ze "Świtezianki" (początek)
NIE TA KSIĄŻKA!!!
TYM RAZEM MUSISZ SIĘGNĄĆ PO INNĄ!

Jan Kochanowski
NIE TA KSIĄŻKA!!!
TYM RAZEM MUSISZ SIĘGNĄĆ PO INNĄ!

Jan Kochanowski
NIE TA KSIĄŻKA!!!
TYM RAZEM MUSISZ SIĘGNĄĆ PO INNĄ!

w teleturnieju. Znajdź przewodniczącego jury ;)
To niestety nie ja...
Najedź na członków jury, oni podpowiadają ;)

Spokojnie - będę czasem podpowiadać...
Ja żyłem w XVIII wieku. Jan w XVI!
Pamiętaj, że Kochanowski i Krasicki pisarze żyjący w XVI i XVIII w.

Moja córka to Urszulka.
Moja ma na imię Julia.
Ten pisarz napisał po jej śmierci "Treny".

Pisałem fraszki, treny i pieśni.

Na to pytanie odpowiedź powinna być oczywista...

Byłem biskupem warmińskim.

To ten sam pisarz, który brał udział w obiadach czwartkowych.

Jestem autorem bajek i satyr.

Jego utwory to np. "Kruk i lis", "Ptaszki w klatce", "Żona modna".

Bohaterem mojego utworu jest pan Piotr.

Żoną pana Piotra była modna Filis.

Byłem sekretarzem króla Zygmunta Augusta.
To nie ja byłam... Ignacy zaś brał udział w obiadach czwartkowych u ostatniego króla Polski.
Ten pisarz wcześniej skończył trzy uniwersytety (w Krakowie, Królewcu i Padwie) i wiele podróżował po Europie.

Żyłem w Oświeceniu.

Oświecenie to epoka przypadająca na XVIII w. - czasy panowania ostatniego króla Polski - Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Bardzo lubię drobne, żartobliwe formy poetyckie zakończone puentą.

Przykładem takiego utworu jest wiersz "Na lipę", "Na zdrowie", "Na dom w Czarnolesie".

Według mnie głównym zadaniem literatury jest pouczać.

Pamiętasz, w jakich epokach żyli Ci pisarze? Ich nazwy mogą pomóc w odpowiedzi...

Dydaktyzm był głównym hasłem epoki, w której żył ten pisarz. Należało wskazywać i piętnować lub ośmieszać niewłaściwe postawy.

Często prawię morały.

Pisarz ten w swoich utworach zawierał morał, czyli pouczenie. Najczęściej było sformułowane wprost na początku lub końcu tekstu.

Musisz zacząć od nowa...

Nic na to nie poradzimy

Gratulacje! Idź dalej!

Super! Idź dalej!

Świetnie! Idź dalej!

W Tobie jest moc! Idź dalej!

Gratulacje! Idź dalej!

Elegancko! Idź dalej!

Pięknie! Idź dalej!

Moja krew! Idź dalej!

Gratulacje! Zostało jeszcze jedno pytanie w tej misji! Śmiało idź dalej!

Gratulujemy! Poprawnie odpowiedziałeś

Hasło nr 1 brzmi: WIEDZA. Możesz iść dalej!

Gratulacje! To już wszystko w tej misji! Zapisz hasło i idź dalej!

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Wspomniana przez Mickiewicza ballada to "Świtezianka". Aby odnaleźć właściwy element uzupełnij cytat z utworu:

"Ona mu z kosza daje maliny,

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Zacznij od skojarzenia związanego z moim utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła.

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi twórczości Adama Mickiewicza. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Kim była tytułowa "Świtezianka"?

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Kim była tytułowa "Świtezianka"?

Za co młodzieńca spotkała kara?

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Kim była tytułowa "Świtezianka"?

Za co młodzieńca spotkała kara?

Jaki nastrój panuje w utworze?

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Kim była tytułowa "Świtezianka"?

Za co młodzieńca spotkała kara?

Jaki nastrój panuje w utworze?

Brawo!!! Otrzymujesz pierwszy element kodu: 2-3

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Ballada za nami... Szykuj się do dalszej drogi!

związany z "Dziadami" cz. II

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Rekwizyt ten związany jest ściśle z miejscem, w którym obchodzony był obrzęd przedstawiony przez Mickiewicza.

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Jaka była wina Aniołków?

Kto przyczynił się do czyjejś śmierci?

Elementy ludowe w utworze to:

wywoływanie i karmienie duchów

Jaka miała być kara Dziewczyny?

Śmierć

zawieszenie pomiędzy światami

Kim byli kruk i sowa?

krewnymi aniołków

Guślarz jakby ducha zobaczył... Spróbuj jeszcze raz!

z Ciebie zadowolony. Kolejny element kodu

Możesz przejść dalej. Szukaj teraz

przedmiotu związanego z "Sonetami krymskimi".

Super! Idź dalej!

Poszukaj przedmiotu nawiązującego do "Sonetów krymskich"

Na mapę kliknij, gdy zdobędziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

W "Sonetach krymskich" mamy motyw podróży. Co mogło wówczas wskazywać drogę, gdy "mrok zapada, nigdzie drogi ni kurhanu"?

W razie potrzeby zerknij do "Stepów akermańskich".

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

elementy związane z utworami dotyczącymi powstania listopadowego

relacja Stefana Garczyńskiego

chatka leśnika

wysadzenie składu

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Jeśli to trudne zadanie, zerknij do tekstów:

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

elementy związane z utworami dotyczącymi powstania listopadowego

relacja Stefana Garczyńskiego

chatka leśnika

wysadzenie składu

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

I jak udało się zrobić dobrze? Ufam, że tak! Idź dalej!

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Jeśli nie wróć, jeśli tak,

masz następny element kodu

i możesz iść dalej!

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Sprawdź lub idź dalej, jeśli jesteś pewny swoich odpowiedzi.

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

A po wykonaniu zadania hrabiego Fredry kliknij

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Od tego wszystko się zaczęło...

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Który bohater "Balladyny" wypowiedział te słowa?

Zapamiętuj kolejność postaci ;)
Ale ja młody, pan czterowieżowy, Ale ja młody, pan czterowieżowy, Ale ja młody, pan czterowieżowy, Bo też ja kiedyś byłem pan nad pany, Stutysiącznemu narodowi miły, Żyłem w purpurze, dziś noszę łachmany. Bo też ja kiedyś byłem pan nad pany, Stutysiącznemu narodowi miły, Żyłem w purpurze, dziś noszę łachmany. Bo też ja kiedyś byłem pan nad pany, Stutysiącznemu narodowi miły, Żyłem w purpurze, dziś noszę łachmany. Ach! ja się kocham, kocham się w człowieku! Ach! ja się kocham, kocham się w człowieku! Ach! ja się kocham, kocham się w człowieku! Nie! nie, nie, jutro odpoczywa matka, A my z siostrzycą idziemy na żniwo. Nie! nie, nie, jutro odpoczywa matka, A my z siostrzycą idziemy na żniwo. Nie! nie, nie, jutro odpoczywa matka, A my z siostrzycą idziemy na żniwo. Jeśli mnie wybierzesz, Szlachetny panie, to musisz obiecać, Że mię do zamku twojego zabierzesz Jeśli mnie wybierzesz, Szlachetny panie, to musisz obiecać, Że mię do zamku twojego zabierzesz Jeśli mnie wybierzesz, Szlachetny panie, to musisz obiecać, Że mię do zamku twojego zabierzesz Cóż to za bóstwo?... Jak marmury blada! Nieżywa?... Boże! a taka podobna Do nieśmiertelnych bogiń!
Oczywiście!
Cóż to za bóstwo?... Jak marmury blada! Nieżywa?... Boże! a taka podobna Do nieśmiertelnych bogiń! Cóż to za bóstwo?... Jak marmury blada! Nieżywa?... Boże! a taka podobna Do nieśmiertelnych bogiń! Zostań w namiocie, nie wychodź na pole, Bo, jak przeczuwam, wkrótce Kirkorczycy Walkę rozpoczną. Obóz jego w dole, A nasz na górze jak gniazdo orlicy. Zostań w namiocie, nie wychodź na pole, Bo, jak przeczuwam, wkrótce Kirkorczycy Walkę rozpoczną. Obóz jego w dole, A nasz na górze jak gniazdo orlicy. Zostań w namiocie, nie wychodź na pole, Bo, jak przeczuwam, wkrótce Kirkorczycy Walkę rozpoczną. Obóz jego w dole, A nasz na górze jak gniazdo orlicy. Już przeszłość zamknięta W grobach... Ja sama panią tajemnicy. Już przeszłość zamknięta W grobach... Ja sama panią tajemnicy. Już przeszłość zamknięta W grobach... Ja sama panią tajemnicy.
Mam już kod, wracam do gry!

Szukasz ostatniego elementu romantycznego szyfru?

Zyskasz go, gdy odpowiesz na dwa pytania:

- ile było wypowiedzi Aliny w tym teście?

- która w kolejności była wypowiedź Goplany?

Jam jest Jacek Soplica!

Przyszedł wreszcie czas na rozszyfrowanie kodu! Powinieneś mieć 6 jego elementów.

Aby rozwikłać tę zagadkę, poszukaj najsłynniejszego fragmentu z dzieła, którego jestem bohaterem. Jest gdzieś na ścianie!

Na mapę kliknij, gdy będziesz już miał rozszyfrowane hasło i będziesz chciał iść dalej

Szukaj tam, gdzie najciemniej!

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Gratulacje!

mapę, aby ruszyć dalej!

Nie wykonuj działań matematycznych! To szyfr...

Przyjrzyj się najbardziej znanemu fragmentowi mojej twórczości. On Cię poprowadzi! Gdzieś tu jest...

Klikaj na przedmioty związane z utworami Adama, Juliusza i moimi i pozyskuj kolejne elementy hasła. Zacznij od skojarzenia związanego z utworem zawartym w zbiorze "Ballady i romanse", który w 1822 roku wyznaczył początek polskiego romantyzmu.

Załamałeś Świteziankę
2 3
Syzyfowe prace

Quo vadis

Latarnik

Podążaj za cyframi, rozwiązując kolejne zadania, zdobędziesz wszystkie elementy hasła! Dowiesz się także co zrobić, aby przejść dalej

Rozwiąż kolejno oznaczone cyframi zadania, aby zdobyć hasło.

Potem kliknij na książkę, aby wyjść

Trwa II wojna światowa.

To czas mroczny i niebezpieczny...

Jedni pisarze dają świadectwo rzeczywistości, jaka ich otacza, inni przenoszą nas w krainę wyobraźni.

Przyjrzyj się oczom i odszukaj te, które należą do bohaterów lektur obowiązkowych powstałych

w tym czasie. Każdy z nich

będzie miał do Ciebie kilka pytań.
Nie! To postać wcześniejsza!
Bohaterowie powieści rozgrywającej się w czasie okupacji w naszym kraju mają do Ciebie te same pytania - wystarczy więc, jak odpowiesz jednemu z nich.

Dlaczego Mały Książę opuścił swoją asteroidę?

Chciał znaleźć przyjaciela

Ułóż puzzle, odpowiadając na pytania dotyczące lektury.

Ile planet odwiedził Mały Książę?

Ułóż puzzle, odpowiadając na pytania dotyczące lektury.

Kim były postacie spotkane na asteroidach?

Ułóż puzzle, odpowiadając na pytania dotyczące lektury.

Z kim zaprzyjaźnił się Mały Książę?

Ułóż puzzle, odpowiadając na pytania dotyczące lektury.

O czym opowiadał Małemu Księciu Lis?

Ułóż puzzle, odpowiadając na pytania dotyczące lektury.

Jakie symboliczne znaczenie ma Róża i Żmija?

Ułóż puzzle, odpowiadając na pytania dotyczące lektury.

ŚWIETNARobota!

Chcesz zacząć raz jeszcze

Odpowiedz na pytanie z ostatniego slajdu quizu związanego z bohaterami "Kamieni

na szaniec" - to będzie Twoje hasło :) Interesuje Cię zawłaszcza głoska hasła

wskazana przez cyfrę ukrytą na lewym uchu lisa. Zapamiętaj ją!

wrócić do escape roomu?

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Jan Kochanowski

Jan Kochanowski
NIE TA KSIĄŻKA!!!
TYM RAZEM MUSISZ SIĘGNĄĆ PO INNĄ!
NIE TA KSIĄŻKA!!!
TYM RAZEM MUSISZ SIĘGNĄĆ PO INNĄ!
NIE TA KSIĄŻKA!!!
TYM RAZEM MUSISZ SIĘGNĄĆ PO INNĄ!
NIE TA KSIĄŻKA!!!
TYM RAZEM MUSISZ SIĘGNĄĆ PO INNĄ!

Jan Kochanowski

Jan Kochanowski

Jan Kochanowski

XBW - Książę Biskup Warmiński

Pierwsza cyfra to numer wersu "Inwokacji", druga - litery w wersie

Gratulacje! Ukończyłeś z sukcesem wszystkie zadania!

Masz cztery hasła. Aby się uwolnić, wpisz pierwsze litery

haseł z misji 1-3 oraz wskazaną wcześniej głoskę z ostatniego uzyskanego słowa! Użyj do tego celu

maszyny do pisania stojącej przy drzwiach.

E

R

R

O

R

A

A

Ci życzę na egzaminie!

Jesteś wolny! weź klucz. Powodzenia!

To już jest koniec!

Dziękuję za wspólną zabawę :)

aby wpisać się na listę zwycięzców ;)

Agnieszka Ptasiewicz

# data[].attributes.attachment_link.description
Autor: Agnieszka Ptasiewicz Poszedłeś późnym wieczorem do lasku przy szkole... ...mimo że wiedziałeś, iż nie powinieneś... W ostatnim czasie zaginęło tam kilkoro nastolatków. Byłeś pewien, że Ciebie to nie spotka. A jednak... Gdy usłyszałeś nagły szelest, było już za późno na reakcję - straciłeś przytomność... Właśnie obudziłeś się w zamkniętej piwnicy wypełnionej książkami.

# data[].attributes.attachment_link.description
We built Wakelet using the latest technologies to make it faster and easier to use. Unfortunately, your browser doesn't support those technologies.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zbrodnia i kara

powtórka

Szanowni Państwo przed Wami kolejna porcja zadań ze "Zbrodni i kary". Oczywiście służą one jedynie utrwaleniu wiedzy i nie są obowiązkowe. Przyjemnej pracy

Napisz, jakie przekonania ujawniają zacytowane wypowiedzi. Podaj ich autorów.CytatPrzekonaniaAutordajmy na to, że na moim miejscujest Napoleonjest sobie po prostu jakaś śmieszna staruszka, wdowa po rejestratorze, którą na domiar trzeba zabić, aby z jej kuferka sprzątnąć gotówkę (dla kariery! Rozumiesz?)zabiłem... wzorując się na autoryteciepostanowiłem zawładnąć pieniędzmi starej i użyć ich na pierwsze lata, już nie dręczyć matki, zapewnić sobie warunki do nauki i pierwsze kroki po skończeniu uniwersytetua wszystko to zrobić z rozmachem, radykalnie, tak by stworzyć sobie już zupełnie nową karierę, wstąpić na nową, niezależną drogę... I oto... i oto wszystko... Więc zabiłem...Przecież zabiłem tylko wesz [...], bezużyteczną, plugawą, szkodliwą.władza tylko temu idzie do rąk, kto śmie nachylić się po nią i wziąć. Jeden, jeden tylko warunek obowiązuje: wystarczy odważyć sięOdstąpił pan od Boga i Bóg pana poraził, oddał szatanowi!...pokłoń się, najpierw pocałuj ziemię, którą splugawiłeśWtedy Pan Bóg znowu ześle ci życie.Przyjąć cierpienie i odkupić się przez nie - oto co trzeba.

Scharakteryzuj światopogląd i świat wartości Raskolnikowa i Soni.

Przeanalizuj relacje łączące bohatera z innymi ludźmi (Rodion a kobiety: matka Pulcheria Aleksandrowna, siostra Dunia - Awdotia Romanowna, Anastazja (służąca), Zarnicyna (gospodyni) - Praskowia Pawłowna, Sonia - Zofia Siemionowna, Alona Iwanowna i jej siostra Jelizawieta, Katarzyna Iwanowna Marmieładowa; Rodion a mężczyźni: Porfiry, Razumichin, Łużyn, Swidrygajłow, Marmieładow).

Wypełnijdiagram postaci. Chodzi w nim o to, byśmy mogli spojrzeć na bohatera nie tylko z punktu widzenia narratora, ale także zinterpretować zachowanie postaci, ocenić, czy i jak się zmienia, co mówi i co o nim sądzą inni. Wszystko to pomoże określić główny problem utworu.

SZEŚĆ MYŚLOWYCH KAPELUSZYEDWARDA DE BONOPytanie problemowe:Czy Rodion postąpił słusznie, zabijając starą lichwiarkę?Czerwony kapelusz:Oceń czyn Rodiona Raskolnikowa (chodzi o stosunek emocjonalny do opisywanej postaci).Biały kapelusz:Przedstaw rzeczowo, bez oceny subiektywnej, emocjonalnej, bez oceniania, fakty z życia Rodiona (może być w formie planu w punktach).Czarny kapelusz:Zapisz w punktach argumenty, którymi posłużył się Rodion, uzasadniając swoją decyzję o zabiciu lichwiarki. Możesz też posłużyć się jego artykułem.Żółty kapelusz:Zapisz w punktach argumenty przemawiające za tym, że Rodion powinien się przyznać do swojej winy. Co na tym zyska?Zielony kapelusz:W jaki inny sposób mógłby Rodion zrealizować swoje ambicje i przekonanie o swej wyjątkowości? Zaproponuj kilka rozwiązań.Niebieski kapelusz: Podsumuj zebrane wiadomości na temat Rodiona Raskolnikowa. Czy istnieją takie okoliczności, które pozwalają na odebranie człowiekowi życia? Czy do takich sytuacji będzie należał czyn Rodiona?

Wymień negatywne dla mordercy konsekwencje popełnienia zbrodni.

Przeczytaj wskazówkę interpretacyjną Zbrodni i kary Antoniego Semczuka, badacza literatury rosyjskiej, i wykonaj polecenia.W powieści pisarz obalił teorię Raskolnikowa w ten sposób, że poddał bohatera pasmu udręczeń: zbrodnia niesie i zawiera w sobie karę. Przyczyną tych cierpień jest uświadomienie sobie przez bohatera, że nie jest Napoleonem i należy do pogardzanego przez siebie „materiału" ludzkiego. Aktem zabójstwa zabił siebie, swoje wyobrażenie o własnych możliwościach, o tym, iż należy do „klasy" Napoleonów. [...] Udręki Raskolnikowa mają swe źródło w głowie, a nie w sercu. Do tej głowy nie mogą przemówić argumenty Soni. Raskolnikow uosabia siłę i manowce racjonalizmu. Sonia - prawdy objawione Chrystusa.Antoni Semczuk, Literatura rosyjska w latach 1855-1881,[w:]Dzieje literatur europejskich, t. 3, cz. 1,pod red. W. Floryan, Warszawa 1989, s. 147.a) Wyjaśnij różnice między drogą serca a drogą rozumu.b) Wskaż demagogiczność rozumowania Raskolnikowa.

O czym świadczą opisane reakcje postaci?Opis reakcjiInterpretacjarzekła z rozpaczą, porwała się z klęczek, rzuciła mu się na szyję, objęła i mocno, mocno ścisnęła ramionamikrzyknęła zapamiętale, nie słysząc jego słów, i nagle załkała spazmatycznieRaskolnikow odchylił się i spojrzał na nią ze smutnym uśmiechem.dwie łzy spłynęły mu z oczu i zawisły na rzęsachjęknęła udręczonaciągnął z egzaltacjązapytał, podnosząc nagle głowę i patrząc na Sonię z twarzą straszliwie wykrzywioną cierpieniemzerwała się z miejsca, a jej oczy dotychczas pełne łez, roziskrzyły się naglepytała go, cała drżąca jak w ataku, chwyciwszy go za obie ręce, mocno cisnąc je do swoich i patrząc na niego płomiennym wzrokiemZdumiał się, był prawie oszołomiony jej raptownym uniesieniem.

Przeanalizuj jeszcze raz przygotowaną prezentację.PREZENTACJA

Przeanalizuj załączone fragmenty "Zbrodni i kary" oraz odpowiedz na pytania.KLIK

Wykład monograficzny

Zapoznaj się z prezentacja dotyczącą śledczego Porfirego- bohatera Zbrodni i kary.PREZENTACJA

Wszystkie materiały są własnością intelektualna wydawnictw: GWO, WSiP, Nowa Era. Zebrane w jednym miejscu służą tylko i wyłącznie do celów edukacyjnych.

# data[].attributes.attachment_link.title
ZBRODNIA I KARA by Paweł Domzalski on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbrodnia i kara powtórka Szanowni Państwo przed Wami kolejna porcja zadań ze "Zbrodni i kary". Oczywiście służą one jedynie utrwaleniu wiedzy i nie są obowiązkowe. Przyjemnej pracy Napisz, jakie przekonania ujawniają zacytowane wypowiedzi. Podaj ich autorów.CytatPrzekonaniaAutordajmy na to, że na moim miejscujest Napoleonjest sobie po prostu jakaś śmieszna staruszka, wdowa po rejestratorze, którą na domiar trzeba zabić, aby z jej kuferka sprzątnąć gotówkę (dla kariery!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cyprian Kamil Norwid

Wybrane utwory

Opracowanie

Radosława Górska

Spis treści

Człowiek i dzieło

Poeta wobec świata

Antropologia Norwida

Piekielna przestrzeń miasta

Przeszłość, przyszłość, wieczność

Sztuka i artysta

Miłość

Świat salonu

Człowiek i dzieło

Polskie radio - Cyprian Kamil Norwid czwarty wieszcz narodowy

Norwid i ostatni romantycy

Biografia poety

Polskie radio - Norwid jak gra komputerowa

"Myśli" - słuchowisko czyta Henryk Machalica

Przeszłość,przyszłość, wieczność

Bema pamięci żałobny - rapsod

Do obywatela Johna Browna

Przeszłość

Rozebrana

Przeszłość

1Nie Bóg stworzył p r z e s z ł o ś ć i śmierć, i cierpienia,Lecz ów, co prawa rwie,Więc nieznośne mu - dnie;Więc, czując złe, chciał odepchnąć s p o m n i e n i a!2Acz nie byłże jak dziecko, co wozem leci,Powiadając: "O! dąb Ucieka!... w lasu głąb..." -Gdy dąb stoi, wóz z sobą unosi dzieci.3P r z e s z ł o ś ć - jest to dziś tylko cokolwiek daléj:Za kołami to wieśNie - jakieś tam... c ó ś, g d z i e ś,G d z i e n i g d y l u d z i e n i e b y w a l i !...

Dyskutant 1

Wiersz ma charakter dialogowy. Każda strofa przynosi głos jednego z dyskutantów, który polemizuje z poprzednikiem i wprowadza własną koncepcję.

Dyskutant 2

Dyskutant 3

Polemika z poprzednikiem

Teza

Uzasadnienie

Szatan

nie znosił rajskiej teraźniejszości

stworzył przeszłość, aby móc odepchnąć wspomnienia, zapomnieć o złu, jakie wyrządził

Polemika z poprzednikiem

Teza

Omówienie

Szatan nie byłby tak naiwny jak dziecko, żeby wierzyć, że przeszłość znika, gdy jej nie widać.

Definicja

Konkluzja z dotychczasowych wywodów. Ma charakter sentencjonalny

Polemika z poprzednikami i jednocześnie doprecyzowanie definicji

Podsumowuje dyskusję, wyciąga wniosek. Definiuje tutyłową przeszłość. Jest ona czymś bliskim i swojskim. Jest tylko wcześniejszym fragmentem chwili, w której żyjemy. Stanowi część wieczności razem z przyszłością.

Jak głosi Post scriptum Norwida - „Nie tylko przyszłość wieczna jest - nie tylko! I przeszłość, owszem, wieczności jest dobą" (1861).

Struktura wypowiedzi

Wiersz ma nie jeden podmiot mówiący, lecz rozkłada się na kilka mówiących głosów, zawzięcie ze sobą dyskutujących. Jest dyskusją składającą się z replik, pokrywających sie ze strofami. Oznacza to, że Przeszłość ma kształt dialogu.

Bema pamięci żałobny - rapsod

Generał Jóżef Bem

Geneza rapsodu

Tekst wiersza

Czas w utworze

Trzy czasy: rok pogrzebu 1850, czasy średniowiecza i przyszłość splatają się w wierszu, tworząc wieczność:

Pomysł i treści zaczerpnęłąm z artykułu Agaty Kucharskiej-BabuliLITERACKO-MUZYCZNY OBRAZ CEREMONII POGRZEBOWEJW WIERSZU CYPRIANA KAMILA NORWIDA BEMA PAMIĘCI ŻAŁOBNY-RAPSOD, SONACIE B-MOLL OP. 35 FRYDERYKA CHOPINA,PIEŚNI CZESŁAWA NIEMENA I IMPROWIZACJACH JAZZOWYCH

Bema pamięci żałobny-rapsod jest dedykowany bohaterowi powstania listopadowego i Wiosny Ludów, który zasłynął nie tylko jako wielki wojownik i wódz, ale także przyczynił się do pojednania Węgrów z południowymi Słowianami i Rumunami. Cieszył się szacunkiem Europejczyków, a pamięć o jego czynach i postawie przetrwała pomimo śmierci generała.C.K. Norwid, opatrując wiersz mottem zawierającym słowa Hannibala: „Przysiędze danej ojcu wierny jestem do dziś...", zwrócił uwagę na to, że można postawić naszego bohatera na równi z najwybitniejszymi mężami wszech czasów. Poświęcony mu rapsod powstał rok po pochówku żołnierza i właśnie ceremonia tego pożegnania jest przedmiotem jego opisu. Wizja poetycka jednak znacznie odbiega od wydarzeń rzeczywistych.Prawdziwy pogrzeb generała opisał Ignacy Opacki w sposób następujący: W południe gromada internowanych Węgrów zaniosła trumnę z ciałem Bema na mahometański cmentarz [...]. Ciało wyjęto z trumny, złożono w grobie głową ku Mekcewedle, według obrządku mahometańskiego [...]; nie oddano nawet salwy honorowej .Tak więc opis Norwidowski to zapis monumentalnej ceremonii, która nigdy nie miała miejsca. W ten sposób poeta uhonorował generała, kreując słowami pogrzeb przypominający pochówek rycerza, na zawsze utrwalając taką wizję w umysłach czytelników rapsodu.rapsod (gr. rhapsoidia pieśń rapsoda)Utwór poetycki lub wydzielony fragment większego utworu epickiego, opiewający w podniosłym stylu bohaterów i wydarzenia historyczne, wykonywany w starożytnej Grecji przez wędrownych recytatorów. W literaturze nowożytnej odwołania do tej formy mają charakter stylizacji, np.: Bema pamięci żałobny rapsodC. K. Norwida.Zawodowy recytator, śpiewak wędrowny w starożytnej Grecji. W odróżnieniu od dawniejszych aojdów z epoki przedhomerowej rapsodowie wygłaszali cudze teksty, choć niektórzy z nich zapewne też byli poetami. Dzięki ich działalności skrystalizowała się forma eposu homeryckiego. Rapsodowie występowali podczas świąt i uroczystości, przystrojeni w wieniec laurowy i z laską, symbolem władzy nad słuchaczami, w ręce.

Elementy wykorzystane w tym widowisku przywołują czasy średniowiecza i etos Rolanda. Są tu wymienione atrybuty takie jak: miecz, chorągwie, tarcze, trąby, topory, sokół - symbol męstwa, bohaterstwa, majestatu i rycerstwa, a na miejsce spoczynku odprowadzają generała rycerze.Choć Norwid cofnął czas pogrzebu w daleką przeszłość, w piątej strofie narracja jest prowadzona w czasie przyszłym. Kondukt przechodzi granicę grobu i idzie dalej tam, gdzie zwykli ludzie, a więc tacy, którzy niczym się nie wsławili ani nie okazali bohaterstwa, nigdy nie dojdą. Pochód będzie podążał do „ujętych snem grodów", aby zedrzeć z oczu zemdlałego, bezsilnego, uśpionego narodu „pleśń". Ma walić do bram grodów urnami z prochami tych, co polegli w walce, gwizdać „w szczerby toporów" zniszczonych od ofiarnej walki, by zbudzić sumienia społeczne znakomitym przykładem. Utwór nie ma zakończenia. Kondukt będzie szedł aż do skończenia świata - „Dalej - dalej - - ".Te dwa krótkie słowa i umieszczone po nich dwa myślniki są jak dwa następne kroki. Jest w nich wciąż ta sama perspektywa niezmierzonej dali, początek nowej strofy, którą ludzkość ma dopiero napisać, rodzący (nieodłączną od tak dobrze przez nas rozumianego niepokoju) nadzieję, przeczucie lat i wieków, które przyjdą .Pamięć o Bemie zawsze będzie budzić sumienia społeczeństw, narodów. Wiersz Norwida mitologizuje postać wybitnego męża, ukazuje go jako symbol, o którym pamięć zawsze będzie żywa. Wskazuje na to także tytuł utworu - „Bema pamięci...".

Cyprian Kamil Norwid, Bema pamięci żałobny-rapsod ...Iusiurandum patri datum usque ad hanc-diem ita servavi... AnnibalICzemu, Cieniu, odjeżdżasz, ręce złamawszy na pancerz,Przy pochodniach, co skrami grają około twych kolan? -Miecz wawrzynem zielony i gromnic płakaniem dziś polan;Rwie się sokół i koń twój podrywa stopę jak tancerz.- Wieją, wieją proporce i zawiewają na siebie,Jak namioty ruchome wojsk koczujących po niebie.Trąby długie we łkaniu aż się zanoszą, i znakiPokłaniają się z góry opuszczonymi skrzydłamiJak włóczniami przebite smoki, jaszczury i ptaki...Jako wiele pomysłów, któreś dościgał włóczniami...IIIdą panny żałobne: jedne, podnosząc ramionaZe snopami wonnymi, które wiatr w górze rozrywa,Drugie, w konchy zbierając łzę, co się z twarzy odrywa,Inne, drogi szukając, choć p r z e d w i e k a m i z r o b i o n a...Inne, tłukąc o ziemię wielkie gliniane naczynia,Czego klekot w pękaniu jeszcze smętności przyczynia.IIIChłopcy biją w topory pobłękitniałe od nieba,W tarcze rude od świateł biją pachołki służebne;Przeogromna chorągiew, co się wśród dymów koleba,Włóczni ostrzem o łuki, rzekłbyś, oparta pod-niebne...IVWchodzą w wąwóz i toną... wychodzą w światło księżycaI czernieją na niebie, a blask ich zimny omusnął,I po ostrzach, jak gwiazda spaść nie mogąca, przeświéca,Chorał ucichł był nagle i znów jak fala wyplusnął...VDalej - dalej - aż kiedyś stoczyć się przyjdzie do grobuI czeluście zobaczym czarne, co czyha za drogą,K t ó r e a b y p r z e s a d z i ć , L u d z k o ś ć n i e z n a j d z i e s p o s o b u,Włócznią twego rumaka zeprzem jak starą ostrogą...VII powleczem korowód, smęcąc u j ę t e s n e m g r o d y ,W bramy bijąc urnami, gwizdając w szczerby toporów,Aż się mury Jerycha porozwalają jak kłody,Serca zmdlałe ocucą - pleśń z oczu zgarną narody.... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Dalej - dalej - -

Muzyczność tekstu

Informacje

Zadanie 1

Zadanie 2

Sonata funebre Fryderyka Chopina

Ten muzyczny kontekst uzasadnia nie tylko wspólna tematyka dzieł, ale także fakt, iż C.K. Norwid niezwykle kompozytora cenił, uznając go za jednego z najwybitniejszych ludzi wszech czasów. Sam poświęcił muzykowi cztery utwory. Dzień po jego śmierci stworzył lapidarny, lecz wybitny Nekrolog, z wielokrotnie cytowanymi słowami: „Rodem warszawianin, sercem Polak, a talentem świata obywatel". Postać F. Chopina pojawia się także w Norwidowskim Promethidionie, w którym został on nazwany artystą „naczelnym" , Czarnych Kwiatach oraz wierszu Fortepian Szopena. Dla poety twórczość kompozytora to „rodzaj sacrum, nie tylko muzyki, ale i patriotyzmu".Sonata b-moll op. 35 to utwór, którego komponowanie rozpoczął F. Chopin od finału. Na fragmencie rękopisu można odnaleźć znamienną datę - 28 listopada 1837. Dzień będący wigilią rocznicy powstania listopadowego daje podstawę, by przypuszczać, że to narodowy dramat zainspirował kompozytora do stworzenia tego najsłynniejszego fragmentu utworu i jednego z najpopularniejszych dzieł F. Chopina w ogóle.Trudno wyobrazić sobie większą kondensację ekspresji żałobnej, dokonanej tak bardzo oszczędnymi środkami - przede wszystkim poprzez kontrast. [...] Naprzeciw realizowanego z zimną krwią ostinata staje napięta dramatycznie, punktowana melodia, zrazu ściszona, później wybuchająca niemal krzykiem.Liryczno-tragiczna melodyka prawej ręki, równie piękna, co smutna, została osadzona na tle ćwierćnutowego, jednostajnego basu, odzwierciedlającego krok wolnego pochodu. Całość nasuwa skojarzenie z dramatycznym konduktem, zmierzającym do miejsca przeznaczenia. Sonata b-moll była interpretowana wielokrotnie, jednak zawsze słyszano w niej nastrój funeralny.Choć muzyka w swym założeniu jest sztuką asemantyczną, przykład Sonaty b-moll F. Chopina dowodzi, że nawet utwór nieposiadający słów ani programowego tytułu może wywoływać u słuchaczy skojarzenia pozamuzyczne, związane z konkretną treścią. Świadczy to o tzw. literackości muzyki, której istotę sformułował Michał Głowiński.Nie bez powodu zatem przez współczesnych kompozytor był nazywany: „najśmielszym i najdumniejszym duchem poetyckim doby obecnej", „po prostu poetą" czy „poetą tonów"

Czesław Niemen - Bema pamięci żałobny rapsod

Kompozycja Czesława Niemena stworzoną do słów wiersza. Pieśń Bema pamięci żałobny-rapsod17, umieszczona na płycie Enigmatic w 1970 roku, od razu zdobyła serca publiczności i krytyków. Przez osiemnaście tygodni gościła na I miejscu listy przebojów Studia Rytm i zyskała status „złotej płyty". W nagraniu wzięli udział znakomici muzycy: Zbigniew Namysłowski - saksofon altowy, Janusz Zieliński - gitara basowa, Tomasz Jaśkiewicz - gitara, Czesław Bartkowski - perkusja, Zbigniew Sztyc - saksofon tenorowy, Michał Urbaniak - saksofon tenorowy, flet; kompozytor zagrał na organach Hammonda i wykonał partię wokalną. Melodyka pieśni napisanej do tekstu wieszcza oraz sposób jej zaaranżowania doskonale podkreślają sens Norwidowskiego wiersza. Utwór rozpoczyna się dźwiękami imitującymi bicie kościelnych dzwonów, co od pierwszych taktów przenosi słuchacza w rzeczywistość sakralną, wywołując skupienie i nastrój kontemplacji tematyki eschatologicznej. Po chwili dołączają do nich brzmiące jak w kościele organy, by po wydobyciu kilkunastu akordów oddać pola chórowi wykonującemu a capella przypominający monumentalny chorał gregoriański tekst do słów Hannibala, będących mottem wiersza. Po tym kilkuminutowym, rozbudowanym wstępie rozbrzmiewa głos Czesława Niemena. Brzmi niezwykle emocjonalnie, na przemian liryczny i niemal krzyczący. Dramatyzm przekazu podkreśla odmienna niż dotychczas stylistyka muzyczna. Brzmienie sakralne ustępuje miejsca rockowemu. Śpiew zostaje wzmocniony dynamiczną perkusją, gitarą basową i elektryczną oraz nowocześnie brzmiącymi organami elektrycznymi. Ten ciekawy zabieg aranżacyjny sprawia, że sacrum - tekst o mężu Hannibalowi równym, zespala się z profanum - ostrym, rockowym brzmieniem. Choć efekt jest zaskakujący, pozytywnie wpływa na kształt dzieła, dopełniając zamysł Norwida. Czas przeszły, podkreślony archaizacją ceremonii pogrzebowej, łączy się ze współczesnością, dowodząc, że młodzi rozumieją sens wiersza i pragną kontynuować misję ukazanego w nim bohatera. Pieśń kończy chór, śpiewający ostatnie słowa: „Dalej - dalej - - ". Dźwięki wznoszą się coraz wyżej i nagle muzyka cichnie, nie zamykając dzieła żadną codą. Słuchacz ma wrażenie, że wokaliza nadal brzmi, a chór się jedynie oddalił, gdzie indziej wykonując swoją partię. Tym samym pieśń C. Niemena dodatkowo wzmacnia sens Norwidowskiego przekazu - kondukt opłakujących Bema idzie cały czas, aż po dzień dzisiejszy, budząc śpiące narody.

Artur Dutkiewicz Trio "Bema Pamięci Rapsod"

Niedawno kompozycja C. Niemena do słów C.K. Norwida doczekała się nowych odczytań. W roku 2009 Artur Dutkiewicz wraz ze swoim trio w składzie: Artur Dutkiewicz - fortepian, Sebastian Frankiewicz - perkusja i Dariusz Oleszkiewicz - kontrabas, nagrali płytę CD zatytułowaną Niemen Improwizacje18 . Znalazło się na niej kilka utworów artysty19 przearanżowanych na harmonię jazzową. Jednym z songów, który zainspirował współczesnych muzyków, był Bema pamięci żałobny-rapsod. Do pierwowzoru upodabnia go jedynie skomponowana w latach 60. linia melodyczna. Artyści zrezygnowali z monumentalnego tonu, stylistyki obrzędów sakralnych. Utwór jest niezwykle ascetyczny, prosty, bez jakichkolwiek ozdobników, które zakłóciłyby odbiór niezwykle subtelnego, lirycznego tematu muzycznego. Wykonawcy zrezygnowali w nim z tekstu, powierzając partię solową pianiście. Pomimo iż zespół nie podaje słów, słuchacz znający wcześniej pieśń Niemena mimowolnie powtarza je w myślach. Recytuje bezgłośnie Norwida, sprawiając, że spełnia się idea poety - jego słowa i pamięć o bohaterskim generale Józefie Bemie są przekazywane z pokolenia na pokolenie, a korowód idzie „Dalej - dalej - -", aż po współczesność. Kolejni artyści, poprzez swoiste środki wyrazu, powtarzają słowa wieszcza.

„Partytura" literacka, czyli tekst poetycki, implikuje partyturę literackomuzyczną, która z kolei stanowi źródło inspiracji dla partytury muzycznej. Ostatni tekst stanowi intertekstualną kompilację utworów, z których się narodził. Jego palimpsestowy charakter może być oczywisty i zrozumiały jedynie dla odbiorcy znającego zarówno wiersz Bema pamięci żałobny-rapsod, jak i pieśń C. Niemena. Choć zdawać by się mogło, że to właśnie utwór muzyczny zyskał w tym procesie najwięcej, nie jest to oczywiste, bowiem każde z dzieł, zarówno pierwowzór, jak i kolejne, powstałe na jego kanwie, zyskały nowy kontekst interpretacyjny. Dzięki temu, że pokolenia artystów tworzących wiele lat po C.K. Norwidzie wciąż inspirują się poezją wieszcza, jego wiersz trafia, pomimo upływu czasu, do kolejnych grup słuchaczy, zyskując świeżość i status dzieła ponadczasowego.

C.K. Norwid wykreował w swym wierszu świetny, przemawiający do wyobraźni ceremoniał, opisując go w myśl zasady decorum podniosłym, najwyższej próby językiem. Uwagę zwracają muzyczne walory tekstu, które dodatkowo podkreślają uroczysty charakter wiersza. Muzyczność Norwidowskich słów wynika przede wszystkim z zastosowanego przez autora rytmu: / / / / / /- - - - - - - + - - - - - - - -Cze - mu cie - niu od - jeż - dżasz rę - ce zła - maw - szy na pan - cerzZastosowany przez poetę heksametr, tworzący tok trocheiczno-daktyliczny, nobilituje przedstawioną tematykę, nadając jej odpowiednią rangę. Ten specyficzny pochód sylab akcentowanych i nieakcentowanych zawsze, jak podaje Adam Kulawik, „pojawiał się dla potrzeb stylizacyjnych. Dający się skandować, dysponujący szeroką frazą znakomicie nadawał się do użytku tam, gdzie potrzeba było podniosłości i patosu". Zdzisława Kopczyńska i Lucylla Pszczołowska podkreślają, iż w wierszu Bema pamięci żałobny- rapsod:"Heksametryczny rytm wypowiedzi obrazuje miarowy, uroczysty krok uczestników żałobnego pochodu. Każdy słowny element tej wypowiedzi, na który pada akcent metryczny, uzyskuje wyrazistość równoważną pod względem siły ze wszystkimi pozostałymi elementami przypadającymi na tzw. mocne pozycje metru. W sumie - mocny, niespieszny, 6-akcentową miarą odmierzany rytm Norwidowskiego rapsodu w sposób nieodparcie przekonywający współbuduje znaczenie zawarte w utworze" .Zastosowanie przez poetę stylu wysokiego, reprezentowanego przez heksametr, podkreśla znaczenie każdego użytego w wierszu słowa i rangę przedstawionej w nim idei. Regularny rytm niejako wpisuje słowa w takty, zbliżając tekst literacki do utworu muzycznego. Układ sylab akcentowanych i nieakcentowanych dodatkowo buduje linię intonacyjną, tworzoną przez dźwięki wyższe i niższe, co z kolei sprawia, że podczas interpretacji głosowej można usłyszeć melodię, zbudowaną z sylab o różnej wysokości. Muzyczność wiersza kształtują ponadto użyte w nim wyrazy, nazywające dźwięki stanowiące akustyczne tło orszaku: „idą panny żałobne [...] tłukąc gliniane naczynia, czego klekot w pękaniu jeszcze smętności przyczynia", „chłopce biją w topory", „w tarcze [...] biją pachołki służebne". Odgłosy tworzone przez uczestników marszu brzmią jak utwór wykonywany na instrumentach perkusyjnych o nieokreślonej wysokości: głucho klekoczących kołatkach i metalicznych talerzach. Na pierwszym planie zaś słychać chorał, czyli liturgiczny śpiew jednogłosowy, który w pewnym momencie „ucichł był nagle". Muzyczny charakter widowiska podkreślają pojęcia przypisane sztuce dźwięków. Kondukt kroczy „przy pochodniach, co skrami grają", „koń [...] podrywa stopę jak tancerz", a „trąby długie we łkaniu aż się zanoszą".

Podzielcie się na grupy. Wasze zadanie polega na naśladowaniu dźwięków brzmiących w rapsodzie Norwida, czyli: zawodzenia panien żałobnych,metalicznych dźwięków toporów,głuchego klekotu glinianych naczyń,imitacji zawodzących trąb,na tle jednogłosowego chorału (np. znanego ze współczesnych uroczystości pogrzebowych Psalmu 91 Kto się w opiekę odda Panu swemu7 )i wyraziście recytowanego tekstu Norwidowskiego heksametru.

Muzyczność wiersza warto odszukaj także w specyficznym ukształtowaniu jego warstwy brzmieniowej. Na uwagę zasługują tu niewątpliwie:instrumentacja głoskowa - nagromadzenie głosek: cz, dź, sz, r, ż, ch, t, d (twardość brzmienia podkreśla surowość, powagę pogrzebu), np.:mnogość onomatopei, np.: stosowanie pauz, np.:melodyjność - pytania retoryczne, np.:kończenie zdań i strof wielokropkami, np.:

Do obywatela Johna Brown

DO OBYWATELA JOHNA BROWN(Z listu pisanego do Ameryki w 1859, listopad)Przez Oceanu ruchome płaszczyznyPieśń Ci, jak mewę, posyłam, o! Janie...Ta lecieć długo będzie do ojczyznyWolnych - bo wątpi już: czy ją zastanie?... -Czy też, jak promień Twej zacnej siwizny,Biała - na puste zleci rusztowanie :By kata Twego syn rączką dziecinnąKamienie ciskał na mewę gościnną! *Więc, niźli szyję Twoją obnażonąSpróbują sznury, jak jest nieugiętą;Więc, niźli ziemi szukać poczniesz piętą,By precz odkopnąć planetę spodloną -A ziemia spod stóp Twych, jak płaz zlękniony,Pierzchnie - więc, niźli rzekną: "Powieszony..." -Rzekną i pojrzą po sobie, czy kłamią? - -

John Brown

Więc, nim kapelusz na twarz Ci załamią,By Ameryka, odpoznawszy syna,Nie zakrzyknęła na gwiazd swych dwanaście:"Korony mojej sztuczne ognie zgaście,Noc idzie - czarna noc z twarzą Murzyna!" *Więc, nim Kościuszki cień i WaszyngtonaZadrży - p o c z ą t e k p i e ś n i przyjm, o! Janie...Bo p i e ś ń n i m d o j r z y, c z ł o w i e k n i e r a z s k o n a,A n i ź l i s k o n a p i e ś ń, n a r ó d p i e r w w s t a n i e.

Wiersz ma charakter listu otwartego.

Kto jest adresatem wiersza? Jakie stanowisko wobec „sprawy" Johna Browna zajmuje podmiot liryczny?Kto jest adresatem wiersza? Jakie stanowisko wobec „sprawy" Johna Browna zajmuje podmiot liryczny?iot liryczny?

Potraktuj tekst jak mowę oskarżycielską. Kto jest oskarżany? Czy tylko amerykański wymiar sprawiedliwości, który skazał Johna Browna na śmierć ?

Przytocz obrazy apokaliptyczne, jakie pojawiają się w wierszu.

Zwróć uwagę na kategorię czasu w wierszu. Norwid wyraźnie tworzy atmosferę pośpiechu. Jakimi środkami osiąga ten efekt? W jakim celu go stosuje?

Jaką wymowę wnosi do utworu tekst zapisany rozstrzelonym drukiem?

Zbierz dotychczasowe wnioski i zredaguj notatkę interpretacyjną.

Rozebrana

ROZEBRANABALLADAIAni jej widzieć wieczorem, ni z rana,B o r o z e b r a n a...* * * * * * * * * * * * * * * * * * * *Więc śpi zapewne! - niech raz rzekną szczerzeSłużebne panny,Lub że, gdy wstawa i nim się ubierze,Używa wanny.IITymczasem s z w a c z e k t r z y stoi z pudłamiI s z e w c ó w s p o r o,C o, n i c n i e w i d z ą c, swymi d o m y s ł a m iMiary Jej biorą.

IIITymczasem dzieci o rannej godzinieG d z i e ś do szkół idą;Oracz wywleka pług, i Wisła płynie,I Warta z Nidą.IVBłogi jest p e j z a ż, błogą woń poranna,Gdy wstają zorze -Ale cóż, kiedy ona, rozebrana,Wyjrzeć nie może!VŚwiat na to rzecze: "Niech się ubierzeN a t r z y s p o s o b y:Z a c h o d n i o-w s c h o d n i o -p s t r e weźmie odzieżeLub wór żałoby!..."

VITo ja gdy słyszę, mam zdanie odmienneO Rozebranéj:Wszakże nieskryte jest, a tak promienneŁono Dyjany!VIIAkteon blednie blaskiem uderzony,Nie cofa psiarni trąb hałas;Hyperbolejski las drży przerażony,Jak wiotki trzęsąc się szałas...VIIIGdy ona przecie bez zbroi - bez togi -Pełna powagi i krasy,Pamiętna tylko, że po wsze czasyTak - karzą Bogi!

Kim jest bohaterka ballady?Uważnie przeanalizuj tekst i zbierz informacje.StrofaCytatInterpretacjaIRozebrana;zapewne śpi; gdy wstawa [...] używa wannytaka, która się rozebrała; którą ktoś rozebrał; na której ktoś dokonał rozbioru; wielka dama;IIszwaczek trzy i szewców sporo...IIIWisła płynie i Warta z NidąIVwyjrzeć nie możeV"Niech się ubierze na trzy sposoby: zachodnio-wschodnio-pstre weźmie odzieże/ lub - wór żałoby!VIłono DyjanyDiana (mit. rzym.) - bogini łowów, lasów, gór i księżyca, opiekunka kobiet, utożsamiana z gr. Artemidą.VIIAkteon blednie [...] /Hyperborejski las drżyAkteon - w mitologii greckiej myśliwy z Teb. Akteon podpatrzył Artemidę i jej nimfy w kąpieli, za co został przez nią zamieniony w jelenia, a wówczas rozszarpały go własne psy. Hiperborea- kraina z mitologii greckiejVIIIGdy ona przecie bez zbroi - bez togi - /Pełna powagi i krasy,/ Pamiętna tylko, że po wsze czasy /Tak - karzą Bogi!Polska jako wielka dama, która nie przyjmuje: ożywienie alegorii, realizacja metafory, gra słów (rozbiory, rozbierać się). Odstępstwo od konwencji, wedle której personifikacja Polski wyposażona była w atrybuty wzniosłości. Np. u samego Norwida w Pieśni społecznej (1848) przedstawiona jest jako „anielica" ubrana w „gwiaździsty złotogłów " , z tiarą na głowie; zapowiedź, że anielica zdepcze węża, dopełnia analogii tego upostaciowania Polski do Niewiasty z Apokalipsy św. Jana. W Rozebranej umyślne, ostentacyjne zniżenie. Koncept „odzieżowy" oscyluje między tendencją do dosłowności (dama przebywa w garderobie, w łazience) a alegoryzacją w rodzaju politycznej satyry. Owa alegoryzacja („zachodnio-wschodnio-pstre weźmie odzieże") sugeruje, że ubranie może być przebraniem i tym samym zmienia znaczenie opozycji: ubrany - rozebrany, na której zbudowany jest wiersz. W pierwszych zwrotkach nieubranie, rozebranie jest wartościowane ujemnie: Rozebranej nie można widzieć, nie można jej złożyć wizyty.W zwrotce V okazuje się, że ubranie może być przebraniem, a więc czymś maskującym, fałszywym. I zaraz następna zwrotka wprowadza pełne odwrócenie rozkładu wartości w opozycji: ubrany - rozebrany. Brak ubrania to nagość, a nagość jest przywilejem bogów: „[...] niekryte jest, a tak promienne / Łono Dyjany!" Rozebrana nie jest już kobietą, która sama zdjęła albo też której zdjęto ubranie, a że obnażenie jest wstydliwe, powoduje towarzyską nieobecność; nagość - okazuje się - nie jest brakiem , ale demonstracją wartości ukrywanych zwykle pod kostiumem, pod przebraniem ; nagość to objawienie boskiej istoty: „Akteon blednie blaskiem uderzony" .Boskość Rozebranej to boskość antyczna. I przez to właśnie, że antyczna, tym oczywiściej odwołuje się do swojego wielkiego pierwowzoru - apoteozy Polski u Słowackiego: „Nagiej, - w Styksowym wykąpanej mule, / Nowej - nagością żelazną bezczelnej"(Grób Agamemnona). Tak więc Rozebrana, ten dziwny wiersz starości Cypriana Norwida, wiersz, który na początku tak radykalnie zakwestionował romantyczny cliché Polski jako bóstwa, w zakończeniu przenosi nas w atmosferę pełnego, intensywnego romantyzmu - poetyki wielkich emocji narodowych.Cóż więc wynika z inicjalnego zniżenia, jeśli - tak czy owak - wiedzie ono ku nowej apoteozie?

Dokonaj analizy strofy III i IV. Postaraj sie znaleźć ich związek z "rozebraną". Jak można zdefiniować Polskę z wiersza Norwida? Jak w tym kontekście odczytać strofę VIII?

Myślenie Norwida o PolsceSkoro dowodnie wiemy, że w okresie, w którym powstała Rozebrana, Norwid powoływał się na Grób Agamemnona, jest wysoce prawdopodobne, że zakończenie Rozebranej, wizja Polski w postaci nagiej bogini antycznej, jest świadomym nawiązaniem do poematu Słowackiego. Że Słowackim inspirował się Norwid nie tylko jako obrazoburca przeklinający małość ojczyzny, ale również jako pokorny wobec mitologii narodowej czciciel Polski w jej poetyckim wizerunku. Bo czciciel taki współistniał w Norwidzie z sarkastycznym krytykiem i zabierał czasem głos, zwłaszcza w poezji.Rozebranajest więc wyrazem uznania potęgi realiów, a jednocześnie świadectwem potęgi mitu. Są to, można powiedzieć, dwa słupy graniczne Norwidowskiego myślenia o Polsce. Jako pisarz polityczny i społeczny był Norwid obsesyjnym niemal wrogiem tego zespołu wyobrażeń Polaków o samych sobie, który bywa nazywany mitologią narodową. Był czujnym sceptykiem, programowym rewizjonistą, podejrzliwym krytykiem tego, co się mówi, co się zwykło uważać, co się powszechnie uznaje; był niejako ucieleśnieniem ducha sprzeciwu, męczennikiem swojego votum separatum . Don Kichotem - powiedzmy, pamiętając o Epos-naszej - Don Kichotem realizmu politycznego.Był więc Norwid głęboko przekonany, że romantyczna formuła: wszystko albo nic, jest formułą zgubną. Zgubną, bo prowadzi do nic nierobienia. Jeśli nie można, a nie można, mieć wszystkiego, trzeba po trochu powiększać obszar wolności. Metody powiększania tego obszaru, do jakich Norwid przekonywał współczesnych, były metodami antyromantycznymi. Ale w żadnym momencie żadnego tekstu Norwida nie można sprowadzić bez reszty do taktyki „małych kroków". Bo istotą jego pisarstwa jest trwałe napięcie między rozsądnym reformizmem a żarliwym wyczekiwaniem Polski wolnej.Półtorawiekową już właściwością kultury polskiej jest skazanie na romantyzm zawsze wtedy, gdy idzie o taką wolność, która nie może być albo trochę większa, albo trochę mniejsza, która albo jest, albo jej nie ma.Zofia Stefanowska, Norwid o niewoli narodowejStudia Norwidiana 3- 4 , 1985-1986

Warsztaty dla maturzystów

Antropologia Norwida

Uzupełnij notatki graficzne, interpretując omówione wiersze.

Pielgrzym

Sfinks

Fatum

Czułość

Do zeszłej

Dokonaj analizy i interpretacji wiersza Krzyż i dziecko

Dokonaj analizy i interpretacji wiersza Krzyż i dziecko.Cyprian Kamil NorwidKrzyż i dzieckoNiebezpieczeństwo, Ojciec, Okręt, Przemiana, Syn, Zbawienie„Ojcze mój, twa łódźWprost na most płynie -Maszt uderzy!... Wróć!Lub wszystko zginie.Patrz, jaki tam krzyż,Krzyż niebezpieczny!Maszt się niesie wzwyż,Most mu poprzeczny".„Synku, trwogi zbądź!To znak zbawienia;Płyńmy, bądź co bądź!Patrz, jak się zmienia!Oto wszerz i wzwyżWszystko toż samo".„Gdzież się podział krzyż?"„Stał się nam bramą!"Sugestie interpretacyjne.1. Odtwórz sytuację liryczną wiersza.2. Zwróć uwagę na emocje dziecka i ich przyczyny.3. Zaobserwuj, jakimi środkami poeta osiąga napięcie i emocjonalność.4. Zinterpretuj motyw krzyża.Wykorzystaj zacytowane zdania badaczy poezji Norwida:1) "Wiersz oparty jest na złudzeniu perspektywicznym. Pion masztu zbliżającej się do mostu łodzi tworzy z poziomem mostu ów krzyż, o którym w utworze mowa. Charakterystyczne, że to dziecko wyraża obawę, iż maszt zawadzi o poziom mostu, który z daleka wydaje się tak niski. Ojciec uspokaja dziecko, bo wie, że wraz ze zbliżaniem się łodzi ku mostowi, poziom mostu podnosi się ‐ tak, że w końcu łódź wraz z masztem swobodnie pod nim przepłynie. Norwid zrobił z tego symbol. Ten wiersz to po prostu arcydzieło konstrukcji i perła ekspresji. " M. Piechal: Cały Norwid i całkowita kompromitacja. „Pion" 1934, nr 392) "W rzeczy samej ten krótki utwór jest migawką, która zdumiewa dramatycznym natężeniem. Przekracza zarówno klasyczne reguły, jak i romantyczną estetykę. Jedność miejsca: ojciec z dzieckiem w łódce. Jedność niezwykłej akcji: żegluga‑rewelacja. Jedność czasu: mgnienie poetyckiego oka. Wydarzenia płyną wartko, jak prąd, co pędzi łódkę pod most. Nie ma nic gotowego. Ani sceny, ani aktorów, ani konfliktu. Wszystko się staje od początku do końca jakby samo z siebie, bez inscenizacyjnego zamysłu: zawiązanie węzła, zbliżanie się do katastrofy, perypetia, czyli odmiana losu i w finale, dosłownie w ostatnim wyrazie, deux ex machina, czyli poetycki cud." W. Kubacki: Krzyż i brama. „Poezja" 1984, nr 6-7, s. 189.

Poeta wobec świata

Moja piosnka I

Moja piosnka II

Klaskaniem mając obrzękłe prawice

Wykład profesora Krzysztofa Trybusia - Norwid - poeta i świat

Moja piosnka I

Tekst wiersza

Recytacja Bożena Adamek

Zadania do analizy utworu

MOJA PIOSNKAPOL. - I'll speak to him again.What do you read, my lord?...HAM. - Words, words, words!ShakespeareŹle, źle zawsze i wszędzieTa nić czarna się przędzie:Ona za mną, przede mną i przy mnie,Ona w każdym oddechu,Ona w każdym uśmiechu,Ona we łzie, w modlitwie i w hymnie...*Nie rozerwę, bo silna,Może święta, choć mylna,Może nie chcę rozerwać tej wstążki;Ale wszędzie - o! wszędzie,Gdzie ja będę, ta będzie:Tu w otwarte zakłada się książki,Tam u kwiatów zawiązką,Owdzie stoczy się wąskoBy jesienne na łąkach przędziwo:I rozmdleje stopniowo,By ujednić na nowo,I na nowo się zrośnie w ogniwo.*Lecz, nie kwiląc jak dziecię,Raz wywalczę się przecie.Niech mi puchar podadzą i wieniec!...I włożyłem na czoło,I wypiłem, a wkołoJeden mówi drugiemu: "Szaleniec!!"*Więc do serca, o radę,Dłoń poniosłem i kładę,Alić nagle zastygnie prawica:Głośno śmieli się oni,Jam pozostał bez dłoni,Dłoń mi czarna obwiła pętlica.*Źle, źle zawsze i wszędzieTa nić czarna się przędzie:Ona za mną, przede mną i przy mnie,Ona w każdym oddechu,Ona w każdym uśmiechu,Ona we łzie, w modlitwie i w hymnie.*Lecz, nie kwiląc jak dziecię,Raz wywalczę się przecie;Złotostruna nie opuść mię lutni!Czarnoleskiej ja rzeczyChcę - ta serce uleczy!I zagrałem......i jeszcze mi smutniéj.Pisałem we Florencji 1844 r.

Zadania do analizy "Mojej piosnki I"Wsłuchaj się w słowa wiersza. Określ nastrój utworu.Sprawdź w słowniku języka polskiego znaczenie wyrazów: melancholia, spleenWSłowniku Norwidasprawdź znaczenie i częstotliwość występowania wyrazów: nuda, nić.Zbadaj budowę wiersza i uzupełnij notatkę:Wiersz składa się z ___________ strof o różnej ilości wersów: _____________. W ostatniejstrofie wers 6. został rozbity na dwa wersy przy pomocy wielokropka, aby _______________________________________ . Jest to wiersz regularny, sylabiczny o powtarzającej sie liczbiesylab w wersie: _______ z rymami _________________, ______________ i ______________.Ustal, czego metaforą jest w wierszuczarna nić. W tym celu:przypomnij sobie, kim były starożytne Mojry i co symbolizowała przędziona przez nie nić;ustal, jaka jest ta nić w wierszu, poszukaj wszystkich jej określeń, spróbuj je zinterpretować;dlaczego bohater wiersza nie może, a być może nie chce jej rozerwać?;zinterpretuj w kontekście upływającego czasu określenia:ona ze mną, przede mną i przy mnie;zaobserwuj "czynności" nici i wyróżnij te czasowniki, które stanowią jakby cykl powtarzających się jej działań:przędzie się, zakłada się, stoczy się, rozmdleje, ujednić, zrośnie się, obwiła; zwróć uwagę, że tworzy się w ten sposób błędne koło, z którego nie da się wyjść;zwróć uwagę, że do myśli o powtarzalności działania nici upoważnia czytelnika również refren, który zachęca do rozpoczynania go ponownie tam, gdzie się kończy;jakie środki stylistyczne zastosował poeta, by podkreślić natręctwo myśli?uogólnij swoje dotychczasowe wnioski, określając metaforyczne znaczenie wyrażenia czarna nić;sprawdź w serwisieHamletkontekst biograficzny poety: jak układało się życie Norwida do 1844 r., czyli do momentu napisania wiersza? czy kontekst biograficzny może uzasadnić i wzbogacić Twoją interpretację?Na podstawie dotychczasowych ustaleń przedstaw bohatera lirycznego utworu.Wiersz poprzedza motto zHamletaSzekspira. Wyjaśnij jego sens. Przywołaj symbolikę postaci Hamleta, przypomnij, jak był postrzegany. Co łączy go z podmiotemPiosnki?Bohater nie chce "kwilić (płakać) jak dziecię", podejmuje więc próby "wywalczenia się". Jakie to próby?Zinterpretuj słowa: "Niech mi puchar podadzą i wieniec!.../I włożyłem na czoło,/I wypiłem [...]" . Przypomnij, co symbolizuje udekorowanie kogoś wieńcem. Jak rozumieć gest włożenia sobie na czoło wieńca? Weź pod uwagę, że w czasach Norwida bardzo modne było naśladowanie Mickiewicza, który w salonach arystokratycznych wygłaszał improwizacje, zwykle poprzedzając je toastem wzniesionym pucharem wina.Dlaczego nazwano go szaleńcem?Przyjrzyj się dalszym słowom wiersza:Więc do serca o radęDłoń poniosłem i kładę,Alić nagle zastygnie prawica:Głośno śmieli się oni,Jam pozostał bez dłoni,Dłoń mi czarna obwiła pętlica.Jak rozumiesz gest przyłożenia dłoni do serca? Po jaką radę bohater chce sięgnąć?Dlaczego mu nagle zastyga ręka? W jakim sensie pozostał bez dłoni?Owinięcie dłoni czarną nicią prowadzi do anihilacji - to, czego dotknie nić, zostaje nią skażone i skazane na niebyt, zanikanie. Próby wydobycia się spod mocy przędzy, to gesty włączające w życie społeczne, okazujące się jednak gestami pustymi. Wyraźna jak w Upiorze Mickiewicza jest alienacja bohatera lirycznego, odrzuconego przez tych, którzy się z niego śmieją, umarłego dla świata. Co istotne, ów outsider to w oczach słuchaczy szaleniec.Mimo drwin poeta ponawia próbę i prosi "Złotostruna nie opuść mię lutni!/ Czarnoleskiej ja rzeczy/Chcę [...]".Bohater zagrał, ale "jeszcze mu smutniej". Jak myślisz, dlaczego?W swoim rozważaniu wykorzystaj informację: Twórczość Kochanowskiego zdaniem poety reprezentowała to, co życiodajne, jasne, autentyczne (są na to dowody w twórczości Norwida), także filozoficzne pogodzenie się ze stratą. A mimo to nie ma mocy przemieniania podmiotu.Spójrz jeszcze raz na motto i ponownie je zinterpretuj w kontekście swoich ustaleń: Dlaczego ani Szekspir, ani Mickiewicz, ani Kochanowski nie mogą pomóc zerwać czarnej nici mówiącego? Jaki stąd wniosek dla wszystkich walczących z głęboka depresją?A może jest nadzieja?... Mimo smutku, mimo pozostania w kręgu melancholii, coś jednak się zmieniło. Powstała piosenka. To nowe wcielenie dręczącego smutku. Okazuje się, że może być twórczy.Zbierz wnioski i przedstaw tezę interpretacyjną. Wykorzystaj zamieszczony na slajdzie rysunek do skonstruowania graficznej notatki z utworu.MOJA PIOSNKAPOL. - I'll speak to him again.What do you read, my lord?...HAM. - Words, words, words!ShakespeareŹle, źle zawsze i wszędzieTanić czarna się przędzie:Ona za mną, przede mną i przy mnie,Ona w każdym oddechu,Ona w każdym uśmiechu,Ona we łzie, w modlitwie i w hymnie...*Nie rozerwę, bo silna,Może święta, choć mylna,Może nie chcę rozerwać tej wstążki;Ale wszędzie - o! wszędzie,Gdzie ja będę, ta będzie:Tu w otwarte zakłada się książki,Tam u kwiatów zawiązką,Owdzie stoczy się wąskoBy jesienne na łąkach przędziwo:I rozmdleje stopniowo,By ujednić na nowo,I na nowo się zrośnie w ogniwo.*Lecz, nie kwiląc jak dziecię,Raz wywalczę się przecie.Niech mi puchar podadzą i wieniec!...I włożyłem na czoło,I wypiłem, a wkołoJeden mówi drugiemu: "Szaleniec!!"*Więc do serca, o radę,Dłoń poniosłem i kładę,Alić nagle zastygnie prawica:Głośno śmieli się oni,Jam pozostał bez dłoni,Dłoń mi czarna obwiła pętlica.*Źle, źle zawsze i wszędzieTa nić czarna się przędzie:Ona za mną, przede mną i przy mnie,Ona w każdym oddechu,Ona w każdym uśmiechu,Ona we łzie, w modlitwie i w hymnie.*Lecz, nie kwiląc jak dziecię,Raz wywalczę się przecie;Złotostruna nie opuść mię lutni!Czarnoleskiej ja rzeczyChcę - ta serce uleczy!I zagrałem......i jeszcze mi smutniéj.Pisałem we Florencji 1844 r.

Moja piosnka II

Zapis nutowy muz. Józef Świder

Tekst wiersza

Recytacja: Bożena Adamek

Śpiew: Czesław Niemen

Śpiew: Stan Borys

Zadania do analizy utworu

Cyprian Kamil NorwidMoja piosnkaChlebDo kraju tego, gdzie kruszynę chlebaPodnoszą z ziemi przez uszanowanieDla darów nieba,Tęskno mi, Panie.*PtakDo kraju tego, gdzie winą jest dużąPopsować[1] gniazdo na gruszy bocianie,Bo wszystkim służą,Tęskno mi, Panie.*Chrystus, ObyczajeDo kraju tego, gdzie pierwsze ukłonySą jak odwieczne Chrystusa wyznanie:„Bądź pochwalony!"Tęskno mi, Panie.*Obraz świata, Prawda, TęsknotaTęskno mi jeszcze i do rzeczy innej,Której, już nie wiem, gdzie leży mieszkanie,Równie niewinnej...Tęskno mi, Panie.*Do beztęsknoty i do bezmyślenia,Do tych, co majątak zatak,nie zanieBez światłocienia,Tęskno mi, Panie.*Ojczyzna, TęsknotaTęskno mi ówdzie, gdzie któż o mnie stoi[2]?I tak być musi, choć się tak nie staniePrzyjaźni mojej!Tęskno mi, Panie.Przypisy[1]popsować - dziś: popsuć. [przypis edytorski][2]któż o mnie stoi (daw.) - kto o mnie dba. [przypis edytorski]

Zadania do analizy Mojej piosnki IICypriana Norwida1. Wysłuchaj interpretacji głosowej wiersza Cypriana NorwidaMoja piosnka[II] i zwróć uwagę na uczucia wyeksponowane w utworze. Wynotuj cechy modlitwy poetyckiej, które występują w wierszu. Nazwij uczucia, zgromadź ich synonimy.2. Korzystając z kalendarium w serwisie Hamlet, wynotuj konteksty interpretacyjne wierszaMoja piosnka[II], wiedząc, że utwór został napisany w 1854 roku.3. Zgromadź jak najwięcej synonimów słów „ojczyzna" i„emigracja", anastępnie zapisz je wformie mapy myśli. Ujmij w niej Wielką Emigrację, jej przedstawicieli i utwory świadczące o nostalgii romantycznej.4. Określ sytuację liryczną w wierszu NorwidaMoja piosnka[II]. W tym celu ustal, kto mówi w utworze, kim jest adresat liryczny, o czym mówi podmiot, w jaki sposób.5. Wyjaśnij, jaki jest „ten kraj", za którym tęskni podmiot liryczny wierszaMoja piosnka[II]. Wyciągnij wnioski na temat ojczyzny Norwida na podstawie analizy każdej ze strof.I - rozważ symbol kruszyny chleba w kontekście ludzkiej pracy i kontekście religijnym;II - zastanów się nad znaczeniem bocianiego gniazda, jakie skojarzenia wywołuje; uwzględnij, że dawniej w Polsce mówiono dzieciom, że dzieci przynosi bocian.; uwzględnij ten fakt w swoich dociekaniach;III - przemyśl, jakie stosunki międzyludzkie panują w kraju, gdzie ludzie witają się pozdrowieniem Chrystusa?; zauważ, że Norwid aspekt religijny przywołuje w porównaniu; nie chodzi zatem o wypowiadanie konkretnych słów; w takim razie o co?IV - co to może być za rzecz równie niewinna? z jakimi wartościami kojarzysz niewinność?V - przyjrzyj sie neologizmom Norwida bez-tęsknota i bez-myślenie, spróbuj je zinterpretować; jaką różnicę znaczeniową dostrzegasz między wyrazami bez-myślenie a bezmyślność? Do czego poecie potrzebne są te neologizmy? W strofie V pojawia się marzenie o "tych co mają tak za tak, nie za nie". Wyjaśnij związek tego motywuz fragmentem Ewangelii wg św. Mateusza:„Niech wasza mowa będzie: Tak, tak; nie, nie. Aco nadto jest, od Złego pochodzi"(Mt 5, 37). O jakim świecie marzy bohater liryczny?VI - ostatnia strofa wnosi pierwiastki bardzo osobiste; interpretując je odwołaj się do biografii poety. Jaką funkcję pełni pytanie retoryczne, a jaką wykrzyknienie?6. Wysłuchaj piosenek Czesława Niemena i Stana Borysa, obejrzyj teledyski i porównaj je. Który z nich mocniej przemawia do Twojej wyobraźni? Uzasadnij swoje zdanie w formie recenzji.6. Wyjaśnij, w jaki sposób Cyprian Norwid przekształca motyw romantycznej nostalgii. W tym celu porównaj wierszaMoja piosnka[II] z fragmentamiHymnu[Smutno mi, Boże...] Juliusza Słowackiego.7.Czy zgadzasz się z opinią Cypriana Norwida, który uważał, że „Ojczyzna jest to wielki - zbiorowy - obowiązek"? Jak ten obowiązek rozumieli romantycy, jak widział go Cyprian Norwid a jak rozumiesz go dzisiaj Ty?

Klaskaniem mając obrzękłe prawice...

Tekst wiersza

Wiersz w interpretacji Stana Borysa

Poetycki autoportret Norwida

Konteksty

Klaskaniem mając obrzękłe prawice,Znudzony pieśnią, lud wołał o czyny:Wzdychały jeszcze dorodne wawrzyny,Konary swymi wietrząc błyskawice.Było w Ojczyźnie laurowo i ciemnoI już ni miejsca dawano, ni godzinDla nie czekanych powić i narodzin,Gdy Boży-palec zaświtał nade mną;Nie zdając liczby z rzeczy, które czyni,Żyć mi rozkazał w żywota pustyni!*Dlatego od was... o! laury, nie wziąłemListka jednego, ni ząbeczka w liściu,Prócz może cieniu chłodnego nad czołem(Co nie należy wam, lecz - słońca przyściu...).Nie wziąłem od was nic, o! wielkoludy,Prócz dróg zarosłych w piołun, mech i szalej,Prócz ziemi, klątwą spalonej, i nudy...Samotny wszedłem i sam błądzę dalej.*Po-obracanych w przeszłość nie pojętę -A uwielbionę - spotkałem niemało!W ostrogi rdzawe utrafiłem piętęW ścieżkach, gdzie zbitych kul sporo padało!Nieraz Obyczaj stary zawadziłem,Z wyszczérzonymi na jutrznię zębami;Odziewający się na głowę pyłem,By noc przedłużył, nie zerwał ze snami.*Niewiast, zaklętych w umarłe formuły,Spotkałem tysiąc; i było mi smętno,Że wdzięków tyle widziałem - nieczuły!Źrenicą na nie patrząc bez-namiętną.Tej, tamtej rękę tknąwszy marmurowę,Wzruszyłem fałdy ubrania kamienne,A motyl nocny wzleciał jej nad głowę,Zadrżał i upadł... i odeszły - senne...*I nic... nie wziąłem od nich w serca wnętrze,Stawszy się ku nim - jak one - bezwładny,Tak samo grzeczny i zarównożadny,Że aż mi coraz szczęście niepojętsze!- Czemu? dlaczego? w przesytu-NiedzielęPrzyszedłem witać i żegnać... tak wiele?Nic nie uniósłszy na sercu - prócz szaty -Pytać was - nie chcę i nie raczę:Katy!...*Piszę - ot! czasem... piszę na BabylonDo Jeruzalem! - i dochodzą listy -To zaś mi mniejsza, czy bywam omylonAlbo nie?... piszę pamiętnik artysty -Ogryzmolony i w siebie pochylon -Obłędny!... ależ - wielce rzeczywisty!. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .*Syn - minie pismo, lecz ty spomnisz, wnuku,Co znika dzisiaj (iż czytane pędem)Za panowania Panteizmu-druku,Pod ołowianej litery urzędem;I jak zdarzało się na rzymskim bruku,Mając pod stopy katakomb korytarz,Nad czołem słońce i jaw, ufny w błędzie -Tak znów odczytaon, co ty dziś czytasz,Ale on spomni mnie... bo mnie nie będzie!

Odnieś stworzony portret poety do kontekstu biograficznego i historycznoliterackiego. Przygotuj na ten temat wypowiedź ustną.

Poetycki autoportret Norwida

Narodziny

Wędrówka

Pisanie

nieczekane powicie i narodziny

Nieczekane - niechciane;Sytuacja przywodzi na myśl analogię do Ewangelii św. Łukasza: " I porodziła syna swego pierworodnego i owinęła go w pieluszki, i położyła go w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie."Początek życie człowieka staje się powtórzeniem losów Chrystusa, ale ta analogia jest skutkiem bezmyślnej działalności innych ludzi, którą opisuje czasownik w formie nieosobowiej "dawano" [ I już ni miejsca dawano ni godzin/ Dla nieczekanych powić i narodzin,]

Palec Boży [...] żyć mi rozkazał

Palec Boży określa imperatyw wędrówki bohatera lirycznego. Spowoduje to wyraźny konflikt między prawami fałszywej rzeczywistości a światem wewnętrznych autentycznych wartości.

życie w żywota pustyni

Rzeczownik "pustynia" nazywa nie tylko pewne zjawisko krajobrazowe, ale krajobraz ten znajduje swą analogię w świecie wewnętrznym człowieka.

Tradycja

nie wziąłemListka jednego, ni ząbeczka w liściu

Podmiot deklaruje odrzucenie świata wartości starszego pokolenia, ponieważ uznaje go za sztuczny i odczłowieczony, sprzeczny z wewnętrznie wyznawanymi przez niego wartościami.

Nie wziąłem od was nic, o! wielkoludy,

Wielkoludy to ci, których czoło zdobi laur; wśród nich również wielcy poprzednicy: Mickiewicz, Słowacki, Krasiński.

samotny wszedłem i sam błądzę dalej.

Formuła wprowadza motyw życia - wędrówki znany z Odysei. Przestrzeń tej wędrówki to pustynia, gąszcz laurów, "drogi zarosłe w piołun (gorycz), mech i szalej (prowadzące do szaleństwa)", "ziemia, klątwą spalona" (powstanie listopadowe potępił papież Grzegorz XVI), "ścieżki, gdzie zbitych kul sporo padało" i wreszcie kolumnada marmurowych posągów. Przestrzeń przemierzona w czasie tej wędrówki to przestrzeń świata. Dziwny i przerażający to świat. Jest on zatłoczony, poruszanie się po nim przychodzi z wielkim trudem, staje się źródłem cierpień fizycznych. Są tam: "wielkoludy", "laury", "po-obracani w przeszłość niepojętą", "Obyczaj stary"< "Niewiasty zaklęte w umarłe formuły". Alegorie, personifikacje, synekdochy stają się tutaj równoznacznikami życia.

Czemu? dlaczego? w przesytu -NiedzielęPrzyszedłem witać i żegnać tak wiele?...Nic nie uniósłszy na secu próćz szaty -Pytać was - nie chcę i nie raczę: katy!...

Strofa ujawnia dramatyczne pytania o wybór drogi życiowej. Podmiot nie akceptuje świata pozorów i bierności symbolizowanego przez przesytu -Niedzielę, z drugiej strony szuka mistrza. Odrzuca jednak możliwość pytania tych, których nazywa katami.Rodzi się pytanie: kim są kaci? To zapewne istoty zamieszkujące ten upiorny świat, który niczego wędrowcy nie może zaoferować.

Piszę - ot! czasem - piszę n a B a b i l o ndo J e r u z a l e m!

Piszę, więc jestem.Czynność pisania umożliwiła zaprzeczenie pozorów, jednocześnie pełnię człowieczeństwa przez odrzucenie zastanej rzeczywistości. Wytworem tej czynności są teksty prywatne - "listy" i "pamiętnik".Listy pisane są "na Babilon do Jeruzalem". Można domniemywać, że to skargi na obserwowany przez bohatera Babilon. Babilon - jeden z głównych symboli upadku i zepsucia w Starym Testamencie. Tak podmiot postrzega otaczającą go rzeczywistość.Jeruzalem - Jerozolim to "ziemia obiecana" narodu żydowskiego, ale także miejsce triumfu Chrystusa, gwarantujące istnienie nowego życia.

piszę pamiętnik artysty,Ogryzmolony i w sobie pochylon -Obłędny!... ależ - wielce rzeczywisty!

Bohater pisze też pamiętnik artysty - niedoskonały, "ogryzmolony", nawet ""obłędny", ale "wielce rzeczywisty". To sposób przeciwstawienia się działalności "katów".

Syn minie pismo, lecz ty spomnisz,wnuku,[...]Ale on spomni mnie ... bo mnie już nie będzie

Bohater przekonany jest, że współcześni nie docenią jego dzieła, ale następne pokolenia zrozumieją i przemyślą treści.Norwid w wielu wierszach dawał wyraz przekonaniu, że ludzie nie potrafią docenić jednostek przerastających geniuszem swoją epokę. Miał rację. Romantycy i pozytywiści go nie docenili. Odkryła go dopiero Młoda Polska, a dziś uważany jest za bardzo nowoczesnego poetę.

Sztuka i artysta

Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie...

Czarne kwiaty (fragmenty)

Promethidion (fragment)

Fortepian Szopena

Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie...

Tekst utworu

Recytacja

Omówienie

Analiza

Czarne kwiaty (fragment: Mickiewicz)

Audiobook

Tekst

Zadanie

Później - później - kiedy do Europy powróciłem, Adam Mickiewicz mieszkał w okolicach placu Bastylii, w gmachu Biblioteki Arsenału, gdzie i bibliotekarzem był. Miejsce to przepowiedziany przez niego człowiek: z dynastii Wielkiego Napoleona (dzisiejszy Imperator francuski), ofiarował świętej i wiekopomnej pamięci Adamowi Mickiewiczowi - miejsce szczupłe, mało nawet jako fundusz dla familii licznej poety przynoszące - a ofiarowane mu, zdaje się, dobrze już potem, kiedy w dziennikach czytało się, iż profesor Kolegium Francuskiego Adam Mickiewicz i małoliczni inni odmówili przysięgi na wierność Imperatorowi francuskiemu. Około to późniejszych jeszcze tego panowania miesięcyBibliotekarz doImperatora napisał też Horacjusza językiem[39] Odę, nieskończenie z formy przystającą do urzędu i miejsca powierzonego mu.26Więc to - krótko przed misją na Wschód, na jaką z bibliotekarstwa udał się był pan Adam, zaszedłem doń, do gmachu Biblioteki Arsenału, gmachu ciemnego, z korytarzami i kamiennymi wschodami - było to w niedzielę, bo pamiętam, że ze mszy szedłem i książkę z sobą miałem. A szedłem go przywitać więcej niż kiedykolwiek serdecznie, bobliżej... bliżej zaś z powodu, iż dochodziło mię było, żewspominał mię, kiedy w Ameryce zostawałem - a kiedy tam odpłynąłem, powiedział tylko komuś:„... To on tak jakby naPère Lachaise[40] pojechał!..." - co, że zrozumiałem, było mi przyjemnie, iż ktoś mię wspominał w Europie, i dlatego też przyjemnie szedłem przywitać go. Wesoło spojrzał na mnie i uścisnął, i rozmawiałem z nim do zachodu słońca, bo pamiętam, że czerwono zrobiło się w oknie, kiedy myśliłem odejść. Pokoik to był mały z piecykiem dobrze zapalonym, gdzie od razu do razu pan Adam poprawiał nieco węgle kijem.27Ubrany był pan Adam w futerko wytarte, szaraczkowym suknem powleczone, które skąd w Paryżu można było dostać, tej barwy, kroju i podżyłości?... pytanie ciekawe - bowiem: była to, zdaje się, kapota, jaką zagonowa szlachta[41] zimą nosi w prowincjach dobrze od Warszawy oddalonych. W pokoiku wisiała piękna rycina przedstawiająca ś. Michała Archanioła podług oryginału, który jest u Kapucynów w Rzymie - czy też podług tego obrazu Rafaela, który w Luwrze jest, tego dobrze nie pamiętam. Także Ostrobramska Matka Najświętsza i Dominikina oryginalny rysunek, komunię ś. Hieronima przedstawiający - jeszcze także rycinka mała z Napoleona I-go przed generalstwem jego portretowana, a pod nią daguerotyp[42] mężczyzny sędziwego, prosto stojącego, w surducie zapiętym, jak chodzą francuskie inwalidy[43], a był to czas właśnie pierwszych wojennych kroków ostatniej wojny... Na biurku zaś,od czasu niedawnego dopiero widzialne u pana Adama, dwa niedźwiedzie pasujące się - odlew z gipsu.28To było jeszcze przed śmiercią małżonki Adama Mickiewicza, po której to śmierci i pogrzebie na jakie dwa tygodnie zaszedłem znów do pana Adama o godzinie może dziesiątej rano i zasiałem go w progu drzwi, wychodzącego właśnie, tak że drzwi kiedy otworzyłem, wpadłem nań - wrócił więc na jakie półtory godziny jeszcze, przez które z nim mówiłem, a potem razem też wyszliśmy, bo miał był gdzieś iść jeszcze one półtory[44] godziny pierwej[45]. - Mówił mi o śmierci żony, szczegółowo, bardzo pogodnie, małe zboczenie robiąc: że nieświadomośćprawdy tylko daje przerażenie zgonu i rzeczy śmierci dotyczących... aż kiedy przy jednej z ulic ja miałem inaczej obrócić drogę, a on gdzie indziej iść, ścisnął mię za rękę i mocnym głosem rzekł mi: „No...adieu[46]!" - Że nigdy ani po francusku, ani tym tonem nie żegnał mię był, a tyle-ć razy rozchodziliśmy się, przeszedłem potem nieledwie na drugi koniec miasta i, na schody do siebie wstępując, słyszałem jeszcze to słowo: „...Adieu!"29Przypadek zrządził, że nie mogłem widzieć odtąd pana Adama, ani pożegnać go, kiedy na Wschód wyjeżdżał - słowem, że to ostatnie było one dziwnie mi podówczas brzmiące pożegnanie... Co aby jaśniejszym było,Słowododać trzeba, że nieboszczyk pan Adam miał to do siebie, iż nie tylko,co mawiał, ale i: jak mawiał, zatrzymywało się w pamięci...

W jaki sposób Norwid wspomina ostatnie spotkanie z Adamem Mickiewiczem?Jakie informacje o poecie przytacza?Na jakie szczegóły stroju, wystroju wnętrz zawraca uwagę? Jak one świadczą o wieszczu? Zwróć uwagę na wyrazy pisane rozstrzelonym drukiem. Zinterpretuj myśli, które podkreślają.Jaką ważną refleksją Adam Mickiewicz podzielił się z Cyprianem Norwidem?Porównaj swoje wnioski z opinią badaczki prozy Norwida, Ireny Sławińskiej, na temat metody twórczej poety w Czarnych kwiatach.Te biograficzne - a raczej nekrologowe - relacje miały wiernie zapisać niepowtarzalny, autentyczny fakt: przedśmiertnego spotkania z artystą, przedśmiertnej wizyty. Ale wiemy również, że miały na tle tej relacji ukazać zarówno całego artystę, jak i pewną prawdę o sztuce. [...] Łączy je ten sam zamiar artystyczny: metaforyzacja chwili przedśmiertnej, mająca powiedzieć całą prawdę o artyście. Ta chwila przedśmiertna ma jakiś blask szczególny, staje się soczewką skupiającą całe życie - stąd jej wartość symboliczna. (Podobnie metaforyzuje się u Norwida „błyskawic światło" chwili przedślubnej, wydobywające na jaw całą prawdę ludzkich uczuć.)Wspomnienia o wielkich postaciach historycznych zobowiązują w sposób szczególny do ścisłości i krępują wszelką konstrukcję. Nekrologi mają być wierne „jak podpisy świadków". Poeta dąży celowo do największej, rygorystycznej wprost prostoty, unika wszelkiej ornamentyki, unika także pozorów konstrukcji w relacjonowanych zdarzeniach. Ale konstrukcję tę ujawnia właśnie owa zwięzłość, staranna selekcja przedśmiertnych słów i gestów, o jakich powie narrator. Przytoczone będą tylko te słowa czy fragmenty rozmów, które na tle bliskiej śmierci artysty uzyskują szczególne znaczenie. Decydują o nim - tylko akcenty, nieliczne oczywiście i natychmiast ściszone. Po tym zaakcentowanym słowie czy geście (Mickiewicza „Adieu", Chopina „wynoszę się") przychodzi zazwyczaj decrescendo, spadek tonu i bardzo spokojna, „prozaiczna", sprawozdawcza relacja o śmierci. Metaforyzację chwili przedśmiertnej, odsłaniającą „całość żywota " poprzez nagły błysk reflektora, który zatrzymuje się na jednym geście, w spierają i umacniają jeszcze inne czynniki: opisowe. Mickiewiczowskie „Adieu" (= à Dieu) zostaje otrząśnięte z konwencji nie tylko poprzez komentarz narratora, ale dzięki paru szczegółom wnętrza, na których zatrzymuje się reflektor poety: „piękna rycina przedstawiająca św. Michała Archanioła [...]", Także Ostrobramska Matka Najświętsza i Domenichina oryginalny rysunek, kom unię św. Hieronim a przedstawiający [...]"Irena Sławińska, O prozie epickiej Norwida.

Czarne kwiaty (fragment: Chopin)

Audiobook

Tekst

Zadanie

*11To - później - później - w ParyżuFryderyk Chopin mieszkał przy ulicy Chaillot, co, od Pól Elizejskich[20] w górę idąc, w lewym rzędzie domów, na pierwszym piętrze, mieszkania ma z oknami na ogrody i Panteonu[21] kupolę[22], i cały Paryż... jedyny punkt, z którego napotykają się widokicokolwiek zbliżone do tych, które w Rzymie napotykasz. Takie też i Chopin miał mieszkanie z widokiem takim, którego to mieszkania główną częścią był salon wielki o dwóch oknach, gdzie nieśmiertelny fortepian jego stał, a fortepian bynajmniej wykwintny - do szafy lub komody podobny, świetnie ozdobiony jak fortepiany modne - ale owszem trójkątny, długi, na nogach trzech, jakiego, zdaje mi się, już mało kto w ozdobnym używa mieszkaniu. W tym salonie jadał też Chopin o godzinie piątej, a potem zstępował, jak mógł, po schodach i do Bulońskiego Lasku jeździł, skąd wróciwszy, wnoszono go po schodach, iż w górę sam iść nie mógł. - Tak jadałem z nim i wyjeżdżałem po wielekroć, i raz do Bohdana Zaleskiego[23], który w Passy mieszkał wtedy, po drodze wstąpiliśmy, nie wchodząc doń na górę do mieszkania, bo nie było komu Chopina wnieść, ale pozostając w ogródku przed domem, gdzie maleńki jeszcze wówczas poety synek na trawniku się bawił...12Od zdarzenia tego ubiegło wiele czasu, a ja nie zachodziłem do Chopina, wiedząc tylko zawsze, jak się ma i że siostra jego z Polski przybyła. Nareszcie zaszedłem razu jednego i odwiedzić go chciałem - służąca Francuzka powiada mi: że śpi; uciszyłem kroku, karteczkę zostawiłem i wyszedłem. - Ledwo parę zstąpiłem schodów, służąca powraca za mną, mówiąc: iż Chopin, dowiedziawszy się, kto był, prosi mię - że jednym słowem nie spał, ale przyjmować nie chce. Wszedłem więc do pokoju obok salonu będącego, gdzie sypiał Chopin, bardzo wdzięczny, iż widzieć mię chciał, i zastałem go ubranego, ale do pół leżącego w łóżku z nabrzmiałymi nogami, co, że w pończochy i trzewiki ubrane były, od razu poznać można było. Siostra artysty siedziała przy nim, dziwnie z profilu doń podobna... On, w cieniu głębokiego łóżka z firankami, na poduszkach oparty i okręcony szalem, piękny był bardzo, tak jak zawsze, w najpowszedniejszego życia poruszeniach mając coś skończonego, coś monumentalnie zarysowanego... coś, co albo arystokracja ateńska za religię sobie uważać mogła była w najpiękniejszej epoce cywilizacji greckiej - albo to, co genialny artysta dramatyczny wygrywa np. na klasycznych tragediach francuskich, które lubo[24] nic są do starożytnego świata przez ich teoretyczną ogładę niepodobne, geniusz wszelako takiej np. Racheli umie je unaturalnić, uprawdopodobnić i rzeczywiście uklasycznić... Taką to naturalnie apoteotyczną skończoność gestów miał Chopin, jakkolwiek i kiedykolwiek go zastałem... Owóż - przerywanym głosem, dla[25] kaszlu i dawienia[26], wyrzucać mi począł, że tak dawno go nie widziałem - potem żartował coś i prześladować mię chciał najniewinniej o mistyczne kierunki, co, że mu przyjemność robiło, dozwalałem - potem z siostrą jego mówiłem - potem były przerwy kaszlu, potem moment nadszedł, że należało go spokojnym zostawić, więc żegnałem go,Śmierća on, ścisnąwszy mię za rękę, odrzucił sobie włosy z czoła i rzekł:„... Wynoszę się!" - i począł kasłać, co ja, jako mówił, usłyszawszy, a wiedząc, iż nerwom jego dobrze się robiło silnie coś czasem przecząc, użyłem onego sztucznego tonu i całując go w ramię rzekłem, jak się mówi do osoby silnej i męstwo mającej: „... Wynosisz się tak co rok... a przecież, chwała Bogu, oglądamy ciprzy życiu."13A Chopin na to, kończąc przerwane mu kaszlem słowa, rzekł:„Mówię ci, że wynoszę się z mieszkania tego na płac Vendóme... "14To była moja ostatnia z nim rozmowa, wkrótce bowiem przeniósł się na plac Vendóme i tam umarł, ale już go więcej po onej wizycie na ulicy Chaillot nie widziałem...

Jak Norwid portretuje Fryderyka Chopina?Znasz już technikę pisarską Cypriana Norwida, wiesz, że w nekrologach o wybitnych postaciach stara się uchwycić całą istotę artysty, że dokonuje metaforyzacji obrazu. Dokonaj analizy fragmentu dotyczącego Fryderyka Chopina i zbadaj, z jakich elementów poeta tworzy portret muzyka.

Promethidion (fragmenty)

Podcast Radia Eska - omówienie utworu

Do czytelnika

Wstęp

Bogumił

Epilog

Zadanie:Sformułuj swoimi słowami myśl wyrażoną w poniższym fragmencie Wstępu.O sztuko! Człowiek do ciebie powracaJak do cierpliwej matki dziecię smutneLub marnotrawny syn[11], gdy życie skraca,A słyszy Parek[12] śpiew: "Utnę już - utnę!..."O sztuko,wiecznej tęczo Jeruzalem,Tyś jest przymierza łukiem po potopach[13]Historii, tobie gdy ofiary palem[14],Wraz się jagnięta pasą na okopach...[11] syn marnotrawny - w przypowieści Chrystusa (Ewangelia wg św. Łukasza, 15,11-32) syn, który roztrwonił majątek, jednak po powrocie do domu uzyskał przebaczenie ojca. Potocznie oznacza człowieka, która powraca do bliskich i przyznaje się do popełnionych błędów. [przypis edytorski][12]Parki - w mit. rzym. boginie władające losem i przeznaczeniem ludzi. Wyobrażane jako prządki: pierwsza z nich rozpoczynała snuć nić życia, druga ją odmierzała, a trzecia przecinała. Utożsamiane z gr. Mojrami. [przypis edytorski][13]Tyś jest przymierza łukiem po potopach - wg Księgi Rodzaju (Rdz 9) po potopie Bóg zawarł z Noem, jego potomkami i wszystkimi żywymi stworzeniami przymierze, obiecując, że nie ześle już więcej potopu. Na znak przymierza Bóg rozciągnął między obłokami łuk, czyli tęczę. [przypis edytorski]palem- tu: palim, palimy. [przypis edytorski]

Wymień 3 najważniejsze dla kultury antycznej wartości.Jaką postawę wobec tematu przyjmuje Autor? Wyjaśnij różnicę między pojmowaniem przez niego rozumu i mądrości.IW dialogach podobnych najważniejsze dla ludzkości pytania rozstrzygały się u tych ludów, a mianowicie u Greków, u tych, mówię, bez których, przynajmniej co doznajomości formy, nic jeszcze dotąd uczynić nie jesteśmy w stanie i nic się nie uczyniło stanowczego.II3W dialogu pierwszym idzie o formę, to jest Piękno.4W drugim o treść, to jest o Dobro i o światłość obu: Prawdę[19]IIIW obydwóch dialogach o zyskanie uznania potrzeby powagi jak najżywotniejszej i jak najrozciąglejszej dla tego, coSztukąsię nazywa [...]Autor, nie mając na celurozumu, który zaczyna od negacji i kończy na negacji, to jest, kroku nie robi, a któremu drogi są utorowane i niespotykające zawad[21], owszem, rozprzestrzeniane nawet przez tych, którzy z konsekwencjami rozumu w czynie walczą: ale - mając na celumądrość, która zaczyna od bojaźni bożej, "bopoczątkiemmądrości jest bojaźń boża"[22], a która, tak odbojaźni w Boguzaczynając, kończy nawolności w Bogu- musi sobiekrzyżem, to jest bolesnym bojowaniem, drogę pierwej otwierać - i dlatego czytelnik wiele niemiłych rzeczy tam napotka, których smutno byłodożyć w sobie, smutniej dowiedzieć się, a jeszcze smutniej wywlekać naforumi pasować się[23]z nimi.

1. Omów, w jaki sposób przedstawiony został Prometeusz. Dlaczego zrównany jest z Adamem?2. Wyjaśnij swoimi słowami sens sformułowania "Piękno kształtem jest miłości".3. Jak rozumiesz metaforę: "Każdy z nas - tym piękna pyłem".4. Zwróć uwagę na odniesienia ewangeliczne. Objaśnij ich rolę.5. Zastanów się, jakie miejsce w powstawaniu dzieła sztuki Norwid wyznacza odbiorcy. Wnioski odnieś do swojej lektury twórczości poety.6. Dlaczego zdaniem pisarza "największym prosty lud poetą"?"Piękno, Miłość, PrometeuszSpytam się tedy wiecznego człowieka[44],Spytam się dziejów o spowiedź piękności,Wiecznego człeka, bo ten nie zazdrości,Wiecznego człeka, bo bez żądzy czeka,Spytam się tego bez namiejętności:Cóż wiesz o pięknem?. . . . . . . . . . . Kształtem jest miłości.On mi przez Indy[45], Persy, Egipt, Greków,Stoma języki i wiekami wieków,I granitami rudymi, i złotem,Marmurem, kością słoniów, człeka potem,To mi powiada on, Prometej[46] z młotem.Kondycja ludzkaKształtem miłości piękno jest, i tyle,Ile ją człowiek oglądał na świecie,W ogromnym Bogu, albo w sobie-pyle,Na tego Boga wystrojonym dziecię,Tyle o pięknem człowiek wie i głosi,Sztuka, Zmartwychwstanie, Piękno, ArtystaChoć każdy w sobie cień pięknego nosiI każdy, każdy z nas, tym piękna pyłem!Gdyby go czysto uchował w sumieniu,A granitowi rzekł: żyj, jako żyłem,Toby się granit poczuł na wyjrzeniuI może palcem przecierał powieki,Jak przebudzony mąż z ziemi dalekiej.Lecz to z granitu bryłą ten by zrobił,A inny z tęczy kolorem na ścianie,A inny drzewa by tak usposobił,Żeby się dłońmi splotły w rusztowanie,A jeszcze inny głosu by kolumnę,Rzucając w psalmy akordów rozumne,Porozpowijał jak rzecz zmartwychwstałą,Co się zachwyca w niebo. [...]Więc stąd to, stąd i słuchacz i widz jest artystą,Lecz prymem[47] ten, a owy[48] niezbędnym chórzystą;Więc stąd chórzysta w innej prymem jest operze,A prym chórzystą-widzem w nieswej atmosferze;I tak się śpiewa ona pieśń miłości dawna,Nieznana raz, to znowu sławna i przesławna.... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .I dość: niech "słuchacz w duszy swej dośpiewa". . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .To w niebo tak,Sztuka, Pracaa w ziemię jak się pieśń przelewa,Praktycznym wam i sobie, ilem jest praktykiem,Opowiem. Jak kamienie krągłe, za strumykiemKształcone falą, tak jest za pieśnią i praca,A praca - toć największa praktyczność na świecie.Tu człeka znów wiecznego zapytam, bo wieczny,Bo prawdę mówi [...]Prometej Adam[49] wstał, na rękach z ziemiPodnosząc się, i mówić zacznie tak: Próżniacy!Próżniacy wy, ciekawość siły wam zatrwoży,Gdy, jak o pięknem rzekłem, że jest profil boży,Przez grzech stracony, nawet w nas, profilu cieniach,I mało gdzie i w rzadkich odczuwam sumieniach,Tak i o pracy powiem, że zguby szukaniem,Dla której pieśń ustawnym[50] się nawoływaniem. -Więc szukał Ind, nurtując granit z lampą w dłoni,I znalazł to, z czym szukał; szukał Pers w pogoni,I dognał to, czym gonił; szukał Egipt w NiluI złowił to, czym łowił; toż Grek, i Etruski[51],I świata pan, Rzymianin, i Part[52] z koniem w łuski,I różny inny mąż, których jest tylu![...]A teraz wróćcie do wyobrażenia,Że jest rozrywką znudzonej materiiOdcedzać światło i czyścić półcienia,Z bezkolorowej wskrzeszając SyberiiPozatracane Boskości wspomnienia;Że piękno to jest, co się wam podobaPrzez samolubstwo czasu lub koterii [...]Bo nie jest światło, by pod korcem stało,Ani sól ziemi do przypraw kuchennych,Lud, Czyn, Sztuka, HistoriaBo piękno na to jest, by zachwycałoDo pracy, praca, by się zmartwychwstało. [...]I stąd największym prosty lud poetą,Co nuci z dłońmi ziemią brązowemi,A wieszcz periodem[54] pieśni i profetą[55],Odlatującym z pieśniami od ziemi.I stąd największym prosty lud muzykiem,Lecz muzyk jego płomiennym językiem. [...]To w tym o pięknem przypowieść ma leży!I tak ja widzę przyszłą w Polsce sztukę,Jako chorągiew na prac ludzkich wieży,Nie jak zabawkę, ani jak naukę,Lecz jak najwyższe z rzemiosł apostołaI jak najniższą modlitwę anioła.

W Polsce od grobu Fryderyka Chopina rozwinie się sztuka, jako powoju wieniec, przez pojęcia nieco sumienniejsze o formie życia, to jest o kierunku pięknego, i o treści życia, to jest o kierunku dobra i prawdy. W t e d y a r t y z m się z ł o ż y w c a ł o ś ć n a r o d o w e j s z t u k i . [PW 3, 464]

Fortepian Szopena

Recytacja utworu

Fryderyk Szopen

Muzeum Fryderyka Szopena

Tekst poematu

Omówienie cz. I

Omówienie cz. II

Opis ostatnich chwil Szopena i charakterystyka jego muzyki

Opis ostatnich chwil Szopena i charakterystyka jego muzyki

Opis ostatnich chwil Szopena i charakterystyka jego muzyki

Opis ostatnich chwil Szopena i charakterystyka jego muzyki

Opis ostatnich chwil Szopena i charakterystyka jego muzyki

Opis ostatnich chwil Szopena i charakterystyka jego muzyki

Istota dzieła sztuki

Zniszczenie fortepianu

Zniszczenie fortepianu

Zniszczenie fortepianu

Nie stargam Cię ja - nie! - Ja, u-wydatnię!...

Orfeja liry

taki Mistrz!

wiecznego Pigmaliona

Doskonałości Peryklejskiej

Emanuel już mieszkaNa Taborze!

starożytna Cnota

Polska - przemienionych kołodziejów!

kłócą się klawisze

Doskonałe wypełnienie

Brak

Warszawa

Twój fortepian

"Ideał - sięgnął bruku" - -

biograficzny

biograficzny

biograficzny

historyczny

historyczny

mitologicznyczny

mitologicznyczny

historyczny

biblijnyny

historycznoliteracki

historycznoliteracki

historycznoliteracki

historycznoliteracki

Na czym polegała "prostota doskonałości Peryklejskiej" w muzyce Szopena? Dlaczego brzmi ona, jakby "starożytna Cnota" wchodziła w "dom modrzewiowy wiejski"? Wykorzystaj wiadomości o źródłach muzyki Szopena.

Opisz przywołaną w wierszu scenerię powstania styczniowego, podczas którego rosyjscy żołnierze zniszczyli instrument Szopena.

ANTYCZNY IDEAŁ PIĘKNAumiar, oszczędność środków wyrazu, rytmiczność, symetria, wewnętrzny ład, harmoniawierne naśladowanie natury, czyli mimesis, co jednak nie wyklucza iluzjidoskonałość formy osiągnięta dzięki zastosowaniu kanonu, czyli właściwych proporcjikalokagatia-przekonanie że człowiek powinien łączyć w sobie doskonałość moralną i fizyczną, piękno duchowe i cielesne.

Perykles - ateński mąż stanu, żył wVwieku p.n.e. Dbał orozwój gospodarczy Aten, umożliwił ludowi udział wsprawach państwowych, zakładał kolonie, rozbudował flotę iporty, m.in. port Pireus, popierał rozwój nauki isztuki, wspierając artystów ifilozofów. Przyjaźnił się m.in. zFidiaszem, Sofoklesem iHerodotem. Za jego panowania wzniesiono m.in. Partenon - wielki gmach - świątynię poświęconą Atenie. Do największych jego dokonań ocharakterze demokratycznym należało wprowadzenie zasad funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego, np. nadzoru nad urzędnikami, sprawnego funkcjonowania trybunału sądowego, zasad nakładania grzywny, płacenia podatków, służby wojskowej, umożliwienie każdemu obywatelowi (w tym przedstawicielom ludu) udziału wsprawach państwowych.

Jakie barwy dominują w portrecie muzyka? Jakie Twoim zdaniem ma to znaczenie?

W jaki sposób Szopen grał na fortepianie? Dlaczego Norwid porównuje go do "wiecznego Pigmaliona". Wykorzystaj znaczenie mitu.

W jaki sposób Norwid scharakteryzował muzykę Szopena? Wykorzystaj znaczenie, jakie wnosi mit o Orfeuszu.

Jak rozumiesz ostatni wers pierwszej strofy?

Ostatnie dni artysty są niezwykłe. Dlaczego? Wyjaśnij znaczenie myśli zawartej wcytacie „Pełne, jak Mit, / Blade - jak świt...".

Kim jest podmiot liryczny, a kim adresat? Jakie relacje ich łączą? Wykorzystaj kontekst biograficzny.

Przyporządkuj poszczególnym strofom konteksty (kolor zielony), do jakich trzeba się odwołać w trakcie interpretacji.

Każdej strofie przyporządkuj słowa - klucze wybrane spośród napisów w kolorze żółtym.

Każdej strofie przyporządkuj temat przewodni (napisy w kolorze białym).

Cyprian NorwidFortepian SzopenaDO ANTONIEGO C............La musique est une chose étrange!ByronL'art?... c'est l'art - et puis, voilà tout.BérangerIByłem uCiebie wte dni przedostatnieNie docieczonego wątku -Pełne, jak Mit,Blade - jak świt...- Gdy życia koniec szepce do początku:"Nie stargam Cię ja - nie! - Ja, ... u‑wydatnię!..."IIByłem uCiebie wdni te, przedostatnie,Gdy podobniałeś... co chwila - co chwila -Do upuszczonej przez Orfeja liry,Wktórej się rzutu - moc zpieśnią przesila,Irozmawiają zsobą struny cztéry,Trącając się,Po dwie - po dwie -I szemrząc zcicha:„Zacząłże onUderzać wton?...Czy taki Mistrz!... że gra... choć - odpycha?"IIIByłem uCiebie wte dni, Fryderyku!Którego ręka - dla swojej białościAlabastrowej... iwzięcia, iszyku,Ichwiejnych dotknięć - jak strusiowe pióro -Mięszała mi się woczach zklawiaturąZsłoniowej kości...Ibyłeś jako owa postać - którąZmarmurów łona,Niźli je kuto,Odejma dłuto -Geniuszu... wiecznego Pigmaliona!IVAwtym... coś grał - ico? zmówił ton - ico? powie -Choć inaczej się echa ustroją,Niż gdy błogosławiłeś sam ręką SwojąWszelkiemu akordowi -Awtym... coś grał - taka była prostotaDoskonałości Peryklejskiej,Jakby starożytna która CnotaWdom modrzewiowy wiejskiWchodząc, rzekła do siebie:„Odrodziłam się wNiebieIstały mi się Arfą - wrota,Wstęgą - ścieżka...Hostię - przez blade widzę zboże...Emanuel już mieszkaNaTaborze!"VIbyła wtym Polska - od zenituWszechdoskonałości dziejówWzięta tęczą zachwytu -- Polska -przemienionych kołodziejów!Taż sama - zgołaZłoto‑pszczoła...(Poznał‑ci‑że‑bym ją - na krańcach bytu!...)VII- oto - pieśń skończyłeś - - ijuż więcejNie oglądam Cię - - jedno - słyszę:Coś?... jakby spór dziecięcy -- Ato jeszcze kłócą się klawiszeOnie dośpiewaną chęć:Itrącając się zcichaPo ośm - po pięć -Szemrzą:„począłże grać? czy nas odpycha??..."VIIOTy! - co jesteś Miłości‑profilem,Któremu na imięDopełnienie;Te - co wsztuce mianują Stylem,Iż przenika pieśń, kształci kamienie...O! Ty - co się wdziejach zowieszErą,Gdzie zaś ani historii zenit jest,Zwiesz się razem:Duchem iLiterą,I consummatum est...O! Ty...Doskonałe‑wypełnienie,Jakikolwiek jest Twój igdzie?... znak...Czy w Fidiasu?Dawidzie? czy w Szopenie?Czy w Eschylesowej scenie?...Zawsze - zemści się na tobie... Brak- Piętnem globu tego - niedostatek:Dopełnienie?... go boli!...On -rozpoczynać woliIwoli wyrzucać wciąż przed się - zadatek!- Kłos?... gdy dojrzał - jak złoty kometa -Ledwo że go wiew ruszyDeszcz pszenicznych ziarn prószy,Sama go doskonałość rozmieta...VIIIOto patrz - Fryderyku!... to - Warszawa:Pod rozpłomienioną gwiazdąDziwnie jaskrawa - -- Patrz, organy uFary; patrz! Twoje gniazdo -Owdzie - patrycjalne domy stare,JakPospolita‑rzecz,Bruki placów głuche iszareIZygmuntowy wchmurze miecz.IXPatrz!... zzaułków wzaułkiKaukaskie się konie rwą -Jak przed burzą jaskółki,Wyśmigając przed pułki:Po sto - po sto - -- Gmach - zajął się ogniem, przygasł znów,Zapłonął znów - - ioto - pod ścianę -Widzę czoła ożałobionych wdówKolbami pchane - -Iznów widzę, acz dymem oślepian,Jak przez ganku kolumnySprzęt podobny do trumnyWydźwigają... runął... runął - Twójfortepian!XTen!... co Polskę głosił - od zenituWszechdoskonałości dziejówWziętą hymnem zachwytu -Polskę - przemienionych kołodziejów:Ten sam - runął - na bruki - zgranitu!Ioto - jak zacna myśl człowieka -Poterany jest gniewami ludzi;Lub -jak od wiekaWieków - wszystko, co zbudzi!Ioto - jak ciało Orfeja -Tysiąc pasji rozdziera go wczęści;Akażda wyje: „nie ja!...""Nie ja!" - zębami chrzęści -*Lecz Ty? - lecz ja? - uderzmy wsądne pienie,Nawołując: „Ciesz się, późny wnuku!...Jękły głuche kamienie -Ideał sięgnął bruku - - „Cyprian Norwid, Fortepian Szopena, [w:] , Vade-mecum, oprac. Józef Fert, Wrocław 1999, s. 157-163.

Teraz następuje strofa, w której najpełniejszy wyraz znajdzie Norwidowski ideał sztuki i jej najwyższej wartości w ogóle. I tej wartości będzie patronował Chopin: pozostanie forma drugiej osoby liczby pojedynczej, obowiązująca uprzednio we wspomnieniach spotkań z Chopinem, a teraz odniesiona wprost do Piękna, pozostanie motyw postaci wydobywanej przedtem z „marmurów łona", a teraz ukazującej się jako „profil miłości", pojawia się wreszcie nazwisko Chopina w zestawieniu z imionami największych geniuszów sztuki wszystkich czasów. Teraz każdy wers, każde słowo domagają się najgłębszej uwagi. A strofa zbudowana jest tak, że po przejściu całego szeregu dopełnień wartości najwyższej zabrzmi - znów nieoczekiwanie, ale teraz gwałtownie, ostro, jak uderzenie obuchem - tragiczne stwierdzenie: Zawsze - zemści się na tobie: B R A K !... Stwierdzenie to tym jest tragiczniejsze, że wobec tego, co o ideale sztuki powiedziane zostało poprzednio, co podnosiło ją do wyżyn nieosiągalnych dla jakiejkolwiek negatywności, słabości, niedostatku, wydawało się niemożliwe niemal do pomyślenia. A przecież właśnie ono przygotuje, poprzez wizję pożaru warszawskiego pałacu, finalny obraz upadku fortepianu... Najpierw jednak spróbujmy wniknąć w naszkicowany w pierwszej części strofy ideał wartości najwyższej:0 T y! - co jesteś Miłości-profilem,Którem u na imię Dopełnienie;Te - co w Sztuce mianują Stylem,Iż przenika pieśń, kształci kamienie...O! Ty - co się w Dziejach zowiesz Erą,Gdzie zaś ani historii zenit jest,Zwiesz się razem : D u c h e m i L i t e r ą ,I „consummatum est"...О! Ту - D o s k o n a ł e - w y p e ł n i e n i e„Jakikolwiek jest Twój, i gdzie?... znak...Czy w F i d i a s u ? D a w i d z i e ? czy w S z o p e n i e ?Czy w E s c h y l e s o w e j scenie?...Czym jest „profil miłości"? Gdy w Promethidionie pada pytanie, skierowane zresztą do „wiecznego człowieka": „cóż wiesz o pięknem?" - natychmiastowa odpowiedź brzmi: „kształtem jest miłości". [...]Nie ulega wątpliwości, że w metaforze tej zawarta jest idea piękna jako związek wewnętrznego z zewnętrznym, „treści" i „formy", czegoś duchowego, wewnętrznego, wyrażającego się w zewnętrznym kształcie, formie, „profilu". [...]Bezpośrednio po apostrofie do profilu miłości następuje pojęcie d opełnienia. Jakkolwiek by je interpretować: czy jako jedność treści i formy, czy jako czynnik czysto formalny, istotny jest zawarty w tym pojęciu moment pełni, przeciwstawiający się jakiemukolwiek brakowi. [...]„Dopełnienie" wszakże oznacza coś, co zanim doszło do pełni, stawało się i wymagało doprowadzenia do końca. Odnosi się tedy bądź do jakiegoś procesu, bądź. do tego, co procesowi podlega, co się w ramach jego „składa". Jednym słowem, oznacza osiągnięcie ostatecznej harmonii, a więc szczególnej jedności warunkowanej wielością tego, co harmonizowane. W ten sposób Norwid łączy w swej koncepcji piękna dwie tradycje estetyczne: tę, która widziała piękno przede wszystkim w wyrazie, w przejawianiu się duchowego w materialnym kształcie, i tę, która szukała go w harmonii, jedności, pełni. Tak rozumiane jest siłą kształtującą sztukę jakby od wewnątrz: „przenika pieśń, kształci kamienie" (podkreśl. W. S.). I jako takie decyduje o Stylu, rozumianym chyba nie jako jakość postaciowa wynikająca z takich czy innych cech, lecz jako wartość, decydująca o tym, iż sztuka jest naprawdę sztuką, i jako wewnętrzna treść, uzewnętrzniająca się na różne sposoby. Ostateczny punkt odniesienia sztuki znajduje się jednak zawsze w pięknie samym, dopełniającym się w sztuce, lecz nie dochodzącym w niej nigdy do dopełnienia doskonałego. [...]O! T y - D o s k o n a ł e - w y p e ł n i e n i e ,Nie może ono zrealizować się całkowicie w granicach świata. Gdy schodzi doń jako idea, jako treść wewnętrzna: duch, miłość, styl, objawia się tylko jako wskazujący na siebie samą znak. Nim właśnie, a więc znakiem doskonałego, ostatecznego dopełnienia, są szczytowe dzieła sztuki, dzieła Fidiasza, Dawida, Ajschylosa, Chopina... Każde z tych nazwisk symbolizuje coś innego, ale każde jest synonimem wielkości. Fidiasz i Ajschylos to szczyty sztuki starożytnej, wyrażające najwyższe ideały humanistyczne. Dawid przywołany został jako wyraziciel pierwiastka Boskiego, sacrum, najgłębszych tajemnic, Objawienia. Chopin i jego sztuka to - jak już wiemy - synteza wszystkich tych momentów, dopełnionych pierwiastkiem narodowym i w nim także znajdujących swe urzeczywistnienie. Chopin jest tu także jedynym przedstawicielem sztuki nowożytnej. Wszyscy zaś są znakami owego „doskonałego wypełnienia" w ramach sztuk, które reprezentują: w rzeźbie, dramacie, poezji religijnej, w muzyce. [...]Zawsze - zemści się na tobie: B R A K !... ,,Brak" jest jedynym słowem poematu, które napisane zostało majuskułą. I brzmi tu jak straszliwy, dysonansowy akord, rozwiązany potem w wyjaśnieniu, objawiającym najgłębszą, metafizyczną strukturę rzeczywistości:- Piętnem globu tego - niedostatek:Dopełnienie?... go boli!...,On - rozpoczynać woli I woli wyrzucać w ciąż przed się - zadatek! -Kłos?... gdy dojrzał jak złoty kometa,Ledwo że go wiew ruszy,Deszcz pszenicznych ziarn prószy,Sam a go doskonałość rozmieta...Doskonałe dopełnienie nie jest więc możliwe do osiągnięcia w warunkach świata. Wystarczy „wiew" w iatru .. Doskonałość jest stanem, który nie może się utrzymać, musi - jak by powiedział Hegel - zostać „zniesiony". Czy nie wynika z tego, że sama doskonałość zawiera jakiś moment sprzeczności, samozniszczenia? Że jest napięciem przeciwstawnych sił - lub że w napięcie to nieuchronnie wchodzi, prowokuje je, gdy próbuje zrealizować się w świecie? Świat nie tylko nie doprowadza swych dzieł do końca, nie tylko biernie opiera się doskonałości. Bywa, że zadaje jej gwałt. Tak właśnie stanie się ze znakiem, a raczej symbolicznym przedłużeniem doskonałości, którym był realny, materialny przedmiot - narzędzie sztuki Chopina: z jego fortepianem.Na podstawie: Władysław Stróżewski, Doskonałe - wypełnienie : o "Fortepianie Szopena" Cypriana Norwida. Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 70/4, 43-72

Przeczytaj podane fragmenty utworów Norwida Fortepian Szopena i Promethidion. Następnie odpowiedz na pytania.Fortepian SzopenaO Ty! - co jesteś Miłości-profilem,Któremu na imię Dopełnienie;[...]Zwiesz się razem: Duchem i Literą,I consummatum est...O! Ty... Doskonałe-wypełnienie,Jakikolwiek jest Twój i gdzie?... znak...Czy w Fidiasu? Dawidzie? czy w Szopenie?Czy w Eschylesowej scenie?...Zawsze - zemści się na tobie... BRAK!- Piętnem globu tego - niedostatek:Dopełnienie?... go boli!...On - rozpoczynać woliI woli wyrzucać wciąż przed się - zadatek!- Kłos?... gdy dojrzał - jak złoty kometa -Ledwo że go wiew ruszy -Dészcz pszenicznych ziarn prószy,Sama go doskonałość rozmieta...Promethidion„Cóż wiesz o pięknem?..."... „Kształtem jest Miłości" -On mi przez Indy - Persy - Egipt - Greków -Stoma języki i wiekami wieków,I granitami rudymi, i złotem,Marmurem - kością słoniów - człeka potem,To mi powiada on Prometej z młotem.Kształtem miłości piękno jest - i tyle [...]a) Czym jest piękno i z jakich elementów się składa?b) Na czym polega tragizm funkcjonowania piękna w świecie?

Sztuka zaczyna się więc na najbardziej elementarnym poziomie materii dźwiękowej. Wystarczą dwie struny, dwa dźwięki. Ale od razu zaczyna rozpościerać się także sfera tajemnicy. Dialektyka uderzenia i odpychania, dialektyka próby, która jest już od razu udanym początkiem. Oto sprawdza się raz jeszcze definicja muzyki zaproponowana przez Hoene-Wrońskiego: wydobywanie inteligencji zawartej w dźwięk u 4. To on sam, sama jego materia, chce zostać wydobyta, przemieniona - i ona sama wyrazi żal, gdy nie zostanie doprowadzona do końca w całokształcie zawartych w niej możliwości, gdy - w odepchniętej, uciszonej, pozostanie jeszcze „nie dośpiewana chęć". Jeden wszakże warunek od początku musi zostać spełniony: warunek mistrzostwa. Orfeusz jest patronem nie tylko archicznego początku sztuki, ale i jej mitycznej wielkości. Chopin stanie się symbolem jej ostatecznego dopełnienia. Początek pozostaje tylko początkiem - jak koniec jedynie kresem, zdolnym jednak do przeniesienia, choć w inny sposób, wartości tego, co w nim znalazło dopełnienie:A w tym, coś grał - i co? zmówił ton - i co? powié,Choć inaczej się echa ustroją, Niż gdy błogosławiłeś sam ręką SwojąWszelkiemu akordowi -Najważniejsze rozgrywa się pośrodku. Oto istnieje taka postać sztuki, w której możliwe jest osiągnięcie doskonałości - i to doskonałości w najwłaściwszym sensie tego słowa, syntetyzującej w sobie i doprowadzającej zarazem do szczytu wszystkie wartości, jakie się w ogóle objawić mogą w świecie. Ich synteza dokonuje się poprzez ich kolejne przemiany, wznoszące je na coraz wyższy poziom, aż do stopienia się w jedną, nadrzędną wartość. Okaże się, że ją właśnie nazwać będzie wolno Pięknem, choć nazwa tej wartości nie pojawi się wprost w poemacie.Na podstawie: Władysław Stróżewski, Doskonałe - wypełnienie : o "Fortepianie Szopena" Cypriana Norwida. Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 70/4, 43-72

Zestaw strofę II i VI. Zaobserwuj, jak "kłócą sie klawisze". O co ten spór? Na czym polega podobieństwo sytuacji? Czym jest muzyka?

Norwidowska dialektyka dziejów jest ruchem ku ideałom najwyższym, Boskim, ale ruchem nie przekreślającym niczego, co wartościowe, lecz wchłaniającym każdą wartość, każde autentyczne dokonanie. Ciągłość dziejów polega, a w każdym razie polegać powinna, na nieustannym bogaceniu ich pozytywnych treści, syntetyzowaniu i przemienianiu ich w celu osiągnięcia absolutnego optimum. Jest to zadanie całej ludzkości, ale jest to także zadanie, które na swój sposób spełnić ma każdy naród - zgodnie ze swym powołaniem.Strofa 5 doprowadza do momentu odsłonięcia tajemnicy sztuki ucieleśnionej w muzyce Chopina. Bo oto miejscem, w którym przemiana wartości dochodzi do swej pełni, jest Polska. Oczywiście, sygnalizował ją już „dom modrzewiowy wiejski". Ale teraz rzecz zostaje nazwana po imieniu. Jest taka sztuka, w której i przez którą Polska objawić się może w swej najpełniejszej postaci, syntetyzując w sobie wartości ogólnoludzkie i partykularne, humanistyczne i religijne. Aby jednak to się stało, także i polskość musi ulec przemianie. Inaczej narodowe nie stopi się w jedno z najwyższymi ideałami ludzkimi. A przecież powołaniem każdej wielkiej sztuki jest podnoszenie ludowych natchnień do godności ludzkości.[...]Teraz mówi wyraźnie: nie chodzi o „byle jaką" Polskę - ale o Polskę „przemienionych kołodziejów", Polskę wykształconą wedle idei zgotowanej dla niej w wieczności: I była w tym Polska, od zenitu Wszechdoskonałości dziejów Wzięta, tęczą z a ch w y t u -------- Polska - przemienionych kołodziejów!„Zenit wszechdoskonałaści dziejów" to nic innego jak właśnie ideał Polski i ideał Polskości, oczyszczonej z wszelkiego braku, a jednocześnie tożsamej z sobą, zachowującej wszystko, co dla niej najbardziej swoiste i istotne zarazem: Taż sam a, zgoła, Złoto-pszczoła!... (Poznał-ci-że bym ją - na krańcach bytu!...) W tym miejscu Fortepianu - w strofie 5 - kończy się także charakterystyka samej sztuki Chopina.Na podstawie: Władysław Stróżewski, Doskonałe - wypełnienie : o "Fortepianie Szopena" Cypriana Norwida. Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 70/4, 43-72

Jaka Polska "była" w muzyce Szopena? zinterpretuj jej określenia. W razie trudności skorzystaj z podpowiedzi w kontekstach.

Słowa Cnoty wchodzącej do polskiego domu wiejskiego:„Odrodziłam się wNiebieIstały mi się Arfą - wrota,Wstęgą - ścieżka...Hostię - przez blade widzę zboże...Emanuel już mieszkaNa Taborze!" domagają sie wyjaśnienia.Wyrażają one tajemnicę przemiany dokonującej się dzięki sztuce, która zawsze wydobywa na jaw tkwiący w rzeczywistości pierwiastek idealny, metafizyczny. I tak wrota stają się harfą, ścieżka wstęgą, łan pszeniczny chlebem eucharystycznym, dom - niebem. . Dlatego też charakterystykę muzyki Szopena przeprowadza tu poeta zarówno za pomocą odwołań do znaku hostii, jak i do faktu ujawnienia przez Chrystusa swojej boskiej istoty wybranym apostołom na górze Tabor. Zamykające tę strofę stwierdzenie "Emanuel już mieszka na Taborze" miało podkreślać, że w muzyce Szopena zrealizował sie ideał o znamionach świętości i trwa w świecie ludzkim (hebrajskie słowo "Emanuel" znaczy "Bóg z wami"), że muzyka ma zatem charakter "Doskonałego wypełnienie".Na podstawie: Stanisław Makowski, Fortepian Szopena [w:] Cypriana Norwida kształt prawdy i miłości. Analizy i interpretacje. Praca zbiorowa pod redakcją Stanisława Makowskiego, 1986

Na czym polega sakralizacja muzyki polskiego kompozytora?Zaobserwuj, czemu ten zabieg służy, wykonując kolejne zadanie.

Norwid postrzegał proces twórczy jako pracę - zmaganie się z niedoskonałą materią, aby przekształcić ją w ideał. W tym kontekście zinterpretuj rozmowę strun z II strofy wiersza.

Wskaż wostatniej części utworu cytat odnoszący się do postaci Chopina iNorwida. Jaką funkcję pełni niezrozumienie sztuki?

Opisz emocje towarzyszące wyrzuceniu fortepianu. Jaką rolę odgrywają wtym fragmencie wiersza środki interpunkcyjne?

Wyjaśnij, dlaczego ostatnią część utworu można nazwać refleksyjną.

Zinterpretuj symbolikę fortepianu zrzuconego na bruk.

Zadanie pisemneTemat 1Przygotuj wypowiedź argumentacyjną: Ideał - sięgnął bruku? Jak artyści i ich sztuka ukazywani są w tekstach kultury? Rozważ problem, odwołując się do interpretacji wiersza Cypriana Kamila NorwidaFortepian Szopenaoraz wybranych tekstów kulturyTemat 2Napisz rozprawkę interpretacyjną. ZinterpretujFortepian SzopenaCypriana Norwida jako traktat osztuce. Uzasadnij tezę interpretacyjną.

Juliusz Wiktor GomulickiDodatek krytyczny„Ideał sięga bruku" - lapidarnie sformułowane symboliczne zbliżenie dwóch biegunowo obcych dla siebie sfer iświatów, dojrzane przez poetę wupadku na „bruk", symbolizujący Realność (konkretnie zaś martwe itwarde społeczeństwo), fortepianu, symbolizującego zkolei genialną twórczość Chopina, czyli sztukę, czyli - „ideał". „Rozerwanie" więzów między Realnością aIdeałem zostało symbolicznie naprawione, Norwid odczytał bowiem warszawską katastrofę fortepianu Chopina jako parabolę, parabole zaś dowodzą „analogijnego stosunku pomiędzy prawami rozwoju rzeczy świata tego aprawami rozwoju ducha" (Milczenie, cz. II). Stąd też radość poety, wierzącego, że odczytana przez niego parabola zapowiada jak gdyby przyszłe zwycięstwo Ideału [...] pozornie tylko rozbitego iponiżonego swoim upadkiem, wrzeczywistości bowiem, to on sam „sięgał" do obojętnej imartwej Realności, nobilitując ją jak gdyby ipodnosząc do wyższego poziomu [...]. Parabola Norwida miała oczywiście podtekst ironiczny, nie była to jednak, pomimo jej pozorów, owa ironia „piekielna", która „siebie ma za cel iraduje się ze zła swego", ale ta, która „z czasem jedynie pochodzi izdziałania" (Listy, I114), niespodziewanie kojarząc tutaj ślepy gniew zradosnym proroctwem".Juliusz Wiktor Gomulicki, Dodatek krytyczny, [w:] , Cyprian Norwid, Wiersze, t. 2, oprac. Juliusz Wiktor Gomulicki, Warszawa 1966, s. 688-689.Ćwiczenie 12.1Wyjaśnij, czego symbolem są bruk ifortepian.Ćwiczenie 12.2Omów, wjaki sposób Cyprian Norwid „warszawskiej katastrofie fortepianu Chopina" nadał uniwersalna wymowę.Ćwiczenie 12.3Napisz streszczenie tekstu liczące 40‑60 słów.Pamiętaj oelementach struktury streszczenia, czyli:oczym jest mowa wtekście,co się mówi na dany temat,kto napisał tekst,do jakiego odbiorcy jest adresowany,na jakiej podstawie opiera swoje stwierdzenia,zjaką intencją wypowiada się autor,jaka jest myśl przewodnia tekstu.

Miłość

W Weronie

Jak

Trzy strofki

W Weronie

Cyprian Kamil Norwid Nad grobem Julii Capuletti w Weronie Nad Kapuletich i Montekich domem, Spłukane deszczem, poruszone gromem, Łagodne oko błękitu Patrzy na gruzy nieprzyjaznych grodów, Na wywrócone bramy do ogrodów, I gwiazdę zrzuca ze szczytu. Cyprysy mówią, że to dla Juliety, I dla Romea łza ta znad planety Spada i w groby przecieka; A ludzie mówią, i mówią uczenie, Że to nie łzy są, ale że kamienie, I że nikt na nie nie czeka! Przypisy [1] Julia Capuletti - bohaterka sztuki Romeo i Julia Williama Shakespeare'a. [przypis edytorski] [2] Nad Kapuletich i Montekich domem - w XIX w. w Rzymie pokazywano turystom ruiny rzekomych domów obydwu rodów pojawiających się w dramacie Romeo i Julia. [przypis edytorski] [3] łagodne oko błękitu - księżyc. [przypis edytorski] [4] kamienie - tj. meteoryty. [przypis edytorski]

Cyprian Kamil NorwidNad grobem Julii Capuletti w WeronieNad Kapuletich i Montekich domem,Spłukane deszczem, poruszone gromem,Łagodne oko błękituPatrzy na gruzy nieprzyjaznych grodów,Na wywrócone bramy do ogrodów,I gwiazdę zrzuca ze szczytu.Cyprysy mówią, że to dla Juliety,I dla Romea łza ta znad planetySpada i w groby przecieka;A ludzie mówią, i mówią uczenie,Że to nie łzy są, ale że kamienie,I że nikt na nie nie czeka!

gruzy nieprzyjaznych grodów

wywrócone bramy do ogrodów

Cyprysy

Kto mówi?

Co to jest?

Czemu służy ?

Komu jest potrzebne?

Ludzie

Łza znad planety

Kamienie

Groby przecieka

Dla Julietty, dla Romea

Nikt na nie nie czeka

Łagodne oko błękitu

spadająca gwiazda

grób Julii Capuletti

Wyjaśnij znaczenie aluzji literackiej w utworze Cypriana Norwida.

Wyodrębnij z wiersza elementy budujące obraz miejsca zdarzeń.

Łagodne oko błękitu - jak można je interpretować? Zwróć uwagę na jego działania i przeżycia.

Z czym kojarzy się spadająca gwiazda? Jaką rolę odgrywa w wierszu? Jak przebiega interpretacyjny spór o gwiazdę?

Jakie wnioski nasuwają Ci się w związku z reakcją ludzi i przyrody na spadającą gwiazdę? Kto Twoim zdaniem ma rację? Czy Norwid komuś ją przyznaje? Jaką rolę odgrywa w utworze ironia?

Trzy strofki

TRZY STROFKINie bluźń, żem zranił Cię lub jeszcze ranię,Bom Ci ustąpił na mil sześć tysięcy;I pochowałem łzy me, w Oceanie,Na pereł więcéj...!I nie myśl, jak Cię nauczyli w świecie Świątecznych-uczuć świąteczni-czciciele,*I nie mów, ziemskie iż są marne celeLecz żyj raz przecie...!I myśl gdy nawet o mnie mówić zacznąŻe grób to tylko, co umarłe, chowa;A mów... że gwiazda ma była rozpaczną,I bywaj zdrowa... 1854

Cyprian Norwid i Maria Kalergis

Tytuł utworu

Analiza wiersza

Posłuchaj i podziel się swoją opinią

Tytuł utworu:- wskazuje na budowę; jego objętość i formę;- strofki - zdrobnienie, może sugerować lekką treść; jest wartościujące;- zderzenie zapowiedzi lekkiej formy i smutnej treści może brzmieć ironicznie.

Utwór to najbardziej osobisty liryk Norwida.Trzy strofki to trzy apostrofy do ukochanej:Strofa I - riposta do ukochanej, w której poeta charakteryzuje swoje położenie. O jakich wydarzeniach poeta wspomina?Zwróć uwagę na sposób obrazowania. Poeta używa hiperboli sześciu tysięcy mil Oceanu ujawniającej potęgę uczucia widoczną w heroizmie rozstania, którą kontrastuje z małością własnych łez, które porównane są do pereł. Strofa II - to "echo gorzkiego sporu z kobietą salonu" - napisał Julian Przyboś. Czy też tak odbierasz tę strofę? Poeta wymaga od ukochanej, aby porzuciła salonowy blichtr i zaczęła żyć po swojemu.Strofa III - współbrzmi z poprzednią. Tam pojawiały się rozkaźniki "Nie myśl...", "nie mów..." - "żyj..." tutaj: "Myśl...", "mów..." - "bywaj zdrowa..." Jak rozumiesz te nakazy- prośby?

Jak

Cyprian Kamil NorwidJakJak gdy kto ciśnie w oczy człowiekowiGarścią fiołków i nic mu nie powie...Jak gdy akacją z wolna zakołysze,By woń, podobna jutrzennemu ranu,Z kwiaty białymi na białe klawiszeOtworzonego padła fortepianu...Jak gdy osobie stojącej na gankuDaleki księżyc wplata się we włosy,Na pałającym układając wiankuCzoło - lub w srebrne ubiera je kłosy...Jak z nią rozmowa, gdy nic nie znacząca,Bywa podobną do jaskółek lotu,Który ma cel swój, acz o wszystko trąca,Przyjście letniego prorokując grzmotu,Nim błyskawica uprzedziła tętno -Tak... lecz nie rzeknę nic - bo mi jest smętno.

Czy można zbudować wiersz na milczemiu?

Milczenie [...] a mówiąc w zastosowaniu praktycznym: p r z e m i l c z a n i e , jest niezawodnie częścią mowy. [...] Będąc żywotną częścią mowy, daje się naprzód w każdym zdaniu wyczytać, a potem jest logicznym następnego zdania powodem i wątkiem. C. Norwid, Milczenie

Wiersz Jak... jest znakomitym przykładem zastosowania teorii przemilczeń w liryce.

Wszystko najistotniejsze, co poeta ma do przekazania, zostało poza wierszem, w przemilczeniach i niedopowiedzeniach, w których rozgrywają się sceny decydujące o konflikcie sygnalizowanym zaledwie kilkoma nierozwiniętymi obrazami. Utwór jest jakby tylko szkicem scenograficznym do pełnospektaklowego dramatu miłosnego. Całość dokonuje się w domyślnej wyobraźni czytelnika, wymaga jego współtwórczego udziału.Mieczysława Buczkówna, Jak... [w:]Cypriana Norwida kształt prawdy i miłości.

Przygotuj scenariusz teledysku na podstawie erotyku Cypriana Norwida. Wykorzystaj uwagi na temat konstrukcji wiersza.Jeśli chcesz nagraj teledysk, wykorzystując odpowiednio dobrane zdjęcia i fragmenty filmów.Akustyczno-wizualna wersja konstrukcji wiersza:Jak - obraz (gest - rzucenie fiołków - spojrzenia) milczenieJak - obraz (ruch gałęzi, kwiaty spadają na klawisze) ciszaJak - obraz (noc, postać w świetle księżyca) ciszaJak - obraz (dwie postacie, rozmowa- zakosy lotu jaskółki, błyskawica)Tak - nagłe przerwanie toku wiersza, zamilknięcie.Osobowo-przestrzenna wersja budowy tego utworu:Jak - forma zaimka nieokreślona(kto)(odległość spojrzenia)Jak - forma nieokreślona (pokój, otwarte okno, fortepian, domyślna przestrzeń muzyki)Jak - Jak - osoba (otwarta przestrzeń nocy, nieba, daleki księżyc)Jak - forma osobowa - ona - ja (przestrzeń rozmowy, nieba w locie ptaków rozszerzona burzą i błyskawicą)Tak - otwarta przestrzeń milczenia (autorskie ja).Świetlno-kolorystyczna konstrukcja wiersza:Jak - błysk spojrzenia, lśnienie wilgotnych kwiatkówJak - światło wczesnego poranka, biel- czerń klawiszy, biel kwiatówJak - światło (księżyca) czerń (nocy). refleks srebraJak - szarość (dnia), czarne linie lotu (jaskółek) i błyskawicaTak - wygaszanie świateł.

Świat salonu

Nerwy

Ostatni despotyzm i Garden party

Marionetki

Marionetki

Tekst utworu

Analiza wiersza

Muzyczna interpretacja Czesława Miłosza

Analiza porównawcza Marionetki i O żywocie ludzkim -ćwiczenie WSiP

De Press Norwid - Gromy i pyłki

MARIONETKIIJak się nie nudzić? gdy oto nad globemMilion gwiazd cichych się świeci,Akażda innym jaśnieje sposobem,A wszystko stoi - i leci...III ziemia stoi - i wieków otchłanie,I wszyscy żywi w tej chwili,Z których i jednej kostki nie zostanie,Choćbędą ludzie, jak byli...IIIJak się nie nudzić na scenie tak małéj,Tak niemistrzowsko zrobionéj,Gdzie wszystkie wszystkich Ideały grały,Ateatr życiem płacony -IVDoprawdy, nie wiem, jak tu chwilę dobić,Nudy mię biorą najszczersze;Co by tu na to, proszę Pani, zrobić,Czy pisać prozę, czy wiersze - ?VCzy nic nie pisać... tylko w słońca blaskuSiąść czytać romans ciekawy:Co pisał Potop na ziarneczkach piasku,Pewno dla ludzkiej zabawy (!) -VILub jeszcze lepiej - znam dzielniejszy sposóbPrzeciw tej nudzie przeklętéj:Zapomnieć ludzi, a bywać u osób- Krawat mieć ślicznie zapięty...!1. Uważnie przeczytaj wiersz.2. Jaką sytuację liryczną tworzy? Kto z kim rozmawia?, O czym? Jaka jest treść tej rozmowy? W jaki sposób jest ona prowadzona? Jakim tonem? 3. Wskaż motyw przewodni utworu. W jaki sposób poeta go eksponuje w wierszu?4. Spróbuj wyjaśnić przyczyny tego stanu. Wynotuj na podstawie wiersza pary przeciwstawnych pojęć, o których mowa w utworze: np. milion gwiazd - każda inna;5. O czym świadczą wynotowane kontrasty znaczeniowe? Jaka jest ta salonowa rozmowa? Czy poważna i głęboka, czy płytka i ogólnikowa? Jaki świat wyłania się z tych informacji?Norwid określany bywa jako poeta salonu. Był bywalcem arystokratycznych, modnych salonów. Wnikliwie obserwował to, co pod płaszczykiem ogłady i konwenansu wynikało z pozornie błyskotliwych konwersacji. Często krytykował nie tylko jałowość, bezduszność, czczość sztywnych konwenansów, ich bezmyślną powtarzalność, ale i ziejącą z salonu nudę. Te właściwości życia towarzyskiego ówczesnej Europy sprawiały, że ludzie stawali się nieautentyczni, sztuczni, zakładali maski, zachowywali się jak marionetki na scenie świata odgrywające swoje banalne role.6. Przyjrzyj się uważnie podmiotowi mówiącemu. Kim jest? Jak traktuje on świat salonu? Co o tymświadczy? Zwróć uwagę na sposób, w jaki zestawia biblijny Potop (nieprzypadkowo pisany wielką literą) z salonową zabawą: „Co pisał Potop na ziarneczku piasku,Pewno dla ludzkiej zabawy(!)"Zauważ ironię Norwida, który wyraźnie nie zgadza się z lekkim traktowaniem mądrościświętej Księgi. Określenie "pewno" i wykrzyknik wyraźniena nią wskazują.7. Czemu służy wytłuszczenie wyrazówludziiosóbw ostatniej strofie? Jak rozumiesz różnicęznaczeniowąmiędzy tymi wyrazami w kontekście wiersza? Czy dostrzegasz w tych słowach ironię? Co Cię przekonuje?

MARIONETKIIJak się nie nudzić? gdy oto nad globemMilion gwiazd cichych się świeci,A każda innym jaśnieje sposobem,A wszystko stoi - i leci...III ziemia stoi - i wieków otchłanie,I wszyscy żywi w tej chwili,Z których i jednej kostki nie zostanie,Choć będą ludzie, jak byli...IIIJak się nie nudzić na scenie tak małéj,Tak niemistrzowsko zrobionéj,Gdzie wszystkie wszystkich Ideały grały,A teatr życiem płacony -IVDoprawdy, nie wiem, jak tu chwilę dobić,Nudy mię biorą najszczersze;Co by tu na to, proszę Pani, zrobić,Czy pisać prozę, czy wiersze - ?VCzy nic nie pisać... tylko w słońca blaskuSiąść czytać romans ciekawy:Co pisał Potop na ziarneczkach piasku,Pewno dla ludzkiej zabawy (!) -VILub jeszcze lepiej - znam dzielniejszy sposóbPrzeciw tej nudzie przeklętéj:Zapomniećludzi, a bywaću osób- Krawat mieć ślicznie zapięty...!

Nerwy

Tekst utworu

Interpretacja Macieja Jackowskiego

Wyjaśnienie zasad pracy z utworem

Drama

Cyprian Kamil NorwidNerwyBiedaByłem wczora w miejscu, gdzie mrą z głodu -Trumienne izb oglądałem wnętrze;Noga powinęła mi się u schodu,Na nieobrachowanym piętrze!*Cud, WiaraMusiał to być cud - cud to był,Że chwyciłem się belki spróchniałej...(A gwóźdź w niej tkwił,Jak w ramionachkrzyża!...) - uszedłem cały!*SmutekLecz uniosłem - pół serca - nie więcej:Wesołości?... - zaledwo ślad!Pominąłem tłum, jak targ bydlęcy;Obmierzł mi świat...*SalonMuszę dziś pójść do Pani Baronowej,Która przyjmuje bardzo pięknie,Siedząc na kanapce atłasowej - -Cóż? Powiem jej...... Zwierciadło pęknie,Kandelabry się skrzywią narealizm,I wymalowane papugiNa plafonie-jak długi -Z dzioba w dziób zawołają: „Socjalizm!"*Dlatego: usiądę z kapeluszemW ręku - - a potem go postawięI wrócę milczącym faryzeuszem[1]- Po zabawie.Przypisy[1]faryzeusz - członek żydowskiego stronnictwa polityczno-religijnego; przen. człowiek obłudny. [przypis edytorski]

Cyprian Kamil Norwid "Nerwy" - XCV liryk z tomu Vade-mecum jest poetyckim przetworzeniem autentycznych zdarzeń.Badacz twórczości Norwida Marian Płachecki pisze:Trzynastego listopada roku 1862 Cyprian Norwid w liście do Michaliny z Dziekońskich Zaleskiej relacjonował wizytę, jaką złożył „pani Glaubert, aux Batignolles rue Truffaut 70. Jest to rodzona siostra Bolesława Wielogłowskiego, pozostająca w tej chwili z d z i e c k i e m m a ł y m w n i e o p a l o n y m i n i e z a p ł a c o n y m mieszkaniu (...)". Do sprawy wracał w liście słanym już nazajutrz, z góry uprzedzając: „Mam czasem tak skłopotaną głowę, że niekoniecznie za zupełną logiczność pisań moich poufnych odpowiadać mogę i winienem". Tym razem wedle piszącego los samotnej matki, zapomnianej przez wszystkich w dzielnicy Paryża, gdzie zawsze roiło się od Polaków, był jednym tylko ze świadectw kwestii znacznie poważniejszej. „Jesteśmy żadnym społeczeństwem. Jesteśmy wielkim s z t a n d a r e m n a r o d o w y m "Pomysł na opracowanie tekstu zrodził się z lektury artykułu Mariana Płacheckiego: Nerwy 16/17.Proponuję dramę. Wchodzicie w rolę reżysera, scenarzysty, dekoratora, aktora i na podstawie wiersza wypracowujecie pomysł na zrealizowanie filmu na podstawie wiersza. Proszę jednak ćwiczenia wykonywać kolejno według wskazówek. Istotne jest, aby zadania wykonać możliwie dokładnie. Ważna jest również kolejność. Efektem pracy nie musi być pełny scenariusz filmowy. Najważniejszym celem jest pogłębione zrozumienie wiersza. Życzę powodzenia.

Drama

Wyobraźmy sobie teraz, że jedna ze stacji telewizyjnych ogłosiła konkurs otwarty z okazji dwusetnej rocznicy urodzin Cypriana Norwida. Uczestnicy mają na podstawie wybranego wiersza z cyklu "Vade-mecum" ułożyć scenariusz siedmiominutowego filmu odsłaniającego tajniki wyobraźni poety. Wasz wybór padł na "Nerwy".

W zespole musi się znaleźć reżyser, scenograf, charakteryzator, scenarzysta i aktor. Może być również muzyk, operator kamery, operator światła. (Jeśli tych ostatnich nie ma, ich zadania reżyser zleca innym.)

Drama

Wyobraźmy sobie teraz, że jedna ze stacji telewizyjnych ogłosiła konkurs otwarty z okazji dwusetnej rocznicy urodzin Cypriana Norwida. Uczestnicy mają na podstawie wybranego wiersza z cyklu "Vade-mecum" ułożyć scenariusz siedmiominutowego filmu odsłaniającego tajniki wyobraźni poety. Wasz wybór padł na "Nerwy".

W zespole musi się znaleźć reżyser, scenograf, charakteryzator, scenarzysta i aktor. Może być również muzyk, operator kamery, operator światła. (Jeśli tych ostatnich nie ma, ich zadania reżyser zleca innym.)

Zdarzenia ze strofy pierwszej i drugiej:

Wyodrębnijcie zdarzenia.

Ustalcie, gdzie jest miejsce, "gdzie mrą z głodu." Kamienica? Oficyna? Przybudówka? Które to jest piętro, a może suterena, poddasze?Jak rozumieć można "trumienne wnętrze izb"? Jak zmienić to na obraz? Jaką role w tym obrazie powinno odgrywać światło? Czy wprowadzicie jakieś dźwięki? Muzykę? Jaką? Jak będzie pracowała kamera?Jak pokazać tych, co "mrą z głodu"? Jak wyglądają? Co robią? Zwróćcie uwagę, że w wierszu mówi się o nich bezosobowo. Wyciągnijcie z tego faktu wnioski do swojego filmu.Jakie elemety powinna uchwycić kamera? Jakie plany filmowe zastosować, aby dotrzeć do wyobraźni widza?

Scenograf i operator światła powini naszkicować projekt przestrzeni. Charakteryzator ma naszkicować stroje, ustalić ważne elementy makijażu. Muzyk - wybrać muzykę, opretor kamery - zaplanować ruchy kamery i plany filmowe.

Pracuje cały zespół, dyskutuje i szuka najcielkawszej wizji. Specjalista w danej dziedzinie decyduje po uprzedniej dyskusji.

Aktor i reżyser: Rozważcie wypadek boohatera.

Ustalcie, dokąd i jak długo wchodzi aktor. W którym momencie podwinęła mu się noga? Co zrobił? Czy belkę chwycił jedną ręką czy dwiema?Bardzo wnikliwie przemyślcie symbolikę krzyża. Jak ją pokazać? Czy aktor ma się skaleczyć gwoździem, czy ma tego uniknąć? Czy zawisłszy na spróchniałej belce ma być twarzą do sciany czy do widza? Czy belka się złamie? Jak aktor wydostanie się z pułapki? Weźcie pod uwagę, że "Musiał to być cud - cud to był". Na czym zdaniem bohatera ten cud polegał? Jak go rozumie? Do czego go zobowiązuje uniesienie życia?

Przedstawcie swoje ustalenia pozostałym członkom grupy. Współnie zastanówcie się, jak wzbogacić obraz innymi środkami. Zwróćcie uwagę na elementy, które tworzą obraz współczesnej Golgoty, miejsca, gdzie umiera Chrystus. Postarajcie się to wygrać.

Zdarzenia ze strofy trzeciej:

Teraz musicie znaleźć sposób przekazu odczuć, myśli, stanu psychicznego bohatera w trzeciej strofie.

Zacznijcie od realistycznych zdarzeń. Bohater opuścił kamienicę nędzarzy. Gdzie się znalazł? Jak wygląda teraz jego otoczenie? Dlaczego otaczający go tłum ludzi nazywa w myślach targiem bydlecym? O czym myśli? Co to znaczy, że uniósł pół serca? Co z drugą połową? Jak jego stan psychiczny można ukazać w filmie? Zastanówcie się, czy można wykorzystać tu kolor przeciwstawiony biało-czarnemu obrazowi? Zaplanujcie działania aktora? Co robi po opuszczeniu kamienicy?

Wskazówka interpretacyjna: Był w miejscu, gdzie za jego czasów umierają ludzie odrzuceni przez swiat, jak Chrystus umierał, odrzucony na Golgocie. Dotknął belki, do której przybito ręce Boga.

Zastanówcie się, dlaczego to jest ważne. Wyobraźcie sobie sytuację:A. Bohaterr zastanawia się: Cóż powiem jej...? Nad czym myśli? Jakie treści może planować? Czy Baronowej warto mówić o takich rzeczach? Czy przyniesie to jakiś skutek? Jaką decyzję podejmie boohater?B. Bohater zastanawia się: (No) coż? powiem jej... Nad czym teraz myśli? Jaką decyzję podjął? Dlaczego? Czego dowiadujemy się o bohaterze?

Zdarzenia ze strofy czwartej i piątej:

Teraz niech każdy z Was nagra swoje głośne czytanie wiersza. Postarajcie się tym czytaniem wykazać, że rozumiecie utwór.

Odsłuchajcie wszystkie nagrania, zwracając szczególną uwagę na sposób zinterpretowania wersu 16:Cóż? powiem jej...Policzcie, ilu z Was zignorowało interpunkcję Norwida i przeniosło znak zapytania na koniec wersu, a ilu - przeczytało wers zgodnie z interpunkcją Norwida, podnosząc intonację przy wyrazie cóż? , a następujące po nim zdanie powiem jej przeczytało jak zdanie oznajmujące.

Podzielcie się efektami swojej pracy z innymi grupami. Porozmawiajcie o tym, jak czuliście się podczas realizacji zadania. Jak odbieracie teraz wiersz Norwida? Co zajęcia pozwoliły Wam zrozumieć?

Teraz musicie zdecydować, jaką decyzję podejmie Wasz bohater

Od tego momentu pracujecie zgodnie z przyjętą decyzją:A - Bohater zdecydował, że pójdzie do Baronowej, ale jej nie opowie o odkrytej Golgocie.Obraz z drugiej części czwartej strofy trzeba pokazać jako proces wyobrażania sobie reakcji salonu na taką opowieść. Akcja toczy się wyłacznie w myślach bohatera. Tutaj jest miejsce na ocenę arystokracji, na przypomnienie, jak reagują na prawdziwe doniesienia, jak od razu znajdują łatwą odpowiedź - "Socjalizm". Bohater powinien wyjaśnić swoje poglądy oparte na chcrześcijańskiej solidarności z cierpiącymi. Strofa piąta - powrót do rzeczywistości. Rejestrujecie zachowanie bohatera i jego ocenę siebie.Ważnym elementem Waszej pracy powinno być naprowadzenie widza na interpretację tytułu? Możecie do tego celu wykorzystać monolog wewnętrzny postaci albo dobrać odpowiednią muzykę.B. - Bohater zdecydował, że pójdzie do Baronowej i jej powie o umierających z głodu.Wówczas przedstawiacie scenę, w której mówi i w której salon reaguje na jego narrację. Postarajcie się mocno zaakcentować słowa , które Norwid napisał rozstrzelonym drukiem. Jak bywalcy salonu zareagują na realizm, czyli opowieść przyziemną, dotyczącą nędzarzy, z którymi nie mają nic wspólnego? Socjalizm - to gotowa demagogiczna odpowiedź, przywołanie utopii, która w imię szczęścia i sprawiedliwości chce burzyć łąd świata. Czy o to chodzi bohaterowi? Jak on sam rozumie swoją misję? Może tu także paść wyjaśnienie tytułu wiersza. Któryś rozmówca może zasugerować, że to tylko "nerwy" sprawiają, że bohater jest tak wrażliwy. Zastanówcie się, czy bohater odniesie sukces? Czy zdoła kogokolwiek przekonać? Jak będzie zachowywał się przez resztę wieczoru? Co będzie myślał. Jak oceni swoje postępowanie?

Ostatni despotyzm i Garden party

Ostatni despotyzm - tekst

Garden party Stanisława Barańczaka

Cyprian Kamil NorwidOstatni despotyzmObyczaje, Polityka, Salon, Słowo„Cóż nowego?" - „Despotyzm runął!... Wraz opowiem...Oto depesza..."„Jakże pan cieszy się zdrowiem?Niech pan siędzie!Depesza? mówi... Spocząć proszę.Lecz co słyszę! W przysionku chrzęszczą mekintosze[1]Ktoś nadchodzi! - To baron! Jakże cenne zdrowie?Niech siędzie! Cóż nowego nam baron opowie?..."*„Depesza ta co mówi?... Może pomarańczę?...Lub może wody z cukrem?" - „Upadły szarańczeW Grecji... Na Cyprze brzeg się w otchłanie usunął...WCyruliku Sewilskim[2] występujePitta...- Pomarańcza, jak widzę, z Malty - wyśmienita!"„Może drugą?..."*„I jakże despotyzm ów runął?"Lecz - właśnie anonsują eksszambelanowęZ synem przybranym... - Cóż pan mówisz nanepotyzm?[3]Chłopiec starszy od matki o rok i o głowę...Właśnie nadchodzą...Jakże? Runął ów despotyzm?"Przypisy[1]mekintosz (a.makintosz (z ang. Mackintosh) - płaszcz nieprzemakalny lub nieprzemakalny materiał; nazwa pochodzi od nazwiska jego wynalazcy. [przypis edytorski][2]Cyrulik Sewilski - komedia fr. dramaturga Pierre-Augustina Beaumarchais'go (1732-1799), na podst. której powstała słynna opera Gioacchino Rossiniego, wystawiona po raz pierwszy w 1816 r. [przypis edytorski][3]nepotyzm (łac. nepos: wnuk, bratanek) - faworyzowanie krewnych i przyjaciół przy rozdzielaniu godności i stanowisk. [przypis edytorski]

Garden partyPomarańcza, jak widzę, z Malty- wyśmienita!N o r w id„Przepraszam, nie dosłyszałam nazwiska?... Banaczek?...Czy to czeskie nazwisko? A, polskie! To znaczy,pan z Polski? jakże miło. Państwo przyjechalicałą rodziną? dawno?", „No nie, wybacz, Sally,zamęczasz pytaniami, a trzeba, po pierwsze,zaprowadzić do stołu - proszę, tu krakersy,potato chips, sałatka - pan sobie nalejesam, prawda? Witaj, Henry - ", „I co też się dziejeostatnio w Polsce? Co porabia Wa..., no, ten z wąsami,zna go pan osobiście? nie? Widzę czasamiw dzienniku demonstracje - choć czy można wierzyćtej naszej telewizji, koszmar, prawda? jeżysię włos od wszystkich tych reklam -* cenzury -Europejczycy słusznie twierdzą, że kulturynam brakuje - ", „Cześć, jestem Sam. Mówi mi Billy,że pan z Polski - znam Polskę, widziałem dwa filmyz Papieżem - ten wasz Papież nic nie wie o świecie,straszny konserwatysta - ", „A jak pańskie dzieci?Mówią już po angielsku? Czy chodzą do dobrejszkoły?", „Te szkoły publiczne to problemnumer jeden, niestety - ", „Nie zgadzam się, Sammy,szkoły są lepsze, jeśli rodzice, my sami,dbamy o to - ", „Tak, ale budżet federalny - ",„Hej, wy tam, skończcie wreszcie, co to za fatalnyobyczaj - dyskutować przy winie, zakąscena poważne tematy - ", „Więc? co słychać w Polsce?"[Atlantyda i inne wiersze]

Uważnie przeczytaj wiersz. Zacznij jego analizę od policzenia wersów. Sprawdź, ile słów, wypełniających zaledwie półtora wersu, wypowiada głos narratora. kto w takim razie wypowiada pozostały tekst? Policz, ilu jest "aktorów". Ułatwi Ci to zadanie policzenie znaków interpunkcyjnych. Ustal, ile jest cudzysłowów, myślników, wykrzykników, dwukropków, wielokropków, znaków zapytania, kropek i przecinków. Jakie znaczenia wnosi Norwidowska interpunkcja? Podziel tekst na wypowiedzi poszczególnych "aktorów", zaobserwuj ich emocje. Zauważysz zapewne, że przedstawieni w wierszu rozmówcy nie posługują się zdaniami złożonymi, bardziej skomplikowanymi składniowo i logicznie. Ktoś tu komuś ustawicznie przerywa! Kto, komu i dlaczego?

Żeby sprawdzić, kto, komu i dlaczego w wierszu ciągle przerywa, zapiszmy tekst jak scenariusz filmowy lub utwór dramatyczny - dzieląc go na kwestie i dodając od siebie didaskalia. Propozycja na podstawie: Stanisław Falkowski, Skarb (klejnot życia w Vade- mecum Norwida) [w:] tegoż, Rządcy dusz. Od Mickiewicza do Herberta. Przewodnik po arcydziełach.Ostatni despotyzmscenariusz na podstawie wiersza Cypriana NorwidaGOSPODARZ (GOspodyni?)Cóż nowego?Myślnik - mała pauza, kamera spogląda na przybyłego GOŚĆ I przekracza progi salonu.GOŚĆ Iz ożywieniemDespotyzm runął!... wraz opowiem:Oto d e p e s z a...Pokazuje GOSPODARZOWI egzemplarz gazety lub inne drukowane źródła wiadomościGOSPODARZ...Jakże? pan cieszy się zdrowiem-Niech pan siądzie! - d e p e s z a?... m ó w i?... - spocząć proszę.Lecz co? słyszę: w przedsionku chrzęszczą mekintosze,Ktoś nadchodzi!zwracając się ku drzwiom do przedsionka - to Barondo wchodzącego BARONA- jakże? cenne zdrowie...Niech siądzie!wskazując BARONOWI krzesło (fotel, kanapę) [dwa myślniki]Cóż? nowego nam Baron powie..."Gwiazdka między zwrotkami. GOSPODARZ być może wysłuchawszy jakiejś uprzejmie -zdawkowej odpowiedzi BARONA lub tylko ujrzawszy uśmiech na jego twarzy, znów zwraca sie do GOŚCIA I , a potem z kolei - z propozycją poczęstunku - do GOŚCIA I i /lub BARONAD e p e s z a t a- co? mówi... może pomarańczę?...Lub może wody z cukrem?Dwa myślniki - chwila przerwy w rozmowie. GOSPODARZ podsuwa GOŚCIOWI I, BARONOWI lub obu paterę z pomarańczami i karafkę z wodą.Ściemnienie i rozjaśnienie; gwar głosów świadczy o tym, że salon sie zapełnia; kamera przenosi sie ku jednej z rozmawiających grup lub przechodzi od jednej do drugiej osoby. OSOBA IUpadły szarańczeW GrecjiDwa myślniki; nowa chwila milczenia; ktoś z gości sięga po owoc, szklankę czy kieliszek.OSOBA IIna Cyprze brzeg się w otchłanie usunął -OSOBA IIIW Cyrulikusewilskim występuje P i t t a -OSOBA IV (GOŚĆ I)- Pomarańcza, jak widzę, z Malty - wyśmienita!GOSPODARZMoże drugą?Gwiazdka - chwila milczenia. GOSPODARZ próbuje sobie przypomnieć zaniedbaną w rozmowie kwestię GOŚCIA I.GOSPODARZ... i jakże Despotyzm ów runął?Następna gwiazdka - sygnalizująca zmianę sytuacji. GOŚĆ I znowu nie wypowie a Gospodarz nie usłyszy odpowiedzi na pytanie o upadek despotyzmu, bo [...] - właśnie anonsują eks-szambelanową z synem przybranym.KTOŚ z OBECNYCHściszonym głosem, żartobliwie maskowanym rozbawieniem--Cóż pan mówisz na n e p o t y z m?Chłopiec starszy od matki o rok i o głowę...Właśnie nadchodzą...GOSPODARZostatnia próba nawiązania do pierwszej wypowiedzi GOŚCIA I... jakże? runął ów Despotyzm.Ogólny gwar, nie wygląda na to, żeby GOŚĆ I mógł liczyć na spokojne wysłuchanie przyniesionej przez siebie nowiny.

Niewielki eksperyment z tekstem potwierdza, że słusznie sie mówi o charakterystycznej dla Norwida skrótowości. Uzupełnienie wiersza o domyślne sytuacje i gesty (jedno z możliwych) przekonuje, jak wiele poeta potrafi powiedzieć ... bez słów.Jaki skutek w ten sposób osiąga?Jaki obraz salonu wyłania się z wiersza?

Stanisław Barańczak poeta, krytyk, zasłużony tłumacz literatury angielskiej. Urodzony 13 listopada 1946 roku w Poznaniu, zmarł 26 grudnia 2014 roku w Newtonville pod Bostonem. Wyemigrował w 1981 r. do Stanów Zjednoczonych, gdzie otrzymał propozycję wykładów na Harvard University. Zamierzał tam zostać 3 lata. W grudniu tego samego roku w Polsce ogłoszono stan wojenny. Stanisław Barańczak ze względu na sytuację polityczną w Polsce nie mógł powrócić do ojczyzny. Został emigrantem politycznym. Do końca swojego życia (zmarł w 2014 r.) mieszkał i tworzył w Stanach Zjednoczonych.2 W swoich tekstach wielokrotnie podejmował temat wyobcowania, samotności, tęsknoty.

Uważnie przeczytaj wiersz Stanisława Barańczaka "Garden party". Zwróć uwagę na motto. Z jakiego utworu pochodzi? Co może sugerować?Zauważ, że Barańczak posłużył się w swoim utworze tym samym chwytem stylistycznym co Norwid. Postępuj więc w czasie analizy podobnie, jak z poprzednio omawianym utworem:1. Policz wersy i ustal, ilu jest "aktorów".2. Zbadaj interpunkcję wiersza. Policz poszczególne znaki interpunkcyjne. Zastanów się, czy wypowiedzi bohaterów są równie emocjonalne, jak u Norwida. Jakie to rodzi konsekwencje?3. Opracuj na podstawie wiersza scenariusz filmowy lub teatralny, dzieląc tekst wiersza na kwestie poszczególnych bohaterów i uzupełniając o informacje dotyczące sytuacji i emocji.4. Jak bohater utworu czuje się na przyjęciu? Dlaczego?

Porównaj obie analizy. Postaraj sie wyciągnąć wnioski, na czym polegają podobieństwa i różnice między utworami.

Ustosunkuj się do opinii Dariusza Pawelca o wierszu Stanisława Barańczaka.Wiersz jest przykładem klasycznego zabiegu imitacji. Za wzorzec posłużył Barańczakowi utwór Cyprian a Kamila Norwida (XIX w.) Ostatni despotyzm. Najważniejszym powtórzeniem jest zachowanie w pełni dialogowego charakteru tekstu. Z Norwida wzięty jest również pomysł rytmiczny: 13-zgloskowiec wraz z towarzyszącymi mu rymami żeńskimi. Barańczak wykorzystuje również naczelną figurę retoryczną Norwida - ironię. Podobnie jak w pierwowzorze powstaje ona w wyniku zderzania z sobą pierwiastków niskich z podniosłymi, tragicznych z komicznymi. Powaga, wprowadzona przez pytanie o sytuację w Polsce podczas stanu wojennego, zmaga się z banałem towarzyskich rozmówek. W świadomości bohatera lirycznego wiersza Barańczaka samotnemu przeżywaniu z emigracyjnego oddalenia tragedii jego ojczystego kraju towarzyszy dodatkowo osamotnieniu w języku, którego utarte formuły uniemożliwiają autentyczne wypowiedzenie się. Po pierwsze jest to język obcy, po drugie nikt z uczestników przedstawianej sytuacji żadnej głębi ani autentyzmu od naszego bohatera nie oczekuje.

Piekielna przestrzeń miasta

Larwa

Syberie

Opracowanie na podstawie płyty multimedialnej "Romantyzm" Wydawnictwa STENTOR

Cyprian Kamil NorwidLarwa z tomu Vade-mecumNa śliskim bruku w Londynie,W mgle, podksiężycowej, białéj,Niejedna postać cię minie,Lecz ty ją wspomnisz, struchlały.Czoło ma w cierniu? czy w brudzie?- Rozeznać tego nie można;Poszepty z Niebem o cudzieW wargach... czy? piana bezbożna!...Rzekłbyś, że to Biblii księgaZataczająca się w błocie,Po którą nikt już nie sięga,Iż nie czas myśleć o cnocie!...R o z p a c z i p i e n i ą d z - dwa słowa -Łyskają bielmem jej źrenic.Skąd idzie?...sobie to chowa.Gdzie idzie?... zapewne, gdzie n i c!Takiej-to podobna jędzyLudzkość, co płacze dziś i drwi; -Jak historia?... wie tylko: „k r w i!..."Jak społeczność?... tylko: „p i e n i ę d z y !..."

Przeczytaj wiersz, zanim wykonasz ćwiczenia.

Zbadaj budowę wiersza: policz strofy, liczbę sylab w wersach, określ układ i rodzaj rymów.Zaobserwuj odstępstwa od regularnej budowy. W którym miejscu występują? Na czym polegają? Czemu służą?Jakie wrażenie daje wydłużenie ostatniego wersu o jedną sylabę? Podaj 2 określenia.W ostatniej strofie poeta zmienił układ rymów na okalający. Co dzięki temu uzyskał?Rymy męskie brzmia ostro, sprawiaja wrażenie dysharmonii i zgrzytu. W którym miejscu Norwid wykorzystał tę właściwość i dlaczego?Szczegółnie ważne słowa Norwid pisze rozstrzelonym drukiem. Wybierz je z wiersza. Co chartakteryzują?Zbuduj notatkę graficzną. Umieść na okręgu słowa, które pojawiły się w odpowiedziach na poszczególne pytania.

W polszczyźnie w XIX w. słowo to oznaczało poczwarę, straszydło piekielne bądź szkaradną maskę, pod którą coś się ukrywa.

W "Boskiej komedii" Wergiliusz zapraszając Dantego do wędrówki po Piekle wypowiada słowa: "vade- mecum". Norwid tłumaczył je jako "chodź za mną "i uczynił z nich tytuł zbioru, który także został pomyślany jako wędrówka - po współczesnym Norwidowie świecie. Tom powstał w latach 1865-1866, ale nie został wydany za życia poety.

Cyprian Kamil NorwidLarwa z tomu Vade-mecumNa śliskim bruku w Londynie,W mgle, podksiężycowej, białéj,Niejedna postać cię minie,Lecz ty ją wspomnisz, struchlały.Czoło ma w cierniu? czy w brudzie?- Rozeznać tego nie można;Poszepty z Niebem o cudzieW wargach... czy? piana bezbożna!...Rzekłbyś, że to Biblii księgaZataczająca się w błocie,Po którą nikt już nie sięga,Iż nie czas myśleć o cnocie!...R o z p a c z i p i e n i ą d z - dwa słowa -Łyskają bielmem jej źrenic.Skąd idzie?...sobie to chowa.Gdzie idzie?... zapewne, gdzie n i c!Takiej-to podobna jędzyLudzkość, co płacze dziś i drwi; -Jak historia?... wie tylko: „k r w i!..."Jak społeczność?... tylko: „p i e n i ę d z y !..."

W ostatniej strofie utworu następuje demaskacja postaci, o której mowa w liryku. Aby ją odnaleźć, przeczytaj uważnie wyjaśnienie tytułu utworu i w piątej strofie znajdź wyraz, który określa bohatera wiersza.

Przyjrzyj się uważnie wyrazom w kręgu. Jak Norwid przedstawia stan moralny, w jakim znalazła się ludzkość? Jakie są jej pragnienia? Dokąd podąża?

Przeczytaj wiersz ponownie, zanim wykonasz następne ćwiczenia.

Zapoznaj się z objaśnieniem tytułu tomiki, w którym zamieszczono wiersz. Znajdź w tekście objaśnienia słowa zapraszające do wędrówki. Wpisz je w środkowy krąg swojej notatki.

n i c

R o z p a c z

k r w i

p i e n i ą d z

nadmiar

zachłanność

ściśnięcie

uwięzienie

zamknięcie

dysharmonia

zgrzyt

zakłócenie

PIEKŁO

W polszczyźnie w XIX w. słowo to oznaczało poczwarę, straszydło piekielne bądź szkaradną maskę, pod którą coś się ukrywa.

W "Boskiej komedii" Wergiliusz zapraszając Dantego do wędrówki po Piekle wypowiada słowa: "vade- mecum". Norwid tłumaczył je jako "chodź za mną "i uczynił z nich tytuł zbioru, który także został pomyślany jako wędrówka - po współczesnym Norwidowie świecie. Tom powstał w latach 1865-1866, ale nie został wydany za życia poety.

Cyprian Kamil NorwidLarwa z tomu Vade-mecumNa śliskim bruku w Londynie,W mgle, podksiężycowej, białéj,Niejedna postać cię minie,Lecz ty ją wspomnisz, struchlały.Czoło ma w cierniu? czy w brudzie?- Rozeznać tego nie można;Poszepty z Niebem o cudzieW wargach... czy? piana bezbożna!...Rzekłbyś, że to Biblii księgaZataczająca się w błocie,Po którą nikt już nie sięga,Iż nie czas myśleć o cnocie!...R o z p a c z i p i e n i ą d z - dwa słowa -Łyskają bielmem jej źrenic.Skąd idzie?...sobie to chowa.Gdzie idzie?... zapewne, gdzie n i c!Takiej-to podobna jędzyLudzkość, co płacze dziś i drwi; -Jak historia?... wie tylko: „k r w i!..."Jak społeczność?... tylko: „p i e n i ę d z y !..."

Przyjrzyj się słowom, które znalazły się w kręgu. Co zdaniem Norwida tworzy współczesne mu Piekło?

n i c

R o z p a c z

k r w i

p i e n i ą d z

nadmiar

zachłanność

ściśnięcie

uwięzienie

zamknięcie

dysharmonia

zgrzyt

zakłócenie

PIEKŁO

Czy Twoim zdaniem refleksja Norwida nadal jest aktualna?

Które z podanych sformułowań najlepiej podsumowuje treść wiersza?

interpretacja historyczna: Norwid przedstawia cywilizacjję europejską drugiej połowy XIX wieku.interpretacja moralistyczna: Norwid wskazuje, że bezwzględne dążenie do zaspokojenia materialnych namiętności zawsze powoduje nicość moralną człowieka.interpretacja ideologiczna: Wiersz jest krytyką systemu kapitalistycznego prowadzącego do upodlenia człowieka.interpretacja psychologiczna: Norwid przedstawia, jak pogoń za pieniędzminiszczy ludzką osobowość.interpretacja religijna: Norwid pokazuje, że człowiek stworzony na obraz i podobieństwo Boga zaprzecza swojemu powołaniu i upodabnia się do istot piekielnych.

Syberie

Tekst utworu

De Press Norwid - Gromy i pyłki

Analiza wiersza

Cyprian Kamil NorwidSyberiePod-biegunowi! Na dziejów odłogu,Gdzie całe dnieNiebo się zdaje przypominać Bogu:„Zimno i mnie!..."- Wrócicież kiedy? I którzy? I jacy?Z śmiertelnych prób:W drugą Syberię - pieniędzy i pracy -Gdzie wolnym - grób!Lub pierw, czy? Obie takowe Syberie- Niewoli dwóch -Odepchnie nogą, jak stare liberie,Wielki-Pan...Duch.****************************************

Cyprian Kamil NorwidSyberiePod-biegunowi! Na dziejów odłogu,Gdzie całe dnieNiebo się zdaje przypominać Bogu:„Zimno i mnie!..."- Wrócicież kiedy? I którzy? I jacy?Z śmiertelnych prób:W drugą Syberię - pieniędzy i pracy -Gdzie wolnym-grób!Lub pierw, czy? Obie takowe Syberie- Niewoli dwóch -Odepchnie nogą, jak stare liberie,Wielki-Pan...Duch!************************************

Zacznij od uważnego przeczytania utworu.

Już tytuł zaskakuje. Syberie? Liczba mnoga? Tak. W wierszu mamy obraz dwóch Syberii.

Czego się o nich dowiadujemy? Czytaj dwie pierwsze strofy wers po wersie i nazywaj cechy krainy.

Podbiegunowa

skuta lodem

Zapomniana przez Boga

na dziejów odłogu

odłóg - to nieuprawiana wiele lat ziemia; dawniej wyrazu tego używano także z w znaczeniu - odrzut, ohyda

wyniszczająca

Zmieniająca ludzi

mordercza

Piekielna granica świata

zdominiowana przez pieniądz

żądna pracy

zabijająca wolność

Syberia (pierwsza) jawi się jako kraina odległa, przeklęta i zapomniana, ale jednocześnie taka, której człowiek wolny wewnętrznie, silny jest w stanie się przeciwstawić, może ocalić swoje człowieczeństwo. A druga? Gdzie jest? Czy hart ducha może ocalić wolnego człowieka? Jak rozumiesz metaforę "śmiertelne próby"? Czym są w kontekście pierwszej, a czym w kontekście drugiej Syberii?

Kraina niewoli

Strofa trzecia ma chrakter profetyczny (proroczy) . W obliczu przerażającej prawdy o świecie Norwid dopuszcza pytanie o radykalną przemianę świata, której dokonać może tylko Bóg. Wiersz jest wpisany w profetyczną ramę: w pierwszej strofie Niebo woła do Boga, a w trzeczej pojawia się przewidywanie Boskiej interwencji czy może raczej marzenieo niej?

Cyprian Kamil NorwidSyberiePod-biegunowi! Na dziejów odłogu,Gdzie całe dnieNiebo się zdaje przypominać Bogu:„Zimno i mnie!..."- Wrócicież kiedy? I którzy? I jacy?Z śmiertelnych prób:W drugą Syberię - pieniędzy i pracy -Gdzie wolnym-grób!Lub pierw, czy? Obie takowe Syberie- Niewoli dwóch -Odepchnie nogą, jak stare liberie,Wielki-Pan...Duch!************************************

Istotnym elementem utworu jest ostatni wers składający się z samych gwiazdek. Jak odczytujesz jego sens w kontakście całego utworu? Znak, że myśl nie została skończona? Oczekiwanie na odpowiedź, czy nastąpi interencja Boga? Zachęta dla czytelnika do głębszej refleksji? A może jeszcze inaczej?

Wiersz ma klarowną budowę. Zbadaj ją, to znaczy policz liczbę sylab w wersach, ustal, jakie sylaby są akcentowane, w którym miejscu przypada średniówka. Przyjrzyj się rymom. Spróbuj odnaleźć związek budowy z treścią utworu.

Choć wiersz jest bardzo regularny, brzmi dosyć ostro. To wrażenie uzyskał Norwid skracając co drugi wers do czterech sylab, mimo, że średniówka w wersach jjedenastozgłoskowych przypada po piątej sylabie. Dodaktkowo wersy czterosylabowe mają rymy mędkie w pozycji akcentowanej. To nadaje mocnego wydźwięku.

.Aby dobrze zrozumieć utwór, trzeba przywołać konteksty:1. Zsyłki na Sybir były doświadczeniem pokoleniowym co najmniej czterech pokoleń Polaków w XIX wieku. Nasilały się one szczególnie po powstaniach narodowych. Wielka Emigracja żyła tragicznymi doniesieniami z Syberii. Refleksja dotycząca losów zesłańców towarzyszyła emigrantom. Udowodnij tę tezę odwołując się do "Dziadów" Adama Mickiewicza.2. Wykorzystaj kontekst biograficzny Cypriana Norwida, aby udowodnić, że znał on dobrze okrutne oblicze cywilizacji europejskiej w dobie rozwijającego się na Zachodzie kapitalizmu.

Zbierz wnioski i zaprezentuj swoją interpretację utworu Cypriana Norwida pt. "Syberie"

Podsumowanie

Czy dzisiaj Norwid jest nasz?

Cechy twórczości Norwida

Najsłynniejsze cytaty

Zabaw się

Julia Hartwig: Czy dzisiaj Norwid jest już nasz?Widzimy dziś Norwida w podwójnym wcieleniu: jako poetę epoki, w której żył, i jako herolda współczesności.Niezrozumienie, niechęć, a niejednokrotnie i szyderstwo przebijają z opinii o Norwidzie wygłaszanych przez jego współczesnych, a także przez niejednego z potomnych. Po śmierci poety, na lata całe, aż do chwili kiedy odkrył go na nowo Miriam, nazwisko i dzieło Norwida pogrążyły się w zapomnieniu.Taki los spotyka zazwyczaj wielkie talenty, które przemawiają głosem nowym i głoszą prawdy, których słuchać nie lubimy. Ale Norwid odkryty przez Miriama to był inny Norwid niż ten, jakim widzimy go dzisiaj.Miriam, wyczulony na poezję nową, jaka zapanowała wówczas w Europie, na poezję Maeterlincka z jednej strony, a z drugiej na Rimbauda, odkrywa w Norwidzie naszego polskiego počte maudit, poetę przeklętego, którego naznaczyły tym piętnem tragiczne losy życia i niezrozumienie, z jakim spotkał się wśród współczesnych. Również nowa forma, wiersz wolny, którym Norwid tak często się posługiwał na długo przedtem, nim wiersz taki wszedł w powszechne wśród poetów użycie, pozwalają uznać Norwida za jednego z protoplastów poezji naszego wieku.Skróty myślowe Norwida stanowią część naszej pamięci zbiorowejI tak też go dzisiaj widzimy, jakby w podwójnym wcieleniu: jako poetę epoki, w której żył i do której przynależy historycznie, i jako herolda współczesności. O dziwo, język Norwida, który jego współczesnym wydawał się tak dziwaczny, dziś nas nie odstrasza, i to być może paradoksalnie dzięki doświadczeniom awangardy i wiersza lingwistycznego. I choćbyśmy czasem na pokrętność norwidowskiego języka grymasili, powołując się na jasność mickiewiczowskiej frazy, to przecież ten jemu tylko właściwy układ wiersza bywa nam bliższy dzisiaj niż strofa tradycyjna, opisowa, jaką się Norwid czasem posługuje, w takich choćby wierszach jak „Noc" czy „Sieroty".Porusza nas nieustanna i konsekwentna praca jego umysłu, szerokość spojrzenia, bogactwo tematyczne, wspaniałe skróty myślowe, które niejednokrotnie cytujemy i które weszły tak głęboko do naszego dzisiejszego języka, że czasem nawet nie pamiętamy, iż to właśnie Norwid jest ich autorem, stanowią już bowiem część naszej pamięci zbiorowej.Nadal jednak nie przestał być dla nas Norwid poetą wyklętym, skoro hasło tegorocznych obchodów norwidowskich brzmi: „Norwid, poeta bezdomny".Jego los, tragiczny, wędrowny - bo po Polsce cała Europa, a potem i Ameryka, tknięte były jego stopą - zbliża go do rodziny tych twórców, którzy - jak Nerval, Baudelaire czy Edgar Allan Poe - najwyższą ceną pełnego udręki życia zapłacili za wierność swojej twórczości. Raz przyjmowany na salonach, to znów przymierający głodem, skazany na byle jaki kąt w marnych schronieniach, z których wychodzi nieraz - jak przed podróżą do Ameryki - jedynie z tobołkiem w ręce. Wszystko to stawia Norwida na marginesie społeczności zadowolonej i obiadującej co dzień, otoczonej rodziną i przyjaciółmi.Jednak nie własna bieda i bezdomność są przedmiotem jego udręki, ale losy narodu i losy sztuki, którym poświęca swoje wiersze i poematy. Ta nieustanna troska, to nieustające rozważanie przyczyn klęsk, jakie dotknęły Polaków, to analizowanie błędów i wad charakteru najczęściej wśród rodaków spotykanych, wyraża się nie tylko w jego twórczości poetyckiej. Najbardziej nawet prywatne listy iskrzą się od myśli wyrażających poczucie obywatelskie Norwida. Wydaje się, jakby poczucie to górowało nad życiem osobistym, prywatnym poety, które nie skąpiło mu przecież zawodów. Bolesna prawda niejednego z tych stwierdzeń okazała się, niestety, do dziś trwała. „O ile kocham mój naród, o tyle nie znoszę obecnego społeczeństwa mojego narodu" - pisze. Jaką możemy mieć pewność, że Norwid nie powtórzyłby i dziś tego zdania, wyjętego z listu do Emmy Hervegh z 1852 roku? A w liście do Konstancji Gorskiej: „Tyle i takiej egzystencji naród ma, ile i jak jest w stanie człowieka uszanować". W tym określeniu „człowiek" odczytuję wiele: nie tylko szacunek dla odrębności osobowej, dla osobistej godności, ale poszanowanie odmiennej religii, rasy, plemienia.Jest w pisaniu Norwida - czy to będzie wiersz, dramat, czy proza albo traktat poetycki, taki jak „Promethidion" - wyraźna ciągłość myśli, trwała tożsamość, jaka tylko u wielkich pisarzy się zdarza. Bo też Norwid, jak sam to wyznaje, zdaje się pisać całym sobą, nigdzie się nie zapożycza, wszystko czerpie obficie z jednego strumienia, który w nim samym bierze początek: Ja to, co mówię, żywię i boleję (w wierszu „Czy podam się o amnestię"). I dalej: „Ja z tych poetów co nie słówka nucą, / Ja to, co śpiewam, żyję i boleję". Zaś w liście do Władysława Bentkowskiego: „Styl a człowiek u mnie więcej jednym, niż cokolwiek".Kiedy jednak ja sama o Norwidzie myślę, to najbliżej serca mam te małe, czułe arcydziełka, które wielu z nas w pamięci nosi: „Nad Kapuletich i Montekich domem", „Daj mi wstążkę błękitną", „Rozebrana", „Moja piosnka", „Czarne i białe kwiaty", „Czułość", „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie".Nie własna bieda i bezdomność były przedmiotem udręki Norwida, ale losy narodu i sztukiIleż wspomnień, ile okoliczności życia łączy się dla wielu z nas z poezją Norwida! Dla mnie pierwsze chyba z nim spotkanie to była recytacja „Fortepianu Szopena" na akademii szkolnej w gimnazjum lubelskim. A moment niezapomniany, to wieczór PEN-Clubu polskiego, na którym znakomity poeta litewski, wielki przyjaciel Polski, Tomasz Venclova, wygłosił z pamięci - wplatając ten wiersz w swoje przemówienie - „Bema pamięci rapsod żałobny", najpierw po polsku, a potem we własnym przekładzie, po litewsku. I jego wyznanie, że ten właśnie poemat uważa za najpiękniejszy wiersz świata.Nie można więc już dzisiaj mówić o Norwidzie jako o poecie zapomnianym. A przecież on sam obawiał się tego najbardziej. Opuszczony przez wszystkich i śmiertelnie chory, z Zakładu Świętego Kazimierza wysyła do swojej bratowej list, w którym znalazło się zdanie odkrywające cały tragizm jego samotnego życia. Pisze w tym liście: „Cyprian Norwid zasłużył sobie na dwie rzeczy od społeczeństwa polskiego: to jest ażeby oweż społeczeństwo nie było dlań obce i nieprzyjazne".Jest to wołanie nie o sławę, nie o wielkość i władzę nad duszami. Jest to wołanie o miłość, która jest skrytym pragnieniem każdego człowieka, także artysty.Tekst ukazał się w miesięczniku „Więź" nr 11/2001.

Źródła

https://www.youtube.com/watch?v=ZucSQRRMUjI

https://culture.pl/pl/tworca/cyprian-norwid

https://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/2313794,Cyprian-Kamil-Norwid-czwarty-wieszcz-narodowy

https://www.youtube.com/watch?v=Pip0rhJ5pvg

http://norwid.koszykowa.pl/index.php

https://www.polskieradio.pl/8/2455/Artykul/964863,Norwid-jak-gra-komputerowa

https://www.youtube.com/watch?v=kIVlHhKNtsE

http://hamlet.edu.pl/shi/biograf/?id=norwid

Magdalena Siwiec, Czarna przędza Norwida, pdf

Marek Adamiec, Klaskaniem mając obrzękłe prawice ... [w:] Cypriana Norwida kształt prawdy i miłości pod red. Stanisława Makowskiego

https://www.youtube.com/watch?v=rd0pq2UuibM

Przykładowe zadania z języka polskiego przygotowujące do egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym (formuła 2015)

Źródła

Przeszłość to dziś. Romantyzm. Materiały multimedialne

Marian Płachecki, Nerwy 16/17,Colloquia Litteraria UKSW 2/3 2007

Agata Kucharska-Babula, Literacko-muzyczny obraz ceremonii pogrzebowej w wierszu Cypriana Kamila Norwida "Bema pamięci żałobny - rapsod" , sonacie B-moll op.35 Fryderyka Chopina , pieśni Czesława Niemena i improwizacjach jazzowych. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego,Zeszyt 79/2013

Zofia Stefanowska, Norwid o niewoli narodowej. Studia Norwidiana 3- 4 , 1985-1986.

http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Pamietnik_Literacki_czasopismo_kwartalne_poswiecone_historii_i_krytyce_literatury_polskiej/Pamietnik_Literacki_czasopismo_kwartalne_poswiecone_historii_i_krytyce_literatury_polskiej-r1975-t66-n4-s25-70.pdf

https://lekcjapolskiego.pl/analiza-i-interpretacja/cyprian-kamil-norwid-cos-ty-atenom-zrobil-sokratesie,art51/strona,2/

https://www.eska.pl/news/promethidion-cyprian-kamil-norwid-opracowanie-znaczenie-tytulu-podcast-aa-Zvvo-r3kh-93qw.html

Stanisław Makowski, Fortepian Szopena [w:] Cypriana Norwida kształt prawdy i miłości. Analizy i interpretacje. Praca zbiorowa pod redakcją Stanisława Makowskiego, 1986

Władysław Stróżewski, Doskonałe - wypełnienie : o "Fortepianie Szopena" Cypriana Norwida. Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 70/4, 43-72

Stanisław Falkowski, Skarb (klejnot życia w Vade- mecum Norwida) [w:] tegoż, Rządcy dusz. Od Mickiewicza do Herberta. Przewodnik po arcydziełach.

Źródła

https://www.youtube.com/watch?v=2QTxaiXjGJ0

https://www.youtube.com/watch?v=pz5tWIhg9rg

https://lekcjapolskiego.pl/analiza-i-interpretacja/cyprian-kamil-norwid-cechy-tworczosci-norwida,art62/

http://wiez.com.pl/2017/09/23/julia-hartwig-czy-dzisiaj-norwid-jest-juz-nasz/?fbclid=IwAR2bJcoEtUap56B0wmmDBaIsSZIE3fQuYAvmX06dPh6_ro2oTeKTNNOsgIY

Dziękuję za współpracę

Radosława Górska

Odwiedź mnie i zostaw komentarz:

Napisz do mnie: radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Cyprian Kamil Norwid Wybrane utwory Opracowanie Radosława Górska Spis treści Człowiek i dzieło Poeta wobec świata Antropologia Norwida Piekielna przestrzeń miasta Przeszłość, przyszłość, wieczność Sztuka i artysta Miłość Świat salonu Człowiek i dzieło Polskie radio - Cyprian Kamil Norwid czwarty wieszcz narodowy Norwid i ostatni romantycy Biografia poety Polskie radio

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
UPADEK PIERWSZYCH LUDZI

Wygnanie z Raju zostało opisane w Księdze Rodzaju. Bóg zakazał Adamowi i Ewie spożywać owoców z drzewa, które znajdowało się pośrodku Edenu - „drzewa wiadomości dobrego i złego". Jednak wąż skusił kobietę, aby skosztowała jabłka, mówiąc, że kiedy to zrobi, ona i jej mąż staną się równi Bogu - poznają naturę dobra i zła. Ewa zerwała więc owoc, zjadła i nakarmiła nim Adama.

KSIĘGA RODZAJU

Motto: Źródłem wszelkiego grzechu jest pycha. św. Augustyn

KSIĘGA RODZAJU- WIADOMOSCI WSTĘPNE

01

W ogrodzie, w którym mieszkali Adam i Ewa, Bóg umieścił dwa drzewa: drzewo życia i drzewo poznania dobra i zła. Większość komentarzy skupia się na tym drugim drzewie, co wydaje się zrozumiale, bo to właśnie tam dokonał się pierwszy grzech, który przyniósł tak tragiczne konsekwencje dla całej ludzkości. Tajemnicą okryte jest pierwsze drzewo, którego owoce miały dawać ludziom nieśmiertelność. Zagadką pozostaje do dziś, jak wyglądało i czym naprawdę było. Jedno jest pewne, że był to najcenniejszy dar przekazany ludziom przez Boga. Dzięki niemu nasi prarodzice cieszyli się nieśmiertelnością. Dlaczego jednak Bóg po popełnieniu grzechu kategorycznie zabrania spożywania owoców z tego drzewa i tak radykalnie strzeże do niego dostępu?

EDEN, CZYLI RAJ

02

UPADEK PIERWSZYCH LUDZI

03

ANALIZA TEKSTU- ZADANIA

04

UZUPEŁNIJ SCHEMAT

METAPLAN

05

CIERNIE, OSTY, LISTEK FIGOWY

ZERWANIE OWOCU

DRZEWO WIADOMOŚCI

WĄŻ

OGRÓD EDEN

ADAM I EWA

SYMBOLIKA

06

ANALIZA TEKSTU KULTURY

07

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Od starożytności po sztukę współczesną - odwiedź jedne z najpiękniejszych muzeów na świecie nie ruszając się z kanapy 🙂

Guggenheim Museum, Nowy Jork

Funkcja Google Street View pozwala odwiedzającym zwiedzać słynne spiralne schody Guggenheima bez wychodzenia z domu. Stamtąd możesz odkryć niesamowite dzieła sztuki z epoki impresjonizmu, postimpresjonizmu, nowoczesności i współczesności.
> WIRTUALNY SPACER <

Musée d'Orsay, Paryż

Podczas wirtualnego spaceru można zobaczyć dziesiątki słynnych dzieł francuskich artystów, którzy tworzyli w latach 1848-1914, między innymi Moneta, Cézanne'a i Gauguina.
> WIRTUALNY SPACER <

British Museum, Londyn

To kultowe muzeum znajdujące się w sercu Londynu pozwala wirtualnym zwiedzającym zwiedzić Wielki Dwór, odkryć starożytny Kamień z Rosetty i egipskie mumie. Możesz również znaleźć setki artefaktów.
> WIRTUALNY SPACER <

National Gallery of Art, Waszyngton

To słynne amerykańskie muzeum oferuje online dwie expozycje (za pośrednictwem Google). Pierwsza to wystawa amerykańskiej mody z lat 1740-1895, w tym wiele renderingów ubrań z epoki kolonialnej i rewolucyjnej. Druga to zbiór prac holenderskiego malarza barokowego Johannesa Vermeera.
> WIRTUALNY SPACER <

National Museum of Modern and Contemporary Art, Seul

Wirtualna wycieczka Google pozwala na zwiedzenie sześciu pięter budynku pełnego sztuki współczesnej z Korei i całego świata.
> WIRTUALNY SPACER <

Rijksmuseum, Amsterdam

Fantastyczny zbiór dzieł z holenderskiego złotego wieku, w tym wiele obrazów autorstwa Vermeera i Rembrandta. W 80 galeriach 8 000 obiektów opowiada historię 800 lat holenderskiej sztuki i historii.
> WIRTUALNY SPACER <

źródło zdjęcia: Google Street View

Van Gogh Museum, Amsterdam

Każdy fan tego niezwykłego malarza może zobaczyć największą kolekcję jego dzieł - w tym ponad 200 obrazów, 500 rysunków i więcej 750 osobistych listów.
> WIRTUALNY SPACER <

Pergamon Museum, Berlin

Jedno z największych muzeów w Niemczech - Pergamon - ma wiele do zaoferowania. Znajduje się w nim wiele starożytnych artefaktów, w tym Brama Isztar i oczywiście... Ołtarz Pergamon (Wielki Ołtarz Zeusa).
> WIRTUALNY SPACER <

National Museum of Anthropology, Meksyk

Zbudowane w 1964 roku muzeum jest poświęcone archeologii i historii meksykańskiego dziedzictwa przedhiszpańskiego. Oferuje 23 sale wystawowe wypełnione starożytnymi artefaktami, w tym niektóre z cywilizacji Majów.
> WIRTUALNY SPACER <

MASP, Sao Paulo

To pierwsze, nowoczesne muzeum w Brazylii. Dzieła umieszczone zostały na przezroczystych ramkach z pleksiglasu sprawiając wrażenie, jakby wisiały w powietrzu.
> WIRTUALNY SPACER <

The J. Paul Getty Museum, Los Angeles

Wybierz się na wycieczkę Street View, aby odkryć ogromną kolekcję europejskich obrazów, rysunków, rzeźb, rękopisów i fotografii - niektóre dzieła pochodzą nawet z VIII w.
> WIRTUALNY SPACER <

Uffizi Gallery, Florencja

W tej mniej znanej galerii znajduje się kolekcja dzieł jednej z najsłynniejszych rodzin we Włoszech, de'Medicis. Budynek został zaprojektowany przez Giorgio Vasariego w 1560 roku specjalnie dla Cosimo I de'Medici, ale każdy może wędrować po jego salach z dowolnego miejsca na świecie.
> WIRTUALNY SPACER <

Niestety nie wszystkie popularne muzea i galerie sztuki mogą zostać włączone do kolekcji Google Arts & Culture, ale niektóre muzea oferują inne, cykliczne wydarzenia i wycieczki online - np. Luwr. Aby zobaczyć więcej kolekcji muzeów Google Arts & Culture wystarczy odwiedzić witrynę 😉
Polecamy także:
3 900 stron osobistych notatek Paula Klee dostępnych online
Pełna digitalizacja Codex Atlanticus Leonarda Da Vinci Digitalizacja prawie 1500 obrazów i rysunków Vincenta van Gogha

Miasta świata pełne są pięknych, współczesnych rzeźb reprezentujących artystyczną naturę człowieka. Każda z nich opowiada jakąś historię o nas samych. Zobaczcie te najpiękniejsze! Deszczowy człowiek - Florencja, Włochy Fontanna ta była prezentem dla miasta Florencji [...]

W poprzedniej części artykułu zaproponowaliśmy Wam wirtualne spacery po najpiękniejszych galeriach i muzeach na świecie, ale nie zapominamy również o Polsce! Sprawdźcie nasze propozycje... Kopalnia Soli w Wieliczce To bezcenny zabytek kultury materialnej świata, wpisany [...]

# data[].attributes.attachment_link.title
Utknąłeś w domu? Te 12 słynnych muzeów oferuje wirtualne spacery - KuKulturze.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Guggenheim Museum, Nowy Jork Funkcja Google Street View pozwala odwiedzającym zwiedzać słynne spiralne schody Guggenheima bez wychodzenia z domu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wraca do liceum i technikum Mitologia Jana Parandowskiego jako cały utwór.
Jak zmierzyć się tym trudnym i zagęszczonym tekstem z piętnastolatkami?
W moim pomyśle jest dużo pracy metodami aktywizującymi. Wierzę, że dzięki zaangażowaniu uczniów uda się odczytać symboliczne i egzystencjalne sensy mitów. Cykl obejmuje 6 lekcji.

„Na początku był Chaos", ale uporządkowały go... mity

Główne zagadnienia lekcji

Lekcja poświęcona jest wprowadzeniu do mitologii, skupia się na wyjaśnieniu istoty myślenia mitycznego. Podczas zajęć uczniowie będą interpretować wybrane mity, szukając w nich sensów symbolicznych i formułując główny problem.

zna i rozumie treść mitów;

szuka interpretacji mitów i formułuje argumenty na poparcie swych sądów;

rozpoznaje w mitach uniwersalne problemy i wypowiada się w tym kontekście na temat wartości;

porządkuje informacje w problemowe całości;

korzysta z tekstów popularnonaukowych

słucha wykładu.

Uwagi dotyczące realizacji:

Lekcja trwa 45 minut. Uczniowie pracują samodzielnie i w grupach eksperckich. Pierwsze 15 minut lekcji to gry edukacyjne. Uczniowie mogą korzystać z telefonów komórkowych lub lekcję można przeprowadzić w pracowni komputerowej, gdzie każdy ma dostęp do Internetu. W wykazie podano cztery gry o różnym stopniu trudności. W części zasadniczej lekcji uczniowie pracują z tekstami wykładu naukowego oraz z grą trimino pozwalającą im zinterpretować podane mity.

Mit, mitologia, myślenie mityczne, archetyp, sacrum, profanum

1. Gry edukacyjne sprawdzające znajomość mitów wybrane spośród licznych propozycji strony learningapps.org Uczniowie mogą zagrać w jedną grę typu połącz pary i jedną grę memory. Wszyscy rozwiązują krzyżówkę.

2. Nauczyciel prosi o sformułowanie pytań filozoficznych, na które ludzie próbują sobie odpowiedzieć od wieków. Uczniowie zapisują po jednym pytaniu na samoprzylepnej karteczce i przyklejają je na tablicy, próbując je grupować. Np.

Uczniowie zastanawiają się nad pochodzeniem tęczy. Sprawdzają w Wikipedii wyjaśnienie zjawiska

Tęcza - zjawisko optyczne i meteorologiczne, występujące w postaci charakterystycznego wielobarwnego łuku powstającego w wyniku rozszczepienia światła widzialnego, zwykle promieniowania słonecznego, załamującego się i odbijającego wewnątrz licznych kropli wody (np. deszczu i mgły) mających kształt zbliżony do kulistego[1][2]. Rozszczepienie światła jest wynikiem zjawiska dyspersji, powodującego różnice w kącie załamania światła o różnej długości fali przy przejściu z powietrza do wody i z wody do powietrza.

Następnie zastanawiają się, jak to zjawisko tłumaczyła mitologia grecka:

Iris
Iris była pokojówką Hery. Pomagała królowej niebios przy nocnej i rannej toalecie i ścieliła jej łóżko. Sama nie kładła się nigdy. Nie zdejmując trzewików i nie rozwiązując pasa drzemała gdziekolwiek bądź, czujna na każde wołanie. Miała szerokie skrzydła i latała nawet prędzej od Hermesa. Posyłano ją nieraz na ziemię i wówczas wyglądała tak, jak ją opisał Słowacki w Królu Duchu: ...
Irys, którą na świat znosi szklanny
Obłok... a tęcze świecące nad niwą
Tyle kolorów i słońc tyle mają,
Że ją nad ziemią na światłach trzymają...
Iris jako bogini tęczy rozpinała ów cudny łuk siedmiobarwny, co ziemię łączy z niebem.

Uczniowie porównują te dwa sposoby wyjaśnienia zjawiska. Dochodzą do wniosku, że mit i nauka wyjaśniają zjawiska przyrodnicze. Robią to jednak zupełnie inaczej.

Mit

Opowiada historię świętą.

Odkrywa sakralny wymiar wszystkiego, co istnieje.

Opisuje początki świata, człowieka, zjawisk przyrody i obyczajów.

Nadaje światu sens.

Jego bohaterowie to istoty obdarzone niezwykłą mocą.

4. Wysłuchanie wykładu dr hab. Bogusława Bednarka: Mit to ... . Uczniowie notują w punktach najważniejsze zagadnienia omówione w wykładzie i je referują. Na podstawie podręcznika wypisują rodzaje mitów.
5. Uczniowie określają uniwersalną problematykę wybranych mitów. Przypominają sobie mity o Niobe, puszce Pandory, Pigmalionie, Ikarze, pojedynku Marsjasa z Apollem oraz Dejanirze. Dyskutują na temat problematyki i interpretacji sensów mitów. Starają się wskazać słowa kluczowe dla każdej opowieści. Podzieleni na 6 zespołów układają timino.

6. Wykład dr hab. Bogusława Bednarka: Na początku był chaos, ale uporządkowały go ... mity. Uczniowie notują najważniejsze tezy wykładu i o nich dyskutują.

7. Zadanie domowe do wyboru:

Na podstawie mitu o początku:

· opracować komiks pt. Grecki mit o początku (można stosować schematyczne rysunki)

· narysować drzewo genealogiczne bogów greckich

· przygotować zabawę - układankę - kolejność wydarzeń w micie

# data[].attributes.attachment_link.description
Wraca do liceum i technikum Mitologia Jana Parandowskiego jako cały utwór. Jak zmierzyć się tym trudnym i zagęszczonym tekstem z piętnastolatkami? W moim pomyśle jest dużo pracy metodami aktywizującymi. Wierzę, że dzięki zaangażowaniu uczniów uda się odczytać symboliczne i egzystencjalne sensy mitów. Cykl obejmuje 6 lekcji. „Na początku był Chaos", ale uporządkowały go...

# data[].attributes.headline
język polski materiały dla uczniów... jak się uczyć

# data[].attributes.subject
język polski materiały dla uczniów... jak się uczyć

# data[].attributes.attachment_link.description
Zacznij przyswajać wiedzę szybciej i skuteczniej. Poznaj techniki efektywnej nauki oparte na wiedzy z zakresu psychologii poznawczej i neurobiologii.

# data[].attributes.body
"Wesele", "Przedwiośnie", "Chłopi", "Dziady", "Makbet"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
O STRATEGII WALTA DISNEY'A NA JĘZYKU POLSKIM

Strategia Walta Disney'a to narzędzie z zakresu coachingu, które z powodzeniem można wykorzystać podczas lekcji języka polskiego w szkole ponadpodstawowej lub w ostatnich klasach szkoły podstawowej. Każdorazowo służy ono do poszukiwania kreatywnych rozwiązań oraz pozwala spojrzeć na zagadnienie z trzech różnych perspektyw - Marzyciela, Realisty i Krytyka.

Zajęcia odbywają się w auli szkolnej, gdyż jest tam dużo miejsca. W trzech różnych punktach sali kotwiczę stany, czyli umiejscawiam grupy. N a kartkach mam przygotowane pytania dla wszystkich grup. Jeśli klasa jest bardzo liczna to można uczniów podzielić na sześć grup - po dwie z każdego rodzaju. Po upływie podanego czasu tę same grupy łączą się i wspólnie wypracowują swoje stanowisko. Od tego momentu funkcjonują już jako jedna grupa.

Grupa I to Marzyciele. Należą do niej "chłopi", którzy są gotowi do zrywu niepodległościowego. Chcąc, by uczniowie jak najlepiej weszli w rolę proszę, by swoje polecenia wykonywali na stojąco, przyjmując postawę wyprostowaną, otwartą, głowy odchylone lekko do tyłu, wzrok uniesiony ku górze. Ich rola to na początku wyłącznie rozmowa. Dopiero w końcowym etapie zapisują swoje przemyślenia. Rozważają udział w powstaniu, swoją motywację, kreują wizje i marzenia, są pełni wiary w sukces, puszczają wodze fantazji, ulegają nadmiernemu entuzjazmowi.

Grupa II to Realiści. Należą do niej przedstawiciele inteligencji i chłopów, którzy realnie podchodzą do życia i mają bogate doświadczenie. To np. Czepiec, Gospodarz, Dziad. Wchodząc w rolę Realisty, uczniowie siadają przy stole na krzesłach, z wyprostowanymi plecami, rozmawiając ze sobą patrzą przed siebie. Analizują rozsądnie wszystkie za i przeciw, podchodzą do powstania realnie, nie ulegają ani zbytniemu entuzjazmowi, ani nadmiernej krytyce, planują realizację przedsięwzięcia.

Grupa III to Krytycy. Do niej należy wyłącznie inteligencja skupiona na sobie. Wchodząc w rolę Krytyka uczniowie siadają na podłodze, ze zgarbionymi plecami, opuszczoną głową i wzrokiem utkwionym w ziemi. Krytycy wchodzą w rolę pesymisty, przywołują najczarniejsze wizje, znajdują nawet najdrobniejsze zagrożenia.

Co pozwala osiągnąć strategia Disney'a:

* spojrzenie na zagadnienie z wielu perspektyw i z pewnego dystansu
* znalezienie kreatywnych rozwiązań
* identyfikacja zagrożeń
* zbudowanie pełnego obrazu i zdefiniowanie problemu

Rola nauczyciela - coacha:

Najważniejszym zadaniem nauczyciela jest pilnowanie, żeby grupy nie „zanieczyszczały" każdej z ról sposobem myślenia innej (np. aby Marzyciele nie wyszukiwali pułapek, bądź nie zaczynali planowania działań, czy aby Realiści nie zakładali różowych okularów, bądź nie przyjmowali postawy nadmiernie krytycznej itp.). Nauczyciel wspomaga zespoły odpowiednimi pytaniami, pilnuje odpowiedniej postawy ciała. Najlepiej, jeśli razem z nimi stoi, gdy przyjmuje perspektywę Marzyciela, siedzi na krześle, gdy przyjmuje perspektywę Realisty i siedzi na podłodze, kiedy przyjmuje perspektywę Krytyka.

POMYSŁY DO WYKORZYSTANIA:

4. "Wesele" - jakie są sposoby rozwiązania konfliktu między inteligencją a chłopami?

6. "Przedwiośnie" - w kontekście Cezarego Baryki i jego wyborów "Czy podjąć decyzję o przyłączeniu się do rewolucjonistów?"
A czy Wy pracujecie strategią Walta Disney'a? Jakie są Wasze pomysły?

Kreatywny polonista
Agata Karolczyk-Kozyra

Strona z cytatem z Internetu.

Oryginalna pierwsza lekcja co roku jest dla mnie nowym wyzwaniem z dwóch powodów: po pierwsze nie lubię powtarzać wypracowanych schematów, po drugie chętnie tworzę coś nowego. Inspiracji szukam w trakcie wakacji w różnych miejscach, dlatego zawsze staram się mieć przy sobie coś do notowania, ponieważ nigdy nie wiem, w którym momencie przyjdzie mi do głowy nowy pomysł. Gdy znajdę coś ciekawego w sieci, a akurat nie mam pod ręką niczego do notowania, to chętnie korzystam z komunikatora messenger i daną rzecz przesyłam na swój adres. Polecam ten sposób. Zawsze można później wrócić do tego, co zostało przesłane. O pierwszej lekcji pisałam już dwukrotnie. Wcześniejsze wpisy znajdziecie TUTAJ lub TUTAJ . Zachęcam do zapoznania się z nimi. Tegoroczną pierwszą lekcję języka polskiego wzbogacę o nowe pomysły, które poznałam podczas udziału w szkoleniu organizowanym przez Polską Akcję Humanitarną Summer PAH Academy Edukacyjne SPA (swoją drogą polecam przyszłoroczną edycję). Zacznę od wywieszeni

Przy okazji omawiania różnych lektur przypominam moim uczniom poszczególne motywy literackie. Robię to konsekwentnie, by utrwalać zarówno znane im toposy, jak i liczne konteksty. Pomysł, który dziś zaprezentuję można wykorzystać przy okazji omawiania różnych tekstów, np. "Lalki", "Zbrodni i kary", czy "Sklepów cynamonowych". Niektóre z elementów lekcji można uwzględnić także podczas godziny wychowawczej dotyczącej motywowania uczniów. Lekcję rozpoczynam od zapisania na tablicy jednego z ustnych tematów maturalnych: "Labirynt - przestrzeń zapraszająca do odkryć czy pułapka bez wyjścia?" Następnie wspólnie z uczniami oglądam dwunastominutową przypowieść "Kto zabrał mój ser", która powstała na podstawie książki Johnsona Spencera. Link do filmu tutaj . Jest to prosta, a zarazem mądra alegoryczna historia odkrywająca prawdy o zmianach, dokonujących się w naszym życiu. Jej bohaterowie, o nazwiskach znaczących (to zagadnienie przy tej

Jestem w trakcie omawiania z drugą klasą liceum "Pana Tadeusza". Opisy przyrody z reguły nie zachwycają uczniów, dlatego trudno się o nich rozmawia. Co zrobić zatem, by to zmienić. Przyszedł mi do głowy pewien pomysł. Na początek, na dwie godziny przed właściwą lekcją, poprosiłam uczniów, by przynieśli skrawki kolorowych materiałów, różnobarwną krepę, klej i nożyczki. Wśród licealistów wzbudziło to wiele emocji, a przede wszystkim ciekawość i pytania typu: "co będziemy robić?", "a po co?", "niech nam pani powie, bo jesteśmy ciekawi..., bo się nie możemy doczekać!...". Trzymałam moich drugoklasistów w tej niepewności przez dwa dni, co zaowocowało podekscytowaniem przed lekcją i szybką gotowością do pracy. Było to dla mnie nieoczekiwane i zaskakujące doświadczenie. Lekcję rozpoczęłam od podzielenia uczniów na grupy. I tu znów zaskoczenie dla nich, ponieważ wyjątkowo pozwoliłam im dobrać się samodzielnie. Podziałało, nie było jęczenia i gr

# data[].attributes.attachment_link.title
O STRATEGII WALTA DISNEY'A NA JĘZYKU POLSKIM

# data[].attributes.attachment_link.description
O STRATEGII WALTA DISNEY'A NA JĘZYKU POLSKIM Strategia Walta Disney'a to narzędzie z zakresu coachingu, które z powodzeniem można wykorzystać podczas lekcji języka polskiego w szkole ponadpodstawowej lub w ostatnich klasach szkoły podstawowej. Każdorazowo służy ono do poszukiwania kreatywnych rozwiązań oraz pozwala spojrzeć na zagadnienie z trzech różnych perspektyw - Marzyciela, Realisty i Krytyka.

# data[].attributes.headline
Motywujące cytaty - uzasadnij swój wybór

# data[].attributes.subject
Motywujące cytaty - uzasadnij swój wybór

# data[].attributes.attachment_link.description
Motywujące (motywacyjne) cytaty, myśli, aforyzmy na każdy dzień.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat: Epopeja z nostalgii i miłości zrodzona - geneza „pana tadeusza"

Główne zagadnienia lekcji

Lekcja poświęcona jest omówieniu genezy „Pana Tadeusza". Uczniowie utrwalają poznane na historii wiadomości o Wielkiej Emigracji; wykorzystują wiadomości z poprzedniej lekcji o biografii Adama Mickiewicza; wzbogacają słownictwo o wyrazy nostalgia, epopeja, inwokacja, epilog; rozpoznają cechy gatunkowe eposu dokonują analizy i interpretacji Epilogu, Inwokacji i tytułu dzieła Mickiewicza.

rozpoznaje rodzaje literacki, określa cechy charakterystyczne epiki;

przypisuje „Pana Tadeusza" do epiki;

rozróżnia epopeję jako gatunek literacki; wskazuje jej cechy;

wyjaśnia, dlaczego „Pan Tadeusz" jest epopeją;

pisze poprawnie pod względem ortograficznym oraz stosuje reguły pisowni;

określa w poznawanych tekstach problematykę egzystencjalną i poddaje ją refleksji;

wykorzystuje w interpretacji tekstów literackich elementy wiedzy o historii i kulturze;

wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, np. biograficzny, historyczny, historycznoliteracki, kulturowy, filozoficzny, społeczny.

Uwagi dotyczące realizacji:

Lekcja prowadzona jest z wykorzystaniem metod aktywizujących. Uczniowie korzystają z gier dydaktycznych, prezentacji multimedialnej.

Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz

Słownik terminów literackich

1. Wprowadzenie: poinformowanie uczniów o celach lekcji, zapisanie tematu.
2. Wprowadzenie pojęcia nostalgia:
a) wyjaśnienie pojęcia nostalgia (sprawdzenie znaczenia w Słowniku języka polskiego);
b) przypomnienie zasady ortograficznej dotyczącej pisowni rzeczowników pochodzenia obcego zakończonych w M na -ia;
c) utworzenie od wyrazu nostalgia przymiotnika i przysłówka;
d) zastosowanie w zdaniach związków frazeologicznych: ogarnia kogoś nostalgia, ktoś cierpi na nostalgię, nostalgiczny nastrój.
3. Wprowadzenie pojęcia epopeja:
a) sprawdzenie w Słowniku języka polskiego lub Słowniku terminów literackich znaczenia pojęcia;
b) wypisanie na tablicy cech eposu;
c) wypisanie wyrazów bliskoznacznych: epopeja - epos, poemat opisowy;
d) zapisanie odmiany rzeczownika epopeja w liczbie pojedynczej i mnogiej;
e) zwrócenie uwagi na pisownię D,C i Msc. l. poj. oraz D l. mn.; omówienie zasady ortograficznej;
f) ćwiczenie ortograficzne: Uzupełnienie zdań właściwymi formami rzeczowników: aleja, epopeja, szyja, nadzieja:
Nie mogli znaleźć __________ Niepodległości w Warszawie.
Skawiński zaczytał się w ______________ Adama Mickiewicza.
Andrzej Wajda podjął się ekranizacji naszej narodowej ______________ .
Lekarz uważnie przyglądał się ____________ pacjentki.
Diagnoza lekarska dała mu trochę ____________ na wyzdrowienie.
4. Ćwiczenie w argumentowaniu, że „Pan Tadeusz" posiada cechy epopei. https://learningapps.org/display?v=psnhhnpot20
5. Wielka Emigracja - prezentacja https://prezi.com/p/aeh_vpyjxguh/?present=1
6. Uczniowie przypominają, co po upadku powstania listopadowego działo się z Adamem Mickiewiczem.
7. Analiza Epilogu praca z tekstem. Wnioski.

8. Analiza Inwokacji:
a) wzorcowa recytacja;
b) Znajdź parę - https://wordwall.net/pl/resource/831907/inwokacja-34pana-tadeusza-34 (Program daje też możliwość wydrukowania ćwiczenia w postaci krzyżówki, łaczenia w pary albo testu);
c) wnioski.
9. Analiza tytułu:

10. Notatka podsumowująca: https://wordwall.net/pl/resource/843645

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat: Epopeja z nostalgii i miłości zrodzona - geneza „pana tadeusza" Główne zagadnienia lekcji Lekcja poświęcona jest omówieniu genezy „Pana Tadeusza". Uczniowie utrwalają poznane na historii wiadomości o Wielkiej Emigracji; wykorzystują wiadomości z poprzedniej lekcji o biografii Adama Mickiewicza; wzbogacają słownictwo o wyrazy nostalgia, epopeja, inwokacja, epilog; rozpoznają cechy gatunkowe eposu dokonują analizy i interpretacji Epilogu, Inwokacji i tytułu dzieła Mickiewicza.

# data[].attributes.body
"Pan Tadeusz" Lekcja 3. Temat:  Domownicy i goście Soplicowa. Rozdaję role. Każdy ma przeczytać odpowiednie fragmenty z I, II i X Księgi. Daję 2, 3 dni na przygotowanie. Sugeruję, aby każdy miał jakiś rekwizyt, bądź kostium i rekwizyt, w zależności od ambicji i możliwości. Na lekcji odcztujemy odpowiedni fragment "PT" Księgi I. Uczniowie zasiadają kolejno na swoich miejscach i prezentują postacie w 1os. Jest też Zosia, Stolnik przebrany za ducha, zakapturzony Kwestarz. Po kolei prezentują się postacie, reszta robi notatki o każdym z bohaterów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przygotowanie lekcji zdalnych jest zarówno czasochłonne, jak i wcale niełatwe. Postanowiłam wyjść naprzeciw oczekiwaniom wielu polonistów i publikować w okresie epidemii materiały do pracy zdalnej. Trochę inna, niż pisanych wcześniej scenariuszach, jest ich formuła. Pracuję na platformie Google Classroom i tam publikuję materiały Tutaj kod do zajęć . Na blogu postaram się również umieścić zarówno instrukcje dla uczniów, jaki i przygotowane dla nich materiały.
Dziś oddaję do Państwa dyspozycji cykl spotkań o "Trenach" Jana Kochanowskiego, przeznaczony dla uczniów liceum i technikum. W najbliższym czasie pojawi się również cykl spotkań dla szkoły podstawowej.
W obu przypadkach zakładam, że nauczyciel udostępnia swoim uczniom materiały i konsultuje z nimi ewentualne wątpliwości na czacie. Tylko raz - w ostatnim spotkaniu - ważna wydaje mi się grupowa dyskusja. Bardzo proszę o wszelkie uwagi i zapraszanie uczniów do udziału w zajęciach. Nie mam innej możliwości zweryfikowania swoich pomysłów.

Zadanie do wykonania i do ewentualnej oceny jest jedno dla całego cyklu:
Mapa myśli dotycząca "Trenów" Jana Kochanowskiego
Twoje zadanie z całego cyklu zajęć polega na opracowaniu mapy myśli dotyczącej "Trenów" Jan Kochanowskiego. Możesz ją wykonać ręcznie lub skorzystać z programów komputerowych (w pełni darmowy jest FreeMind). Jeśli nie wiesz, jak buduje się mapę myśli skorzystaj z samouczków. Polecam pracę pani Agaty Baj

Na każdym spotkaniu będziesz omawiał jeden "Tren": IX, X , XI i XIX. Proponuję, abyś mapę budował etapami. Po omówieniu danego utworu, niech powstanie fragment jego dotyczący. Na spotkaniu podsumowującym uzupełnisz wiadomości i swoją mapę.

Spotkanie 1 - Wprowadzenie
To już wiesz...
Instrukcja dla uczniów
Przejrzyjcie poniższe materiały. Dotyczą one Trenów I, V, VII, VIII, które poznaliście na wcześniejszym etapie edukacji. Zapewne to wszystko już wiecie, ale wato przypomnieć szczegóły, aby mieć wyobrażenie o całym cyklu. Do tej pory omawialiście treny początkowe. Tren I wprowadzał w cykl, omawiał jego problematykę, Treny V, VII, VIII ukazywały rozpacz ojca po stracie dziecka i przedstawiały Urszulkę. W szkole średniej poznacie Treny IX, X, XI, które są utworami kulminacyjnymi, ujawniającymi głęboki kryzys światopoglądowy poety oraz Tren XIX, czyli Sen, który stanowi zakończenie cyklu i niesie pocieszenie.

Wykonajcie zadanie: Treny poznane w szkole podstawowej/gimnazjum.

Materiały

Notatki tradycyjne do pracy zdalnej

Spotkanie 2
Człowiek nie kamień - "Tren IX"

Instrukcja
Poniżej znajdują się materiały potrzebne do analizy i interpretacji "Trenu IX". Pracujcie w podanej kolejności:
1. Wysłuchajcie "Trenu IX" z jednoczesnym śledzeniem tekstu oczami.
2. Uważnie przeczytajcie tekst i spróbujcie go sparafrazować, korzystając z przypisów. Parafraza to swobodna przeróbka tekstu, więc nie musicie się trzymać formy wiersza. Chodzi o to, byście jego treść przełożyli na swój język.
3. Zapoznajcie się ze schematem notatki Cornella o "Trenach" - według tego schematu będziecie pracować ze wszystkimi utworami cyklu.
4. Skorzystajcie z e-podręcznika i wykonajcie zadania 4.1 - 4.9.
5. Spróbujcie zanalizować utwór według zaproponowanego schematu.
6. Porównajcie swoje uwagi z zapisem w notatce "Tren IX".
7. Sprawdźcie, czy zrozumieliście utwór - rozwiążcie zadanie "Tren IX" - Sprawdź, czy zrozumiałeś. Rozwiejcie, wracając do materiałów ewentualne wątpliwości.
8. Przygotujcie fragment mapy myśli dotyczący omawianego utworu.
Materiały
Notatki wizualne
Link do e-podrecznika

Instrukcja

Poniżej znajdują się materiały potrzebne do analizy i interpretacji "Trenu X". Pracujcie w podanej kolejności:
1. Wysłuchajcie "Trenu X" z jednoczesnym śledzeniem tekstu oczami.
2. Uważnie przeczytajcie tekst i spróbujcie go sparafrazować, korzystając z przypisów. Parafraza to swobodna przeróbka tekstu, więc nie musicie sie trzymać formy wiersza. Chodzi o to, byście jego treść przełożyli na swój język.
3. Zagrajcie w grę Zaświaty w Trenie X Learning Apps, by przekonać się, czy właściwie rozumiecie tekst. W razie wątpliwości korzystajcie z przypisów do trenu.
5. Spróbujcie zanalizować utwór według zaproponowanego schematu.
6. Porównajcie swoje uwagi z zapisem w notatce "Tren X".
7. Przygotujcie fragment mapy myśli dotyczący omawianego utworu.

Notatki wizualne
Leaning Apps - link https://learningapps.org/10061831

Spotkanie 4
Kulminacyjny tren cyklu - "Tren XI"

Instrukcja

Poniżej znajdują się materiały potrzebne do analizy i interpretacji "Trenu XI". Pracujcie w podanej kolejności:
1. Wysłuchajcie "Trenu X" z jednoczesnym śledzeniem tekstu oczami.
2. Uważnie przeczytajcie tekst i spróbujcie go sparafrazować, korzystając z przypisów. Parafraza to swobodna przeróbka tekstu, więc nie musicie się trzymać formy wiersza. Chodzi o to, byście jego treść przełożyli na swój język. Możecie wykorzystać aplikację Tren XI- parafraza na platformie Learning Apps.
4. Spróbujcie zanalizować utwór według zaproponowanego schematu.
5. Porównajcie swoje uwagi z zapisem w notatce "Tren X".
6. Przygotujcie fragment mapy myśli dotyczący omawianego utworu.

Notatki wizualne
Learning Apps Link https://learningapps.org/display?v=p8nimv3pk20

Materiały Spotkanie 5
"Tren XIX, czyli Sen"

Instrukcja
Poniżej znajdują się materiały potrzebne do analizy i interpretacji "Trenu XIX". Pracujcie w podanej kolejności:
1. Wysłuchajcie "Trenu XIX" z jednoczesnym śledzeniem tekstu oczami.
2. Uważnie przeczytajcie tekst, starając się jego treść zrozumieć, w razie trudności korzystajcie z przypisów.
3. Opiszcie sytuację, w jakiej znalazł się bohater utworu. Znajdźcie nawiązanie do "Trenu X".
4.Przyjrzyjcie się motywowi snu - opiszcie sen poety; wypiszcie, jakich argumentów używa matka, by przekonać poetę, że Urszulce jest dobrze, nawet lepiej niż na ziemi; sprawdźcie, rad udziela matka, by pomóc synowi w otrząśnięciu się z traumy. Jaką funkcję pełni motyw snu w utworze?
5. Wynotujcie, jaką wizję nieba przedstawia w trenie Jan Kochanowski.
6. Porównajcie swoje uwagi z zapisem w notatce "Tren X".
7. Przygotujcie fragment mapy myśli dotyczący omawianego utworu.
8. Chętnych zapraszam do wysłuchania pięknego słuchowiska Mariana Hemara pt. "Ostatni tren"

Słuchowisko Mariana Hemara Ostatni tren Materiały Notatka wizualna

Spotkanie 6
Podsumowanie pracy nad "Trenami" Jana Kochanowskiego

Instrukcja
Spotkanie będzie poświęcone podsumowaniu i utrwaleniu wiadomości na temat cyklu funeralnego Jana z Czarnolasu. Proponuję następujący porządek spotkania:
1. Film "Treny". Opracowanie.
2. Rozmowę na czacie na temat:
a) motywów w "Trenach" Kochanowskiego. Wymieńcie się skojarzeniami, omówcie wybrane motywy;
b) tematów, do których można wykorzystać "Treny". Poszukajcie takich tematów, porozmawiajcie, jak odwołać się do "Trenów".
3. Ćwiczenie w rozpoznawaniu środków stylistycznych przygotowane przez panią Alicję Podstolec na platformie Learning Apps.
4. Uzupełnienie i dokończenie zadania - utworzenie ostatecznej wersji mapy mentalnej.

Środki stylistyczne w Trenie XIX link https://learningapps.org/watch?v=p8n4j6q5a20
Materiały Notatki tradycyjne Treny. Opracowanie - film

# data[].attributes.attachment_link.title
Cykl lekcji on-line "Treny Jana Kochanowskiego" - szkoła ponadpodstawowa/ ponadgimnazjalna

# data[].attributes.attachment_link.description
Przygotowanie lekcji zdalnych jest zarówno czasochłonne, jak i wcale niełatwe. Postanowiłam wyjść naprzeciw oczekiwaniom wielu polonistów i publikować w okresie epidemii materiały do pracy zdalnej. Trochę inna, niż pisanych wcześniej scenariuszach, jest ich formuła. Pracuję na platformie Google Classroom i tam publikuję materiały Tutaj kod do zajęć .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
LEKTURYz GWIAZDKĄ

Agata Karolczyk-KozyraKreatywny polonista

Sprawdź się!

2

1

4

Które lektury musimy znać?

"Fraszki", "Pieśni", "Treny"

"Bajki"

2

3

"Dziady cz." III

"Dziady" cz. II

"Pan Tadeusz"

4

5

6

"Lalka"

"Zemsta"

powieść historyczna

7

8

9

"Opowiadania"

"Wesele"

"Ferdydurke"

10

11

12

"Bogurodzica"

1

1

Sprawdź, czy umiesz!To zaczynamy! "Bogurodzica"

1. W czym ujawnia się w „Bogurodzicy" średniowieczny motyw Deesis?2. Scharakteryzuj podmiot liryczny w utworze. Uwzględnij jego prośby.

· gatunek i jego cechy: pieśń· pieśń maryjna, modlitwa - wyraz kultu maryjnego w Polsce· pieśń ojczysta, patriotyczna pieśń polskiego rycerstwa· zabytek średniowiecza· prośby do matki Bożej skierowane przez wiernych· język - archaizmy, funkcje i rodzaje

Jan Kochanowski"Fraszki", "Piesni", "Treny"

* Podaj cechy gatunkowe fraszki oraz wymień4 tytuły fraszekJana Kochanowskiego. * W jaki sposób we fraszkach zrealizowane zostało hasło programowe epoki „Człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce"?

* gatunek i jego cechy: fraszka, pieśń, hymn* tematyka i rodzaje fraszek: religijne, filozoficzne, patriotyczne, obyczajowe, biesiadne, miłosne* KONKRETNE PRZYKŁADY - np. „O żywocie ludzkim", „Do snu", „Na dom w Czarnolesie", „Na lipę", „Na zdrowie"

* Jaki obraz Boga wykreował Jan Kochanowski w „Pieśni XXV"?* Nazwij filozofię wykorzystaną przez Kochanowskiego w pieśni „Nie porzucaj nadzieje..." W jaki sposób utwór nawiązuje do antyku?

zastosowana filozofia: stoicyzm, epikureizm, zasada „złotego środka"tematyka i rodzaje pieśni: religijne, refleksyjne, patriotyczne, dziękczynne, obyczajoweKONKRETNE PRZYKŁADY - np. „Pieśń IX", „Pieśń świętojańska o Sobótce", „Pieśń o spustoszeniu Podola", „Pieśń XXV Czego chcesz od nas, Panie"

* Na czym polega humanizm w „Trenach"?*Zinterpretuj przesłanie „Trenów" „Ludzkie przygody/Ludzkie noś"

* gatunek i jego cechy: tren* geneza cyklu: śmierć Urszulki, cierpienie i tęsknota ojca* podmiot liryczny: cierpiący ojciec* tematyka: ból, cierpienie, tęsknota, kryzys wiary i wartości, szydzenie z mądrości, poszukiwania zmarłej w zaświatach, zwątpienie w życie pozaziemskie, uspokojenie i ukojenie bólu w „Trenie XIX"* różne koncepcje filozoficzne i światopoglądowe* znaczenie słów: „Czas doktór każdemu", „Ludzkie przygody ludzkie noś"* MOTYWY w „Trenach": cierpienie niezawinione, obraz Boga, obraz ojca, obraz córki, bunt

* gatunek i jego cechy: fraszka, pieśń, hymn* tematyka i rodzaje fraszek: religijne, filozoficzne, patriotyczne, obyczajowe, biesiadne, miłosne * * * KONKRETNE PRZYKŁADY - np. „O żywocie ludzkim", „Do snu", „Na dom w Czarnolesie", „Na lipę", „Na zdrowie"

* gatunek i jego cechy: tren* geneza cyklu: śmierć Urszulki, cierpienie i tęsknota ojca* podmiot liryczny: cierpiący ojciec* tematyka: ból, cierpienie, tęsknota, kryzys wiary i wartości, szydzenie z mądrości, poszukiwania zmarłej w zaświatach, zwątpienie w życie pozaziemskie, uspokojenie i ukojenie bólu w „Trenie XIX"* różne koncepcje filozoficzne i światopoglądowe* znaczenie słów: „Czas doktór każdemu", „Ludzkie przygody ludzkie noś"* MOTYWY w „Trenach": cierpienie niezawinione, obraz Boga, obraz ojca, obraz córki, bunt

* cechy gatunkowe pieśni* zastosowana filozofia: stoicyzm, epikureizm, zasada „złotego środka"* tematyka i rodzaje pieśni: religijne, refleksyjne, patriotyczne, dziękczynne, obyczajowe (KONKRETNE PRZYKŁADY - np. „Pieśń IX", „Pieśń świętojańska o Sobótce", „Pieśń o spustoszeniu Podola", „Pieśń XXV Czego chcesz od nas, Panie")* zastosowana filozofia: stoicyzm, epikureizm, zasada „złotego środka"* hymn „Czego chcesz od nas, Panie"

+info

Ignacy Krasicki "Bajki"

* Wymień cztery tytuły znanych Ci bajek Ignacego Krasickiego i przedstaw fabułę jednej z nich.* Scharakteryzuj bajkę jako gatunek dydaktyczny

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit

· gatunek i jego cechy: bajka epigramatyczna, bajka narracyjna· pojęcia: morał jawny, morał ukryty, alegoria, uniwersalizm, dydaktyzm· realizacja haseł oświeceniowych: „I śmiech niekiedy może być nauką, kiedy się z przywar nie z osób natrąca", „Bawiąc uczyć, ucząc bawić"· przykłady: „Ptaszki w klatce", „Kruk i lis", „Wół minister", „Dewotka", „Jagnię i wilcy"· MOTYWY w bajkach: obraz ludzkiej niedoskonałości w literaturze, alegoria, śmiech

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat.

Adam Mickiewicz "Dziady" cz. II

1* Wymień duchy pojawiające się w utworze i nazwij ich kategorie.* Jaka nauka moralna wypływa z „Dziadów" cz. II

· tematyka utworu: romantyczne obcowanie z duchami, pozarozumowe postrzeganie świata i rzeczywistości· ludowość, legendy i wierzenia ludu· na czym polega moralność ludowa· kategorie duchów· problem winy i kary

+info

Adam Mickiewicz "Dziady" cz. III

* Podaj cechy gatunkowe dramatu romantycznego. Wypowiedź poprzyj trzema przykładami z utworu.* Zaprezentuj Gustawa-Konrada jako bohatera romantycznego. Uwzględnij, na czym polega jego prometeizm niepodległościowy.

· „Dziady" drezdeńskie· gatunek i jego cechy: dramat romantyczny· czas i miejsce powstania: Drezno, po upadku powstania listopadowego· geneza utworu: proces Filomatów i Filaretów w latach 1823-1824· problematyka utworu: narodowo-wyzwoleńcza· tematyka utworu: martyrologia narodu polskiego· miejsca akcji: więzienie w dawnym klasztorze ojców bazylianów, salon warszawski, dom Senatora, dom pod Lwowem, cmentarz· najważniejszy bohater: Konrad, przemiana wewnętrzna bohatera z romantycznego kochanka w bojownika sprawy narodowej· ważne sceny: scena więzienna, przemiana duchowa Konrada, Wielka Improwizacja, widzenie ks. Piotra, Sen Senatora, Salon warszawski, Bal u Senatora· pojęcia: prometeizm, mesjanizm, Wielka Improwizacja· hasła: „Polska Mesjaszem narodów", „Nasz naród jak lawa", „Nazywam się Milijon, bo za miliony kocham i cierpię katusze", „A imię jego czterdzieści i cztery"· MOTYWY w „Dziadach": cierpienie narodu, sen, widzenie, cierpiąca matka, walka dobra ze złem, poeta i jego rola, samotność jednostki, jednostka wybitna, kult Maryjny na ziemiach polskich i litewskich

· „Dziady" drezdeńskie· gatunek i jego cechy: dramat romantyczny· czas i miejsce powstania: Drezno, po upadku powstania listopadowego· geneza utworu: proces Filomatów i Filaretów w latach 1823-1824· problematyka utworu: narodowo-wyzwoleńcza· tematyka utworu: martyrologia narodu polskiego· miejsca akcji: więzienie w dawnym klasztorze ojców bazylianów, salon warszawski, dom Senatora, dom pod Lwowem, cmentarz· najważniejszy bohater: Konrad, przemiana wewnętrzna bohatera z romantycznego kochanka w bojownika sprawy narodowej· ważne sceny: scena więzienna, przemiana duchowa Konrada, Wielka Improwizacja, widzenie ks. Piotra, Sen Senatora, Salon warszawski, Bal u Senatora· pojęcia: prometeizm, mesjanizm, Wielka Improwizacja· hasła: „Polska Mesjaszem narodów", „Nasz naród jak lawa", „Nazywam się Milijon, bo za miliony kocham i cierpię katusze", „A imię jego czterdzieści i cztery"· MOTYWY w „Dziadach": cierpienie narodu, sen, widzenie, cierpiąca matka, walka dobra ze złem, poeta i jego rola, samotność jednostki, jednostka wybitna, kult Maryjny na ziemiach polskich i litewskich

Adam Mickiewicz "Pan Tadeusz"

* Wymień zalety szlachty polskiej (min. 3)

* Wymień wady szlachty polskiej (min. 3)

* Na czym polega przemiana Jacka Soplicy? Określ, jaki to typ bohatera romantycznego.

· gatunek i jego cechy: epos, epopeja narodowa· czas i miejsce powstania: 1832-1834, Paryż, emigracja· geneza utworu: sytuacja wygnańca, rozgoryczenie sporami wewnątrz emigracji, tęsknota za krajem, chęć ocalenia pamięci o kraju lat dziecinnych, marzenia o wyzwoleniu ojczyzny i powrocie do niej, chęć ocalenia przemijającej epoki szlacheckiej, pragnienie stworzenia epopei narodowej· tematyka utworu: ukazanie przeszłości, historii walk o wolność ojczyzny, regionalizm - obraz przyrody, kultury, obyczajów litewskich, „mała ojczyzna"· miejsce akcji: Soplicowo jako ostoja polszczyzny· najważniejszy bohater: Jacek Soplica, przemiana wewnętrzna bohatera· wątki poboczne: perypetie miłosne Tadeusza, spór o zamek Horeszków, spór o Kusego i Sokoła· ważne zagadnienia: interpretacja zakończenia Księgi XII „Kochajmy się", polonez, rola historii, rola Mazurka Dąbrowskiego, obyczajowość, opisy przyrody i ich funkcja· MOTYWY w „Panu Tadeuszu": taniec, przemiana wewnętrzna bohatera, miłość, zemsta, wina, pokuta, dwór szlachecki, mała ojczyzna, kult Maryjny na ziemiach polskich, obrazy przyrody

+info

Aleksander Fredro "Zemsta"

* W kilku zdaniach przedstaw główny wątek utworu.* Podaj cztery przykłady nazwisk znaczących w utworze i zinterpretuj je.

· gatunek i jego cechy: komedia· tematyka utworu: spór o mur, szlachta polska w XVIII wieku, kultura sarmacka· nazwiska znaczące: Milczek, Raptusiewicz, Papkin, Czepiersińska, Dyndalski, Śmigalski, Perełka

+info

* Podaj możliwe znaczenia tytułu powieści.

+info

Bolesław Prus "Lalka"

* Na czym polega realistyczny charakter utworu. Do każdej wskazanej cechy podaj przykład z powieści.

· gatunek i jego cechy: powieść realistyczna, powieść pozytywistyczna· czas akcji: akcja właściwa 1878-1879, retrospekcja w „Pamiętniku Starego Subiekta"· interpretacja tytułu· miejsce akcji: Warszawa, Paryż· narracja - trzecioosobowa (narrator obiektywny, wszechwiedzący, narracja odautorska); pierwszoosobowa (w Pamiętnikach Rzeckiego, narrator subiektywny)· główny bohater: Stanisław Wokulski jako człowiek dwóch epok (romantyk i pozytywista)· hasła programowe epoki i sposób ich realizacji: praca u podstaw, praca organiczna, emancypacja kobiet, asymilacja Żydów, scjentyzm· panorama społeczeństwa polskiego: biedota (studenci, furman Wysocki, upadłe dziewczyny, rzemieślnicy), polskie mieszczaństwo, Niemcy (Minclowie), inteligencja (Ochocki), ludzie interesu (Wokulski), zubożała szlachta (Wokulski), arystokracja (Łęccy, książę, Krzeszowscy, hrabia Liciński, baron Dalski), Żydzi (Schlangbaumowie, Szuman)· MOTYWY i tematy w „Lalce": miłość i namiętność, przyjaźń, idealiści, miasto (Warszawa i Paryż), społeczeństwo drugiej połowy XIX w., bonapartyzm, destrukcyjna poezja romantyczna, bogactwo i majątek, polityka, walki narodowo-wyzwoleńcze, samotność wśród tłumu, praca, nauka, kobieta (upadła, lalka, pracująca, arystokratka), kamienica, spory pokoleniowe

+info

Podaj cechy powieści historycznej.

+info

Henryk Sienkiewicz - powieść historyczna

Omów tematykę wybranego utworu.

+info

Na czym polega przemiana bohatera?(Marka Winicjusza, Juranda ze Spychowa, Andrzeja Kmicica )

* Wymień Osoby Dramatu i podaj, którym bohaterom się ukazują. Podaj symbolikę trzech z nich.

Stanisław Wyspiański "Wesele"

* Zinterpretuj znaczenie finałowej sceny dramatu. Podaj znaczenie chochoła.

* Podaj cechy dramatu neoromantycznego.

· gatunek i jego cechy: dramat neoromantyczny· geneza utworu: autentyczne wesele poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną, Wyspiański gościem na weselu· czas i miejsce akcji: chata chłopska w Bronowicach, 1900 rok· akt I - charakter realistyczny, społeczno-obyczajowy (dialogi gości weselnych - inteligencji i chłopów)· akt II - charakter symboliczny, fantastyczny, psychologiczny (wizje uczestników zabawy, którym ukazują się zjawy i duchy - symbol ich tęsknot, lęków, wyrzutów sumienia, marzeń, mitów narodowych, kompleksów)· akt III - charakter realistyczno-symboliczny, narodowy; CHOCHOŁ, taniec chocholi· ZJAWY: Marysia - Widmo, Dziennikarz - Stańczyk, Poeta - Rycerz, Pan Młody - Hetman, Dziad - Upiór, Gospodarz - Wernyhora, Chochoł· PRZEDMIOTY-SYMBOLE I ICH ZNACZENIE: złoty róg, chochoł, krąg taneczny, wiejska chata· wystrój chaty i jego symbolika· MOTYWY i tematy w „Weselu": relacja inteligencja - chłopi, rzeź galicyjska, brak gotowości do walki o ojczyznę, ludomania· rozprawa Wyspiańskiego z mitami narodowymi: chłopa Piasta, sojuszu chłopsko-inteligenckiego, wsi spokojnej i wesołej, romantyzmu

+info

Bruno Schulz "Opowiadania"

* Scharakteryzuj ojca jako jednego z bohaterów opowiadań.* Na przykładzie dowolnie wybranego przez Ciebie opowiadaniu B. Schulza omów, na czym polega oryginalny sposób kreowania świata.

· gatunek i jego cechy: opowiadanie· najważniejsze zagadnienia: surrealizm, mityzacja rzeczywistości, kreacjonizm, deformacja rzeczywistości, czas i przestrzeń, motyw ojca, szaleństwo, labirynt, ptaki, antyurbanizm

Witold Gombrowicz "Ferdydurke"

+info

* Omów za pomocą jakich metafor ludzkiego ciała, Gombrowicz opowiada o człowieku. Wskaż, których części powieści one dotyczą.* W jaki sposób groteska objawia się w języku powieści?

· gatunek i jego cechy: powieść groteskowa· znaczenie tytułu· główny bohater: trzydziestoletni Józio· miejsca akcji: szkoła, stancja u Młodziaków, dwór w Bolimowie· pojęcia: Forma, upupianie, groteska i ironia,· metafory ludzkiego ciała i ich znaczenie: pupa, łydka, gęba· MOTYWY i tematy w „Ferdydurke": obraz szkoły, nauczycieli, uczniów, lekcji, motyw dworu, rodzina, erotyka, groteska jako kategoria estetyczna, nazwiska znaczące

"Ferdydurke Gombrowicza"

"Wesele" Wyspiańskiego

"Lalka" Prusa

Okresy literackienazwij epokę, w której powstało dzieło

1583

1834

1890

1901

1937

"Pan Tadeusz" Mickiewicza

"Treny"Kochanowskiego

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

3

2

1

4

Agata Karolczyk-KozyraKreatywny polonista

POWODZENIA!

Materiały wykorzystane w prezentacji w większości pochodzą z Internetu.Polecam stronę Pana Tomasza FilipowiczaBlogBlog o literaturze i...Klasykaliteraturyifilmuhttp://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/

# data[].attributes.attachment_link.title
Lektury z gwiazdką by Agata Karolczyk-Kozyra on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
LEKTURYz GWIAZDKĄ Agata Karolczyk-KozyraKreatywny polonista Sprawdź się! 2 1 4 Które lektury musimy znać? "Fraszki", "Pieśni", "Treny" "Bajki" 2 3 "Dziady cz." III "Dziady" cz. II "Pan Tadeusz" 4 5 6 "Lalka" "Zemsta" powieść historyczna 7 8 9 "Opowiadania" "Wesele" "Ferdydurke" 10 11 12 "Bogurodzica" 1 1 Sprawdź, czy umiesz!To zaczynamy!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
2

3

4

6

7

8

Poniedzialek 20.04

5

Wtorek 21.04

Czwartek 23.04

Poniedzialek 27.04

Dla chętnych

Wtorek 28.04

9

Na lekcji rozmawialiśmy o cechach głównego bohatera oraz o tym jak się zmieniał. Nagraj krótkie oskarżenie lub obronę Makbeta, jaką mógłbyś wygłosić przed sądem. Nagranie prześlij do swojej polonistki drogą elektroniczną.

Przerysuj (lub wydrukuj) kartę dotyczącą postaci Lady Makbet. Uzupełnij ją (na podstawie wskazanych scen), będzie to bazą do naszego spotkania.

Czy Twoim zdaniem Lady Makbet kochała swojego męża?Weź udział w dyskusji: KLIK, formułując przynajmniej jeden argument. Możesz dodatkowo zagłosować, za którąś propozycją.

Na podstawie filmu (lub innych źródeł) uzupełnij kartę pracy:

Wykorzystując to narzędzie: KLIK przygotuj news'a do wiadomości, który nawiązywałby do treści lektury. Wykonane zadanie prześlij do swojej polnistki

Wybierz plakat, który Twoim zdaniem najlepiej oddaje treść lektury. Uzasadni swój wybór.

# data[].attributes.attachment_link.description
2 3 4 6 7 8 Poniedzialek 20.04 5 Wtorek 21.04 Czwartek 23.04 Poniedzialek 27.04 Dla chętnych Wtorek 28.04 9 Na lekcji rozmawialiśmy o cechach głównego bohatera oraz o tym jak się zmieniał. Nagraj krótkie oskarżenie lub obronę Makbeta, jaką mógłbyś wygłosić przed sądem. Nagranie prześlij do swojej polonistki drogą elektroniczną.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przygotowałam opracowanie "Hamleta". Trudno to nazwać cyklem spotkań. W zamyśle to seria rozważań wokół lektury z ćwiczeniami dla uczniów. Materiału jest sporo, choć pomysłów jeszcze więcej. Nie wiedziałam, dla jakich uczniów opracowuję lekturę. Dlatego znajdziecie tu Państwo i zadania trudne, wymagające, i takie, które bez większego wysiłku powinni rozwiązać wszyscy. W prezentacji zamieściłam też przykładowe rozwiązania trudniejszych zadań, ale na ekranie pojawią się one dopiero po 100 sekundach. Chodziło mi o uniknięcie sytuacji, w której uczeń zanim zaczął myśleć, już dostał gotową "jedynie słuszną ideologię". I tu mam do Was pytanie: czy byłoby Wam wygodniej, gdyby takie podpowiedzi czy rozwiązania znalazły się na końcu prezentacji?

Classroom link: https://classroom.google.com/u/0/w/MTI0NDIyNjkwNzQ5/tc/MTAwNTg1MDcxMjgx Kod zajęć xse33ja

# data[].attributes.attachment_link.title
"Hamlet" Williama Szekspira - opracowanie lektury

# data[].attributes.attachment_link.description
Przygotowałam opracowanie "Hamleta". Trudno to nazwać cyklem spotkań. W zamyśle to seria rozważań wokół lektury z ćwiczeniami dla uczniów. Materiału jest sporo, choć pomysłów jeszcze więcej. Nie wiedziałam, dla jakich uczniów opracowuję lekturę. Dlatego znajdziecie tu Państwo i zadania trudne, wymagające, i takie, które bez większego wysiłku powinni rozwiązać wszyscy.

# data[].attributes.attachment_link.title
The Maker - This beautiful animation will shatter your heart

# data[].attributes.attachment_link.title
Fantastyczne Latające Książki Pana Morrisa Lessmore (2011)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
na polskim

krótki film

animacje i inne filmikido wykorzystaniana:

jezyku polskimlekcjach wychowawczychetyce

START

pomysły zebrane członków grup polonistycznych

justyna jędrzejakanna dymekagnieszka fijałkowskamonika kląskałamagdalena siudamałgorzata bernatowiczanna szelestewa piotrowskaolga woźniakagnieszka szymańskaanna konarzewskahermenegilda kociubińskakatarzyna konecka

Budzący się poloniściPolonisci z pasją

klasy 4-6

klasy 7-8

liceum

klasy 4-6

język polski

lekcja wychowaw-cza

filmikina lekcjejezyka polskiego

WOKÓŁ TEKSTÓWFORMY WYPOWIEDZITEMATY, MOTYWY

przy bjkach krasickiego i wyjaśnianu różnic między symbolem a alegoriąpodziękowanieplan zdarzeń

Niekiedy pomoc nadchodziz najmniej oczekiwanej strony

konfilktzagrożeniepomocwsparcie w potrzebieuprzedzenia

Fox and mouse

podziękowaniarozmowy o życzliwościopowiadanie "System" pawła Beręsewicza

Czy dobro do nas wróci?Ciepła, wzruszajaca opowieść.

samotnośćżyczliwośćmałe gestyzespółdobro, które wracaocenianie

Christmas loterry

opowiadanie odtwórczeodwaga i strach

Półgodzinny film.Warto obejrzeć ze względu na formę i piękną muzykę

dzieckoproblemprzeszkodyprzyjaźństwaianie czoła niebezpieczeństwu

Piotruś i wilk

opis fantastycznej krainy"opowieści z narni" lub "Bracia lwie serce" opis niezwykłych miejscmit o demeter i korze

Muzyczna i plastyczna opowieść o niezwykłej krainie

fantastyczne światymatka i dzieckobaśniowe krainydobro i złowiężwyobraźnia

Perfect world

pojęcie synonimów i antonimówo różnicach, które nie muszą dzielić

O istotnych różnicach, które nie muszą dzielić.

przeciwieństwakontrast, różnicewspółpracaodkrywanie własnej osobowości samooakceptacja zazdrość współpraca każdy inny, wszyscy równi

Dzień i noc

kontynuacja losów bohatera dziennik/[pamiętnik

SAMOTNY STARUSZEKI MYSZKA. CZY Z TEGO KONFLIKTUZRODZI SIĘ PRZYJAŹŃ?

SAMOTNOŚĆ POTRZEBA BLISKOŚCI KONFLIKT CZŁOWIEK I ZWIERZĘ

Box

mozna zestawić z baśniami np. dziewczynką z zapałkamiredagowanie baśniowego zakończenialub W KLASACH STARSZYCH pozytywistyczne portrety dziecka

Dziecko i ojciec w trudnym położeniu. O niespełnionych marzeniach i sile miłości.

biedadobromiłość ojcamiłość córkimarzeniaproblemy

Shoes

list do bohatera OPOWIADANIE Z ELEMENTAMI FANTASTYKIopis fantastycznej istoty

CZY WARTO MARZYĆ?O DETERMINACJI I WYTRWAŁOŚCI

marzenia pasjedeterminacja fantastyczne istoty wsparcIe rozstanie

Soar

rozmowy o ksiazkachprzygotowanie do recenzji,sprawozdania,rozprawki

ksiązki w naszym zyciu

książkarola ksiązkiczytelnictwowyobraniafantastyczne światy

Fantastyczne latające książki

zestawienie z "olbrzymem" andrzeja maleszki opowiadanie sciene fiction streszczeniedzień ziemi- wstęp do rozmów

Opowieśc o tym,że bycie wyjątkowym nie musi być łatwe z zaskakujacym zakończeniem.

fantastyka i realizm pasja/marzenia niezwykłe moce odmienność/problemyautorytet

crunch

Losy bohaterki zestawione z Mary Lennox z "tajemniczego ogrodu" lub ani shirleykartka z dziennika

Smutna historia dziewczynki spragnionej miłości.O tęsknocie, ale i o nadziei.

smutek dzieckasierociniecpragnienie miłościmarzenie o rodzinietęsknotasamotnośćmatczyna miłość

Anya

rozmowy o marzycielach, wytrwałości i realizacji celu,kartka z dziennikaopis sytuacjicharakteryzowanie bohatera

Gdy masz marzenie,które pozostaje z Tobąprzez całe życie

marzenieceldeterminacjaupórnagroda za wytrwałośćczy warto?

Coin operator

Frazeologiaopis sytuacjiopis postaciopis przeżyć

Zabawna historyjka, sprawdzi się na przykład jako wprowadzenie do lekcji o frazeologizmach

absurdżartzagrożeniestrachemocjestereotypy

Comme un elephant dans...

filmikina GODZINYWYCHOWAWCZE

WARTOŚCIPROBLEMYEMOCJE

Budowanie klasowej wspólnoty,problemy z wykluczneim, odmienność

Sympatyczna histroyjkao tym, jak ważne jestwsparcie grupy.

odmiennośćnowy w grupiezespół a jednostkabrak akceptacji/akceptacjawsparcie

Bunny new girl

Losy bohaterki zestawione z Mary Lennox z "tajemniczego ogrodu" lub ani shirleykartka z dziennika

Animacja na podstawie bajki filozficznej Schopenchauera

prywatna przetrzeńprywatnosćdystansbyć w grupieindywidualizmpotzreba wolności

Jeżozwierze

rozmowy o wsparciu bliskichw trudnych sytuacjach

Opowieść pocZątkowo moze wydawać się banalna, ale zakończenie zaskakuje.

rodzinarelacja rodzic-dzieckochorobawsparciedziecko w obliczu problemu

Hair love

Rozmowa o zagrożeniach świata wirtualnegowartosc relacjipochopne ocenianiedziennik bohatera

O prezentach zmieniajacych nasze życie i zbyt łatwym ocenianiu

zanurzenie w świecie wirtualnymczłowiek i zwierzęzmianadziecko wobec problemuniepełnosprawność

The present

gratulacje DYskusja o ocenianiu argumenty za i przeciw

Mały psiak nie radzi sobiew szkole.Czy porażki go przekreślą?

błędyniepowodzeniaporażkaszkoła a realne życiecienie ocenianiawartość jednostki

Pip

Rozmowy o emocjachproblemy z zazdrościąradzenie sobie ze złościąpojęcie personifikacjiopis chmur-mickiewicz

Przyjemna animacja, która wyjaśni skąd czasami bierze się w nas złość

emocjezłosćzazdrośćrywalizacjapoczucie niższościwsparcieradzenie sobie z emocjami

Cloudy

rozmowa o wierzewe własne możliwościgratulacjepzremówienie "Uwierz w siebie"można zestawić z postacią sucharka- bracia lwie serce

Nie potrafisz?Uwierz w siebie a okaże się,że dasz radę

pokonywanie strachu lęk przed nieznanym wiara we własne możliwości trudności satysfakcjamotywacja

Piper

zestawienie z wierszem herberta"pudełko zwane wyobraźnią"opis fantastycznej krainy

Film promujący wyobrażnię, moze stać się wstępem do kreatywnych działań.

wyobraźniakreatywnośćsposoby na nudęjak spędzać wolny czaspodróżrodzeństwo

Big drive

klasy 7-8

język polski

lekcjawychowawcza

język polski

listList do ojcacv bohaterkirozmowy o wytrwałości

Wytrwałośćwynagrodzona.

celdeterminacjarelacja ojciec- dzieckoojciec i córkawsparciemarzeniawysiłekmotywacja

Imagine dragons

Lekcja wprowadzajĄca lub podsumowaująca pracę z lekturą

Ta niezwykle palstyczna animacja pozwoli przypomnieć przebieg wydarzeń w opowiadaniu Hemingwaya.

Hemingway"Stary człowiek i morze"siła człowiekawalkaplastycznosć obrazu

The old man and the sea

Mit o ikarze"Artysta" mrożkacharakteryzowanie bohatera

Czasem tak bardzo chcemy być kimś innym.

ambicjamarzeniaślepe podążanie za wzoramichore ambicjesamozagłada

Kiwi

"Latarnik" Sienkiewiczapamiętnik bohaterawspomnienieodczytywanie symboli

Opoweść o utraconym czasiei sile wspomnień

samotnosćstarośćwspomnieniaretrospekcjadom, rodzinautracona miłosćświat, który przeminąłsymbole

Zatopione miasto

Rozmowy o autorytetach, więziach w rodzinie, łącznosći polkoleń

To pełna kolorów i muzyki opowieść o przemijaniu

babcia- wnuczkawzorcewięźrozłąkaprzemijaniepamięć

Au fil de lage

można zestawić z tematamio dojrzewaniu bohatera, np. marcina borowiczaz "syzyfowych prac" lub oskara

Wzruszająca historiao dorastaniu i pożegnaniuze światem dziecka.

samotność dziecka walka z przeciwnościami odwaga i odpowiedzialność trudne wybory ucieczka w świat marzeń dojrzewanie

Lili

Przy wprowadzaniu pojęcia komizmuopis sytuacjiprzeprosinyopis postacikomizm przy "zemście"

Zabawna historyjka o tym,że każdemu zdarza się niewłaściwie kogoś ocenić

konfliktkonflikt pokoleńpopełnianie błędówpochopna ocenastereotypykomizm sytuacji

Snack attac

redagowanie opowiadaniaz dreszczykiemogłoszenienotatka prasowaopis pzreżyćfrazeologizmy: strach

Historia, która z pewnością pozwoli troszkę się bać.Nieco w klimacie "Koraliny"

grozadreszczyk emocjihorrorbudowanie nastrojufantastyczne zdarzenia

Alma

Motywy: człowiek w sytuacji zagrożenia, los, rózne postawy wobec problemuopowiadania mrożka

Nieco groteskowa wizja pewnej podróży i tego, co moze odmienić nasz los.

katastrofakontrasty społeczneczłowiek w obliczu zagrożeniagroteskaironiaczarny humor

Runaway

"Hebanowe serce" piątkowska szymanowiczreportaż szumowskiego "O tym,co dzieje sie w syrii..."

Wojna w Syriiz perspektywy dziecka

wojnastratasamotnosć dzieckakonflikt w Syriigrozadramat dzieckauchodżcy

The box

lisPrzygotowanie do dyskusji: człwiek i pzryroda- przyjaciele czy wrogowiezestawienie z postawą ani shirley

Człowiek wobec natury-obraz wybitnie ponury.

przyrodaekologiacywilizacja, postępkatastrofizmekologiazagrożeniakonsumpcjonizmkonsewkwencje

Man

motyw wędrówki,pomoc do opowiadania o przygodzie lisa z "małego ksiecia"odtwarzanie wydarzeńzestawienie z odysem

Bardzo plastyczna opowieść o długiej, pełenej trudów podróży. Warto omówić sposób obrazowania.

wędrówka bohateratrudnościodkryciemarzenie, celdeterminacjasamotnosćwytrwałość

Fox and the whale

Dyskusja o rozterkach bohaterawspomnienie

Zycie z poczuciem winy może stać się nie do zniesienia..

tragediapoczucie winybólecha przeszłościojciec- synsamobójstwodylematy moralne

Borrowed time

Tożsamość,samoakceptacjapogoń za ideałemBajka kołakowskiego "piękna twarz"

O niełatwym poszukiwaniuprawdy o sobie

akceptacjaposzukiwaniawłasnego "ja"oczekiwania innych a prawda o sobietożsamośćprawda o sobie

Maski

lekcja wychowawcza

rozmowy o szufladkowaniu innych,stereotypach,szukanie swoich mocnych stron

Czy da sie wyjsć poza narzucone społecznie role?

społeczne roleocenastereotypyodrzuceniepresja grupywartosć człowiekanadziejaodmiana losu

Zero

profilaktyka uzależnień

Kótki i wymowny filmiko mechanizmach powstawania uzależnień

uzależnieniamechanizmyzagrozenia

Nuggets

koniecznosć współpracybudowanie zespołuatmosfera w grupie

Egoizm czy współpraca?

postawa egoistycznawspółpracadostrzec potrzeby innegopomocrelacje

Długie łyżki

rozmowa o relacjach w zespoleakceptacja odmiennościkonflikty w grupie

Miełatwobyć odmieńcem.Jednostka kontra grupa.

grupa a jednostka indywidualizmwykluczenie odrzucenie przez zespół przemocwartosć współpracy

For the birds

rozmowy oodmienności.skutecznej komunikacjiniepełnosprawni wśród nas

Różnorodnosć może utrudniać nawiazanie relacji.Warto jednak próbować.

odmienność niepełnosprawność trudne relacjezrozumieniekomunikacjabariery

Different

lekcje kreatywnościporównanie świata dorosłychi dzieci przy "małym księciu"dyskusja o edukacji

Jak łatwo zabić entuzjazm? Co nadaje życiu barw? Jak odnaleźć w sobie dziecko?

szkołaświat dzieci i dorosłychspontanicznosć i rutynarelacja rodzic-dzieckoentuzjazmwyobrażniazabijanie indywidualizmuoryginalność.kreatywność

Alike

odmienność,samoakceptacjapogoń za ideałemkult piękna

Animacja pozwoli wprowadzić do tematów zwiazanych z odmiennością i akceptacją

odmiennosćakceptacja/samoakceptacjaupodobnienie się do innychszukanie własnej tożsamoscikompleksydążenie do ideału

Drżące trąby

fonoholizmcyforwe zagrożeniapułapki codzienności

Samotnosć w świecie zdobyczy cywilizacyjnych.

uzależnienie od telefonu znieczulica społeczna życie w wirtualnym swiecie problemy współczesnego świata samozagłada

Are you lost..?

fonoholizmcyforwe zagrożeniapułapki codzienności

Przydatna animacja na lekcje wychowawcze o cyfrowych uzależnieniach

uzależnieniekreowanie wizerunk w siecisocial media

Are you living an Insta Lie?

liceum

lekturyepokimotywy

porównanie epok: renesans, barokfilozofia kochanowskiegocarpe diem, memento morivanitasmotyw pracy

O czym pomyśliszna moment przed śmiercią?Humorystycznespojrzenie na temat.

kruchość życia renesansowe pogodzenie ze śmierciąrecepta na szczęśliwe życie dorosłość kontra młodość życiwy bilansrola pracy w życiu

In the fall

treny Kochanowskiegomotyw straty, żałoby, śmierci dziecka, tęsknoty

Wzruszajaca opowieśc o relacji ojciec- córka. I sposobachna radzenie sobie ze stratą.

relacja ojciec- córka śmierć dziecka troska/opieka rodzicielska miłość tęsknota pielęgnowanie pamięci samotność ból/rozpacz/żałoba

The tree

Treny kochanowskiegowankowicz i krysiabroniewski i ankaMotywy: strata, tęsknota, wspomnienia

Przepiękny obraz o rozstaniui towarzyszącej całe życie tęsknocie

relacja ojciec- córka rozłąka stratatęsknota więź dziecka z rodzicem autorytet

Father and daughter

Motywy: wizja zaświatów, memento mori, vanitas, utracony światoniryczne wizje

Co czeka po drugiej stronie?Obiecana nagroda czy rozczarownie?Symboliczna,niejednoznaczna opowieść.

starośćśmierćwyobrażenia zaświatówwspomnienietajemnica śmiercioniryzm

Jacob

nawiązania do średniowieczamotyw katedryrozmowy teksów kultury: dukaj-bagiński-beksiński

Tego filmu Bagińskiego nie trzeba przedstawiać. Doskonałe uzupełnienie lektury "Katedry" Dukaja.

katedra,budowlapotęga ludzkich dokonańsamotnosć bohaterakatastrofa, zagładaw oczekiwaniu na śmierćśredniowieczne motywys-ffantastyka

Katedra

Fraszki KochanowskiegoMotywy: poszukiwanie szczęścia,w poszukiwaniu wartościczłowiek w społeczności

Ponury obrazpogoni za szczęsćiem

poszukiwanie szczęściawartościpogońjednostka a tłumposzukiwanie recepty na szczęśliwe życie

Happines

Różnorodne ćwiczenia interpretacyjnemotyw odmienności, jednostka a społeczność

Znakomity obraz do różnorodnych ćwiczeń interpretacyjnych

jednostkatłumalienacja jednostkinormalnosć/nienormalnosćspołeczeństwopragnienie akceptacjipotrzeba bliskości

Danny boy

mitologiczni bohaterowie i motywy

Na lekcję podsumowującą z mitologii jak znalazł.

mitologiabohaterowiemotywywątkiżart

Mythopolis

motyw; bohater tragiczny, człowiek u kresu,trudy życia, obraz starosći

Poruszający obraz psychicznego cierpienia.

jednostkasamotnosćstarosćodrzucenieświat ralny a świat urojonyodrzucenierezygnacjakryzys bohatera

Arka

Lekcje o synkretyzmie konwencji

Animacja, która pozwoli sprawdzić znajomosć różnych tekstów kulturyoraz pokazać zabawę konwencją

baśniowe motywyrozmowy tekstów kulturyzabawa konwencjąsynkretyzmkonceptabsurdgroteskażartkomizm

Sleeping Betty

Nauka w baroku

Króciutki zabawny przerywnikna przykład podczas poważnej lekcji o baroku

Newtonnaukanauki sćisłepomysłideażart

Best idea ever

motyw poszukiwania sensu

Zyciowa droga.Dokąd? którędy? Po co?

symbol,cel życia,postawa wobec napotykanych trudności,etapy życia,samotnośćczłowiek w labiryncieżycie jak drogapodążanie za...

Schody

pozytywistyczne ideały pracy a romantyczne wyobrażeniapracabunt

Kiedy tracimy wewnętrzny ogien?

dorosłośćdzieciństworutynarola pracybuntprzemiana wewnętrznautracony senstęsnota za minionymr

More

praca z lekturąmotywy: śmierć, samobójstwo, trudna miłosć

klimatyczna adpatacja opowiadania Dostojewskiego.

DostojewskiŁagodnaportret psychologicznykaruzela uczućsamobójstworefleksjaczastrudna miłośćtrudnosći w porozumieniu

Łagodna

motyw: samotnosci bohatera, sytuacja problemowa, szukanie rozwiązań

Człowiek w poszukiwaniu rozwiązania.

samotnośćuwięzienieosaczeniesytuacja bez wyjściazagrożeniedetreminacja

In the box

motyw lęku, strach przed przekraczaniem granicegzystencjalne niepokoje

Czego pozbawia nas strach przed porażką

strachpesymizmlęk o przyszłośćwycofanie

The man who was afraid off faliing

Tokarczuk- zgubiona duszarozmowa mistrza polikarpa ze śmierciąobrazy śmiercisamotność w obliczu umierania

Spotkanie ze śmiercią

wizerunek śmierciduszamemento mori, carpe diemwędrówkawspomnienia

Coda

motyw wędrówkiimotywacjawokulski

Życie to wędrówka

wędrówkaczłowiek w drodzehomo viatorco nas budujeżyciwoy bagażsamotność

Flogging Molly

motyw: rodzic- dziecko,oblicza miłościposzukiwanie własnej tożsamości,

Więż rodzic- dziecko, czy zawsze budująca?

relacja rodzic-dziecko,dojrzałość/niedojrzałość,zależnosć, uzależnienie,samotność, cierpienietoksyczna miłośćsamodzielnośćtożsamosć

sznur

motyw: zauroczeniefascynacjapierwsza miłość

Pierwsze fascynacje- jakże są silne!

zakochaniefascynacjazauroczeniezazdrośćdziecięca miłosć

Blik

motywy:więzidystopiczne wizje przyszłościzanik więzipogoń za dobrami materialnymi

Więzi we współczesnym świecie

relacjabrak, poszukiwanie bliskościkonsumpcjonizmobraz małżeństwamechanizacja, robotyzacjaludzie- maszynywizja przyszłościpłytka rozrywkacykl życia

Cycle

motywy:dorastaniedojrzałośćdom rodzinnyrodzinarodzic i dziecko

Czy łatwo stać się samodzilnym?

relacja rodzic-dzieckonierozerwana pępowinaobraz rodzinysamodzilnosć/brak samodzielnościcykl życiakomizmsatyra

Leaving home

motyw: vanitas, memento mori, non omnis moriar,rola artysty, horacy, kochanowskipotęga muzyki- orfeusz i eurydyka

Nadać sens życiu. Ale jak?

sens istnieniaprzemijaniekruchosć żywotaco po nas zostanienon omnis moriarrola artystydziełodziedzictwo

The maker

porządek egzystencjalny w chłopachnić żywota, mojry"wywiad z atropos"

życie, śmierćpogubienierelacjeludzki losnieuniknione

Moving on

do tematówliteratura czasów wojnyholocaustedelman

powstanie w getciehistoriaII wojnaHolocaustmotywacja bohaterówzagładanadzieja/brak nadzieipamięć

Nie było żadnej nadziei

wiele możliwości interpretacyjnychMotyw: jednostaka wtłumiebrak porozumieniazestawienie z malarstwem malczewskiego

awangardagaleria postaciportret Polakówrazem a jednak obokfazy życiacykl życiaabsurdMrożekchocholi taniec?

Tango

motyw apokalipsy, szatanakatastrofizm'rozmowy tekstów kultury

apokalipsa,mitologie,Biblia (Apokalipsa św. Jana),symbolika,przepowiednie,MANIPULACJA,polityka,współczesnośćJezus, szatanintertekstualność

I pet goat II

# data[].attributes.attachment_link.title
Krótki film na języku polskim by Justyna Jędrzejak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
na polskim krótki film animacje i inne filmikido wykorzystaniana: jezyku polskimlekcjach wychowawczychetyce START pomysły zebrane członków grup polonistycznych justyna jędrzejakanna dymekagnieszka fijałkowskamonika kląskałamagdalena siudamałgorzata bernatowiczanna szelestewa piotrowskaolga woźniakagnieszka szymańskaanna konarzewskahermenegilda kociubińskakatarzyna konecka Budzący się poloniściPolonisci z pasją klasy 4-6 klasy 7-8 liceum klasy 4-6 język polski lekcja wychowaw-cza filmikina lekcjejezyka polskiego WOKÓŁ TEKSTÓWFORMY WYPOWIEDZITEMATY, MOTYWY przy bjkach krasickiego i wyjaśnianu różnic między symbolem a alegoriąpodziękowanieplan zdarzeń Niekiedy pomoc nadchodziz najmniej oczekiwanej strony konfilktzagrożeniepomocwsparcie w potrzebieuprzedzenia Fox and mouse podziękowaniarozmowy o życzliwościopowiadanie "System" pawła Beręsewicza Czy dobro do nas wróci?Ciepła, wzruszajaca opowieść.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Do tubylców strzelano dla zabawy, obcinano im ręce, gotowano żywcem. Przez lata nikt nie wierzył, że słynna opowieść „Jądro Ciemności" oparta została na faktach. A kolonialna rzeczywistość była jeszcze bardziej brutalna. Znaleźli się jednak ludzie, którzy podjęli walkę z okrucieństwem.
Joseph Conrad zasłynął w świecie jako autor literackiego arcydzieła „Jądro Ciemności", najczęściej wznawianej książki w Wielkiej Brytanii, lektury szkolnej w Polsce, na której podstawie nakręcono kilka godnych uwagi filmów, w tym kultowy już obraz Francisa Forda Coppoli. Fabuła książki rozgrywa się w belgijskiej kolonii na przełomie XIX i XX wieku i ukazuje okrucieństwa, jakich bezkarnie dopuszczali się europejczycy na ludności tubylczej. Przez całe lata „Jądro Ciemności" w szkołach oraz na uniwersytetach była omawiana w oderwaniu od historycznego kontekstu, metaforycznie, uciekając jakby od świadomości, że przedstawiona na jej kartach historia wydarzyła się naprawdę, a jej główny, zdziczały anty-bohater Kurtz, był wzorowany na realnych żyjących osobach. Jak się okazuje, rzeczywistości była jeszcze bardziej koszmarna niż literacka wizja Conrada...

Zakompleksiony suweren i ambitni odkrywcy

Ziemie afrykańskiego Konga weszły w orbitę zainteresowań króla Belgii, niesławnego Leopolda II w latach 80. XIX wieku, w wyniku sensacyjnych odkryć podróżnika Henry'ego Mortona Stanleya. Podczas kilkuletniej, nasyconej przygodami podróży odkrył on olbrzymie dorzecze rzeki Kongo, zapełniając białe plamy na mapach czarnego kontynentu dziesiątkami rozpalających wyobraźnię i chciwość miejsc. Wzorem niemalże wszystkich władców ówczesnej Europy, Leopold Ludwik Filip Maria Wiktor z dynastii Koburgów zapragnął wyciąć sobie kawałek „afrykańskiego tortu". Z tym że Belg chciał tego tortu tylko dla siebie. Jego oddali ludzie rozpierzchli się po świecie, lobbując u wszystkich liczących się państw na korzyść zamierzeń Leopolda. Ówczesny układ polityczny sprzyjał tym zamierzeniom.

W końcu belgijski monarcha sfinansował kolejną wyprawę Stanleya w celu założenia w Kongu przyczółków badawczych, które miały być zalążkiem przyszłego lenna. Oczywiście kwestie badawcze czy filantropijne hasła niesienia kaganka cywilizacji biednym prymitywnym dzikusom, jak i zakładanie organizacji takich jak Międzynarodowe Stowarzyszenie Afrykańskie, Komitet do Zbadania Górnego Konga, Międzynarodowe Stowarzyszenie Konga były działaniami fasadowymi. Król Belgii za nic miał los Afrykanów, chciał pieniędzy.

Wreszcie w 1885 roku, po długiej międzynarodowej konferencji w Berlinie, na której dokonał się podział środkowej Afryki przez kolonijne mocarstwa, w prywatne ręce Koburga dostał się olbrzymi obszar ziemi. 76-razy większe od Belgii terytoria niemal natychmiast zaczęły być brutalnie eksploatowane, co oznaczało ogromną tragedię dla tubylców. Przemianowanie leopoldowych ziem na Wolne Państwo Kongo oraz zorganizowanie w 1889 roku Konferencji Antyniewolniczej pod auspicjami króla Belgii były wyrazem daleko posuniętych cynizmu i perfidii.

Szybko założono pierwsze bazy handlowe, które wkrótce rozrosły się w miasta, m.in. Léopoldville (dzisiejsza Kinszasa, stolica Konga), port Boma i dziesiątki innych. Największym problemem był transport towarów przez katarakty rzeki Kongo niedaleko jej ujścia, zaczęto więc budować podwaliny pod kolej, omijającą szerokim łukiem problematyczną przeszkodę.

Ówczesnym głównym towarem eksportowym Konga była kość słoniowa. Leopold II zamierzał ogołocić z niej całą swoją kolonię. By to zrealizować, nic nie mogło stanąć mu na przeszkodzie. Standardem ówczesnych mocarstw kolonialnych było traktowanie tubylców: Hindusów, Indian, Eskimosów, Afrykanów jako ludzi gorszej kategorii. Nieraz w ogóle nie dopatrywano się w nich cech ludzkich, a w wielu przypadkach traktowano ich jako część fauny, która albo da się podporządkować, albo zostanie wytrzebiona. Niemcy wiedli w tym prym, nie gorsi byli Brytyjczycy czy Amerykanie, ale król Leopold i jego kongijscy zwierzchnicy byli wyjątkowo bezlitośni.

Od samego początku swojej obecności w Afryce zaczęli brać masy ludzi do niewoli, palić całe wioski, łupić z żywego inwentarza plemiona, a wszelkie oznaki niesubordynacji karać śmiercią. Powołano specjalne milicyjne oddziały Force Publique złożone z Afrykanów pod dowództwem Europejczyków, by egzekwować nowe prawo. Jednostki formowane były z członków wrogich sobie plemion, co potęgowało tylko ich bezwzględność. Funkcjonowanie Konga wielu autorów porównywało do obozów koncentracyjnych i radzieckich gułagów, czy szerzej - do systemów totalitarnych ze swoim terrorem, systemem konfidentów, obezwładniającą kontroli, szkołami paramilitarnymi i rozwiniętym systemem kar oraz tortur. Z tym że w Afryce było jednak znacznie gorzej.

Bez względu na wiek, płeć i kondycję fizyczną, mimo chorób oraz ran każdy musiał harować do upadłego. Najwięcej niewolników zostawało tragarzami, niezbędnymi w jakichkolwiek przedsięwzięciach w dżungli. W połowie lat 90. roczne zapotrzebowanie na tragarzy wynosiło 50 tysięcy osób. Całe zastępy pracowały również przy budowie kolei. W tym przypadku, miesięcznie odnotowywano tysiące zgonów. Wycieńczony niewolnik po prostu konał w zaroślach, pozostawiony na pastwę losu. Z tego powodu wkrótce trupy zaczęły zaściełać całe Kongo. Jednocześnie, wiadomości przekazywane opinii publicznej w Europie na temat Wolnego Państwa Kongo rysowały nową kolonię jako istny raj na ziemi, uosobienie humanitaryzmu i filantropii.

Odcięte dłonie i stosy trupów

Sytuacja w Kongu z roku na rok zaczęła eskalować. Większość gubernatorów kolonii, oficerów czy przedstawicieli kolejnych spółek handlowych przestało widzieć w Kongijczykach ludzi. Z pozostałych po tym okresie setkach materiałów archiwalnych, głównie w postaci listów, dzienników, raportów, wspomnień oraz fotografii wynika, że życie tubylców nie przedstawiało żadnej wartości. Strzelano na przykład do tubylców dla sportu.

Jeden z oficerów, niejaki René de Permentier, stacjonujący w połowie lat 90. XIX wieku w rejonie równikowym, kazał wyciąć wokół swojego domu wszelkie zarośla, by móc strzelać z ganku do przypadkowych przechodniów. Gdy jakaś z niewolnic grabiąca podwórko pozostawiła na trawniku choć jeden liść (przypominam, że rzecz działa się w dżungli!), mordował w sumie dziesięć kobiet. Natomiast gdy ścieżka biegnąca przez las nie była należycie zadbana, zlecał zabicie pierwszego lepszego dziecka. Inni biali europejczycy wpadli na jeszcze wymyślniejsze sposoby propagowania cywilizacji, takie jak gotowanie żywcem ludzi, przywiązywanie nagich tubylców do drzew czy bambusowych pali na całe dnie, obcinanie głów, języków, uszu, nosów, dłoni i batożenie chicotte - pejczem z wysuszonej, hipopotamiej skóry. Pewien administrator skazał grupę dzieci na chłostę za to, że w jego obecności miały czelność się zaśmiać podczas zabawy.

Jednak to odcięta, uwędzona czarna dłoń stała się symbolem terroru. Dłoń odcinano wszystkim pod byle pozorem, tak że po kilku latach w Afryce roiło się od kalek. Dłoń służyła również za dowód. Każdy członek Force Publique otrzymywał określoną ilość naboi. Jeden nabój równał się jednemu zabitemu. By dowódca oddziału miał pewność, że jego podwładni nie marnują amunicji np. w polowaniach, kazał pokazywać sobie właśnie odcięte dłonie.

Force Publique również składali się z niewolników, często niedożywionych albo wprost głodujących, więc nie było niczym dziwnym, że niekiedy ryzykowali użycie amunicji w innych niż egzekucyjnych celach, a zdarzało się również, że chybiali. By uniknąć kary, ucinali dłonie żywym niewinnym osobom, wędzili i całymi koszami, liczącymi nieraz tysiące sztuk, wręczali dowódcy makabryczne dary. Wiele przekazów mówi, że również głowy były mile widziane.

Jak odkrywca gumowej dętki przyczynił się do agonii milionów Afrykanów

Rozbudowa administracji kolonialnej, niewolenie kolejnych plemion, morderczy wysiłek tragarzy, wśród których śmiertelność wynosiła ponad 50%, narastający głód, choroby, ciągłe poniżenia, nieludzkie traktowanie... To wszystko było w Kongu Leopolda II na porządku dziennym. Mamił cały świat woalem oświeceniowego władcy, głuchy na krzyki milionów. Kolejne ekspedycje kierowane w głąb interioru pochłaniały niezliczoną liczbę żyć. To był jednak dopiero przedsionek piekła, jakie zgotować miała tubylcom kolonialna administracja.

W 1888 roku, szkocki weterynarz opatentował gumową, dmuchaną dętkę rowerową. Odkrycie stało się gigantycznym motorem napędowym przemysłu oponiarskiego. Gumy zaczęto używać nie tylko do rowerów, a później opon samochodowych, ale również do izolacji kabli, powłok nieprzemakalnych i wielu innych. Do wyrobu surowca niezbędny był kauczuk, a tak się składało, że w Kongu kauczukowe pnącza rosły na olbrzymich połaciach dżungli, były więc w nieograniczonych ilościach dostępne na wyciągniecie (niewolniczej) ręki. Maszyna ruszyła natychmiast. Leopold był tym bardziej zdeterminowany, ponieważ w tym samym czasie spadał popyt na kość słoniową i musiał posunąć się do ratowania interesu potężnymi pożyczkami. Dzięki zbiorom kauczuku szybko stał się milionerem.

By zebrać kauczuk, należało wejść na drzewo, naciąć odpowiednie pnącze i zlać do naczynia wypływający sok. Następnie należało go lekko wysuszyć i dostarczyć w miejsce skupu. Brzmi całkiem prosto, ale w kongijskiej rzeczywistości nic nie było takie, jak pisały o tym przychylne królowi Belgii gazety. Afrykańczycy wcale nie chcieli ryzykować wysokiej wspinaczki, należało więc ich zmusić.

Całe wioski były zamykane w prowizorycznych zagrodach, zmuszając mężczyzn do pracy. Gdy odmawiali wykonywania pracy, gwałcono ich żony i matki, mordowano całe rodziny. Motywacje do zbierania surowca mieli więc zapewnione. Na tym nie koniec. Każda wioska była zobligowana do wyrobienia minimalnej normy kauczuku. Gdy jej nie wypełniono, zbieraczy karano batami i pozbawiano ich diet, podobnie cierpieli zakładnicy. Głód pogłębiał fakt, że pozbawione pracy pola uprawne leżały odłogiem i zarastały, a cały inwentarz tubylców został zarekwirowany przez kolonistów. To działało jak reakcja łańcuchowa. Osłabione organizmy były bardziej podatne na choroby, tym bardziej, że europejczycy przytargali ze sobą nieznane wcześniej w Afryce odmiany grypy.

Pozbawiony pożywienia i chory organizm nie był wydajny, przez co śmiertelność była jeszcze większa niż dotychczas. To jednak nikogo z zarządców nie interesowało. Afrykanie byli wysyłani coraz głębiej w dżunglę, dziesiątkowani przez sadyzm oficerów i gubernatorów, plagi i głód. W tym samym czasie parowce pływały nieprzerwanym strumieniem między ujściem Konga, a kontynentem europejskim, przewożąc drogocenny kauczuk i kość słoniową. W przeciwną stronę transportowano tysiące sztuk karabinów i amunicji oraz różne tandety, służące za walutę Kongijczyków: skrawki tkanin, paciorki oraz pocięty miedziany drut.

Emisariusze sprawiedliwości

Wśród całego bestialstwa zarządu belgijskiego Konga, cynizmu oraz hipokryzji reszty cywilizowanego świata, znaleźli się na szczęście ludzie, którym los Afrykańczyków nie był obojętny, a co najważniejsze - widzieli w nich ludzi, a nie diabłów, robactwo czy małpy, jak pisano o nich w wielu pamiętnikach.

Edmund Dene Morel był dziennikarzem o angielsko-francuskich korzeniach, który pracując w biurach firmy Elder Dempster, zajmującej się transportem między Kongiem a Europą, natrafił na niepokojące dokumenty, z których wynikało, że w zamian za olbrzymie ilości kauczuku i kości słoniowej z Konga, do Afryki płyną parowce załadowane amunicją, karabinami i praktycznie bezwartościowymi bibelotami, które służyły jako płaciwo. Z prywatnego śledztwa Morela wynikało, że Kongijczycy za swoją pracę nie dostawali praktycznie nic w zamian, ergo - w Belgijskim Kongo panuje zamordystyczne niewolnictwo.

Morel nie mógł przemilczeć takich zbrodni, więc cały swój wysiłek włożył w zdyskredytowanie działalności Leopolda II w oczach świata. To był pojedynek na miarę Dawida i Goliata. Szczęśliwie, dziennikarz nie był sam. Szybko o Morelu usłyszał Roger Casement, konsul Jej Królewskiej Mości w Kongu, który na początku XX wieku opublikował obszerny, makabryczny raport dotyczący belgijskiej kolonii. Ów duet założył w 1904 roku Towarzystwo Na Rzecz Reform w Kongu, które poparło wielu czołowych polityków i ludzi kultury na świecie. Każdego tygodnia publikowali artykuły, ulotki, notki prasowe na temat prawdy o biznesie Leopolda w Afryce. Ponadto Morel, niezwykle płodny jeśli chodzi o aktywność literacką, wydawał opasłe książki, w których zawierał przemycane z Konga opisy zbrodni, podparte ponadto rzeczowymi zdjęciami.

Działania tej dwójki odnosiły korzyści - wreszcie świat zobaczył na własne oczy humanitaryzm Leopolda II w praktyce. Szok i zgorszenie jednak nie pociągnęły za sobą żadnych konkretnych działań. Dopiero pewien obyczajowy skandal miał podkopać pozycję Koburga.

Małoletnia prostytutka i rzeki krwi

Król Leopold na handlu kością słoniową i kauczukiem zbił niewyobrażalną fortunę. Co rusz fundował w Belgii kolejne pałace, łuki triumfalne, parki, pomniki, które następnie wielkodusznie ofiarowywał Belgii. Był w swoim kraju uwielbiany, aczkolwiek twarz inteligentnego i charyzmatycznego władcy runęła, gdy na jaw wyszedł jego płomienny romans z zaledwie 16-letnią prostytutką, niejaką Caroline. To zbulwersowało krajan, którzy momentalnie odwrócili się od niego. Na taki skandal czekała tylko reszta świata.

Na całym kontynencie i w Stanach Zjednoczonych zaczęły powstawać karykatury, ukazujące Leopolda w wielu bardzo kompromitujących sytuacjach. Belg odpowiadał pięknym za nadobne, przekupując redakcje oraz dziennikarzy, żeby ci publikowali szkalujące inne kraje artykuły. Na porządku dziennym było manipulowanie i szantażowanie politykami, ludźmi pióra, w sprawę zaangażowały się również głowy kościołów, tak protestanckiego jak i katolickiego, jeszcze mocniej polaryzując społeczeństwo. W apogeum tych dziennikarskich wojen, Leopold postanowił w 1904 roku powołać zależną od siebie komisję, złożoną z sędziów pochodzących z Włoch, Belgii oraz Szwajcarii, którzy udali się do Konga. Zeznania setek świadków wstrząsnęły komisją, w wyniku czego planowany fortel miał skutek odwrotny do zamierzonego - pozorne śledztwo zamieniło się w prawdziwe. Podczas słuchania zeznań niektórych Afrykanów, członkowie komisji szlochali, inni potrafili targnąć się na swoje życie.

W 1908 roku Leopold zrzekł się władzy nad Kongiem. Zgodnie z jego testamentem Wolne Państwo Kongo przeszło we władanie Belgii. Naiwnością byłoby sądzić, że od tamtej pory życie tubylców uległo poprawie, ponieważ dalej byli okrutnie wykorzystywani, zresztą podobnie jak w innych afrykańskich koloniach. Nawet wyzwolenie się kraju z rąk europejczyków, co miało miejsce w latach 60-tych XX wieku, nie powstrzymało rozlewu niewinnej krwi.

Rachunek

Uznaje się, że przed zjawieniem się europejczyków, obszar objęty przez Leopolda we władanie zamieszkiwało około 20 milionów ludzi. Niektóre źródła podają liczbę o pięć milionów wyższą. Wskutek mordów, głodu oraz chorób, w latach od około 1884 do 1908 roku liczba mieszkańców Konga zmniejszyła się o połowę. Znaczy to, że Leopold II ma na swoim sumieniu ponad 10 milionów niewinnych ludzi. Dla porównania, w niemieckich obozach koncentracyjnych podczas II wojny światowej zginęło ok. 6 milionów Żydów.

Mimo tego, nie ustawia się Leopolda II Koburga w panteonie największych zbrodniarzy XX wieku, a jego spadkobiercy oraz rząd Belgii nigdy nie poczuli się do odpowiedzialności za to ludobójstwo, nie wystosowali też żadnych oficjalnych przeprosin. Po dziś w podręcznikach historii czasy Leopolda II są uznawane za okres wielkiego wzrostu gospodarczego i kulturalnego Belgii, tak jakby krzyk milionów ofiar z innego kontynentu nie docierał do pozłacanych pałaców Brukseli.

Niestety, na ów zew cierpienia głuche były też inne państwa, uchodzące za awangardę cywilizacji, czerpiące pełnymi garściami z dobrodziejstw egzotycznych kolonii.

Bibliografia:

1. Conrad J., Jądro Ciemności, Vesper 2009

2. English Ch., Przemytnicy książek z Timbuktu, Wydawnictwo Poznańskie 2018

3. Hochschild A., Duch króla Leopolda, Świat Książki 2012

4. Osterhammel J., Historia XIX wieku. Przeobrażenie świata, Wydawnictwo Poznańskie 2013

# data[].attributes.attachment_link.title
Odcięte dłonie symbolem bestialstwa w belgijskim Kongo. Tragedia, o której milczał świat

# data[].attributes.attachment_link.description
Do tubylców strzelano dla zabawy, obcinano im ręce, gotowano żywcem. Przez lata nikt nie wierzył, że słynna opowieść "Jądro Ciemności" oparta została na faktach. A kolonialna rzeczywistość była jeszcze bardziej brutalna. Znaleźli się jednak ludzie, którzy podjęli walkę z okrucieństwem.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pracuję nad opracowaniem "Lalki" Bolesława Prusa. Dla potrzeb tegoż pomysłu przygotowałam koło fortuny w Wordwallu. Pomyślałam jednak, że warto je opublikować również oddzielnie, bo może się przydać przy maturalnych i nie tylko maturalnych powtórkach. Upubliczniam więc. Proszę, częstujcie się. 😊

# data[].attributes.attachment_link.description
Pracuję nad opracowaniem "Lalki" Bolesława Prusa. Dla potrzeb tegoż pomysłu przygotowałam koło fortuny w Wordwallu. Pomyślałam jednak, że warto je opublikować również oddzielnie, bo może się przydać przy maturalnych i nie tylko maturalnych powtórkach. Upubliczniam więc. Proszę, częstujcie się. 😊

# data[].attributes.attachment_link.description
nauczanie, język polski, scenariusze lekcji

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Reklama

Spis treści

Rodzaje

Funkcje

Definicja

Ćwiczenie

Fakt, opinia...

Perswazja a manipulacja

Monteskiusz

Środki językowe

Środki pozajęzykowe

Analiza

Ocena reklamy

Podziękowanie

Reklama (z łac. reclamo, reclamare 'odzew'; re 'w tył, znów, naprzeciw' i clamo, clamare 'wołać') - informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania określonych spraw lub idei (np. promowanie marki).pl.wikipedia.org

DEFINICJA

- informacyjna, związana z poinformowaniem potencjalnych nabywców o produkcie, ich cenie zakupu, miejscach jego sprzedawania. Funkcja ta dotyczyć będzie także przekazania informacji klientowi o cechach produktu, warunkach sprzedaży i innych szczegółach;- wspierająca, powiązana z kształceniem postaw nabywców. Jest to zespół działań, które mają wywierać określony wpływ na zachowania i preferencje klienta. Jest ona funkcją poboczną i wtórną w kontekście funkcji informacyjnej - ma przede wszystkim za zadanie przekonywać i przypominać o usługach i produktach klientowi, który już raz z nich skorzystał;- edukacyjna (edukującą klienta), która ma na celu nauczenie i uświadomienia potencjalnego klienta o korzyściach płynących z zastosowania określonego produktu. Produkt, który korzysta z reklamy z wykorzystaniem funkcji edukacyjnej, będzie charakteryzował się nie tylko spełnianiem potrzeby klienta, ale także będzie posiadał inne korzyści z jego posiadania (np. wysoką wytrzymałość, uniwersalność, energooszczędność itd.);- konkurencyjna - czyli forma odpowiedzi na komunikaty wysyłane przez firmy konkurencyjne. Taka reklama nastawiona jest na swoistą "konfrontację", która ma nie tylko zwiększyć obroty firmy wydającej taki komunikat, ale także spowolnić i utrudnić kampanię reklamową oponentów z tej samej branży.flstrefa.pl

Funkcje

Funkcje reklamyDobra reklama powinna spełniać cztery funkcje:- informującą, spełniona poprzez informacje konsumentów o danym produkcie wprowadzonym na rynek,- nakłaniająca, polega na przekonaniu konsumentów, że dany produkt najlepiej zaspokoi ich potrzeby,- utrwalająca, polega na wyrobieniu pożądanych liczby konsumentów i utrwala ich w przekonaniu, że nasz produkt jest lepszy niż konkurencji,- edukacyjna, adresaci reklamy mogą dowiedzieć się o istniejących produktach na rynku i sposobach zaspokojenia ich potrzeb.Zadaniem reklamy jest wywrzeć wpływ na konsumenta oraz zachęcić go do zakupu.ściąga.pl

Rodzaje:

reklama internetowa - oddziałuje na internautów; najczęściej wyróżniamy takie reklamy online jak: witryna internetowa, reklama w wyszukiwarkach internetowych, reklama na portalach społecznościowych, marketing szeptany (reklama na forach internetowych), reklama w artykułach sponsorowanych i reklama na blogach, kampanie mailingowe;reklama telewizyjna (np. telewizyjny spot reklamowy lub tzw. billboard);reklama prasowa;reklama radiowa;billboard;reklama tranzytowa -nośnikami są środki komunikacji: autobusy, busy, taksówki, samochody prywatne czy też specjalne samochody reklamowe;reklama mobilna;reklama ambientowa -wszelkie formy reklamy niestandardowej;reklama zewnętrzna - (reklama projektowana na szkle, plexi, dibond, pcv, drewnie, plastiku oraz wszelkich innych fizycznych nośnikach);spam.pl.wikipedia.org

Rodzaje

Fakt - to, co zaszło lub zachodzi w rzeczywistości. PWN

Perswazja -namawianie do czegoś lub odradzanie czegoś z przytoczeniem odpowiednich argumentów. PWN

Opinia -przekonanie o czymś, pogląd na jakąś sprawę. PWN

Manipulacja -wykorzystywanie jakichś okoliczności, naginanie lub przeinaczanie faktów w celu udowodnienia swoich racji lub wpływania na cudze poglądy i zachowania. PWN

Fakt, opinia, perswazja, manipulacja

Wnioski:- Fakt jest niepodważalny - ma lub miał miejsce w rzeczywistości.- Fakt pozostaje niezmienny, niezależnie od tego kto o nim mówi.- Prawdziwość faktu można sprawdzić; istnieją dowody potwierdzające jego prawdziwość.- Kiedy używamy słów: Myślę, że... lub Sądzę, że... wskazujemy na to, że przedstawiamy własne opinie, a nie fakty. Wyrażanie opinii, nie poprzedzone słowami takimi jak Według mnie... lub Uważam, że...,może być próbą zaprezentowania własnego zdania jak twardego faktu.- Użycie przymiotników takich jak wspaniały, dobry, zły, najlepszy, najgorszy sugeruje wyrażenie osobistej i subiektywnej oceny jakości omawianych rzeczy lub produktów. Te przymiotniki wskazują na to, że opinia jest przedstawiona jako fakt.- Użycie słów uogólniających, np. wszyscy, wszystko, zawsze, jest częściej spotykane w kontekście wyrażania opinii i przypuszczeń niż faktów.- Fakty są niepodważalne i istnieją niezależnie od naszej o nich opinii, jednakże można je interpretować i w ten sposób tworzyć (formułować) własne opinie. Ludzie mogą mieć rożne opinie w zależności od wartości, które wyznają i tego, co uważają za ważne w życiu.- Ludzie, przedstawiając swoje opinie jako fakty, manipulują nami i są w stanie przekonać nas do własnych racji. Jeżeli sam lub sama nie znasz faktu, jesteś podatna (y) na manipulacjęsp14.kronso.pl

edukacjamedialna.edu.pl

Perswazja a manipulacja

zygmuntmakolumne.wordpress.com

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Kto chce rządzić ludźmi, nie powinien gnać ich przed sobą, lecz sprawić, żeby podążali za nim

"

"

Monteskiusz

"

"

- wykrzyknienia;- przymiotniki i przysłówki w stopniu wyższym i najwyższym, np. najlepsza pralka w mieście;- korzystanie z przenośni czy związków frazeologicznych, np. Dostaniesz kota na punkcie tej skakanki;- zabawa znaczeniem (dosłownym i przenośnym) słów, np. Z Kasią ci się upiecze;

"

"

-wykorzystywanie znanych z literatury czy filmów słownych cytatów;-stosowanie zaimków dzierżawczych oraz czasowników w 2 osobie, np. Zasmakuj (...), Ten niesamowity krem doda Twojej twarzy blasku...;- zdania pytające - np. Czy kupiłeś już...?

"

"

-określenia o dodatnim zabarwieniu, które sugerują wyjątkowość reklamowanego produktu. Słownictwo nacechowane emocjonalnie;- używanie takich słów jak: super, ekstra;- odwoływanie się do powszechnie uznawanych wartości, np. miłości czy patriotyzmu - np. To najlepsze dla twojego dziecka!;

Środki językowe w reklamie:

Pozajęzykowe środki perswazyjne:

- wykorzystanie koloru;- angażowanie do reklamy sławnych/ znanych ludzi;- chwytliwa muzyka;- gra z widzem - aluzje, dwuznaczność sytuacji, zburzenie czwartej ściany;- humor.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Analiza

Co przedstawia reklama?Do kupna jakiego produktu zachęca reklama?Do jakich uczuć nawiązuje reklama?Jakich środków używa?

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Ocena reklamy

Pozytywna

Negatywna

- promowanie nowych, w założeniu dobrych produktów;.- zwiększa popyt i podaż;- wspieranie akcji charytatywnych;- reklamy społeczne zwracają uwagę na istotne problemy społeczne.

- promowanie niezdrowych produktów;- zakłamanie rzeczywistości, np. napij się produktu X, a będziesz się wspaniale bawił;- manipulowanie;- wszechobecność reklam;- półprawdy, przemilczenia;- kreowanie fałszywego, wyidealizowanego obrazu świata;- wiele obietnic, mało rzetelnych informacji o jakości produktu.

Na podstawie scenariusza p. ALiny Popiel

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Dziękuję!

# data[].attributes.attachment_link.title
Reklama w oparciu o strony wymienione na poszczególnych slajdach :) by Marta S. on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Reklama Spis treści Rodzaje Funkcje Definicja Ćwiczenie Fakt, opinia... Perswazja a manipulacja Monteskiusz Środki językowe Środki pozajęzykowe Analiza Ocena reklamy Podziękowanie Reklama (z łac. reclamo, reclamare 'odzew'; re 'w tył, znów, naprzeciw' i clamo, clamare 'wołać') - informacja połączona z komunikatem perswazyjnym.

# data[].attributes.body
hasło Mickiewicz

# data[].attributes.attachment_link.title
Wypowiedź o charakterze argumentacyjnym by alicja.feret on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Wypowiedź o charakterze argumentacyjnym ✌️ - Presentation

# data[].attributes.attachment_link.title
Rozprawka- przydatne dla każdego nauczyciela - Wakelet

# data[].attributes.attachment_link.description
Amaze your students with smarter worksheets. Wizer.me is a platform where teachers build beautiful, engaging online worksheets.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Szanowni Państwo, przedstawiam pomysł na zrealizowanie "Lilli Wenedy" na poziomie rozszerzonym. W przygotowanym materiale znajdą Państwo linki do tekstu, słuchowiska, czytania dramatu oraz materiały pomocnicze. Pracę nad lekturą proponuję zacząć od przyjrzenia się inspiracjom Słowackiego. Temat może okazać się fascynujący dla miłośników fantasy. Do świata przedstawionego wejdźmy przez grę skojarzeń, a charakterystyki bohaterów niech uczniowie opracują w postaci mapy myśli. Ważne wydaje się, aby młodzież poszukała w dramacie Słowackiego treści współczesnych. Dobrym wprowadzeniem w dyskusję jest zapis czytania w reżyserii Anny Augustynowicz. Mam nadzieję, że prezentowany materiał okaże się przydatny.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Lilla Weneda" Juliusza Słowackiego. Opracowanie lektury

# data[].attributes.attachment_link.description
Szanowni Państwo, przedstawiam pomysł na zrealizowanie "Lilli Wenedy" na poziomie rozszerzonym. W przygotowanym materiale znajdą Państwo linki do tekstu, słuchowiska, czytania dramatu oraz materiały pomocnicze. Pracę nad lekturą proponuję zacząć od przyjrzenia się inspiracjom Słowackiego. Temat może okazać się fascynujący dla miłośników fantasy.

# data[].attributes.attachment_link.title
IPLAX - Możesz cieszyć się filmami i muzyką, które lubisz, przesyłać oryginalne treści i udostępniać je swoim bliskim, znajomym i całemu światu.

# data[].attributes.attachment_link.description
W IPLAX możesz cieszyć się filmami i muzyką, które lubisz, przesyłać oryginalne treści i udostępniać je swoim bliskim, znajomym i całemu światu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Messenger, WhatsApp, Viber, Microsoft Teams, Skype - każdego dnia wielokrotnie korzystamy z komunikatorów internetowych. Za pomocą narzędzi do przesyłania natychmiastowych komunikatów między dwoma lub wieloma urządzeniami rozmawiamy z przyjaciółmi czy dogadujemy z rodziną proste codzienne czynności, takie jak odbiór dziecka ze szkoły, lista zakupów lub wizyta u lekarza. Korzystamy z nich często i... szybko - nierzadko zapominając o dziewięciu niezwykle istotnych literach - znakach diakrytycznych. A przecież ą, ę, ś, ć, ż, ź, ł, ń, ó są charakterystycznymi elementami języka polskiego! Z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego, który corocznie obchodzimy 21 lutego, przygotowaliśmy kilka językowych ciekawostek.

O języku polskim w rapie

Wielu artystów za pośrednictwem muzyki interpretuje polską poezję. Jednym z nich jest Sokół - raper, przedsiębiorca i dziennikarz radiowy. Przy współpracy z Hadesem oraz Sampler Orchestra stworzyli projekt muzyczny "Różewicz - Interpretacje". Słowa poety brzmią niezwykle trafnie, a muzyka wspaniale je dopełnia.

Łona - raper, producent muzyczny i prawnik, uhonorowany przez Radę Języka Polskiego tytułem "Młodego Ambasadora Polszczyzny". Ze względu na swoje teksty uważany jest za przedstawiciela tzw. rapu inteligenckiego. Webber - muzyk, kompozytor i producent muzyczny. To autorzy utworu "ĄĘ", który pochodzi z albumu "Absurd i Nonsens".

Utwór "Pokaż mi język", którego autorami są Bisz i Radex, powstał w ramach akcji "Ojczysty - dodaj do ulubionych". Kampania organizowana jest przez Narodowe Centrum Kultury nieprzerwanie od 2012 roku. Celem utworu jest zachęcenie odbiorców do szacunku - względem języka i drugiego człowieka.

Utwór "Diler liter" pochodzi z płyty "Renesans" grupy muzycznej Pokahontaz. Powstał z gościnnym udziałem trzech muzyków - Vito Bambino (wokalista zespołu Bitamina), Minix oraz Tymoteusz Bies (pianista, laureat Międzynarodowego Konkursu Muzycznego im. Karola Szymanowskiego).

W sadzie czy sądzie, czyli kilka słów o znakach diakrytycznych

Znak diakrytyczny, czyli graficzne oznaczenie, takie jak: kropka, przecinek, ogonek, które dodawane są do litery. Nosi informację o sposobie wymawiania głoski oznaczonej tą literą. W języku polskim istnieje dziewięć liter z dodatkowymi znakami diakrytycznymi (potocznie nazywane literami diakrytycznymi): ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż.

Wystarczy sprawdzić codzienną komunikację z rodziną czy przyjaciółmi a zauważyć można - technologie i rozmowy on-line sprawiają, że coraz częściej komunikujemy się szybko, używając skrótów i zapominając o znakach diakrytycznych. Dobrze mieć jednak pewność, że mamy spotkać się z kimś w sadzie, a nie w sądzie! Ponadto warto mieć na uwadze, że dbałość o to, co i w jaki sposób mówimy jest oznaką szacunku dla słuchacza. Powinniśmy zatem polubić nasze ą i ę. A pomóc w tym może kilka przygotowanych ciekawostek:

1. Do interesujących słów posiadających znaki diakrytyczne zaliczyć można:

wyraz na literę ę: ęsi (okrzyk dziecka zawiadamiający o potrzebie naturalnej),

wyrazy z wieloma znakami diakrytycznymi w stosunku do swojej długości: żółć, żąłeś, łóż, łżą,

wyrazy z wieloma znakami diakrytycznymi: półciężarówka, współdźwięczność, półciężkość, brązowożółtość.

2. W składzie komputerowym często do sprawdzania, czy dany font posiada polskie litery diakrytyzowane, używa się zdania: „Zażółć gęślą jaźń". Jest to najkrótsze zdanie, które zawiera wszystkie polskie litery diakrytyzowane. Chociaż poprawne gramatycznie nie ma sensu znaczeniowego.

3. W angielskiej Wikipedii znaleźć można hasło "the ogonek" , a wśród przykładów podany jest fragment wiersza Jana Brzechwy "Chrząszcz": "Wół go pyta: << Panie chrząszczu, Po cóż pan tak brzęczy w gąszczu?>>".

Ranny ptaszek - zraniony czy poranny? Czyli czym są homonimy?

Z określeniem homonimy zetknąłeś(-aś) się zapewne już we wczesnych latach szkolnych. Według Słownika Języka Polskiego PWN homonimia to "identyczność brzmienia i pisowni wyrazów mających różne znaczenia i zwykle też różne pochodzenie". Istnieje kilka rodzajów homonimów:

1. Homonimy o takiej samej wymowie oraz pisowni. Znaczenie zależy tylko i wyłącznie od kontekstu, wypowiedzi lub zdania. Przykładowo "para" jako stan skupienia oraz "para" jako określenie dwójki ludzi czy "ranny" oznaczający osobę zranioną oraz "ranny" - o poranku.

2. Homonimy o identycznej wymowie i innej pisowni, przykładowo "morze" i "może".

3. Homonimy o identycznej pisowni jednak inaczej brzmiące w wymowie. W języku polskim nie są często spotykane. Doskonałym przykładem jest "cis", jako określenie gatunku drzewa i "cis", który czytany jest jak c-is, oznaczający dźwięk.

Należy jednak pamiętać, że od większości definicji znaleźć można odstępstwa. Mowa tu o wyrazach polisemicznych. Co to takiego? Polisemia oznacza wieloznaczność. Dotyczy ona wyrazów o identycznej pisowni i wymowie, różnych znaczeniowo, jednak wspólnej etymologii (pochodzeniu) lub podobnej funkcji. Zobrazować to może określenie "zamek" jako warownia i "zamek" jako część ubrania. Oba wyrazy pochodzą od słowa "zamykać". Ważne aby zrozumieć, że polisemy to pojedyncze wyrazy posiadające kilka znaczeń.
Język polski kryje w sobie wiele zagwozdek. Według rankingów znajduje się w czołówce najtrudniejszych języków na świecie. Odkrywanie językowych ciekawostek może być jednak niezwykle inspirujące. Nie tylko 21 lutego - w Międzynarodowym Dniu Języka Ojczystego - ale każdego dnia zachęcamy do językowej dbałości i wzbogacania ojczystego słownictwa.

# data[].attributes.attachment_link.title
The ogonek, ęsi i inne ciekawostki - Dzień Języka Ojczystego

# data[].attributes.attachment_link.description
Messenger, WhatsApp, Viber, Microsoft Teams, Skype - każdego dnia wielokrotnie korzystamy z komunikatorów internetowych. Za pomocą narzędzi do przesyłania natychmiastowych komunikatów między dwoma lub wieloma urządzeniami rozmawiamy z przyjaciółmi czy dogadujemy z rodziną proste codzienne czynności, takie jak odbiór dziecka ze szkoły, lista zakupów lub wizyta u lekarza.

# data[].attributes.headline
"Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego

# data[].attributes.subject
"Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fiodor Michajłowicz Dostojewski i jego powieść

Petersburg w powieści

Sąd nad Rodionem Raskolnikowem

Czy "Zbrodnia i kara" jest powieścią kryminalną?

Nowe "przeklęte pytania" - o zbrodni w kontekście współczesności

Konflikt rozumu i wiary w powieści Fiofora Dostojewskiego

Motyw zbrodni i motyw kary w polifonicznej powieści Fiodora Dostojewskiego

Moja przyjaciółka, często jeżdżąca do Rosji, była w czasie pobytu w Petersburgu świadkiem oczyszczania strychu w jednej ze starych, petersburskich kamienic. Jako pasjonatka staroci zabrała ze stosu śmieci kilka drobiazgów. Kupiła ładne pudełko i je skrzętnie zabezpieczyła.

Przygotowanie scenek

Elementy Teatru Forum -
Sonia zagrożona, ratuj ją kto może!

Gorące krzesło

Wskazówki do lektury

Pomysł na takie wejście w lekturę zaczerpnęłam z artykułu Joanny Karpińskiej: Wykorzystanie metody dramy edukacyjnej w dydaktyce polonistycznej.

Wyjmijcie ze szkatułki przedmioty, uważnie je obejrzyjcie i opiszcie każdy z nich.

Zastanówcie się, kim jest właścicielka zaprezentowanych przedmiotów, jak wyglądało jej życie, z jakimi problemami się zmagała.

Następnie przygotujcie scenkę lub cykl scen (maksymalnie trzech), w których zaprezentujecie historię bohaterki. Rekwizytami swojej narracji możecie uczynić dostępne przedmioty.

Warunkiem jest przerwanie sceny w momencie kulminacyjnym, przed „katastrofą" - czyli

momentem, który zadecyduje o negatywnej zmianie w życiu postaci. Możliwe jest przewidzenie

więcej niż jednego takiego momentu kulminacyjnego. Zatrzymanie akcji zasygnalizujcie klaśnięciem.

Elementy Teatru Forum - Sonia zagrożona, ratuj ją kto może!

Podczas prezentacji scenek widzowie mają za zadanie dokładnie śledzić historię Soni. Po pierwszej prezentacji zastanówcie się,co powinna zrobić bohaterka, żeby uniknąć kryzysu, który ma się za chwilę wydarzyć.

Zagrajcie historię jeszcze raz, a widzowie niech ingerują w scenę: jeżeli zauważą moment, w którym należałoby zmienić działanie bohaterki i nie dopuścić do katastrofy, mogą klasnąć w dłonie i sami wejść w rolę Soni.

Osoba będąca w roli Soni siada w okręgu na krzesełku wśród reszty grupy siedzącej na podłodze. Poszczególne osoby mają okazję do zadania koleżance w roli Soni kilku pytań dotyczących jej postępowania. Mogą pytać o to, co wzbudza ich wątpliwości, generuje niejasności, interesuje w postaci. Potem w rolę Soni wchodzą inni uczestnicy, umożliwiając zmianę perspektywy.

Czytając "Zbrodnię i karę", postaraj się zrozumieć, dlaczego Raskolnikow dopuścił się zbrodni. Notuj swoje spostrzeżenia.

Zaznaczaj fragmenty powieści, które zrobią na Tobie wrażenie. Postaraj się uchwycić swoje myśli.

Przygotuj się do sądu nad Rodionem Raskolnikowem. Wybierz dla siebie miejsce w jednym z zespołów, w którym podzielicie się funkcjami.

Zespoły i ich zadania:

1) Sędziowie: Zadania: rozpoznanie całości zagadnienia, wysłuchanie stron, przesłuchania oskarżonego, świadków oraz biegłych sądowych, wydanie wyroku, pisemne uzasadnienie wyroku. Zespół sędziowski odpowiada także za protokołowanie rozprawy. Do przesłuchania oskarżonego i świadków należy przygotować pytania, które pozwolą ustalić, prawdziwy przebieg zdarzeń, wniknąć w motywację działania bohatera oraz ustalić okoliczności, które mogą wpłynąć na złagodzenie bądź zaostrzenie wyroku. Na świadków zostaną powołani: Zofia Siemionowna Marmieładow, Dymitr Prokofiewicz Razumichin, Arkadiusz Iwanowicz Swidrygajłow oraz Porfiry Pietrowicz. Sąd powołuje biegłych: Fiodora Michajłowicza Dostojewskiego, który może pomóc wzbogacić portret psychologiczny Rodiona Romanowicza, psychoanalityka, który wyjaśni sny bohatera oraz filozofa, który jest ekspertem w sprawach dotyczących koncepcji moralności panów i moralności niewolników oraz koncepcji nadczłowieka.

2) Oskarżyciele Zadania zgromadzić i zaprezentować dowody winy oskarżonego; przedstawić przebieg zdarzeń i dowieść, że zabójstw dopuścił się Rodion Raskolnikow. Uczestniczyć w przesłuchaniu oskarżonego, świadków i biegłych poprzez zadawanie im pytań. Sformułować akt oskarżenia wraz z uzasadnieniem.

3) Obrońcy Zadania: zgromadzić i zaprezentować okoliczności łagodzące winę oskarżonego; przedstawić przebieg zdarzeń i wyjaśnić motywy postępowania Rodiona Raskolnikowa. Uczestniczyć w przesłuchaniu oskarżonego, świadków i biegłych poprzez zadawanie im pytań. Sformułować mowę obrończą wraz z uzasadnieniem.

4) Oskarżony: opowiedzieć o przygotowaniach do popełnienia zbrodni, przebiegu zdarzenia, przyczynach decyzji, wyjaśnić, co stało się ze skradzionymi rzeczami. Odpowiadać na zadawane pytania.

5)Świadkowie Zadania: zrekonstruować wiedzę poszczególnych postaci o przebiegu i okolicznościach czynu Raskolnikowa oraz o motywach jego postępowania. Wyszukać cytaty, którymi bohaterowie będą się posługiwać jako dowodami (np. wypowiedzi Rodiona, jakie padły w obecności bohaterów, informacje o stanie zdrowia bohatera, opisy jego zachowania). Każdy ze świadków powinien mieć przygotowane co najmniej trzy cytaty.

6) Biegli sądowi Fiodor Dostojewski - powinien umieć wyjaśnić zawiłości psychiki Raskolnikowa, powinien sformułować "przeklęte pytania", jakie nasuwały mu się podczas pisania powieści. Psychoanalityk powinien poznać wszystkie sny bohatera i je zinterpretować. Filozof powinien omówić koncepcję nadczłowieka oraz moralność panów i moralność niewolników, wyjaśnić, skąd bierze się relatywizm moralny.

Do dowodów zbrodni zostanie zaliczony artykuł Raskolnikowa "O zbrodni". Oskarżenie i obrona powinny w swoich wystąpieniach wykorzystać "przeklęte pytania" Fiodora Dostojewskiego:

Czy w imię idei można zabić człowieka?

Czy sankcje prawne wystarczą, aby zahamować wolne wybory jednostek podobnych do Raskolnikowa?

Skąd mamy pewność, że jutro nie zostaniemy zabici w imię jakiejś idei?

Czy jeżeli ktoś neguje istnienie Boga, to może wszystko?

Czy istnieje jakaś granica moralna, której człowiek nie może przekroczyć?

Na ile wolność jest uwarunkowana społecznie?

Czy człowiek w każdej sytuacji decyduje o sobie?

Dlaczego nie można traktować innych ludzi jako środka do realizacji swoich celów?

Jak zapobiegać wolności nieobliczalnej, nie liczącej się z nikim i niczym, prowadzącej do terroru, gwałtów i despotyzmu?

Przygotowując materiały należy wykorzystać całą powieść, a w szczególności:

Część I, rozdział VI.

Część III, rozdział V ( artykuł „O zbrodni")

Część III, rozdział VI.

Część V, rozdział IV ( rozmowa z Sonią)

Część VI, rozdział V ( ocena Raskolnikowa przez Swidrygajłowa)

Warto wykorzystać artykuł Tomasza Filipowicza "Zbrodnia i kara" jako powieść filozoficzna i "Zbrodnia i kara" jako powieść psychologiczna. Można także sięgnąć do pracy Cezarego Marcinkiewicza "Przeklęte problemy" Dostojewskiego i jego wizja XXI wieku

Fiodor Michajłowicz Dostojewski
i jego powieść

Wszystkie śmierci w "Zbrodni i karze"

Audiobook

Film animowany

Ekranizacja powieści

Podcast Radia Eska

Opracowanie lektury

Petersburg w powieści

(...) w Petersburgu wiele osób mówi do siebie głośno na ulicy. To miasto półobłąkanych. (...) Rzadko które miasto ma tyle ponurych, ostrych i dziwnych wpływów na duszę ludzką, co Petersburg. Już sam klimat ile znaczy! A przecież jest to centrum administracyjne całej Rosji i charakter tego miasta musi wpływać na wszystko.

Pokoje bohaterów

Głos krytyków literackich

Ludzie w Petersburgu
Metaforyczne znaczenie upału, zaduchu, smrodu, obraz miasta-otchłani
Opis na samym początku:

" Na dworze był okropny upał, przy tym panował nieznośny zaduch, tłok, na każdym kroku wapno, rusztowania, kurz i specyficzny smród tak dobrze znany każdemu petersburżaninowi, który nie jest w stanie wynająć letniska - wszystko to razem działało deprymująco na nadszarpnięte już nerwy młodzieńca. A nieznośny odór, buchający z szynków, których w tej części miasta jest szczególnie dużo, i pijani, spotykani na każdym kroku, mimo, że był to dzień powszedni, dopełniali ohydnego i ponurego wyrazu."
" Na ulicy znowu nieznośna kanikuła; ani kropelki dżdżu przez te wszystkie dni. Znowu kurz, cegły i wapno, znowu fetor ze sklepików i szynków, znowu co krok pijacy, Łotysze-przekupnie i gruchoty-dorożki. Słońce jaskrawo łysnęło mu w twarz aż oczy zabolały i w głowie mu się zakręciło na dobre (...)"
W szynku:

Negatywna interakcja (wzajemne oddziaływanie) postaci i miejsc - destrukcyjne psychofizyczne reakcje bohaterów w konfrontacji z miejską przestrzenią (dreszcze, zawroty głowy, obłęd, złe wspomnienia), nieludzką, infernalną (piekielną)metropolią.

Nowe, nieodparte wraŜenie opanowywało go coraz bardziej, nieomal z minuty na minutę: wraŜeniem tym był bezgraniczny, prawie cielesny wstręt do wszystkiego, co spotykał i co go otaczało, wstręt uparty, zły, nienawistny. Mierzili go wszyscy przechodnie, mierziły go nawet ich twarze, chód, ruchy. Zda się, Ŝe oplułby, ugryzłby kaŜdego, kto by do niego przemówił... Przystanął, gdy dotarł na nabrzeŜe Małej Newy, na Wyspie Wasilewskiej, około mostu.

Klaustrofobiczne mikroprzestrzenie

Pulcheria Aleksandrowna:

„ Jakie masz liche mieszkanie, Rodia, istna trumna (...) Jestem przekonana, że mieszkanie jest w połowie winne temu, że wpadłeś w melancholię"

Mieszkanie Marmieładowa:

Pokój Rodiona:

Ryszard Przybylski
Danuta Górniak

Powieściowe miasto - Petersburg - często bywa określane mianem współczesnej Sodomy. Wykonajcie plakat opisujący Petersburg Fiodora Dostojewskiego. Uwzględnijcie m.in. następujące obszary:

konotacje biblijne (Sodoma, wieża Babel),

miasto - symbol współczesności,

miasto - siedlisko zła,

miasto - dom wyrzutków,

miasto - tygiel,

topografia miasta,

konteksty (inne obrazy Petersburga, np. w Dziadach cz. III; inne miasta podobne do Petersburga znane z literatury, filmu itp.).

Czy "Zbrodnia i kara"
jest powieścią kryminalną?

Czy są zbrodnie, które mogą zostać wybaczone? Czy istnieją przestępstwa, które nie powinny być karane? Czy zawsze człowiek jest wyłącznie dobry albo wyłącznie zły? Do zadania tego rodzaju pytań prowokuje jedna z największych powieści realizmu - Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego.

Konwencja kryminalna. Sprawdź, czy powieść Dostojewskiego spełnia wymogi powieści kryminalnej.

Porfiry Pietrowicz jako detektyw. Czy odpowiada Twoim wyobrażeniom idealnego detektywa?

Wykonaj ćwiczenie 4 i 5 z e-podręcznika

"Zbrodnia i kara" jako powieść psychologiczna

"Zbrodnia i kara" jako powieść filozoficzna

Konflikt rozumu i wiary
w powieści Fiofora Dostojewskiego

Motyw konfliktu w literaturze

„Prawdziwy tragizm zachodzi tylko tam, gdzie po obu stronach znajdują się siły etyczne i siły te popadają w kolizję" (G. Hegel)

Obejrzyj film: Profesor Hartman o "Zbrodni i karze". Zwróć uwagę na następujące problemy: Na czym polega, z czego wynika konflikt wartości? O jakich sprzecznościach jest mowa w zaprezentowanym materiale? Jakie sprzeczności zauważacie w postawach bohaterów?

Analiza fragmentu powieści

Związek utworu z teoriami filozoficznymi epoki

Co by było, gdyby ...

Wskaż bohaterów literackich, którzy zapisali sie w literaturze dzięki konfliktom, w jakie weszli. Omów przyczyny sporu i ich konsekwencje.

Świecka mądrość ma swoje głębokie zakorzenienie w europejskiej myśli filozoficznej, którą Raskolnikow przetworzył na własny użytek.

Oto Kant mówi: Postępuj tak, żeby maksyma twej woli zawsze mogła być uważana zarazem za zasadę powszechnego prawodawstwa.

Dla Kanta zasada ta związana ściśle z powszechnym dobrem, miała treści etyczne, dla Rodiona rozum jest moralnie obojętny, tworzy prawa słuszne, kontroluje ich użyteczność społeczną, ustala hierarchie. Ludzie zatem powinni podporządkować się uwolnionemu od dobra i zła rozumowi.

Oto Hegel, który pisze: Człowiek wielki może na swej drodze zniszczyć nie jeden piękny kwiat... oczywiście w imię sprawiedliwości dziejowej.

Ale przecież za Raskolnikowem nie stoi historia, nie ma on również charyzmy Napoleona, a zabicie lichwiarki nie zmieni oblicza świata.

Jest i Stirner romantyczny filozof, który wierzył w silne indywiduum, a zbrodnię uważał za duszę wolności, ale bohater Dostojewskiego nie tworzy przecież apoteozy zbrodni, interesuje go bardziej prawo, wedle którego człowiek porządkuje swoje czyny i kieruje swoim działaniem.

I wreszcie Feuerbach twórca antropoteizmu, który prorokował, że gdy ludzie pojmą, iż cechy przypisane Bogu najbardziej właściwe są ich naturze, rozpocznie się nowy etap w dziejach świata. Rozum stworzy lepsze prawa, a miłość rozwiąże wszelkie konflikty, gdy tylko człowiek zrozumie, że nie ma żadnego Boga - homo homini deus...

Raskolnikow uwierzył we własne bóstwo, wystąpił przeciw świętości ludzkiego życia, dokonał transgresji, lecz nic dzięki temu nie zyskał. Ten filozoficzny dialog umieszcza czyn Raskolnikowa w szerokim kontekście rozwoju i wszelakich manowców światopoglądu racjonalistycznego, każe przyjrzeć się konsekwencjom i skutkom takiego myślenia, które nie uznaje wiary i porządku serca.

Dostojewski piętnuje ten problem również poprzez kreacje lustrzanych odbić głównego bohatera- Świdrygajłowa i Łużyna. Swidrygajłow, podobnie jak Raskolnikow, działa poza dobrem i złem. Swych nikczemności, perwersji jednak nie ocenia, nie potępia, jest nihilistą, cynikiem, który odbiera sobie życie, by uciec przed pustką egzystencji. To przecież też jakieś wykoślawione, spotworniałe wcielenie głoszonego przez Rodiona człowieka właściwego.

Podobnie myślenie Łużyna (egoisty, skupiającego się na własnych interesach i uprzedmiotawiającego innych) doprowadzone do skrajności mogłoby oznaczać realizację teorii Raskolnikowa. Jak rozstrzyga spór światopoglądowy Dostojewski, czy pozwala mu wybrzmieć w polifonicznym chórze? Ostateczna odpowiedź na powyższe pytanie kryje się w Epilogu.

Znajdź w części V w rozdziale 4 "Zbrodni i kary" rozmowę Rodiona Raskolnikowa i Soni Marmieładow i uważnie ją przeczytaj. Na tej podstawie sformułuj racje Rodiona i racje Soni.

Opracuj drzewko decyzyjne, w którym rozpatrzysz trzy możliwości zakończenia losów Raskolnikowa. Co by było:

Gdyby Raskolnikow odziedziczył spadek pozwalający na ukończenie studiów...

Gdyby nie spotkał Soni...

Gdyby nie przyznał się do popełnienia zbrodni...

Fiodor Dostojewski opracował trzy warianty zakończenia historii o zbrodniarzu i prostytutce. Przedstaw ten zawarty w powieści.

Sąd nad Rodionem Raskolnikowem

Sędziowie

Protokolanci

Oskarżyciele

Obrońcy

Świadkowie

Oskarżony

Rodion Raskolnikow

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami ujawniającymi przeżycia wewnętrzne bohatera.

Obrońca

1. Analizuje zachowanie Raskolnikowa po zbrodni jako dowód przemawiający na korzyść oskarżonego.

2. Może zadawać pytania świadkom.

Obrońca

1. Omawia przyczyny popełnienia zbrodni przez Raskolnikowa.

2. Może zadawać pytania świadkom.

3. Wygłasza końcową mowę obrończą.

Obrońca posiłkowy

1. Komentuje artykuł Raskolnikowa "O zbrodni" jako wyraz buntu przeciw niesprawiedliwości świata.

2. Może zadawać pytania świadkom.

Oskarżyciel posiłkowy

1. Przedstawia zrekonstruowany przebieg zbrodni.

2. Może zadawać pytania przesłuchiwanym.

Prokurator

1. Wygłasza akt oskarżenia z krótkim uzasadnieniem.

2. Może zadawać pytania przesłuchiwanym.

3. Wygłasza końcową mowę oskarżycielską.

Oskarżyciel posiłkowy

1. Przedstawia dowód zbrodni - artykuł Raskolnikowa "O zbrodni".

2. Może zadawać pytania przesłuchiwanym.

Protokolant

1. Protokołuje wypowiedzi zabierających głos - naprzemiennie z drugim protokolantem.

Sędzia

1. Przesłuchuje oskarżonego.

Przewodniczący składu sędziowskiego

1. Prowadzi rozprawę.

2. Przesłuchuje świadków.

3. Ogłasza wyrok.

Sędzia

1. Przesłuchuje świadków.

Arkadiusz Iwanowicz Swidrygajłow

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami z rozmów z Raskolnikowem, podsłuchanych zwierzeń Raskolnikowa, swoich spostrzeżeń.

Porfiry Pietrowicz

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami ze swoich rozmów z Raskolnikowem. Mówi o swoich domysłach. Buduje portret psychologiczny bohatera, który udało mu sie odtworzyć.

Fiodor Michajłowicz Dostojewski

1. Odpowiada na pytania Sądu. Wyjaśnia wątpliwości dotyczące portretu psychologicznego Raskolnikowa oraz filozoficznej warstwy powieści. Posługuje sie tekstem narratora lub wypowiedziami pisarza, ewentualnie cytatami z innych dzieł.

Filozof (np. Władysław Tatarkiewicz)

1. Odpowiada na pytania Sądu. Wyjaśnia koncepcje moralności panów i moralności niewolników, ideę nadczłowieka. Posługiwać może się cytatami z Hegla, Nietzchego lub opracowań filozoficznych.

Zofia Siemionowna Marmieładow

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami ujawniającymi, co Raskolnikow jej mówił, co ona mówiła jemu, co myślała, czuła itp. Mówi też o tym, jak Raskolnikow pomagał Katarzynie Iwanownie.

Dymitr Prokopowicz Razumichin

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje sie cytatami z rozmów z Raskolnikowem, Porfirym, Dunią i jej matką oraz wynalezionymi informacjami o dobroci Raskolnikowa: opieką nad chorym na gruźlicę kolegą ze studiów oraz uratowaniem dzieci z pożaru.

Protokolant

1. Protokołuje wypowiedzi zabierających głos - naprzemiennie z drugim protokolantem.

Psychoanalityk (np. dr n. med. Judyta Kowalska, specjalizacja: psychiatria)

1. Odpowiada na pytania Sądu. Przedstawia analizę snów bohatera. Cytuje fragmenty snów. Może skorzystać z blogów:
http://humanisci2013.blogspot.com/2015/01/proces-raskolnikowa-psychoanalityk.html
https://pol.mainstreetartisans.com/3998545-the-first-dream-of-raskolnikov-the-value-of-raskolnikov39s-dreams (Uwaga na język; kiepskie tłumaczenie)

Motyw zbrodni i motyw kary
w polifonicznej powieści Fiodora Dostojewskiego

Tabela

Powieść polifoniczna

Motyw zbrodni i motyw kary w powieści

Podsumuj lekturę- wykonaj ćwiczenie 11

Sprawdź się

Raskolnikow

morderstwo

choroba psychiczna, świadomość, że nie jest Napoleonem, katorga

katorga - w wymiarze społecznym, miłość i wiara

egoizm

oderwanie od życia

prostytucja

cierpienie za siebie i innych

miłość i wiara, chociaż przebaczenie nie było Soni potrzebne

Marmieładow

nałóg, alkoholizm

alkoholizm: „Piję, albowiem pragnę dotkliwiej cierpieć"

haniebna śmierć w wypadku

Swidrygajłow

nikczemność, zabicie żony, zakusy na cnotę Duni

brak miłości i jakiegokolwiek celu w życiu, samotność

samobójstwo

Przygotuj krótką wypowiedź, jak widzisz zbrodnię Raskolnikowa w kontekście współczesnych problemów, np. eutanazji, istnienia nowych rodzajów broni, wywołujących trwałe zmiany genetyczne, terroryzmu... Wykorzystaj dostępne artykuły prasowe, programy telewizyjne, przeczytane książki... Zwróć uwagę na problem morderstw popełnionych przez nieletnich...

Nowe "przeklęte pytania"
- o zbrodni w kontekście współczesności

Sformułujcie kilka "przeklętych pytań" współczesności.

Podyskutujcie o problemie omówionym w zacytowanym tekście.
Relatywizm moralny. Praca pisemna - esej Jak napisać esej?
Transplantacje i definicja śmierci

Każdy kto oglądał film Bogowie pamięta ogromny sprzeciw środowiska medycznego wobec transplantacji serca. Choć od czasu prekursorskich operacji Zbigniewa Religi minęło już ponad trzydzieści lat, to przeszczepy w świadomości społecznej wciąż są tematem kontrowersyjnym, a możliwość dawstwa organów rodzi kontrowersje - szczególnie wśród rodzin potencjalnych dawców, którzy zmarli tragicznych okolicznościach. Najczęściej bowiem kojarzymy transplantacje z pobraniem organów od dawców, których uznano za zmarłych, a przecież do transplantacji dochodzi także między żywymi.

Sprzeciw wobec transplantacji karmiony jest wątpliwościami dotyczącymi moralnych standardów pozyskiwania dawców, a przede wszystkim możliwości określenia momentu zgonu w drugiej kolejności możliwości manipulacji czy handlu w ramach procedur transplantacyjnych, a wreszcie prawa do oczekiwania na czyjąś śmierć, aby ocalić inne życie.

Co ciekawe, dyskusja na temat moralnego prawa do transplantacji nie toczy się w ramach obozów światopoglądowych - zarówno wśród zwolenników, jak i przeciwników znajdujemy tak chrześcijan, jak i materialistów. Dyskusja toczy się wobec możliwości ustalenia faktu zgonu, a te wciąż pozostają niejasne31. Kluczowym problemem dla pytania o dopuszczalność transplantacji jest możliwość jednoznacznego orzeczenia zgonu.

.Na potrzeby transplantacji tradycyjna definicja śmierci jako nieodwracalnego ustania krążenia krwi okazała się niefunkcjonalna. Wprowadzono więc nową definicję, ustaloną prze Harwardzka Komisję do Spraw Śmierci Mózgu, która ustaliła tzw. definicję śmierci mózgowej, czyli wyznaczającą śmierć pnia mózgu jako warunek konieczny i wystarczający do uznania śmierci organizmu jako całości. Taka definicja została przez większość krajów, w tym Polskę, przyjęta niedawno, bo w latach 1972-1992, co więcej szczegółowe kryteria i procedury mogą się różnić między krajami. W takim użyciu definicji część badaczy widzi zagrożenie utylitarnego i mechanicznego traktowania ciała człowieka, co w konsekwencji prowadzić może do większej liberalizacji samej definicji śmierci ze względu na użyteczność medyczną narządów. Czemu idąc dalej nie uznać za martwych wszystkich, którzy znajdują się w stanie śpiączki dłużej niż jakiś ustalony w instrukcji czas, gdy szanse na wybudzenie znacząco maleją.

Istnieje też ryzyko, że potencjalni dawcy nie są odpowiednio leczeni i o ich dobrostan nie walczy się z odpowiednią determinacją, co uniemożliwia im powrót do zdrowia. Prof. J. Nielubowicz w komentarzu do artykułu Aspekty etyczne pobierania narządów do przeszczepów pisze: „Wiem (...) z własnego doświadczenia, że wśród chorych, którzy znajdowali się w klinice w stanie bardzo ciężkim i byli uważani jako ewentualni dawcy nerek po zgonie, 5-8% wyzdrowiało dzięki temu, że w myśl przyjętej w prowadzonej przeze mnie klinice zasady chorzy będący kandydatami do pobrania nerki po zgodnie otoczeni są możliwie najlepszą i najkompetentniejszą opieką i leczeniem".

Dodatkowo, rosnący popyt na organy powoduje powstawanie różnego rodzaju zjawisk patologicznych, by wspomnieć choćby łapówki, aby zakwalifikować się do przeszczepu w pierwszej kolejności, i kryminalnych - np. fałszywe stwierdzenie śmierci potencjalnego dawcy, opłacanie biednych ludzi, którzy przymuszeni beznadziejną sytuacją finansową jedyną nadzieję widzą w oddawaniu swoich organów, a nawet przypadki porywań w celu przymusowej transplantacji. Skoro życie może zostać ocalone tylko dzięki śmierci kogoś innego, to mamy często do czynienia z wyczekiwaniem na śmierć potencjalnego dawcy, a przecież „oczekiwanie czyjejś śmierci i łączenie z tą śmiercią jakiś nadziei jest niegodne człowieka"

Transplantacje od żywego dawcy nastręczają zupełnie innych problemów, a mianowicie związanych z ryzykiem pogorszenia stanu zdrowia dawcy oraz moralnego prawa biorcy do oczekiwania takiego poświęcenia ze strony potencjalnego, najczęściej spokrewnionego dawcy. Tu jednak wachlarz możliwych scenariuszy jest tak wielki, że nie sposób przenalizować konkretnych przykładów. Osobną kategorię stanowią tu dawcy szpiku. Wiemy, że przy wielu chorobach konieczny jest przeszczep szpiku, który może być pobrany od odpowiedniego dawcy. Jednak tylko w ¼ przypadków może to być dawca spokrewniony, w pozostałych przypadkach konieczne jest znalezienie dawcy niespokrewnionego spośród zarejestrowanych w bazie dawców szpiku. Im więcej osób zostanie zarejestrowana jako dawcy, tym większa jest szansa, że chorzy otrzymają pomoc na czas. Dawstwo szpiku jest dobrowolne (w każdej chwili można wycofać swoją zgodę) i honorowe (nie otrzymuje się za nie wynagrodzenia, a jednie możliwy jest zwrot poniesionych wydatków). Wydaje się, że możliwie szerokie zaangażowanie w tą inicjatywę (rejestracja w bazie dawców) świadczy o dojrzałości i solidarności społeczeństwa. Podobnie jest zresztą w przypadku honorowego dawstwa krwi, które jest dowodem empatii i odpowiedzialności za zdrowie i życie innych.

Pytania:

1. Czy obowiązkiem każdego zdrowego człowieka nie powinno być oddawanie krwi i rejestracja w bazie dawców szpiku?

2. Czy najbliższa rodzina powinna mieć prawo do decyzji odnośnie pobrania narządów od zmarłego?

3. Według jakich kryteriów należy sporządzać listę oczekujących na przeszczep? Czy ktoś powinien mieć pierwszeństwo?

Karolina Kochańczyk-Bonińska, Problemy etyczne we współczesnym świecie

Relatywizm moralny to przekonanie, że niemożliwe jest dokonanie jednoznacznej oceny pewnych zjawisk i czynów, skoro istnieje wiele systemów wartości.

Uzasadnij słuszność twierdzenia Immanuela Kanta: „Niebo gwiaździste nade mną, a prawo moralne we mnie". Napisz na ten temat esej. Wykorzystaj cytaty z różnych dzieł.
Źródła
http://obliczaludzi.com/fiodor-dostojewski/

https://www.youtube.com/watch?v=vlyhSVTeckY

https://www.youtube.com/watch?v=7pcAjryHims&list=PL9zr0gb5F7RfLoPvWIiLpRr2MHN6NJ5yH

https://ninateka.pl/film/zbrodnia-i-kara-piotr-dumala

https://www.youtube.com/watch?v=vNUsOgKJGFE

http://edukacjafilmowa.pl/zbrodnia-i-kara-2000-piotra-dumaly-film-ktory-wyrasta-ze-snu/

https://www.youtube.com/watch?v=kN2xoVCd2Ug

https://www.eska.pl/news/zbrodnia-i-kara-fiodor-dostojewski-streszczenie-bohaterowie-problematyka-podcast-aa-Zk2u-9CjG-jRKK.html

http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/08/13/zbrodnia-i-kara-powiesc-psychologiczna/ http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/08/11/zbrodnia-i-kara-powiesc-filozoficzna/ http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/08/12/razumichin-i-raskolnikow-slowko-o-zbrodni-i-karze/ http://niniwa22.cba.pl/smaga_dostojewski.

htm http://scholaris.pl/resources/zip-resource/id/104630

https://2l.pl/artykul-7251.html

https://szymonpodroznik.pl/zbrodnia-kara-sankt-petersburg-sladami-dostojewskiego-2/

https://e-teatr.pl/Lazarz-i-lucyfer-premiera-zbrodni-i-kary-w-teatrze-logos-a41738

https://epodreczniki.pl/a/przeklete-problemy/DKRixt1vF

http://filmotekaszkolna.pl/dla-nauczycieli/materialy-metodyczne/meandry-psychiki-bohaterow-filmu-m-malca-cicha-przystan-oraz-rodiona-raskolnikowa-bohatera-zbrodni-i-kary-f-dostojewskiego

http://www.edukacja.edux.pl/p-8694-analiza-motywow-postepowania-glownego.php

http://readwithpassion.it27.pl/zbrodnia-i-kara-fiodor-dostojewski-nadrabiam-klasyke-1/
Źródła
https://www.miesiecznik.znak.com.pl/6442008marcin-ciesielskidreamcatcher-pajeczyna-snow-dostojewskiego/ https://padlet.com/k_konecka1/xzdiwc911ff3 https://www.szkolazklasa.org.pl/wp-content/uploads/2017/07/konwencja_kryminalna.pdf http://niniwa22.cba.pl/przybylski_dostojewski.htm http://inop.edu.pl/docs/podreczniki/Problemy_etyczne_ebook.pdf http://scholaris.pl/resources/run/id/104629 http://humanisci2013.blogspot.com/2015/01/proces-raskolnikowa-psychoanalityk.html https://wordwall.net/pl/resource/1050066/zbrodnia-i-kara

http://www.teatrzaangazowany.pl/sites/default/files/wykorzystanie_metody_dramy_edukacyjnej_w_dydaktyce_polonistycznej_joanna_karpinska.pdf?fbclid=IwAR2qvzoQiCyWFA2ooXPxbv8LeJUgepVWjdfAQC_ufiz44wqoVcyUU6cXKxs

Dziękuję za współpracę

Odwiedź mnie i zostaw komentarz:

Napisz do mnie: radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Fiodor Michajłowicz Dostojewski i jego powieść Petersburg w powieści Sąd nad Rodionem Raskolnikowem Czy "Zbrodnia i kara" jest powieścią kryminalną? Nowe "przeklęte pytania" - o zbrodni w kontekście współczesności Konflikt rozumu i wiary w powieści Fiofora Dostojewskiego Motyw zbrodni i motyw kary w polifonicznej powieści Fiodora Dostojewskiego Moja przyjaciółka, często jeżdżąca do Rosji, była w czasie pobytu w Petersburgu świadkiem oczyszczania strychu w jednej ze starych, petersburskich kamienic.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Każdy z nas chciałby coś po sobie pozostawić i dobrze zapisać się w pamięci innych. Świadectwem naszego życia są różne dokonania, sukcesy, rodzina, wspomnienia bliskich, z którymi spędzaliśmy czas. Twórcy zapisują się w pamięci także poprzez swoje dzieła. To one stają się najważniejszą spuścizną i pomnikiem na cześć artysty. Poetyckie słowa wypowiedziane dziesiątki lat wcześniej trwają niezmienne, jak zapisany głos, którego nie zdoła zatrzeć czas.

Wiersz został napisany na przełomie 1839 i 1840 roku przez chorego poetę (Słowacki był człowiekiem bardzo słabym, odziedziczył po ojcu gruźlicę - z tego właśnie powodu nie wziął udziału w powstaniu listopadowym, uległ woli matki i w marcu 1831 roku wyjechał na Zachód), jakby w przeczuciu bliskiej śmierci.

poeta na emigracji był bardzo samotny

kolejne wydania jego poezji przyjęte były chłodno i nie znalazły uznania wśród polskiej emigracji; z listów Słowackiego do matki wiemy tylko, jak bardzo czekał na odzew krytyki

niepochlebne opinie o jego twórczości wypowiadali: Zalewski, Garczyński, Siemieński, Januszkiewicz;

Adam Mickiewicz określił jego poezję jako piękny kościół, w którym nie ma Boga; (kiedy w III cz. Dziadów Mickiewicz epizodycznie umieszcza jego ojczyma dr Becu( jako uosobienie służalczości, rozgoryczony poeta opuszcza Paryż)

zlekceważone i przemilczane zostały takie późniejsze, znakomite dzieła jak: Balladyna, Anhelli, Kordian, Lila Weneda

zjadliwą krytyką darzy go pismo "Pszonka", lekceważące sądy o poecie wypowiada wyróżniający się krytyk "Młodej Polski" St. Ropelewski

słynna uczta u Januszkiewicza

Utwory stylizowane na testament zawierają najczęściej pożegnanie artysty ze światem oraz wyrażają jego uczucia i życzenia skierowane do współczesnych i potomnych. Gatunek ten był szczególnie popularny w średniowieczu, ale powracał także w kolejnych epokach. W literaturze polskiej jednym z pierwszych tego typu utworów jest renesansowe Żegnanie się ze światem Mikołaja Reja. Do testamentów należą także utwory realizujące motyw exegi monumentum (Horacjańskie „wybudowałem pomnik").

Testament mój Juliusza Słowackiego to rozrachunek ze światem utrzymany w romantycznym stylu. Osobisty ton wiersza - podkreślony już w tytule zaimkiem „mój" - sprawia, że wyraża on myśli czy postulaty, które można uznać za „ostatnią wolę". Mimo że tytuł wiersza budzi jednoznaczne skojarzenie, utwór wykracza poza ramy testamentu i ukazuje skomplikowany obraz poety, jego myślenia o sobie, świecie i poezji.

Juliusz Słowacki zmarł 3 kwietnia 1849 roku - dziesięć lat po napisaniu poetyckiego testamentu. Został pochowany na paryskim cmentarzu Montmartre. W XX wieku powstała idea sprowadzenia prochów poety do Polski. Pomysł ten zrealizowano w roku 1927. Trumna z prochami poety po przybyciu do kraju płynęła statkiem w górę Wisły, z Gdańska do Warszawy. Statek zatrzymywał się w portach na trasie do stolicy, gdzie ludność składała hołd prochom wieszcza. Uroczysty pogrzeb poety odbył się 28 czerwca 1927 roku. Prochy Juliusza Słowackiego zostały złożone obok Adama Mickiewicza w Krypcie Wieszczów Narodowych w katedrze na Wawelu.
Recytacja
Juliusz Słowacki

Testament mój

Żyłem z wami, cierpiałem i płakałem z wami,

Nigdy mi, kto szlachetny, nie był obojętny,

Dziś was rzucam i dalej idę w cień - z duchami -

A jak gdyby tu szczęście było - idę smętny.

Nie zostawiłem tutaj żadnego dziedzica

Ani dla mojej lutni, ani dla imienia -

Imię moje tak przeszło jako błyskawica

I będzie jak dźwięk pusty trwać przez pokolenia.

Lecz wy, coście mnie znali, w podaniach przekażcie,

Żem dla ojczyzny sterał moje lata młode;

A póki okręt walczył - siedziałem na maszcie,

A gdy tonął - z okrętem poszedłem pod wodę...

Ale kiedyś - o smętnych losach zadumany

Mojej biednej ojczyzny - przyzna, kto szlachetny,

Że płaszcz na moim duchu był nie wyżebrany,

Lecz świetnościami dawnych moich przodków świetny.

Niech przyjaciele moi w nocy się zgromadzą

I biedne serce moje spalą w aloesie,

I tej, która mi dała to serce, oddadzą -

Tak się matkom wypłaca świat, gdy proch odniesie...

Niech przyjaciele moi siądą przy pucharze

I zapiją mój pogrzeb - oraz własną biedę:

Jeżeli będę duchem, to się im pokażę,

Jeżeli Bóg [mię] uwolni od męki - nie przyjdę...

Lecz zaklinam - niech żywi nie tracą nadziei

I przed narodem niosą oświaty kaganiec;

A kiedy trzeba, na śmierć idą po kolei,

Jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec!...

Co do mnie - ja zostawiam maleńką tu drużbę

Tych, co mogli pokochać serce moje dumne;

Znać, że srogą spełniłem, twardą bożą służbę

I zgodziłem się tu mieć - niepłakaną trumnę.

Kto drugi tak bez świata oklasków się zgodzi

Iść... taką obojętność, jak ja, mieć dla świata?

Być sternikiem duchami napełnionej łodzi,

I tak cicho odlecieć, jak duch, gdy odlata?

Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna,

Co mi żywemu na nic... tylko czoło zdobi;

Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna

Aż was, zjadacze chleba - w aniołów przerobi.

Źródło: Juliusz Słowacki, Testament mój, [w:] tegoż, Wiersze i poematy, Warszawa 1974, s. 43-44.

exegi monumentum

(łac. „wybudowałem sobie pomnik") - motyw zaczerpnięty z pieśni antycznego poety Horacego; wyraża przekonanie, że twórca zapewnia sobie nieśmiertelność poprzez swoje dokonania

non omnis moriar

(łac. „nie wszystek umrę") - motyw zaczerpnięty z pieśni antycznego poety Horacego; wyraża przekonanie o wyjątkowości artysty: jego ciało jest śmiertelne, lecz jego twórczość zapewnia nieśmiertelną sławę

testament poetycki

utwór liryczny stylizowany na testament
ZADANIA
Przeczytaj podany fragment wypowiedzi na temat testamentu poetyckiego, a następnie wykonaj polecenia.

Katarzyna Wyrwas

Testament poetycki jako wtórny gatunek mowy

Akt zapisywania, konstytuujący testament prawny, w testamencie poetyckim zostaje zastąpiony aktami napominania. Badacze literatury, wskazując na przewodnią rolę romantycznego poety i na szczególny przywilej poezji w stosunku do rzeczywistości, podkreślali, że poezja rości sobie pretensje, aby odmieniać rzeczywistość, pouczać odbiorców. [...] Testament, przeniesiony na grunt literatury, zostaje wyrwany z kontekstu prawnego, umiejscowiony w odmiennej sytuacji komunikacyjnej, pozbawiony obwarowań prawnych odnoszących się do jego formy i składników, przestaje także wywoływać skutki prawne, wyraźnie zmieniają się jego forma oraz funkcja. Forma poetycka nie jest jednak wyłącznie grą z odbiorcą świadomym korzeni testamentu, lecz bywa częstokroć istotnym nośnikiem przesłania duchowego dla następnych pokoleń. Wraz z przeniesieniem formy testamentu do literatury stopniowej modyfikacji ulegało również samo słowo testament, które od najdawniejszych czasów oznaczało 'przymierze' (np. Stary Testament), później w sferze prawa 'ostatnią wolę' [...]. Od początku XX wieku obserwować już można kształtowanie się nowego, przenośnego znaczenia, najpierw w połączeniu testament polityczny 'słowa zawierające program dla zwolenników odchodzącego lub umierającego męża stanu' [...], a współcześnie odnotowywanego jako nazwa dzieła literackiego lub filmowego, zawierającego przesłanie dla potomnych [...]. Mamy więc nadal do czynienia ze spuścizną - nie materialną, lecz duchową.

Źródło: Katarzyna Wyrwas, Testament poetycki jako wtórny gatunek mowy, [w:] Gatunki mowy i ich ewolucja, t. 5: Gatunek a granice, red. D. Ostaszewska, J. Przyklenk, Kraków 2015, s. 224-228.

1. Podaj trzy odmienne znaczenia słowa testament.

2. Wymień jedno podobieństwo i jedną różnicę zachodzące pomiędzy testamentem prawnym i literackim.

Uzupełnij schemat:

Do kogo zwraca się nadawca? Znajdź w tekście apostrofy pozwalające określić odbiorcę wypowiedzi lirycznej.

Co oznacza spalenie serca w aloesie? Czego poeta oczekuje od przyjaciół? W odpowiedzi wykorzystaj informacje o roślinie.

Jaka rolę osoba mówiąca przypisuje matce?

Kogo podmiot liryczny czyni swoim spadkobiercą i co mu pozostawia? W odpowiedzi zwróć uwagę na metafory „ta siła fatalna" i „zjadacze chleba".

Określ odczucia osoby mówiącej. Z czego wynikają?

Jaki nastrój panuje w wierszu. Czym jest wywołany?

Jak siebie charakteryzuje podmiot liryczny? Nazwij wartości, którymi się kieruje.

Jak siebie charakteryzuje podmiot liryczny? Nazwij wartości, którymi się kieruje.

Jaką funkcję pełni w utworze topos ojczyzny jako okrętu. Jaką określa postawę podmiotu lirycznego.

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ!

Wszystkie materiały są własnością intelektualna wydawnictw: GWO, WSiP, Nowa Era, Operon i Stentor. Zebrane w jednym miejscu służą tylko i wyłącznie do celów edukacyjnych.

# data[].attributes.attachment_link.description
Każdy z nas chciałby coś po sobie pozostawić i dobrze zapisać się w pamięci innych. Świadectwem naszego życia są różne dokonania, sukcesy, rodzina, wspomnienia bliskich, z którymi spędzaliśmy czas. Twórcy zapisują się w pamięci także poprzez swoje dzieła. To one stają się najważniejszą spuścizną i pomnikiem na cześć artysty.

# data[].attributes.attachment_link.title
Digitalni i kreatywni-nauczyciele z pasją | Facebook

# data[].attributes.attachment_link.description
Grupa powstała po to, aby dzielić się wiedzą i doświadczeniem z wykorzystania różnorodnych narzędzi TIK, metod aktywizujących i nieszablonowych sposobów prowadzenia lekcji.

# data[].attributes.body
https://stejk.org/generator-memow?fbclid=IwAR1LoryqZ_fp7cypDiP-hh_2UMoCOSxdcDqProTR6b3PbWdi-Tjiy7Mnq90

# data[].attributes.attachment_link.description
Generator memów z tekstem w dowolnym miejscu, na górze, środku, dole, gotowym lub własnym tłem a potem zapisz na dysk. Memy bez publikacji.

# data[].attributes.body
https://paniprocesor.blogspot.com

# data[].attributes.attachment_link.description
Przygotowując się do prowadzenia warsztatów dziennikarskich natknęłam się na pewną sugestię. Otóż można przygotować całe gazetki szkolne nawiązujące do treści książek bądź parafrazujące lektury szkolne lub tylko wybrane zagadnienia. Co Wy na to? Tutaj zamieszczam pomysły dotyczące "Wesela". W którymś z kolejnych postów zamieszczę pomysły innych, w tym S.