# data[].attributes.headline
Շողեր Հարությունյան<

# data[].attributes.body
Շողեր Հարությունյան
Էլեն Կարապետյան
Սամվել Փանոսյան
Կարո Կարոյան
Հերմինե Ավետիսյան
Գագիկ Խաչատրյան

# data[].attributes.headline
Արտակարգ իրավիճակների նախարարություն

# data[].attributes.subject
Արտակարգ իրավիճակների նախարարություն

# data[].attributes.body
Արտակարգ իրավիճակների հանդիպելիս անհրաճեշտ է անհապաղ ահազանգել ԱԻՆ-911

# data[].attributes.headline
Հասմիկ Վարդանյան

# data[].attributes.body
Հասմիկ Վարդանյան
Սերգեյ Վերանյան
Արգիշտի Հելհելյան

# data[].attributes.headline
Սերգեյ ՎերանյանԴ

# data[].attributes.body
Սերգեյ Վերանյան
Դիանա Այվազյան
Հերմինե Ավետիսյան
Մարտա Մովսեսյան

# data[].attributes.headline
Լիանա ՂարիբյանՍյ

# data[].attributes.body
Լիանա Ղարիբյան
Սյուզաննա Մելքոնյան
Լիանա Մնացականյան
Քրիստինե Սարգսյան

# data[].attributes.headline
Քիմ. զենքի ազդեցությունները 

# data[].attributes.subject
Քիմ. զենքի ազդեցությունները 

# data[].attributes.body
Նյարդակաթվածային ազդեցություն
Նյարդակաթվածային ազդեցությունները լինում են գոլորշու, կաթիլահեղուկային վիճակում և մարդու օրգանիզմ են թափանցում շնչառական, աղեստամոքսային ուղիներով։ Ախտահարում են նյարդային համակարգը։ Կայուն են։ Ախտահարման նշաններ են՝ թքարտադրություն, շնչառության դժվարություն, բիբերի նեղացում, կաթվածահարություն։ Դրանք ամենավտանգավոր թունավոր նյութերն են։ Այս խմբին են դասվում զարինը, զոմանը, VX-գազը։

Մաշկառեզորբտիվ ազդեցության

Մաշկառեզորբտիվ ազդեցության փունավոր նյութերը կաթիլահեղուկային և գոլորշման վիճակում ախտահարում են մաշկը և աչքերը։ Գոլորշին ներշնչելիս ախտահարվում են շնչուղիները և թոքերը, վարակված սնունդ և ջուր ընդունելիս՝ մարսողական օրգանները։ Առաջանում է օրգանիզմի թունավորում։ Այս թունավոր նյութերի պայմաններում անհրաժեշտ է պաշտպանվել հակագազով և պաշտպանիչ հագուստով։ Այս խմբին են դասվում իպրիտ, լուիզիտ։

Հեղձուցիչ ազգեցություն

Հեղձուցիչ ազգեցություններն օրգանիզմի վրա ազդում են շնչառական օրգանների միջոցով։ Ախտահարման նշաններ են՝ քաղցրանման տհաճ համ բերանում, գլխապտույտ, հազ, թուլություն։ Վարակման օջախից դուրս բերելուց հետո այդ ազդեցությունները գրեթե վերանում են, որը խաբուսիկ է, ընդամենը գաղտնի շրջան, որին հաջորդում են լուրջ խանգարումներ։ Սրանք են ֆոսգեն, դիֆոսգեն։

Ընդհանուր ազդեցություն

Ընդհանուր ազդեցությունները շատ թունավոր են՝ մահացու ազդեցության, ախտահարում են և՛ մաշկով, և՛ շնչառական, մարսողական ուղիներով։ Տուժածին ներարկում են հակաթույն, երբեմն կատարում են արհեստական շնչառություն և շտապ տեղափոխում բուժկետ։ Այս խմբի ներկայացուցիչներն են կապտաթթուն, քլորցիանը

Գրգռիչ ազդեցություն

Գրգռիչ ազդեցություններն առաջացնում են սուր այրոց և ցավ բերանում, կոկորդում ու աչքերում, արցունքազատում, շնչառության դժվարություն։ Պաշտպանության համար օգտագործվում է հակագազ։ Սրանք ժամանակավոր ազդեցության թունավոր նյութեր են։ Բաժանվում են 2 խմբի՝ արցունքաբերներ (CS, CN, PS) և փռշտոց առաջացնող (DM, DA, DC)։ Առավել հաճախ կիրառվում են դրանց համակցված տարբերակները։

Հոգեքիմիական ազդեցություն

Հոգեքիմիական ազդեցությունները ազդում են կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա և առաջ բերում հոգեկան ու ֆիզիկական խանգարումներ։ Պաշտպանության համար օգտագործվում է հակագազ։ Այս թունավոր նյութերով ախտահարվածի մարմնի վարակված մասերը պետք է մշակել օճառաջրով, աչքերը և քիթ-բերանը մաքրել ջրով։ Սրանք են BZ, LSD:

# data[].attributes.body
Լատենտային շրջանից հետո առաջանում է ուժեղ հազ, հևոց և դեմքի ու շուրթերի կապտություն։ Արագ զարգացող իդեմիան տանում է շնչահեղձության։ Արյան ճնշումը կտրուկ ընկնում է, հիվանդը սկսում է շնչել աղմուկով և վերջապես մահանում։ Ֆոսգենի մեծ կոնցենտրցիաներով թունավորման ժամանակ իդեմիան չի զարգանում։ Հիվանդը սկսում է խորը շնչել, ընկնում է գետնին, սկսում է թպրտալ, երեսի գույնը սկսում է կապտել և հիվանդը մահանում է։ Հեգլերը ֆոսգենով թունավորումը նկարագրում էր այս օրինակով՝

| Ուժեղ և առողջ մի երիտասարդ, գետով անցնելիս պատահական ընկավ ֆոսգենի ամպի մեջ: Նա արագ դուրս եկավ տհաճ հոտովմթնոլորտից` բարձանալով ցամաք: Հետո երիտասարդը դիմեց բժշկին իր մոտ առաջացած հազի պատճառով: Բժիշկը չկարողացավ հայտնաբերել հիվանդության որևէ նախանշաններ, սակայն նա հիվանդին զննեց շատն լավ: Բժշկի բաղադրատոմսին հետևելով նա գնաց քայլելու: Դրանից հետո չորս ժամ անց նրան բերեցին հիվանդանոց խորացված իդեմայով և ուժեղ ցիանոզով, բայց նրա սրտիաշխատանքը շատ լավ էր: Դրանից 4,5 ժամ անց հիվանդը մահացավ:- Հեգլեր |

Մունտշը այսպես է նկարագրել ֆոսգենով թունավորումը՝

| Ցիանոզը և հևոցը հասնում են իրենց բարձրագույն աստիճանին, սկսում են տնքալ և խնդրել օդ: Մահացողը կարծես թե խեղդվում է սեփական հեղուկում, որը լցնում է նրա թոքերը ...- Մունտշ

# data[].attributes.headline
Նիկոլայ Զելինսկի

# data[].attributes.subject
Նիկոլայ Զելինսկի

# data[].attributes.body
1884թ. ավարտել է Օդեսայի համալսարանը: Հիմնականում զբաղվել է օրգանական կատալիզի, ածխաջրածինների և նավթի քիմիայի հարցերով։ Նավթի ծանր ածխաջրածինների կատալիտիկ ճեղքմամբ ստացել է նոր բենզիններ և արժեքավոր արոմատիկ ածխաջրածիններ, որոնք ներկերի, պայթուցիկ նյութերի, սինթետիկ կաուչուկի են սինթեզի համար ելանյութեր են։ Ստեղծել է ածխային հակագազը (191)։ Զելինսկին արժանացել է պետական մրցանակի

# data[].attributes.headline
I հակագազը Զելինսկու կողմից

# data[].attributes.subject
I հակագազը Զելինսկու կողմից

# data[].attributes.headline
Հակաթույներ (Անտիդոտներ)

# data[].attributes.subject
Հակաթույներ (Անտիդոտներ)

# data[].attributes.body
Հակաթույներ, անտիդոտներ (Հունարեն` άντιζοτος-ընդդեմ տրվող),թունավորումները բուժող դեղամիջոցներ, վնասազերծում են թույները և օրգանիզմում կանխարգելում դրանց ազդեցությունը։

Լինում են տեղական և ռեզորբցիոն ազդեցության հակաթույներ։ Տեղական ազդեցության հակաթույները (ակտիվ ածուխ, հիմքեր) տրվում են նախքան թույնի ներծծվելը և օրգաններն ու հյուսվածքներին անցնելը. վնասազերծում են թույները, մաշկի և լորձաթաղանթների վրա։ Հակաթունային արդյունքն այդ խմբի նյութերի և թույների ֆիզիկա-քիմական (ադսորբցում) ու քիմական (օքսիդացում, չեզոքացում, չլուծվող աղերի առաջացում) փոխազդեցության հետևանք է։ Ռևզորբցիոն ազդեցության հակաթույնները տրվում են թույներն արյուն այնուհետև՝ հյուսվածքներ ու օրգաններ անցնելուց հետո։ Հակաթունային արդյունքն ստացվում է հակաթույնի և արյան մեջ շրջանառվող թույնի փոխազդեցության շնորհիվ կամ հյուսվածքներից թույնի անմիջական դուրս մղումով։ Այդպիսի հակաթույներ են՝ ունիթիոլը, բրիտանական անտիլյուիզիտը (ԲԱԼ), հունգարական դիկապտոլը, չեխական դիմեկապտոլը և գերմանական (ԳԴՀ) դիթիոգլիցերինը, որոնք վնասազերծում են սնդիկի, քրոմի, զառիկի և այլ մետաղների(բացի կապարից) միացությունները։

# data[].attributes.headline
Քաղպաշտպանություն

# data[].attributes.subject
Քաղպաշտպանություն

# data[].attributes.body
Բնակչության պաշտպանությունը զանգվածային ոչնչացման զենքից, մարդկանց առողջությունը և կյանքը պաշտպանելու նպատակով զանգվածային ոչնչացման զենքի (ԶՈԶ) վնասակար ազդեցությունը թուլացնելու կամ կանխելու համար ձեռնարկվող կազմակերպական, ճարտարագիտական, բժշկական և այլ միջոցառումների համալիր։

ԶՈԶ-ից պաշտպանությունը կազմակերպում է քաղաքացիական պետը, իրականացնում են քաղաքացիական պաշտպանության համապատասխան շտաբները, ծառայություններն ու կազմակերպությունները՝ հակառակորդի կողմից կիրառված զենքի մասշտաբներին և քաղաքացիական պաշտպանության ու զորքերի հնարավորություններին համապատասխան։ ԶՈԶ-ի տեսակներն են միջուկային, քիմիական և կենսաբանական զենքերը։

# data[].attributes.headline
Պաշտպանությունը ԶՈԶ-ից

# data[].attributes.subject
Պաշտպանությունը ԶՈԶ-ից

# data[].attributes.body
Սանիտարա-քիմիական պաշտպանություն, զանգվածային ախտահարման զենքերից պաշտպանություն, միջոցառումների համախումբ, որը կիրառվում է երկրի զորքը, բնակչությունը և ժող․ տնտեսության օբյեկտները հակառակորդի միջուկային, քիմիական և բակտերիալոգիական զենքից պաշտպանելու նպատակով։ Զորքի պաշտպանությունը կազմակերպում են բոլոր հրամանատարները և շտաբները, որոնց հիմնական խնդիրներն են՝ հակառակորդի միջուկային, քիմ․ և բակտերիալոգիական զենքի կիրառման արդյունավետության առավելագույն նվազեցումը, զորքի մարտունակության արագ վերականգնումը են։ Զորքի պաշտպանության միջոցներն են՝ տեղանքի վրա նրանց տարակենտրոնացումը, խնամքով քողարկումը, օդանավակայանների տեղաբաշխման շրջանները պարբերաբար փոխելը, ռադիոակտիվ, քիմ․ և բակտերիալոգիական զենքերով տեղանքի վարակվածության մասին հատուկ ազդանշաններով զորքին հայտնելը, պաշտպանության անհատական մի¬ ջոցներից, խրամատներից, թաքստոցներից, հատուկ սարքավորված ապաստարաններից օգտվելը։ Զինամթերքները, տեխնիկան և նյութական միջոցները պահպանվում են տարբեր թաքստոցներում։ Հակառակորդի զանգվածային ախտահարման զենքի օգտագործման հետևանքների մասին տեղեկություններ ստանալու նպատակով զորքի գործողությունների գոտիներում և տեղաբաշխման շրջաններում անցկացվում է ռադիացիոն, քիմիական և բակտերիալոգիականհետախուզություն։ Որոշվում են անձնակազմի, զինամթերքների, նյութական միջոցների մոտավոր կորուստները, վարակման, ավերածությունների, հրդեհների, նավերի ջրասուզ- ման հնարավոր գոտիները և հարձակման հետևանքների վերացման աշխատանքնե¬ րի բնույթն ու ծավալը։ Անցկացվում են հակահամաճարակային, սանիտարահիգիենային, հատուկ կանխարգելիչ և բժշկական այլ միջոցառումներ։ Անձնակազմի ճառագայթահարումը կանխելու նպատակով սահմանվում է հսկողություն, որոշվում են մարդկանց, զինամթերքների, մարտական տեխնիկայի, տրանսպորտի, նյութական միջոցների և ջրի վարակվածության աստիճանը

# data[].attributes.headline
Միջուկային զենքից պաշտպանությունը

# data[].attributes.subject
Միջուկային զենքից պաշտպանությունը

# data[].attributes.body
Միջուկային պայթյունի հարվածային ալիքի ազդեցությունից ամենահուսալի պաշտպանության միջոցը կոլեկտիվ ապաստարաններն են, որոնք սարքավորվում են բնակելի տների, վարչական ու արտադրական շենքերի նկուղային հարկերում։ Տիպային ապաստարաններում տեղադրվում են զտիչ-օդափոխիչ սարքեր՝ օդը մաքրելու համար, շենքը հերմետիկացվում է, և հարմարեցվում վթարային ելք։ Ապաստարանում ստեղծվում են սննդամթերքի, ջրի և դեղորայքի պաշարներ՝ սնվելու և առաջին բուժօգնություն ցույց տալու համար։ Որպես ապաստարան կարելի է օգտագործել նաև քարայրերը, ռելիեֆային ճեղքերն ու հանքահորերը։ Այդ նպատակով կարելի է օգտագործել նաև մետրոպոլիտենը։ Որոշակի պաշտպանիչ հատկություններ ունեն նաև ծածկված ապաստարանաճեղքերը, խրամատներն ու առանձին սարքած մառանները. առուները, խանդակները, կարելի է օգտվել բլուրների ու բարձունքների հակառակ լանջերից։ Եթե ապաստարանից օգտվելն անհնար է, ապա պայթյունի լուսարձակումը տեսնելիս պետք է անմիջապես պառկել գետնին՝ դեմքով դեպի գետինը, գլուխը կամ ոտքերը դեպի պայթյունի կողմը։ Անհրաժեշտ է հեռու մնալ շենքերից ու այլ շինություններից, որոնք կարող են պայթյունից փլվել։
Հարվածային ալիքից վնասվելիս ամենագլխավոր միջոցառումը արտաքին արյունահոսության դադարեցումն է, շնչահեղձության ժամանակ օգնություն ցույց տալը, շոկի կանխարգելումը, ոսկրերի կոտրվածքների և փափուկ հյուսվածքների ծավալուն վնասվածքների դեպքում՝ վերջույթներիանշարժացումը։ Հարվածային ալիքից կարող են առաջանալ վնասվածքներ, հոդախախտումներ, կոտրվածքներ, շնչառության կանգ, շոկ։

# data[].attributes.headline
Միջուկային զենքի օգտագործման հետևանքները

# data[].attributes.subject
Միջուկային զենքի օգտագործման հետևանքները

# data[].attributes.body
Միջուկային զենքի հարվածային ալիքը մարդուն վնասում է ալիքի ճակատում ստեղծված հավելյալ ճնշման, ինչպես նաև օդային միջավայրի արագընթաց շարժման միջոցով։

Հարվածային ալիքի ազդեցությամբ թաքստոցից դուրս գտնվող մարդը կարող է շպրտվել զգալի հեռավորություններ

Մարդիկ կարող են ստանալ նաև երկրորդային վնասվածքներ՝ հարվածային ալիքի հսկայական ավերիչ ուժից առաջացած շինությունների փլվածքներից, ապակու բեկորներից, որոնք հարվածային ալիքի հետ շարժվում են հսկայական արագությամբ։ Վնասվածքների հիմնական տեսակներն են՝ մեխանիկական ծանր վնասվածքներն ու սալջարդները, քերծվածքներն ու ոսկրերի կոտրվածքները, հոդախախտումները, ներքին օրգանների պատռվածքները և այլ:

Վնասվածքի ծանրությունը կախված է պայթյունի էպիկենտրոնից եղած հեռավորությունից և մարդկանց պաշտպանվածոլթյան աստիճանից։

# data[].attributes.headline
Կենսաբանական զենքի առանձնահատկություններն ու հետևանքները

# data[].attributes.subject
Կենսաբանական զենքի առանձնահատկություններն ու հետևանքները

# data[].attributes.body
Բարձր պոտենցիալ արդյունավետություն, որը պայմանավորված է հարուցչի վիրուլենտականությամբ, այսինքն կենսաբանական զենքի չնչին քանակները կարող են առաջացնել զանգվածային ախտահարումներ և ընդգրկել մեծ տա-րածքներ, օր. ընդունվում է, որ մեկ գր. մագուր բոտուլինային տոքսինը բա-վական է մեկ մլն. մարդու մոտ մահացու թունավորում առաջացնելոի համար;

Կոնտագիոզ հատկություն, այսինքն փոխանցվում է հիվանդից առողջին և արագ փոխանցվում շրջապատող մարդկանց, կենդանիների մեջ;

Վարակիչ ազդեցության երկարատևությամբ, որը պայմանավորված է արտաքին միջավայրում հարուցիչների կայունությամբ (խոլերիայի հարուցիչները պահպանվում են ջրում մինչև 21-21 օր, սիբիրյան խոցիհա-րուցիչները հողում պահպանվում են տասնյակ տարիներ);

Գաղտնի (ինկուբացիոն) շրջանի առկայությամբ;

Հայտնաբերման դժվարությամբ, քանի որ կենսաբանական միջոցները չունեն արտաքին նշաններ (հոտ, գույն), նրանց կարելի է հայտնաբերել լաբորատոր բարդ մեթոդների օգնությամբ: Այդ պատճառով շատ հաճախ որպես կենսա-բանական հարձակման ազդանշան է ծառայում առաջին հիվանդների ի հայտ գալը;

Ընտրողական ազդեցությամբ, որը արտահայտվում է նրանում, որ կենսաբանական որոշ միջոցները ազդում են մարդկանց վրա, ուրիշները կենդանիների, երրորդներն էլ բույսերի վրա;

Հիվանդությունները ախտորոշելու դժվարությամբ հատկապես երբ օգտագործում են անսովոր փոխանցման մեխանիզմներով հարուցիչներ;

Արտադրության մատչելիությամբ:

# data[].attributes.headline
Քիմիական զենք

# data[].attributes.subject
Քիմիական զենք

# data[].attributes.body
Օգտագործման դեպքեր

Իպպրի երկրորդ ճակատամարտ, Առաջին Աշխարհամարտ

Սա պատմության առաջին քիմիական գրոհն էր: 1915 թվականի ապրիլի 22-ին Գերմանիան քլոր գազ օգտագործեց Անտնատի զորքերի դեմ՝ բելգիական Իպր քաղաքի մերձակայքում: Գերմանական ճակատի երկայնքով, 8 կիլոմետրանոց հատվածում, քլոր գազով լցված բալոններ շարեցին, որոնք երեկոյան բացելով՝՝ թունավոր ամպ գոյացրին: Քլորային ամպը շարժվեց դեպի ոչ մի պաշտպանություն չունեցող զորքերը և արդյունքում 15000 զինվոր սուր թունավորում ստացավ, որոնցից 5000-ը մահացավ: Մեկ ամիս անց գերմանացիները կրկնեցին գրոհը, բայց այս անգամ Արևելյան ռազմաճակատում: Այս անգամ էլ թունավորվեց 9000 զինոր, որոնցից 1200-ը զոհվեց:

Քիմիական զենքի կիրառությունը ճապոնիայի կողմից՝ Չինաստանի դեմ պատերազմում

Այս դեպքերը տեղի են ունեցել 2-րդ համաշխարայինի տարիներին, Ճապոնիան պարբերաբար օգտագործում էր քիմիական զենք՝ ընդդեմ Չինաստանի: Ավելին, Ճապոնիան ոչ միայն օգտագործում էր այդ զինատեսակը, այլ համարում էր այն խիստ արդյունավետ, որովհետև դրա ինքնարժեքը չէր գերազանցում սովարական զինամթերքի գինը, իսկ դրա կիրառության դեպքում սեփական անձնակազմի շրջանում զոհերը մինիմալի էին հարցվում:Ճապոնիայի կայսեր հրամանով ստեղծվեցին հատուկ ստորաբաժանումները, որոնք զբաղվում էի թունավորող նյութերի նորանոր տեսակների մշակմամբ: Առաջին անգամ Ճապպոնիան քիմիական զենք օգտագործեց չինական Վոցյույ քաղաքի ռմբակոծությունների ժամանակ, երբ ինքնաթիռներց ավելի քան 1000 ավիառումբ էր նետվել: Ավելի ուշ ճապոնական զորքերը 2500 քիմիական արկ բաց թողեցին չինական ուժերի վրա՝ Դինսյանի ճակատամարտի ժամանակ, սակայն այսքանով էլ նրանք չսահմանափակվեցին և շարևունակեցին քիմիական զենք օգտագործել մինչև պատերազմի ավարտը: Ընդհանուր առմամբ, ճապոնական քիմիական գրոհները խլել են 50,000 խաղաղ մարդու և զինվորականի կյանք:

ԱՄՆ-ի էկոլոգիական պատերազմն ընդդեմ Վիետնամի

Հայտնի է, որ Վիետնամական պատերազմում նահանգներն ակտիվորեն օգտագործվում էին թունավոր միջոցներ, որոնցից պաշտպանվելու ոչ մի շանս տեղաբնակները չունեին:Պատերազմի ողջ ընթացքում՝ սկսած 1963 թվականին, ամերիկացիները 72 միլլիոն լիտր «Agent Orange» կոչվող քիմիկատից են շաղ տվել ինքնաթիռներից: Այս քիմիկատն օգտագործվում էր ջունգլիների ոչնչացման համար, որոնք պարտիզղաններն օգտագործում էին որպես թաքստոց:Արդյունքում, այս քիմիական գրոհներից տուժել է ընդհանուր առմամբ 4,8 միլլիոն մարդ, իսկ նրանց զգալի մասը իր վրա է զգացել հետևանքները արդեն պատերազմից հետո:

Տոկիոյի մետրոյի զարինային գրոհը

1994 թվականի հունիսին Մացումոտո քաղաքով անցավ մի բեռնատար, որի մեջ գտնվում էր գլորոշիացնող սարք, որի մակերևույթին զարին էր քսված: Զարինը քիմիական միջոց է, որը ներթափանցում է օրգանիզմ շնչառական ուղիներով՝ առաջացնելով նյարդային համակարգի պարալիչ: Զարինի գոլորշիացման արդյունքում սպիտակավուն մառախուղ էր գոյանում, ուստի ահաբեկիչնեը վախեցան և դադարեցրին գրոհը, սակայն այդ կարճ ժամանակն էլ բավական էր, որպեսզի թունավորվեր 200 մարդ, որոնցից 7-ն այնոււհետև մահացավ:
1995 թվականի մարտին, Տոկիոյի մետրո մտավ 5 մարդ, որոնցից յուրաքանչյուրի ձեռքում փաթեթներ էին՝ լցված զարինով: Ահաբեկիչները ծակեցին իրենց փաթեթները 5 տարբեր գնացքներում և գազն արագորեն տարածվեց մետրոպոլիտենով մեկ:

Իրաքյան պատերազմ

Իրաքյան պատերազմի ժամանակ քիմիական զենք կիրառվել է բազմիցս, ընդ որում, այս զազրելի քայլին դիմում էին մարտնչող բոլոր կողմերը: Օրինակ, իրաքյան Աբու Սայդա գյուղում մայիսի 16-ին պայթեց քլորին գազով լցված ռումբ, ինչ արդյունքում զոհվեց 20 և վիրավորվեց 50 մարդ: Ավելի վաղ՝ մարտ ամսին, սուննիական Անբար նահանգում ահաբեկիչները պայթեցրեցին քլորինային մի քանի ռումբ, ինչի արդյունքում տուժեց ավելի քան 350 մարդ: Քլորինը մահացու ազդեցություն ունի մարդու վրա, այն մահացու վնասվածքներ է հասցնում մարդու շնչառական համակարգին, իսկ ուժեղ ազդեցությնա դեպքում, այրվածքներ է առաջացնում մաշկի վրա:

Հալեպի ահաբեկչությունը

Սիրիական գրոհայինները բազմիցս են օգտագործել քիմիական զենք՝ քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում: 2013 թվականի մարտի 19-ին ապստամբերը հրթիռ արձակեցին, որը կրում էր քիմիական մարտագլխիկ: Հրթիռը պայթեց Հալեպում, ինչի արդյունքում բացի մեծ ավերածություններից, գրանցվեցին նաև մարդկկային բազմաթիվ զոհեր՝ 16 մարդ զոհվեց, իսկ 100 մարդ սուր թունավորում ստացավ: ԶԼՄ-ները մինչ օրս էլ չեն հաղորդում, թե կոնկրետ ինչ քիմիկատով էր զինված հրթիռը, սակայն ականատեսների վկայություններրի համաձայն, այդ գազը շնչելով, մարդիկ սկսում էին խեղդվել ու նրանց մոտ ջղաձգգումներ էին սկսվում:

# data[].attributes.headline
Քիմիական զենք

# data[].attributes.subject
Քիմիական զենք

# data[].attributes.body
Քիմիական զենք, զանգվածային խոցման զենք՝ հիմնված քիմիական նյութերի թունավոր հատկությունների վրա։ Զենքի հիմնական բաղադրամասերն են մարտական թունավոր նյութերը, դրանց տեղափոխման, կիրառման և կառավարման սարքերը։ Քիմիական զինամթերքի տարատեսակ է նաև երկակի (բինար) զինամթերքը։ Այն լիցքավորում է երկու ոչ թունավոր բաղադրամասերով, որոնք զինամթերքն օգտագործելիս միախառնվում են, առաջացնում մարտական թունավոր նյութ։ Երկակի զինամթերքի ստեղծումը հնարավորություն է տալիս ապահովել քիմիական զինամթերքի անվտանգ լիցքավորումը, փոխադրումը մեծ հեռավորությունների վրա և պաշարների ստեղծմանը։

Տարածքը, որի սահմաններում թունավոր նյութերի ազդեցության տակ տեղի են ունեցել մարդկանց և գյուղատնտեսական կենդանիների զանգվածային ախտահարումներ, կոչվում է քիմիական վարակման օջախ։ Քիմիական վարակման օջախը և այն տարածքը, որի վրա նստել է ախտահարող խտությամբ վարակված օդի ամպը, կոչվում է քիմիական վարակման գո

Քիմիական զենքի թվին են պատկանում նաև հատուկ թունավոր նյութերը (հերբիցիդներ և դեֆոլիանտներ), որոնք նախատեսված են բույսերը ոչնչացնելու համար։ Քիմիական զենքը լայնորեն կիրառվել է առաջին աշխարհամարտի ժամանակ (1914-1918)։

# data[].attributes.headline
Կենսաբանական զենքից պատշտպանություն

# data[].attributes.subject
Կենսաբանական զենքից պատշտպանություն

# data[].attributes.body
Կենսաբանական զենքից պաշտպանությունը հիմնականում բաղկացած է մի քանի գործողություններից, որոնք ուղղված են հարձակումը գրանցելու ու նրա հետևանքները իմանալու, վարակված օբյեկտների ախտահանման, ինչպես նաև անհատական կամ կոլեկտիվ պաշտպանության միջոցներ ձեռնարկելու ու հարձակման հետևանքների վերացման վրա։ Պաշտպանությունը հիմնված է սովորական հակահամաճարակային միջոցառումների համակարգի վրա, որը համալրվում է միայն մի քանի հավելյալ հատուկ միջոցառումներով։

Կենսաբանական զենքի ազդեծության գոտիում հայտնված օբյեկտները սովորաբար չեն ախտահանում, քանի որ այդ ախտահանումը ավելի հեշտ տեղի է ունենում բնական արևահարման (ինսոլացիայի) ու այլ բնական գործոնների ներքո։ Միայն առաձնին դեպքերում կարող է անհրաժեշտ լինել ախտահանել որոշ կառույցներ, պահոցներ և մեծ տարածքներ, ինչպես նաև որոշ իրեր ու սնունդ։

Անհատական պաշտպանության ժամանակ կարևոր դեր է խաղում շնչառական ուղիների պաշտպանությունը։ Ամենահուսալի պաշտպանությունը ապահովում է սովորական հակագազը։ Կոլեկտիվ պաշտպանության դեպքում գործում են տարբեր տիպի ֆիլտրող սարքեր և օդի ախտահանման այլ միջոցներ։

# data[].attributes.headline
Կենսաբանական զենք

# data[].attributes.subject
Կենսաբանական զենք

# data[].attributes.body
Պատմություն
Կենսաբանական զենք օգտագործել են նույնիսկ հին ժամանակներում։ Կենսաբանական զենքի ամենաառաջին օգտագործումը գրանցված է մ.թ.ա 6 դարում՝ ասորիների կողմից։ Այն օգտագործվել է նաև ժանտախտի տարածման ժամանակաշրջանում։ Այդ ժամանակ ամրոցների պարիսպներից ներս էին նետում ժանտախտով վարակված մարդկանց դիակները, որպեսզի բնակչության մեջ այդ հիվանդության համաճարակը ստեղծեն։ Կենսաբանական զենքը լայնորեն օգտագործվել է նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ հատկապես Մեծ Բրիտանիայի կողմից։ Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին մահացել է հենց կենսաբանական զենքի օգտագործման պատճառով։

Տարածվածություն

Ըստ որոշ տվյալների՝ կենսաբանական զենք կարող են ունենալ 14 երկիր, այդ թվում՝ Ռուսաստան, Իրաք, ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա, Չինաստան, Եգիպտոս, Իրան, Սիրիա, Իսրայել, Լիբիա, Հարավային Կորեա, Ֆրանսիա, Կանադա և Թայվան։ Դրանցից 5–ը՝ ԱՄՆ-ը, Ռուսաստանը, Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան ու Կանադան պաշտոնապես հայտարարել են, որ ունեցել են կենսաբանական զենքի մշակման նախագծեր։

Չնայած դրան՝ բազմաթիվ երկրներ ընդունել են կենսաբանական զենքի չօգտագործման կոնվենցիան։ Այն ընդունվել է 1972 թվականին և սկսել է գործել 1975 թվականից։

# data[].attributes.headline
Ատոմային ռումբ

# data[].attributes.subject
Ատոմային ռումբ

# data[].attributes.body
Ատոմային և ջրածնային ռումբերը միջուկային զենքեր են, սակայն այդ զենքերի գործունեությունը տարբեր է: Պայթյունի ընթացքում միջուկային (ատոմային) ռումբում էներգիան ազատվում է պլուտոնիումի կամ ուրանի 235 ծանր միջուկների փլուզման հետեւանքով, հետագայում ավելի թեթև միջուկների ձևավորմամբ, և հիդրոէներգիայի արտանետումը առաջանում է ջրածնի միջուկների ջերմային միացման շնորհիվ:Միջուկային ռումբի մեջ էներգիայի բացթողումը սկսվում է ռումբի մեջ գտնվող նյութի (ուրանի կամ պլուտոնիումի) ուրվագծերի պայթյունից հետո: Պայթյունից հետո իզոտոպները քայքայվում են և սկսում են գրավել նեյտրոնները: Ընթանում է շղթայական գործընթաց՝ ատոմով: Բոլոր ատոմների ոչնչացումից հետո սկսվում է միջուկային ռեակցիա: Երբ լիցքավորման զանգվածը հասնում է կրիտիկական մակարդակի, հսկայական քանակությամբ էներգիա է անջատվում, որը, ի վերջո, հանգեցնում է պայթյունի:

# data[].attributes.attachment_link.title
Аргументы и Факты: новости России и мира

# data[].attributes.attachment_link.description
Аргументы и Факты: круглосуточное ежедневное обновление новостей России и мира, репортажи, истории. Темы в формате вопрос-ответ, инфографики, фото и видеоматериалы. Полнотекстовые выпуски газеты, архив номеров

# data[].attributes.headline
Ռոբերտ Օպենհեիմեր

# data[].attributes.subject
Ռոբերտ Օպենհեիմեր

# data[].attributes.body
Օպենհեյմերը 1925-ին ավարտել է Հարվարդի համալսարանը, 1925–26-ին գիտելիքները կատարելագործել Քեմբրիջի, 1927-ին՝ Գյոթինգենի համալսարաններում։ 1929–47 թթ-ին աշխատել է Կալիֆոռնիայի համալսարանում ու տեխնոլոգիական ինստիտուտում, 1936-ից՝ պրոֆեսոր։

1939–45-ին Օպենհեյմերը ղեկավարել է ԱՄՆ-ում ատոմային ռումբի ստեղծման աշխատանքները։ 1946–52-ին նա եղել է նաև ԱՄՆ-ի ատոմային էներգիայի հանձնաժողովի գլխավոր խորհրդատվական կոմիտեի նախագահը։1947–66-ին Պրինստոնի հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրենն է Ջրածնային ռումբի ստեղծման դեմ հասարակական ելույթների և ատոմային էներգիան միայն խաղաղ նպատակներով օգտագործելու կոչերի համար 1953-ին Օպենհեյմերը զրկվել է բոլոր պաշտոններից, ԱՄՆ-ի կառավարության կողմից մեղադրվել «անօրինապահ լինելու» մեջ, արգելվել է նրա մասնակցությունը գաղտնի աշխատանքներին։

Օպենհեյմերը մի շարք երկրների գիտությունների ակադեմիաների անդամ էր, 1948-ից՝ նաև Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերության նախագահ։

Աշխատանքները վերաբերում են միջուկային ֆիզիկային, քվանտային մեխանիկային,իզոտոպների բաժանման, տիեզերական ճառագայթների, տարրական մասնիկների ֆիզիկային, տեսական աստղաֆիզիկային։

Մշակել է երկատոմ մոլեկուլի կառույցի տեսությունը, բացահայտել գամմա-ճառագայթներում զույգերի առաջացման մեխանիզմը, զարգացրել միջուկները դեյտրոններով ռմբահարելուց առաջացող շարժընթացների տեսությունը։

Ամերիկացի ֆիզիկոս Մ. Ֆիլիպսի հետ Օպենհեյմերը մշակել է խզվող միջուկային ռեակցիաների տեսությունը ուսումնասիրել գամմա-ճառագայթների ներքին փոխարկումը (կոնվերսիա), պարզել այդ ճառագայթներում զույգերի առաջացման մեխանիզմը, մշակել տիեզերական հեղեղների կասկադային տեսությունը։

Օպենհեյմերի մի շարք ուսումնասիրություններ վերաբերում են նեյտրոնային աստղերի մոդելների հաշվարկներին։ Նա կանխագուշակել է նաև «սև խոռոչների» գոյությունը։

# data[].attributes.body
Զոման, նյարդալուծանքային թունավոր նյութ, մեթիլֆոսֆոնաթթվի պինակոլինային էսթեր։ Անգույն, քիչ ցնդող հեղուկ է, եռման ջերմաստիճանը՝ 42 °C (0,2 մմ սնդ․ սյուն), զտությունը՝ 1040 կգ/մ³։ Զոման սահմանափակ է լուծվում ջրում, օրգանական լուծիչներում՝ անսահմանափակ։ Հիդրոլիզվում է ջրով (շատ դանդաղ), թթուների, հիմքերի և ամինների ջրային լուծույթներով (զգալիորեն արագ)՝ առաջացնելով ոչ թունավոր նյութեր։ Մաշկի վրա ընկնելիս առաջացնում է ընդհանուր թունավորում։ Մահացու քանակությունը օդում՝ 0,02 մգհ ազդեցության մեկ րոպեի ընթացքում։ Պաշտպանվում են հակագազով և պաշտպանական հագուստով։

# data[].attributes.body
Իպրիտ, մանանեխի գազ․ ß․ ß՛- դիքլորդիէթիլսուլֆիդ, ալիֆատիկ շարքի թիոեթեր, S(CH₂CH₂Cl)₂։ Մաշկապալարային թունավոր նյութ է: Առաջին անգամ օգտագործել են 1917 թ. հուլիսի 12-ին անգլոֆրանսիական զորքի դեմ Բելգիայի Իպր քաղաքի մոտ (այստեղից էլ անվանումը)։ Անգույն հեղուկ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 14,5 °C, եռմանը՝ 217 °C, խտությունը՝ 1280 կգ/մ³ (15 °C-ում), լուծելիությունը ջրում՝ 0,05%։ Հեշտությամբ լուծվում է օրգանական լուծիչներում։ Տեխնիկական իպրիտն անդուր հոտով, մուգ դարչնագույն կամ սև հեղուկ է։ Շատ դանդաղ հիդրոլիզվում է ջրով։ Հիդրոլիզի արագությունը կտրուկ մեծանում է ալկալիների ներկայությամբ, ինչպես նաև տաքացնելիս և խառնելիս։ Եռանդուն փոխազդում է քլորացնող և օքսիդացնող նյութերի հետ՝ առաջացնելով ոչ թունավոր նյութեր։ Այս փոխազդեցությունները կիրառվում են իպրիտն ապագազացնելու համար։ Ծանր մետաղների, աղերի հետ առաջացնում է գունավոր կոմպլեքս միացություններ, որոնց վրա հիմնված է իպրիտի հայտնաբերումը (ինդիկացումը)։ Իպրիտը ստացվում է երկու եղանակով` էթիլենից ու ծծմբի քլորիդներից և թիոդիգլիկոլից՝ S(CH₂ CH₂OH)₂, ու աղաթթվից։ Իպրիտը պրոտոպլազմային թույն է. վնասում է մաշկը և աչքերը։ Գոլորշիները շնչելիս առաջանում են վերին շնչառական ուղիների և թոքերի ծանր վնասվածքներ։ Իպրիտին բնորոշ է ազդեցության «թաքնված շրջանը» (մինչև 12 ժամ և ավելի)։ Իպրիտի ազդեցությունից շնուղիները և մաշկը պաշտպանելու համար օգտագործում են հակագազ և հատուկ պաշտպանական հագուստ։ Համանման ֆիզիոլոգիական հատկություններով օժտված են RN(CH₂CH₂Cl)₂ ընդհանուր բանաձևով նյութերը (որտեղ R=CH₃, C₂H₅, CH₂CH₂Cl), որոնք պայմանականորեն կոչվում են ազոտային իպրիտներ՝ անգույն, բարձրաեռ հեղուկներ։ Շատ դանդաղ հիդրոլիզվում են ջրով․ հիմքերի ներկայությամբ հիդրոլիզն արագանում է։ քլորացնող կամ օքսիդացնող նյութերի փոխագդեցությունից առաջանում են ոչ թունավոր նյութեր։ Այս փոխազդեցությունները կիրառում են ազոտային իպրիտներն ապագազացնելու համար։ Ստացվում են երրորդային ß-օքսիէթիլամինների՝ RN(CH₂CH₂OH)₂ (որտեղ R=CH₃, C₂H₅, CH₂CH₂OH) հիդրօքսիլ-խմբերը քլորով փոխարինելով։ Ազոտային իպրիտները ճնշող ազդեցություն ունեն բջիջների բաժանման վրա, որի շնորհիվ մի քանիսը, ինչպես նաև դրանց ածանցյալները (էմբիխին, էնդօքսան են), կիրառվում են չարորակ ուռուցքների դեմ պայքարելու համար։

# data[].attributes.body
Հակագազ, մարդու շնչառական օրգանները, աչքերն ու դեմքը թունավոր նյութերից, ռադիոակտիվ փոշուց և օդում գազի կամ գոլորշու ձևով գտնվող այլ նյութերից պաշտպանող հիմնական անհատական միջոց (սարք)։ Հակագազերը լինում են զտող (ներշնչվող օդը գտում, մաքրում Է վնասակար նյութերից) և մեկուսացնող (շնչառական օրգանները լրիվ մեկուսացնում Է արտաքին միջավայրից՝ շնչառությունը կատարվում Է հակագազի պարկուճում ռեգեներացվող օդով)։ Վերջինս օգտագործվում Է այն դեպքում, երբ զտող հակագազը պաշտպանություն չի ապահովում, օրինակ՝ շրջապատում թթվածնի պակասության դեպքում։

# data[].attributes.headline
Անհատական պաշտպանման միջոցներ

# data[].attributes.subject
Անհատական պաշտպանման միջոցներ

# data[].attributes.body
Ըստ նշանակման՝ անհատական պաշտպանության միջոցները բաժանվում են հետևյալ խմբերի, մեկուսացնող միջոցներ՝ օդաճնշումային արտահագուստ, ջրամեկուսացնող արտահագուստ, սկաֆանդր։ Շնչառության օրգանների պաշտպանության միջոցներ՝ հակագազեր, շնչադիմակներ, օդաճնշումային սաղավարտներ, օդաճնշումային դիմակներ։ Հատուկ հագուստ՝ կոմբինեզոններ, բաճկոններ, տաբատներ, արտահագուստ, խալաթևեր, անձրևանոցներ, կիսամուշտակներ, գոգնոցներ, բաճկոնակներ, թևնոցներ ևն։ Հատուկ կոշիկ՝ ճտքակոշիկներ, երկարաճիտք կոշիկներ, կրկնակոշիկներ և այլն։ Ձեռքերի պաշտպանության միջոցներ՝ թաթմաններ, ձեռնոցներ, գլխի՝ սաղավարտներ, տարբեր ձևի գլխարկներ, դեմքի՝ դիմակներ, վահանակներ։ Լսողության օրգանի պաշտպանության միջոցներ՝ հակաձայնային սաղավարտներ, ականջակալներ և այլն, աչքի՝ պաշտպանական ակնոցներ։ Պաշտպան, հարմարանքներ՝ գոտիներ, դիէլեկտրիկ գորգեր, ձեռքի բռնիչներ, ծնկակապեր, արմնկակալներ, մաշկի պաշտպան, միջոցներ՝ լվացամիջոցներ, մածուկներ, քսուքներ և այլն։
Քաղաքացիական պաշտպանության մեջ անհատական պաշտպանության միջոցները նախատեսված են կազմավորումների անձնակազմին և բնակչությանը ռադիոակտիվ և թունավոր նյութերը, բակտերիայինմիջոցները օրգանիզմ թափանցելուց, ինչպես նաև մաշկի կամ հագուստի վրա ընկնելուց պաշտպանելու համար։ Դրանք շնչառության օրգանների և մաշկածածկույթների պաշտպանության միջոցներ են։ Առաջիններից են հակագազերը, շնչադիմակները, հակափոշային, գործվածքե դիմակները, բամբակաթանզիֆային վիրակապը և այլն։

Մաշկի պաշտպանության միջոցները լինում են մեկուսացնող և զտող։ Վերջինը պարունակում է բամբակե կոմբինեզոն, ներքնազգեստ և ոտքի 2 զույգ բամբակե փաթաթան։ Մաշկի մեկուսացնող պաշտպանության միջոցներից են համազորային պաշտպանական լրակազմը, արտահագուստները, պաշտպանազտիչ կոմբինեզոնը։ Մաշկի օժանդակ պաշտպանության միջոցներից են սովորական թիկնոցները և ռետինատոգորված գործվածքից, քլորվինիլից կամ պոլիէթիլենից կարված անձրևանոցները։

# data[].attributes.headline
Քիմ զենքի տեսակները

# data[].attributes.subject
Քիմ զենքի տեսակները

# data[].attributes.body
Ըստ մարդու օրգանիզմի վրա ազդեցության՝ թունավոր նյութերը լինում են 6 տեսակ՝
Նյարդակաթվածային (նյարդալուծանքային) ազդեցություն
Մաշկաթարախային (մաշկապալարային) ներգործություն
Հեղձուցիչ ազգեցություն
Ընդհանուր թունավորում
Գրգռիչ ազդեցություն
Հոգեքիմիական ազդեցություն
Թունավոր նյութերը, ըստ կայունության աստիճանի, բաժանում են 2 խմբի՝ կայուն թունավոր նյութեր, որոնց թունավորող հատկությունը պահպանվում է մի քանի ժամից մինչև մի քանի օր, և անկայուն թունավոր նյութեր՝ մի քանի րոպեից մինչև 1-2 ժամ։ Թունավոր նյութերն օգտագործում են կաթիլահեղուկային, գոլորշի (գազային) վիճակում, աերոզոլի (մառախուղ, անձրև) ձևով։ Առավել արդյունավետ է աերոզոլային եղանակը, որովհետև այդ դեպքում ապահովվում է մանրագույն մասնիկների առավելագույն կոնցենտրացիա մթնոլորտի մերձգետնյա շերտում, և կաթիլները կարող են թափանցել շենքեր, ոչ հերմետիկ կառույցներ և այլն։ Թունավոր նյութերն օրգանիզմ կարող են թափանցել չպաշտպանված շնչառական օրգաններով, լորձաթաղանթով, մաշկով՝ մաշկի վրա թունավոր նյութի կաթիլ ընկնելիս կամ թունավորված առարկաների հետ շփվելիս, ստամոքսաղիքային համակարգով (թունավորված ջրով, սննդամթերքով)։ Թունավորումը կարող է առաջանալ կամ կարճ ժամանակում կամ գաղտնի շրջանից հետո։
Լուրջ վտանգ են ներկայացնում այն թունավոր նյութերն ու հերբիցիդները, որոնք մարդու և շրջակա միջավայրի վրա ներգործում են դանդաղ, տևականորեն և որոշ դեպքերում առաջացնում Են գենետիկական ապարատի վնասում, որը հանգեցնում է վերարտադրության խանգարման, բուսական և կենդանական աշխարհի տարբեր ներկայացուցիչների այլասերման։ Այդպիսի հետևանքներ հստակորեն դրսևորվել են Վիետնամում, ԱՄՆ-ի կողմից քիմիական զենքի կիրառման հետևանքով, մասնավորապես՝ նարնջագույն նյութ («էյնջենտ օրանժ») կոչվող հերբիցիդից։

# data[].attributes.body
1) POCl₃ + 2(CH₃)₂NH (CH₃)₂NP(O)Cl₂ + (CH₃)₂NH•HCl

2) (CH₃)₂NP(O)Cl₂ + C₂H₅OH (CH₃)₂NP(O)ClOC₂H₅ + HCl

3) (CH₃)₂NP(O)ClOC₂H₅ + KCN (CH₃)₂NP(O)(CN)OC₂H₅ + KCl

# data[].attributes.body
C₄H₁₀FO₂P

# data[].attributes.body
CH₃POCl₂ + CH₃POF₂ + 2CH₃CH(OH)C(CH₃)₃ 2CH₃P(=O)(F)OCH(CH₃)C(CH₃)₃

# data[].attributes.headline
Կենսաբանական զենք

# data[].attributes.subject
Կենսաբանական զենք

# data[].attributes.body
Կենսաբանական զենք, հիմնականում պատոգենային միկրոօրգանիզմները կամ դրանց սպորները, վիրուսները, տոքսինները, վարակված կենդանիները և մարդիկ, ինչպես նաև դրանց մատակարարման միջոցները (օրինակ՝ հրթիռներ, օդանավեր և այլն), որոնք նախատեսված են թշնամուն կորուստներ ու վնասներ հասցնելու համար։ Կենսաբանական զենքը զանգվածային ոչնչացման զենք է, ինչպես և քիմիականու միջուկային զենքերը։

# data[].attributes.headline
Կենսաբանական զենքի ձևեր

# data[].attributes.subject
Կենսաբանական զենքի ձևեր

# data[].attributes.body
Վիրուսներ

Հասարակության մեջ վիրուսների համաճարակ առաջացնելու ընդունակությունը առաջացրել է այն մտահոգությունը, որ նրանք կարող են կիրառվել կենսաբանական զենք ստեղծելու մեջ։ Մտահոգությունն ավելի խորացել է, երբ լաբորատոր պայմաններում արհեստականորեն վերստեղծվել է 1918 թվականի գրիպի վիրուսը։ Ծաղիկի վիրուսը մինչև բուժման հայտնաբերումը պատմության ընթացքում մեծ ազդեցություն է գործել տարբեր հասարակությունների վրա։ Աշխարհում կա ընդամենը երկու կենտրոն, որոնք ԱՀԿ կողմից թույլատրված են պահել ծաղիկի վիրուսը՝ Ռուսաստանի վեկտորի ինստիտուտը և Միացյալ Նահանգների հիվանդությունների կառավարման և կանխարգելման կենտրոնը։ Այն վախը, որ ծաղիկի վիրուսը կարող է օգտագործվել որպես կենսաբանական զենք մասամբ հիմնավորված է, քանի որ ծաղիկի պատվաստը հաճախ ունենում է կողմնակի ազդեցություն և շատ երկրների կողմից պարբերաբար չի օգտագործվում։ Սրա արդյունքում ներկայումս մարդկանց պոպուլյացիան աշխարհում չունի կայուն պատշպանություն ծաղիկի հանդեպ և կարող է խոցելի լինել վիրուսի նկատմամբ։

Բնական ծաղիկ (Օսպա)

Բնական ծաղիկ (լատ.՝ Variola, Variola vera), մարդկանց, կաթնասուն կենդանիների և թռչունների սուր վարակիչ վիրուսային հիվանդություն։ Բնորոշվում է բարձր վարակելիությամբ, յուրահատուկ հանգուցա-բշտիկային ցանով (որը լավանալուց հետո թողնում է սպի) և կլինիկական ծանր ընթացքով։ Ներկայումս պատվաստումների շնորհիվ այս հիվանդությունը չի հանդիպում։
Ենթադրվում է, որ ներկայումս խոզուկի վիրուսը գոյություն ունի միայն աշխարհում երկու լաբորատորիայում `SSC VB Vector (Ռուսաստան) եւ CDC (ԱՄՆ): Շատ փորձագետներ կոչ են անում այս վիրուսները ոչնչացնել անվտանգության նկատառումներով:
2014 թ. Հուլիսին Մերիլենդի Առողջության ինստիտուտի բակում տեղակայված պահեստում մոռացված ստվարաթղթե արկղում հայտնաբերվել է վեց վիրուս: Իրավասու մարմինները չեն բացառում, որ այս իրադարձությունը եզակի չէ: Պարզվել է, որ վիրուսը մնացել է կենսունակ: 2015 թ. Փետրվարի 24-ին փորձարկման փորձանոթները ոչնչացվեցին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության ներկայացուցչի վերահսկողության ներքո:

Սիբիրախտ (Anthrax)

Սիբիրախտ (Anthrax), սուր ընթացքով վարակիչ հիվանդություն է, որը բնորոշ է սեպտիցեմիայով, օրգանիզմի թունավորումով և մարմնի տարբեր հատվածներում կարբունկուլների (այտուցների) առաջացումով։
Հարուցիչը Bacillus anthracis բավականին խոշոր (1-1.5×3-10մկմ), աէրոբ, գրամդրական, սպոր և պատիճ առաջացնող, անշարժ ցուպիկ է։ Հիվանդ կենդանիների օրգանիզմում և բնական սպիտակուցով ու ածխաթթու գազով հարուստ արհեստական սննդային միջավայրում հիվանդության հարուցիչը առաջացնում է արտահայտված պատիճ։ Հարուցիչը իր տեսակը պահպանելու համար գոյության անբարենպաստ պայմաններում մթնոլորտային թթվածնի պարտադիր առկայության դեպքում սպորավորվում է 15-42օC սահմաններում։ Սպորագոյացում չի կատարվում չդիահերձված դիակում։Սիբիրախտի սպորները օգտագործվել են որպես կենսաբանական պատերազմի զենք: Նրա առաջին ժամանակակից օգտագործումը տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ գերմանական Գլխավոր շտաբի կողմից տրամադրված սիբիրախտի վիրուսը սկանդինավյան ապստամբները 1916 թ.-ին Ֆինլանդիայում օգտագործեցին կայսերական ռուսական բանակի դեմ: Սիբիրախտը առաջին անգամ փորձարկվել է 1930-ական թվականներին Մանչուրիայի Ճապոնական Kwantung բանակի 731 խմբում, որպես կենսաբանական պատերազմների զենք: Այդ փորձերից մի քանիսը կատարվում  էին ռազմագերիների վրա, որը բերեց հազարավոր մարդկային զոհերի: Սիբիրախտը, N- կոդային անվանումով , ուսումնասիրվել է Սովետմիության կողմից 1940-ական թվականներին:

Բոտուլոտոքսին (բոտուլիզմի վիրուս)

Բոտուլոտոքսին-սպիտակուցային նեյրոտոքսին է, արտադրվում է Clostridium բակտերիաների կողմից: Ամենաուժեղ օրգանական թույնն է հայտնի այժմյան գիտությանը և մեկն է առավել թունավոր նյութերից: Ներթափանցումը մեջ մարմնի առաջացնում է ծանր տոքսիկ ախտահարում- բոտուլիզմ, որը առաջանում է մարդկանց, ձիերի, թռչունների, որոշ խոշոր եղջերավոր և մորթատու կենդանիների մոտ:
Բոտուլոտոքսինը ըստ հարուցիչի  բաժանվում է հետևյալ տեսակների՝ A, B, C1, C2, D, E, F, G, H,ընդ որում առավել հաճախակի տեսակը A-ն է: Կես-մահացու դոզան տարբեր ձևերում կազմում է միջինում 0.001 մկգ / կգ քաշին:

Ժանտախտ

Իրենից ներկայացնում է հատուկ վտանգավոր սուր վարակիչ հիվանդություն բարձր վարակելիության և մահացության բարձր տոկոսի պատճառով: Այն ախտահարում է ավշահանգույցները, թոքերը և այլ օրգանները:Oգտագործումը որպես կենսաբանական զենք ունի խորը պատմական արմատներ: Մասնավորապես, հին Չինաստանում և միջնադարյան Եվրոպայում տեղի ունեցած իրադարձությունները ցույց են տվել, որ վարակված կենդանիների մնացորդները(ձի եւ կով), մարդկային դիակները ,հույները, թուրքերն ու մոնղոլները  օգտագործել են ջրամատակարարման համակարգերի վարակման համար: Կան որոշակի քաղաքների պաշարման ժամանակ վարակված նյութերի օգտագործման դեպքերին վերաբերող պատմական հղումներ:

Խմերա վիրուսները

Այս վիրուսները ունեն ամենավտանգավոր ազդեցությունը, քանի որ նրանք կազմված են մի քանի վիրուսային հիվանդություններ հարուցող վիրուսներից: Հայտնի է, որ Սովետական միության լաբորատորիաներում ստեղծվել է վիրուս,որը միանգամից հարուցել է օսպա և էբոլա հիվանդությունները:

# data[].attributes.headline
Բոտուլոտոքսին

# data[].attributes.subject
Բոտուլոտոքսին

# data[].attributes.headline
Ժանտախտ (կերամիկական ռումբ ժանտախտի հարուցիչով)

# data[].attributes.subject
Ժանտախտ (կերամիկական ռումբ ժանտախտի հարուցիչով)

# data[].attributes.headline
Խիմերա-վիրուսներ

# data[].attributes.subject
Խիմերա-վիրուսներ