# data[].attributes.attachment_link.title
IPNtv: Marzec 1968 okiem bezpieki - film archiwalny

# data[].attributes.body
Sytuacja w Polsce w 1967 roku była coraz gorsza, więc jak można się domyślić przedstawienie spotkało się z bardzo ostrą krytyką kierownictwa PZPR.

KOMENTARZ WŁADZ:
Wezwany 21 grudnia 1967 r. w trybie nagłym do KC Kazimierz Dejmek usłyszał od Wincentego Kraśki, kierownika Wydziału Kultury, że jego inscenizacja "Dziadów" jest "antyrosyjska, antyradziecka i religiancka". Władysław Gomułka nazwał spektakl "nożem w plecy przyjaźni polsko-radzieckiej".

Reakcja władz spowodowana była tym, że  oklaski rozbrzmiewały na widowni w momentach uważanych za antyrosyjskie.

# data[].attributes.body
- pojawiło się nowe pokolenie, które doświadczyło totalitarnego ustroju komunistycznego
- władze bardziej podporządkowały sobie uczelnie -ograniczono samorządność szkół wyższych,
-usunięto „nieodpowiednich” pracowników naukowych (ich miejsca zajęły osoby bez habilitacji, które wykazywały lojalność wobec PZPR tzw. marcowi docenci)
- relegowano studentów, którzy aktywnie uczestniczyli w protestach,
-osłabła polska nauka (szczególnie humanistyka),
- wielu twórców próbowano, za pomocą cenzury, skazać na niebyt i zapomnienie.

# data[].attributes.body
Wydarzenia, które miały miejsce 8 marca na Uniwersytecie Warszawskim, oburzyły środowisko akademickie i stały się powodem wielu protestacyjnych wieców i ulicznych demonstracji, początkowo w samej Warszawie, a następnie także w innych miastach.

W kolejnych dniach studenci organizowali akcje protestacyjne i manifestacje w Krakowie, Wrocławiu, Gdańsku, Poznaniu, Łodzi, Toruniu, Lublinie i Katowicach. Zgromadzenia te były najczęściej rozpędzane przez milicję. Warto dodać, że w wydarzeniach, które rozgrywały się w marcu 1968 r., aktywny udział brała również część młodzieży szkół średnich.
na zdjęciach poniżej - manifestacja studentów w Lublinie, która w dniu 11 marca 1968 roku wyszła spod Chatki Żaka

# data[].attributes.headline
Wydarzenia marcowe okazją do zdobycia władzy

# data[].attributes.subject
Wydarzenia marcowe okazją do zdobycia władzy

# data[].attributes.body
Na początku lat 60 powstała nieformalna grupa partyjnych i państwowych działaczy skupionych wokół ówczesnego wiceministra spraw wewnętrznych Mieczysława Moczara, nazywana „partyzantami” (Moczar i jego najbliżsi współpracownicy w czasie II wojny światowej działali w komunistycznej partyzantce).
poniżej zdjęcie Mieczysława Moczara

# data[].attributes.body
Skutkiem wpływu ZSRR i polityki międzynarodowej na Polskę, w rządzie nastąpił powrót do władzy dyktatorskiej "konserwy" partyjnej (betonu - pejoratywne określenie na osobę, która ma poglądy konserwatywne).

Wyraźnym odejściem od haseł polskiego października 56'(zmiana polityki wewnętrznej PZPR) były obrady III Zjazdu PZPR (marzec 1959).
Gomułka, który występował teraz w sojuszu z konserwatystami zerwał, ostatecznie z możliwością kroczenia Polski własną drogą do socjalizmu i zakończył etap reform.

W 1961 roku w wyborach do Sejmu zwycięstwo odnieśli komuniści, którzy zdobyli zdecydowaną większość i jednocześnie zyskali jeszcze większą kontrolę.
W atmosferze zwiększającego się nacisku i terroru stosowanego przez UB, zastraszone społeczeństwo nie próbowało większych akcji samoobrony.
Do władzy doszli ludzie nadmiernie używający haseł antysemickich, niechętni jakimkolwiek zmianom, hołdujący dawnym metodom sprawowania władzy.

Kolejny zjazd PZPR (czerwic 1964) potwierdził dominację w partii zwolenników totalizacji systemu i życia politycznego w Polsce. Rozbudowano aparat przemocy. Doszło do kolejnych przetasowań w obrębie ekipy komunistycznej, na szczytach władzy państwowej, partyjnej, w wojsku i milicji.
W latach 1964-1967 ekipa Gomułki utrwalała rządy systemu. Same wybory  były przez komunistów fałszowane.
na zdjęciu poniżej - Władysław Gomułka

# data[].attributes.body
„Moczarowcy” walcząc  o wpływy z ekipą Władysława Gomułki posługiwali się mieszaniną haseł antyinteligenckich, komunistycznych i nacjonalistycznych.
Domagając się zmiany pokoleniowej w partii, żądali jednocześnie usunięcia z wysokich stanowisk ludzi pochodzenia żydowskiego

# data[].attributes.body
Prawdopodobnie Moczarowcy liczyli na to, że demonstracje osłabią pozycję Władysława Gomułki w partii, pozbawią go zaufania sowieckiego kierownictwa i w efekcie umożliwią przejęcie władzy przez Mieczysława Moczara.
Istnieją przypuszczenia, że temu właśnie miały służyć brutalne działania milicji wobec młodzieży akademickiej, prowadzące do eskalacji konfliktu.

Studenckie protesty stanowiły poważny problem dla Gomułki i świadczyły o jego słabości.

poniżej Gomułka i Moczarowski

# data[].attributes.body
Konflikty państwa z Kościołem(wywołane listem biskupów polskich pod koniec 1965 roku do episkopatów różnych krajów) wywołały ostateczną konfrontację między Kościołem a państwem w 1966 roku w czasie obchodów Milenium - 1000-lecia państwowości polskiej (przyjęcia chrześcijaństwa). Oficjalne obchody były organizowane w tym samym czasie i miejscu, co kościelne, a efekt tego był taki, że tłumy wiernych spieszyły na msze i uroczystości religijne, a obchody oficjalne, mimo nakazów, były przez Polaków pomijane.

poniżej Orędzie biskupów polskich do biskupów niemieckich

Z listu pochodzi cytat: ...przebaczamy i prosimy o wybaczenie [dosłownie: udzielamy wybaczenia i prosimy o nie]

# data[].attributes.body
Po zakończeniu spektaklu uformował się pochód z udziałem studentów Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej (PWST), który skandując "Wolna sztuka! Wolny teatr!" przeszedł pod pomnik Adama Mickiewicza na Krakowskim Przedmieściu, by złożyć kwiaty. W wyniku interwencji milicji zatrzymano 35 osób pod zarzutem "zakłócania porządku publicznego".

Po demonstracji dwaj studenci - Adam Michnik i Henryk Szlajfer - poinformowali o jej przebiegu korespondenta francuskiego dziennika "Le Monde". Wiadomości te zostały następnie rozpowszechnione przez Rozgłośnię Polską Radia Wolna Europa.
na zdjęciu poniżej demaskująca komunistyczną propagandę Rozgłośnia Polska Radia Wolna Europa(Dział nasłuchu)

# data[].attributes.body
Od 1 lutego 1968 r. grupa studentów rozpoczęła zbieranie podpisów pod petycją do Sejmu, wyrażającą protest przeciwko decyzji zakazującej wystawiania w Teatrze Narodowym "Dziadów" oraz "polityce odcinania się od postępowych tradycji narodu polskiego". W ciągu dwóch tygodni w Warszawie zebrano ponad 3 tys. podpisów, a we Wrocławiu ponad tysiąc.
na zdjęciach poniżej uczestnicy wiecu na UW

# data[].attributes.body
Adam Michnik i Henryk Szlajfer zostali skreśleni z listy studentów Uniwersytetu Warszawskiego  za udział w demonstracji 30 stycznia i przekazywanie informacji zagranicznym dziennikarzom.
W proteście przeciwko działaniom władz i w obronie represjonowanych kolegów środowisko „komandosów” (do którego należeli Michnik i Szlajfer) zwołało na dzień 8 marca 1968 r. wiec na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego.
Wiec ten był początkiem nadchodzących wydarzeń marcowych - kryzysu politycznego, fali studenckich protestów, walki frakcji wewnątrz PZPR oraz fali antysemickiej propagandy.

# data[].attributes.headline
Zgromadzona na wiecu młodzież przez aklamację przyjęła rezolucję, w której stwierdzała:

# data[].attributes.subject
Zgromadzona na wiecu młodzież przez aklamację przyjęła rezolucję, w której stwierdzała:

# data[].attributes.body
"My studenci uczelni warszawskich, (...) oświadczamy: Nie pozwolimy nikomu deptać Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Represjonowanie studentów, którzy protestowali przeciwko haniebnej decyzji zakazującej wystawienia +Dziadów+ w Teatrze Narodowym, stanowi jawne pogwałcenie art. 71 Konstytucji. Nie pozwolimy odebrać sobie prawa do obrony demokratycznych i niepodległościowych tradycji Narodu Polskiego. Nie umilkniemy wobec represji".

# data[].attributes.body
- przywrócenia praw studenckich Michnikowi i Szlajferowi
- umorzenia postępowań przeciwko innym uczestnikom demonstracji pod pomnikiem Adama Mickiewicza
- przywrócenia spektaklu "Dziady" do teatru
- przestrzegania Konstytucji

# data[].attributes.headline
Skutki wiecu przed Uniwersytetem Warszawskim

# data[].attributes.subject
Skutki wiecu przed Uniwersytetem Warszawskim

# data[].attributes.body
Studenci poprzez aklamację wyrazili pełne poparcie dla rezolucji przyjętej przez pisarzy 29 lutego, solidaryzując się z nimi "w obronie kultury i swobód obywatelskich". Wiec został brutalnie spacyfikowany przez ZOMO i tzw. aktyw robotniczy z warszawskich zakładów pracy.

# data[].attributes.body
Zdjęcie z afisza „Dziadów” wywołało oburzenie części środowisk intelektualnych. 29 lutego na Nadzwyczajnym Walnym Zebraniu Warszawskiego Oddziału Związku Literatów Polskich uchwalono przedstawioną przez Andrzeja Kijowskiego rezolucję potępiającą  politykę kulturalną prowadzoną przez ekipę Władysława Gomułki. W dyskusji bardzo ostro wypowiedział się Stefan Kisielewski, który mówił o  „skandalicznej dyktaturze ciemniaków w polskim życiu kulturalnym”.
poniżej artykuł z 14 marca 1968, wspominający "wybryk" Kisielewskiego

# data[].attributes.body
Odbył się wiec wyrażający poparcie dla studentów UW i potępiający brutalne działania milicji. W odpowiedzi na kłamliwe informacje prasy o zajściach na Uniwersytecie palono gazety i wznoszono okrzyki „Prasa kłamie!”.

# data[].attributes.body
W obronie represjonowanych studentów 11 marca wystąpiło pięciu członków Koła Poselskiego Znak: Konstanty Łubieński, Tadeusz Mazowiecki, Stanisław Stomma, Janusz Zabłocki i Jerzy Zawieyski.

W interpelacji skierowanej do rządu zwracali oni uwagę na brutalność milicji i ORMO oraz pytali,  „co zamierza uczynić Rząd, aby merytorycznie odpowiedzieć młodzieży na postawione przez nią palące pytania, które nurtują także szeroką opinię społeczną, a dotyczą demokratycznych swobód obywatelskich i polityki kulturalnej Rządu?”.

# data[].attributes.body
21 marca 1968 r. biskupi uczestniczący w Konferencji Episkopatu Polski wystosowali memoriał do premiera, w którym pisali m.in. o tym, że „od dawna już poważne zastrzeżenia budzą w społeczeństwie metody stosowane przez władze bezpieczeństwa”, zwracali ponadto uwagę na fakt, iż „gwarantowane obywatelom przez Konstytucję PRL i Deklarację ONZ prawa do rzetelnej informacji domagają się wolności prasy, ograniczenia interwencji cenzury i obiektywizmu w informowaniu”.

# data[].attributes.body
28 marca odbył się ostatni wiec na Uniwersytecie Warszawskim. Przyjęto na nim „Deklarację Ruchu Studenckiego”, w której młodzież akademicka żądała:
- wolności opinii,
- swobody zrzeszania się,
- zniesienia cenzury,
- wprowadzenia jawności życia publicznego,
-społecznej kontroli własności państwowej
- przestrzegania konstytucyjnych praw obywatelskich
poniżej link do internetowej, oryginalnej wersji Deklaracji Ruchu Studenckiego

# data[].attributes.body
W odpowiedzi na liczne protesty studentów władze rozwiązały sześć kierunków studiów, m.in. ekonomię, filozofię i socjologię. Z listy studentów skreślono 34 osoby. Po ponownym otwarciu tych kierunków 70 osób nie uzyskało zgody na kontynuowanie studiów.

# data[].attributes.headline
Masówki popierające władze i potępiające wystąpienia młodzieży akademickiej

# data[].attributes.subject
Masówki popierające władze i potępiające wystąpienia młodzieży akademickiej

# data[].attributes.body
Odbywały się one pod hasłami: „Studenci do nauki, literaci do pióra!”, „Ukarać prowodyrów!”, „Syjoniści do Syjamu!” (sic!), "Niech żyje Władysław Gomułka", czy „Mośki do Izraela!” .
poniżej zdjęcie uczestników protestów, którzy występowali z hasłami wymienionymi powyżej

# data[].attributes.body
19 marca 1968 r. w Sali Kongresowej PKiN w Warszawie przemawiał Władysław Gomułka. Potępił antyradzieckie prowokacje w trakcie przedstawień „Dziadów” w Teatrze Narodowym i ostro skrytykował przebieg zebrania ZLP z 29 lutego(dyktatura ciemniaków - Stefan Kisielewski).  Oczernił Pawła Jasienicy insynuując jego współpracę z UB.

Zwracając się do aktywu partyjnego Warszawy Władysław Gomułka mówił:
„Niemała część młodzieży studenckiej w Warszawie, a także innych ośrodkach akademickich w kraju została oszukana i sprowadzona przez wrogie socjalizmowi siły na fałszywą drogę. Siły te zasiały wśród studentów ziarna awanturniczej anarchii, łamania prawa. Posługując się metodą prowokacji, wzburzyły umysły części młodzieży, parły do wywołania starć ulicznych, do przelewu krwi”.

od 1:17 - przemówienie Gomułki(powyżej) 19 marca 1968 r. w Sali Kongresowej PKiN w Warszawie

# data[].attributes.attachment_link.title
Marzec 1968 Władysław Gomułka  Polska Kronika Filmowa

# data[].attributes.body
- zatrzymano ponad 2700 osób, w tym 359 studentów.
- przed kolegiami postawiono blisko 700 osób, w tym 143 studentów.
- śledztwa wszczęto wobec 540 osobom, w tym 207 studentom
- do sądu skierowano akty oskarżenia przeciwko 262 osobom, w tym 98 studentom i pracownikom naukowym(wśród nich  Jacek Kuroń i Karol Modzelewski, którzy dostali po 3,5 roku więzienia, a także Adam Michnik z wyrokiem 3 lat pozbawienia wolności, w pozostałych procesach wyroki były niższe i wahały się od 18 do 24 miesięcy. Osoby zgadzające się na emigrację były zwalniane
- kilka tysięcy studentów zostało relegowanych z uczelni, zawieszonych w prawach studentów lub też musiało starać się o ponowne przyjęcie. Wielu spośród relegowanych otrzymało karty powołania do służby wojskowej
- wyemigrowało około 15 tys. Żydów bądź osób pochodzenia żydowskiego(1968-1969). Wśród nich było m.in. ok. 500 pracowników naukowych, ok. 1000 studentów, a także dziennikarze, filmowcy, pisarze i aktorzy

# data[].attributes.body
zdjęcie przedstawiające Prymasa Stefana Wyszyńskiego i Polaków zgromadzonych na kościelnych obchodach milenium chrztu Polski

# data[].attributes.body
- ,,Dziady" to inscenizacja teatralna w reżyserii Kazimierza Dejmka stworzona na podstawie książki pt. ,,Dziady" Adama Mickiewicza.
- ,,Dziady" zostały wystawione
25 listopada 1967 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie, data ta była jednocześnie dniem poprzedzającym 112 rocznicę śmierci Adama Mickiewicza.
- Inscenizację wystawiono na pamiątkę 50- tej rocznicy wybuchu rewolucji październikowej.
-  Dejmek w swojej inscenizacji skorzystał tylko z części II i III „Dziadów”.
-  Układ przedstawienia wywołał patriotyczne emocje.
- Przedstawienie stało się impulsem studenckich protestów i początkiem marca '68.

# data[].attributes.body
Spektakl wystawiono czterokrotnie, po czym decyzją władz oświadczono, że spektakl może być grany tylko raz w tygodniu. Z zastrzeżeniem, że młodzieży szkolnej nie wolno sprzedawać więcej niż 100 biletów po cenach normalnych, a reżyser ma skrupulatnie odnotowywać reakcje publiczności. Dejmek usłyszał od Wincentego Kraśki, który w ówczesnym czasie pełnił funkcję kierownika Wydziału Kultury, że jego inscenizacja jest "antyrosyjska, antyradziecka i religiancka". Władysław Gomułka zaś nazwał spektakl "nożem w plecy przyjaźni polsko-radzieckiej".
Ministerstwo Kultury i Sztuki 16 stycznia 1968 r. oficjalnie powiadomiło dyrekcję Teatru Narodowego, że z dniem 1 lutego przedstawienie "Dziadów" zostanie zawieszone.  Zdjęcie z afisza "Dziadów" wywołało oburzenie części środowisk intelektualnych.

Ostatni spektakl, który odbył się 30 stycznia, zgromadził tłumy. W trakcie przedstawienia publiczność reagowała niezwykle spontanicznie, skandując nazwisko reżysera. Hasła "niepodległość bez cenzury!" "Chcemy "Dziadów!"" oraz "Dejmek!, Dejmek!" stały się wyznacznikiem głosu ludu oraz przyczyniły się spontanicznego utworzenia pochodu oraz licznych zamieszek na ulicach nie tylko Warszawy, ale całej Polski.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego

# data[].attributes.attachment_link.title
Odcinek 19: Ostatnie przedstawienie "Dziadów" w reżyserii Kazimierza Dejmka, 30 I 1968

# data[].attributes.body
W związku z powrotem do praktyki rządów systemu totalitarnego, w marcu 1964 roku na ręce władz został przekazany protest - List 34 - polskich intelektualistów i ludzi kultury, którzy wystąpili przeciwko praktykom systemu gomułkowskiego i indoktrynacji ideologicznej kultury.
Był to dwuzdaniowy list  przeciw cenzurze w PRL skierowany do premiera Józefa Cyrankiewicza. Nazwa listu odwołuje się do liczby osób, które go podpisały.
Sprawa protestu była głośna w szerokim środowisku akademickim Warszawy. Nadający ton grupom dyskusyjnym Jacek Kuroń i Karol Modzelewski zostali aresztowani. Podobny los spotkał w 1965 roku autorów Listu 34.
TREŚĆ LISTU:

Do Prezesa Rady Ministrów
Józefa Cyrankiewicza

Ograniczenia przydziału papieru na druk książek i czasopism oraz zaostrzenie cenzury prasowej stwarza sytuację zagrażającą rozwojowi kultury narodowej. Niżej podpisani, uznając istnienie opinii publicznej, prawa do krytyki, swobodnej dyskusji i rzetelnej informacji za konieczny element postępu, powodowani troską obywatelską, domagają się zmiany polskiej polityki kulturalnej w duchu praw zagwarantowanych przez konstytucję państwa polskiego i zgodnych z dobrem narodu.
poniżej internetowa, oryginalna wersja Listu 34

# data[].attributes.body
Plik zawiera fragment nagrania głosowego ze spektaklu 25 listopada 1967 roku (Kazimierz Dejmek - Dziady ) i ocenę świadka premiery przedstawienia - wielkiego historyka teatru.

# data[].attributes.body
Gomułka obłudnie zapewniał, że walka z „syjonizmem” nie ma nic wspólnego z antysemityzmem. Gdy mówił o sprawach żydowskich, sala skandowała „Śmielej! Śmielej!”. Przy zdaniu Gomułki o prawdopodobnym opuszczeniu Polski przez „syjonistów” wznoszono okrzyki „Prędzej! Prędzej!”.
Część „aktywu” w trakcie przemówienia krzyczała „Wiesław! Wiesław!”, ale inni wołali „Gierek! Gierek!”. Następnego dnia w całym kraju odbyły się wiece pod hasłem: „Jesteśmy z Wami, towarzyszu Wiesławie!”.

I sekretarz KC podkreślił żydowskie pochodzenie „inspiratorów” zajść na Uniwersytecie Warszawskim, „znanych z rewizjonistycznych wystąpień i poglądów”.

W samej partii rozpoczęła się antysemicka nagonka personalna. Do końca marca 1968 r. z PZPR wyrzucono ponad 8 tys. osób. 80 funkcjonariuszy wysokiej rangi utraciło swoje stanowiska, 14 z nich pełniło funkcje ministerialne.

# data[].attributes.headline
Komentarz Prof. Roszkowskiego - podsumowanie wydarzeń marcowych

# data[].attributes.subject
Komentarz Prof. Roszkowskiego - podsumowanie wydarzeń marcowych

# data[].attributes.body
„Choć pucz moczarowski z marca 1968 r. nie osiągnął ostatecznego celu i został zahamowany przez kierownictwo gomułkowskie, w kierownictwie tym dokonano sporych wyrw, co osłabiło znacznie pozycje samego Gomułki. Odbyło się to podczas dzikiej kampanii antydemokratycznej i antysemickiej, rozpętanej w trakcie pogromu liberalnego ruchu intelektualistów i studentów. Ruch ten przegrał, gdyż nie poparli go na większą skalę robotnicy. Komuniści próbowali zmobilizować w Polsce w marcu 1968 r. najciemniejsze siły drzemiące w każdym społeczeństwie – szowinizm, rasizm i ksenofobię – by rozegrać swoje porachunki oraz przesłonić istotne przyczyny permanentnego kryzysu społecznego w PRL, oduczyć Polaków racjonalnego myślenia i uczynić wspólnikami w walce z urojonym wrogiem”.

# data[].attributes.body
„Niewiele wiemy na temat tego, jakie były rzeczywiste cele partyzantów i ich sojuszników w 1968 r. Wcale nie jest pewne, czy Moczar chciał wtedy obalić Gomułkę i zająć jego miejsce, czy tylko chciał być +pierwszym po I sekretarzu+ i stać się szarą eminencją systemu?”.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tego dnia na posiedzeniu Biura Politycznego KC PZPR podjęto kilkanaście decyzji personalnych dotyczących odwołania ministrów i wiceministrów. Uchwalono także, „aby MSW i MSZ opracowały instrukcję w sprawie wyjazdu z Polski obywateli pochodzenia żydowskiego, którzy zgłoszą chęć wyemigrowania". Rozpoczynał się exodus Żydów z Polski.

Decyzja BP stała się podstawą do sporządzenia przez Służbę Bezpieczeństwa stosownych instrukcji i wytycznych, objaśniających, jak „odróżnić" Żydów od Polaków. Władzom zależało na stworzeniu pozorów, że „syjoniści" opuszczają Polskę dobrowolnie, co potwierdzałoby propagandową tezę o istnieniu w kraju „piątej kolumny", złożonej z nielojalnych obywateli. W rzeczywistości wyjazdy przypominały raczej deportacje, chociaż w miejsce przymusu fizycznego stosowano bardziej wyrafinowaną - psychologiczną i materialną - presję. Polaków żydowskiego pochodzenia wyrzucano z pracy, pozbawiano możliwości studiowania, nękano pogróżkami. Wyjeżdżający musieli zrzec się obywatelstwa polskiego, w zamian otrzymywali „dokument podróży" uprawniający do jednokrotnego przekroczenia granicy PRL. W latach 1968-1971 kraj opuściło ponad 13 tys. polskich Żydów. Tylko 25-28% emigrantów osiadło w Izraelu, większość wybrała kraje Europy Zachodniej lub Ameryki Północnej.

Następstwa Marca '68 dla polskiej nauki i kultury były katastrofalne, na emigrację udało się blisko pół tysiąca wykładowców akademickich, 200 dziennikarzy, 100 muzyków, kilkudziesięciu aktorów i filmowców. Ofiarami „antysyjonistycznej" nagonki padły elity intelektualne kraju.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tego dnia na posiedzeniu Biura Politycznego KC PZPR podjęto kilkanaście decyzji personalnych dotyczących odwołania ministrów i wiceministrów. Uchwalono także, „aby MSW i MSZ opracowały instrukcję w sprawie wyjazdu z Polski obywateli pochodzenia żydowskiego, którzy zgłoszą chęć wyemigrowania". Rozpoczynał się exodus Żydów z Polski.

# data[].attributes.body
https://www.historiaposzukaj.pl/wiedza,wydarzenia,256,dziady_1968.html

https://dzieje.pl/aktualnosci/50-lat-od-premiery-dziadow-w-rezyserii-dejmka

# data[].attributes.attachment_link.description
Autor: Adam Mickiewicz. Prapremiera: 31 października 1901. Adam Mickiewicz pisał "Dziady" w la­tach 1820-32. W 1823 roku opubli­kował w II tomie "Poezji" tzw. "Dziady" wileńsko-kowieńskie, czyli części II i IV, później nie dokończył części I, "Widowisko", która jednak została włą­czona do utworu po śmierci poety.

# data[].attributes.headline
Oryginalne zdjęcia z spektaklu Dziady 1967

# data[].attributes.subject
Oryginalne zdjęcia z spektaklu Dziady 1967

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
4 maja 1951 r. Jan Nowak-Jeziorański - w czasie II wojny kurier Armii Krajowej i Rządu RP w Londynie - przemawiał w Instytucie Polskim i Muzeum im. Generała Władysława Sikorskiego w Londynie, przedstawiając sytuację w kraju. Uświadomił zachodnim politykom, że NKWD zniszczy każde podziemie niepodległościowe.

W następstwie jego głosu, Amerykanie zrezygnowali ze swej koncepcji utworzenia Komitetu Wolnej Europy, mającego oprzeć się na podziemiu w podbitych krajach. Niedługo potem podjęta została decyzja o uruchomieniu Radia „Wolna Europa". Dyrektorem Polskiej Sekcji RWE został właśnie Jan Nowak-Jeziorański. RWE przełamała monopol informacyjny władz i demaskowała komunistyczną propagandę.
Zygmunt Zaremba (przewodniczący PPS na emigracji, publicysta) do przyjaciela
Żywiono się tu złudami bliskiej wojny. Po pierwszym rozpatrzeniu się w sytuacji stwierdziłem, że jest to tylko „myślenie chęciami", jak mówią Anglicy, zrozumiałymi może u zawodowych wojskowych, ale zupełnie obcymi masom społecznym, a także decydującym kołom politycznym. Zresztą jakież nieszczęścia taka wojna mogłaby przynieść Polsce! Teraz już o tym się nie mówi nawet w najbardziej dotychczas wojennie nastawionych kołach emigracji.

Paryż, 6 marca 1947

[Zygmunt Zaremba, Listy 1946-1967, Warszawa 2000]
Kpt. Zdzisław Broński „Uskok" (dowódca antykomunistycznego, poakowskiego oddziału partyzanckiego) w dzienniku
W prasie roi się od wezwań, niejednokrotnie podpisanych przez autorytatywne dla nas jednostki - wezwań, które brzmią: „Trzeźwo oceń rzeczywistość", „Ujawnij się", „Tak będzie lepiej dla Polski!". Najbardziej trzeźwą oceną rzeczywistości będzie w tym wypadku uświadomienie sobie, że wróg jest bez porównania silniejszy i że w walce łatwo można zginąć, ale czy to znaczy, że trzeba skwapliwie korzystać z rzucanych przez wroga ochłapów łaski? Łaski podstępnej?!

Zważajmy na to, aby takie słowa, jak: Polska, Polak, Honor, Wolność - nie pozostały pustymi dźwiękami. To prawda, że w najbliższej przyszłości nie możemy spodziewać się wielkich osiągnięć w swojej walce i musimy postępować bardzo oględnie, ale gdzie jest wróg - tam walka być musi!

Powiat lubartowski, po 23 kwietnia 1947

[Zdzisław Broński „Uskok", Pamiętnik (wrzesień 1939 - maj 1949), Lublin-Warszawa 2015]
Aleksander Janta-Połczyński (pisarz) w reportażu po przyjeździe z Polski, opublikowanym w „Kulturze"
Dziejące się dziś w Polsce wypadki, więc przebudowa ustroju i związane z nią próby przebudowy psychiki społeczeństwa, są rezultatem zjawiska, które tylko bardzo wstrzemięźliwi obserwatorzy mogą zakwalifikować terminem innym niż rewolucja. (...)

Izolacja Polski od zachodnich sposobów myślenia i od związku z własnymi jej podstawami cywilizacji postępuje (...) od samych podstaw. System, w którym dokonuje się ta operacja, nie zostawia miejsca na żadne bunty, ma sposoby wypalenia ich i wytępienia.

Bruksela, wrzesień 1948

[Aleksander Janta-Połczyński, Wracam z Polski, Paryż-Kraków 2013]
Władysław Pobóg-Malinowski (historyk) w liście do Wacława Jędrzejewicza (historyka przebywającego w USA)
Napływają tu z kraju stale nowi ludzie - dziesiątkami co miesiąc. Porozmawiać z nimi, to w rezultacie jeden obraz: społeczeństwo się zmienia! Niestety! Przyswaja sobie komunizm! Może to nam się nie podobać, może nas przerażać, ale tak jest - i tej prawdzie trzeba nam spojrzeć w oczy. A emigracja prawdy tej dostrzegać nie chce.

Paryż, 15 grudnia 1949

[Władysław Pobóg-Malinowski, Wacław Jędrzejewicz, Listy 1945-1962, Warszawa 2016]
Tadeusz Bielecki (prezes Stronnictwa Narodowego na emigracji) w przemówieniu
Zadaniem kraju w tych warunkach jest przetrwać i zachować swoje oblicze narodowe. Idzie o to, żeby penetracja sowiecka nie zeszła do głębszych pokładów duszy polskiej. (...) Kraj, nie mogąc otwarcie walczyć z najeźdźcą (jest to niemożliwe w obecnych warunkach wyrafinowanego terroru), tym bardziej zwraca swoje nadzieje na Zachód i liczy, że zadanie to w obecnym momencie wypełni emigracja.

Manchester, 19 marca 1950

[ Zadania polityki polskiej. „Myśl Polska" nr 7/1950]
Jerzy Giedroyc (redaktor „Kultury") w listach do Andrzeja Bobkowskiego (pisarza przebywającego na emigracji w Paryżu)
Sytuacja ogólna jest właściwie przegrana. Myślę, że dziś już można uważać zwycięstwo Sowietów za prawie pewne i dokonane. (...) Z Polski coraz mniej wesołe wieści. Rodacy niczego się, jak zwykle, nie nauczyli i niczego nie rozumieją. Układ duchowieństwa z reżimem jest tego najlepszym dowodem [porozumienie z 14 kwietnia 1950, z awarte przez Kościół katolicki i władze PRL, regulujące funkcjonowanie Kościoła].
Paryż, 21 maja 1950 Na odcinku polskim, to jest krajowym, sytuacja coraz bardziej ponura. Emigracja jest zachłyśnięta faktem, że ciągle ludzie wybierają wolność (...). Nie docenia się faktu, że sowietyzacja postępuje coraz bardziej i jest coraz większa warstwa (...) związana z reżimem na śmierć, gdyż jemu zawdzięcza swój awans społeczny. Jest to młodzież, która dostaje możliwości zawrotne, oraz ludzie „awansujący", jak chłopi czy robotnicy. (...) Ci ludzie nie wybiorą wolności.
Paryż, 28 października 1950
[Jerzy Giedroyc, Andrzej Bobkowski, Listy1946-1961, Warszawa 1997] Jan Nowak-Jeziorański (pracownik polskiej sekcji BBC) w wystąpieniu w Instytucie Polskim i Muzeum im. Gen. Władysława Sikorskiego
Komuniści wynieśli infiltrację do rangi sztuki. Zarówno przed, jak i po podboju militarnym - i w tym tkwi sedno sprawy - posługują się swoją piątą kolumną. (...) Prawie każdy aresztowany przez NKWD albo UB jest zmuszany po uwolnieniu do szpiegowania. W każdym domu, biurze czy fabryce jest przynajmniej jeden, a często więcej informatorów, którzy nie wiedzą o sobie nawzajem. (...)

NKWD może skutecznie zapobiegać tworzeniu się wszelkich dużych ruchów podziemnych. (...) Każdy fałszywy krok, każda próba ponowienia starych metod w całkowicie nowych warunkach... mogą jedynie spowodować nieszczęścia i ogromne straty w ludziach.

Londyn, 4 maja 1951

[Jan Nowak-Jeziorański, Gestapo i NKWD, „Karta" nr 37, 2003]
Juliusz Mieroszewski w artykule w „Kulturze"
Kraje tego typu, co Polska, Czechosłowacja czy Rumunia, mogą odzyskać i utrzymać byt niepodległy tylko w ramach innego systemu politycznego niż ten, który obowiązywał w Europie do września 1939. (...) Żadne z małych i średnich państw nie ma dość sił, by bronić skutecznie swej niepodległości - kraje te muszą związać się ze sobą i stworzyć potężną organizację zdolną do życia w nowych warunkach. (...) Możemy bowiem odzyskać i utrzymać niepodległość jedynie w ramach europejskiego systemu federalnego. (...) Termin „niepodległość" w sensie polityki polskiej, jeżeli nie ma być „rocznicowym" pustym frazesem - treściowo zawierać dziś w sobie musi ideę federacyjną.

Londyn, listopad 1951

[Juliusz Mieroszewski, O międzynarodową brygadę europejską. „ Kultura" nr 11/1951]
Jan Nowak-Jeziorański (dyrektor Rozgłośni Polskiej RWE) podczas inauguracji rozgłośni
Ludzkość nie może być podzielona na narody wolne i narody w niewoli. (...) Rosja chce z nas wyłuskać wszystko, co twarde i nieugięte, by zmienić naród polski w plastelinę, która pozwoli się urobić w rosyjskich łapach na bolszewicką modłę. Nie wolno jej tego ułatwiać. Chociaż jednak bitwa nie toczy się dziś w lasach, na ulicach czy w podziemiu, wiemy, że prowadzicie dziś inną walkę, od której zależy całe nasze przyszłe istnienie. Ta walka toczy się przede wszystkim w duszach polskich. (...) W tej walce pragniemy dziś wziąć udział na falach Radia Wolnej Europy.

Monachium, 3 maja 1952

[Jan Nowak-Jeziorański, Polska droga ku wolności 1952-1973, Londyn 1974]
Jerzy Prądzyński (dziennikarz) w „Kulturze"
Koledzy z „Radia Wolnej Europy", nie będziecie mogli wyjaśniać waszym słuchaczom zasad polityki Zachodu w stosunku do środkowej i wschodniej Europy. Nie sposób wyjaśniać tego, co jeszcze nie istnieje. (...) Możecie im natomiast powiedzieć z całym spokojem, że wiele zależy od nas samych i od naszych najbliższych sąsiadów. (...) Gdyby sąsiedzkie narody potrafiły wytworzyć wspólny, zwarty front, wówczas możemy być pewni, że nadzieje na wspólną naszą przyszłość będą wyglądały bez porównania jaśniej niż dziś.

Paryż, maj 1952

[Jerzy Prądzyński, Na otwarcie polskiej stacji Free Europe, „Kultura" nr 5/1952]
Z depeszy Ambasady USA w Warszawie do Departamentu Stanu USA
Audycje nadawane przez RWE do Polski spotykają się z entuzjastycznym przyjęciem ludności. Częste wypowiedzi RWE, że angażowanie się w zbrojny opór w jakiejkolwiek formie byłoby narażaniem własnego bezpieczeństwa bez celu, wywierają dobre wrażenie na Polakach. Mówi się także z aprobatą o częstych ostrzeżeniach radia przed wojenną histerią. Informatorzy namawiają, by programy tego rodzaju często powtarzać, bo mnoży się ostatnio liczba ludzi biorących udział w organizacjach podziemnych i wielu Polaków wierzy, że wojna wisi na włosku.

Warszawa, 3 lipca 1952

[Jan Nowak Jeziorański, Wojna w eterze, Kraków 2006]

***
Opracowanie: Marta Markowska (Ośrodek KARTA), współpraca: Przemysław Bogusz, Milena Chodoła, Mariusz Fiłon, Amadeusz Kazanowski, Wojciech Rodak, Adam Safaryjski, Małgorzata Sopyło (zespół „Nieskończenie Niepodległej").

# data[].attributes.attachment_link.title
Radio Wolna Europa demaskowało komunistyczną propagandę

# data[].attributes.attachment_link.description
4 maja 1951 r. Jan Nowak-Jeziorański - w czasie II wojny kurier Armii Krajowej i Rządu RP w Londynie - przemawiał w Instytucie Polskim i Muzeum im. Generała Władysława Sikorskiego w Londynie, przedstawiając sytuację w kraju. Uświadomił zachodnim politykom, że NKWD zniszczy każde podziemie niepodległościowe.

# data[].attributes.body
Padlet " Dziady 1927. Marzec 1968" został wykonany przez Martę Bielak i Annę Pyda (uczennice klasy 2ap - IX LO Lublin).
Projekt został wykonany na potrzeby edukacyjne. Wszystkie materiały użyte w tym padlecie dodane są w tym samym celu.

# data[].attributes.headline
Link do artykułu o Orędziu biskupów polskich do biskupów niemieckich

# data[].attributes.subject
Link do artykułu o Orędziu biskupów polskich do biskupów niemieckich

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
18 listopada 1965 roku polscy biskupi skierowali do biskupów niemieckich słynny list ze słowami "przebaczamy i prosimy o przebaczenie". Czy słowa te miały wówczas takie samo znaczenie, jakie my im teraz nadajemy?

Słowa te już wówczas miały olbrzymie znaczenie, choć bez wątpienia intencje biskupów polskich różniły się od skutków, które przyniosły. Skutki były równie ważne, choć nie w pełni kontrolowane przez stronę kościelną. List miał niebagatelne znaczenie dla relacji między państwem i Kościołem. Był efektem dwóch okoliczności: z jednej strony zakończenia prac II Soboru Watykańskiego, z drugiej - zbliżającej się bardzo ważnej dla Kościoła w Polsce rocznicy: milenium chrztu Polski. List biskupów polskich do biskupów niemieckich został wystosowany jako specjalne zaproszenie dla episkopatu niemieckiego do przeżywania wspólnych obchodów milenium. Biskupi polscy uważali, iż dwadzieścia lat po zakończeniu II wojny światowej, w atmosferze soborowej, należy wykonać pewien gest, który mógłby prowadzić do pojednania między Polakami - dotkniętymi okupacją i całym złem, które Niemcy wyrządzili nam w latach 1939-1945 - a Niemcami.

Treść Orędzia też była sama w sobie bardzo ciekawa. Z jednej strony biskupi w sposób jednoznaczny odnieśli się do winy niemieckiej, przypominając niezaprzeczalne fakty: obozy koncentracyjne i mordy na oraz polskiej ludności cywilnej oraz to, iż to Niemcy były stroną agresywną, która napadła na wolny i suwerenny kraj, wskazując także na cierpienia polskiego duchowieństwa katolickiego w latach wojny. Przypomnijmy, że z 10,5 tysiąca polskich kapłanów zginęło w sumie ponad dwa tysiące.

Jednocześnie biskupi polscy, szukając płaszczyzny porozumienia, przypomnieli, iż chrześcijaństwo jest wspólnym dobrem i dziedzictwem narodu niemieckiego i polskiego w Europie Środkowo-Wschodniej. Podkreślali pozytywny wkład konkretnych Niemców, świętych - zarówno kobiet, jak i mężczyzn, którzy przynieśli chrześcijaństwo na tereny polskie. Ten wątek miał przypomnieć, iż relacji polsko-niemieckie w ciągu tysiąca lat nie wyznacza tylko okres II wojny światowej.

List, choć dopiero po odpowiedzi episkopatu niemieckiego z 5 grudnia 1965 roku, stał się dla władz komunistycznych pretekstem do politycznej nagonki na cały polski episkopat, a przede wszystkim na prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego. Nagonka ta miała na celu zdyskredytowanie Kościoła w Polsce i obniżenie autorytetu prymasa. Hasła używane przez ówczesną propagandę komunistyczną totalnie rozmijały się z intencją i treścią listu polskich biskupów. Pomawiano prymasa o zdradę interesów polskich, o naiwność, o uzurpację. Krytykowano pośrednio także biskupów niemieckich, że nie zdecydowali się na sformułowanie jasnej deklaracji w sprawie granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej.

Argumenty komunistów, a także całej ówczesnej prasy, były niestety bardzo celnie użyte. Propaganda komunistyczna podkreślała przede wszystkim, że episkopat i prymas nie uzyskali niczego od Niemców, przede wszystkim potwierdzenia, że granice Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej są granicami sprawiedliwości dziejowej i że ziemie te powinny na wieki wieków przypaść narodowi polskiemu jako ofierze niemieckiej okupacji. Strona komunistyczna w emocjonalnym języku propagandowym orzekła, że prymas Polski i Kościół w Polsce wpisali się w politykę rewizjonizmu niemieckiego, dążącego usilnie do podważenia granic na zachodzie i likwidacji państwowości polskiej. Straszono Niemcami rewizjonistami, legitymizując uzurpatorską władzę w kraju. Propaganda komunistyczna stwierdzała również, że tylko i wyłącznie Państwo Ludowe prowadzi polską politykę zagraniczną. Kościół nie powinien się wtrącać w nieswoje sprawy, zwłaszcza że czyni to nieumiejętnie. To miało podsycić niechęć społeczeństwa polskiego do Kościoła i znienawidzonego przez komunistów prymasa Wyszyńskiego. Trzeba powiedzieć, że w jakiejś mierze zostało to osiągnięte.

Resentymenty dotyczące II wojny światowej i realna pamięć narodu polskiego powodowały, że Gomułka odwołując się do haseł pseudopatriotycznych wprowadził pewien zamęt pojęciowy - tym większy i skuteczniejszy, że propaganda komunistyczna nie dopuszczała żadnych głosów broniących ludzi Kościoła. Co więcej, w ten rydwan krytyki wpisali także działacze katoliccy, w tym najbardziej wiarygodni - związani ze środowiskiem Znak. Cenzura była bardzo czujna - wymuszała na wszystkich tytułach prasowych i środowiskach, w tym również katolickich, redagowanie jednogłośnie brzmiących deklaracji potępiających episkopat Polski.

Komuniści - co bardzo często im się zdarzało - jednak przedobrzyli. W styczniu 1966 roku podjęli decyzję, by odmówić prymasowi paszportu. Z tego powodu nie mógł on wyjechać do Rzymu na otwarcie uroczystych obchodów milenijnych w całym Kościele powszechnym. Paweł VI musiał otworzyć je bez prymasa. Kardynał nie po raz pierwszy stał się widoczną ofiarą systemu ateistycznego. Wszystko wróciło na swoje miejsce. Represje okazały się dla prymasa zdecydowanie pomocne, ponieważ społeczeństwo polskie, zdezorientowane przez cztery tygodnie bardzo ostrą kampanią antykościelną, zobaczyło, że w gruncie rzeczy zostało oszukane przez władze, którym chodziło jedynie o zdyskredytowanie prymasa Wyszyńskiego. Okazało się, że celem władz nie było podtrzymywanie wartości narodowych i patriotycznych, lecz zniszczenie poważanych w Polsce autorytetów.

Jaką rolę w pojednaniu polsko-niemieckim odegrał list polskich biskupów? Czy można powiedzieć, że to był czynnik inaugurujący proces pojednania?

Z perspektywy czasu, gdy widzimy, co się wówczas stało, a szczególnie, gdy przyjrzymy się nieoficjalnym wypowiedziom ludzi Kościoła - zwłaszcza prymasa Wyszyńskiego oraz późniejszego kardynała, Bolesława Kominka, głównego redaktora listu - to zobaczymy, że już wówczas biskupi mieli świadomość, iż podejmując inicjatywę napisania listu do biskupów niemieckich, wkraczają w przestrzeń, w której dotychczas nie uczestniczyli. Miało to zaowocować w przyszłości. Odwołując się do języka religijnego, nie politycznego, przełamali żelazną kurtynę i porządek jałtański, zapraszając do tego także Kościół powszechny - w roku milenijnym. Ówczesne losy Europy była zdeterminowane przez podział polityczny świata na dwa obozy ideologiczne i gospodarcze, mimo że jej wcześniejsze dzieje predestynowały ją do budowania jedności cywilizacyjnej opartej na chrześcijaństwie. Kościół, nie posługując się językiem polityki, ale religijnego pojednania, dał sygnał, że należy szukać łączności między wschodem a zachodem, ponieważ Europa jest jedna i na dodatek jest ona chrześcijańska. Język wspólnoty chrześcijańskiej i wartości świata chrześcijańskiego powinny być przypominane, ponieważ one w gruncie rzeczy dominują nad każdym, nawet najbardziej tragicznym przeżyciem europejskim, w tym też nad II wojną światową. W tym kontekście list biskupów polskich do biskupów niemieckich jest - i powinien być - postrzegany jako fundament, na którym wspierają się wszystkie kolejne gesty pojednania, aż do współczesności.

Czy Kościół stracił, czy zyskał przez napisanie tego listu?

W perspektywie trzech tygodni na pewno stracił, w perspektywie dłuższej rzecz jasna zyskał, nie tylko sensie "marketingowym" i historycznym, to znaczy że większość społeczeństwa nadal stała po stronie Kościoła, a nie władz komunistycznych. Zyskał też oczywiście w najważniejszej przestrzeni, to znaczy z punktu widzenia obrony podstawowych wartości ludzkich, a jedną z nich jest bez wątpienia podtrzymywanie w Europie świadectwa, że chrześcijaństwo konstytuowało w sposób pozytywny i twórczy kontynent europejski, tworzyło jego prawa, kulturę, bardzo szeroko pojętą. To zaakceptowanie prawdy o tym, że chrześcijaństwo tworzyło zręby cywilizacji europejskiej, jest kluczem do zrozumienia Starego Kontynentu, a na dodatek jest kluczem do rozwiązania ewentualnych napięć między państwami i narodami europejskimi; napięć, które były wynikiem historycznych procesów, odchodzenia ludów i państw od dekalogu. Trawestując słowa papieża Jana Pawła II można powiedzieć, że Europy nie można zrozumieć bez chrześcijaństwa.

Kościół katolicki, jak sama nazwa mówi, jest powszechny. Jednocześnie duchowni angażują się w sprawy narodowe. Na ile biskupi polscy, a później niemieccy, pisali swoje listy jako biskupi katoliccy, a na ile jako Polacy i jako Niemcy?

Myślę, że obydwa te porządki się ze sobą krzyżowały, albo też szły równolegle i się wspierały. Niewątpliwie biskupi polscy występowali nie tylko w imieniu Kościoła polskiego, ale de facto w imieniu narodu polskiego, który wyartykułować różnych kwestii nie mógł. Ta podwójna rola Kościoła była oczywistością w latach PRL. Nie przez przypadek nazywano prymasa Wyszyńskiego interreksem, niezależnie od tego, czy on sam był przywiązany do tego tytułu. Każda więc ważna enuncjacja Kościoła, czy to prymasa, czy - jak w tym przypadku - wszystkich biskupów polskich, była postrzegana jako głos narodu. Z kolei biskupi niemieccy nie reprezentowali co prawda narodu niemieckiego, dużo bardziej zróżnicowanego wyznaniowo, i nie mieli też ambicji wchodzenia w gestie należne państwu demokratycznemu, jakim były Niemcy Zachodnie, jednak wpisywali się w swojej odpowiedzi w porządek prawny i okazywali lojalność wobec państwa niemieckiego. Stąd, między innymi, biskupi niemieccy nie zdecydowali się na przejście tego Rubikonu, który jeszcze dla ówczesnego państwa niemieckiego był nie do przebycia, czyli nie uznali jednoznacznie granic na Odrze i Nysie Łużyckiej, choćby w formule języka religijnego, mówiącego o sprawiedliwości i zadośćuczynieniu za krzywdy, które Niemcy wyrządzili narodowi polskiemu.

Czy list poruszył opinię międzynarodową?

To było wydarzenie medialne w Europie Zachodniej. Jedynie Polacy, żyjący w PRL nie byli tego świadomi. W zasadzie można powiedzieć, że wszystkie większe media - od związanych z partiami chadeckimi czy wręcz konserwatywnymi po liberalno-socjalistyczne - z dużą dozą sympatii analizowały list biskupów polskich do biskupów niemieckich. Nie zawsze działo się tak z powodów religijnych - często tylko z przyczyn czysto politycznych. Jedyny kierunek polityczny na Zachodzie, która wpisał się w linię prasy peerelowskiej, to byli komuniści, szczególnie włoscy, ale też francuscy. Próbowali oni znaleźć złoty środek między własną opinią publiczną a lojalnością wobec komunistów moskiewskich: pisali filipiki antykościelne, a jednocześnie próbowali udowadniać, że nie naruszają europejskiego porządku. W swoich artykułach stali więc w niezdrowym rozkroku. Szczególnie ważne były cytaty z wypowiedzi biskupów niemieckich oraz tamtejszych przedstawicieli Kościoła ewangelickiego - zdecydowanie propolskie.

Prof. Jan Żaryn - kierownik Katedry Historii Kościoła w Czasach Najnowszych Uniwersytetu Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie, pracownik Instytutu Historii PAN, b. dyrektor Biura Edukacji Publicznej IPN. Zajmuje się historią najnowszą, ze szczególnym uwzględnieniem dziejów Kościoła katolickiego w Polsce. Opublikował m.in.: Kościół w Polsce w latach przełomu (1953-1958). Relacje ambasadora RP przy Stolicy Apostolskiej [2000]; Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce (1944-1989) [2003].

Fotografia: ostatnia strona listu polskich biskupów prezetntowanego na wystawie MHP "Odwaga i pojednanie" w Sejmie RP , ze zbiorów Historycznego Archiwum Arcybiskupstwa Kolonii, CC-BY-NC.

# data[].attributes.attachment_link.title
List biskupów polskich do biskupów niemieckich

# data[].attributes.attachment_link.description
18 listopada 1965 roku polscy biskupi skierowali do biskupów niemieckich słynny list ze słowami "przebaczamy i prosimy o przebaczenie". Czy słowa te miały wówczas takie samo znaczenie, jakie my im teraz nadajemy? Słowa te już wówczas miały olbrzymie znaczenie, choć bez wątpienia intencje biskupów polskich różniły się od skutków, które przyniosły.

# data[].attributes.body
-  zamknięcie w październiku 1957 roku „rewizjonistycznego” tygodnika młodych lewicowych inteligentów „Po prostu”
- zaczęto odchodzić od ideałów października - dialogu ze społeczeństwem
- z życia politycznego byli odsuwani zwolennicy reform
- czystka w PZPR (pod hasłem walki z "frakcyjnością")- z szeregów partii usunięto ok. 300 tys. członków
- zwiększenie roli cenzury, coraz mniej osób wyjeżdżało na Zachód, zaczęto rozbudowywać szeregi tajnej policji i organów przymusu
- ataki na Kościół (przejmowanie majątków instytucji kościelnych, niechętnie wydawanie przez władze pozwolenia na budowę kościołów (1960 rok - rozruchy w Nowej Hucie po odmowie wydania pozwolenia na budowę kościoła). Lekcje religii zostały usunięte ze szkół.)
-został zlikwidowany Klub Krzywego Koła w Warszawie(luty 1962), który był forum wolnej dyskusji w środowiskach partyjnych reformatorów i młodych działaczy partyjnych
- zaczęła narastać fobia antysemicka(w skutek konfliktu między Arabami i Żydami)- Gomułka nazwał nawet polskich komunistów pochodzenia żydowskiego „piątą kolumną”. Rozpoczęła się czystka w wojsku, policji, we władzach - usuwanie ludzi pochodzenia żydowskiego

na zdjęciu poniżej zebranie
Klubu Krzywego Koła

# data[].attributes.headline
Odpowiedź rektora UW na protesty studenckie

# data[].attributes.subject
Odpowiedź rektora UW na protesty studenckie