# data[].attributes.body
Хэлбэлзэл хатуу, шингэн, хий гэсэн 3 орчинд хэрхэн тархах вэ?

# data[].attributes.headline
Долгионы гадарга: Туршилт №1

# data[].attributes.subject
Долгионы гадарга: Туршилт №1

# data[].attributes.body
Асуултууд:

1. Агаарын бөмбөлөг хагарах үед дууны долгион тархах замд таарсан саад дууг тарахад яаж нөлөөлсөн бэ?

2. Энэ үзэгдэлтэй ойролцоо жишээ гаргаарай.

# data[].attributes.headline
Харимхай орчин

# data[].attributes.subject
Харимхай орчин

# data[].attributes.body
Холбоосыг ашиглан уг биетийн молекулуудад хэлбэлзэл хэрхэн тарж байгааг ажиглаарай. Энэ хэлбэлзэл тарах орчин юм.

Хэлбэлзэл тархаж байгаа орчныг харимхай орчин гэнэ.

# data[].attributes.attachment_link.description
Reset Wave In science, a wave is a phenomenon in which energy is transmitted through a medium. It is the only energy that is transmitted through the wave. The medium only vibrates but does not actually move. Not all waves…

# data[].attributes.headline
Механик долгион

# data[].attributes.subject
Механик долгион

# data[].attributes.body
Бодисын нэг жижиг хэсэг хэлбэлзэхэд харилцан үйлчлэлийн улмаас түүний зэргэлдээ орших бусад жижиг хэсэг хэлбэлзэх хөдөлгөөнд орж улмаар тэр нь дараагийн жижиг хэсгийг хэлбэлзүүлэх зэргээр хэлбэлзэх хөдөлгөөн бодисын дотор тархана.

Харимхай орчинд хэлбэлзэл тархахыг механик долгион гэнэ.

# data[].attributes.attachment_caption
Тогтонги ус уруу чулуу хаях, хөгжмийн утсыг доргиох, далай тэнгис давалгаалах зэрэгт долгион үүснэ.

# data[].attributes.headline
Механик долгион тархах

# data[].attributes.subject
Механик долгион тархах

# data[].attributes.body
Долгион тархахад орчны жижиг хэсгүүд тус бүрдээ тэнцвэрийн байрлалын орчим хэлбэлзэхээс биш долгион тархаж байгаа чигт шилжин явахгүй, өөрөөр хэлбэл долгион тархахад бодис зөөгдөхгүй, харин  энерги зөөгдөнө.

# data[].attributes.attachment_caption
ДЭВТЭРТЭЭ БОДООД ХАРИУЛТАА КОММЕНТ ХЭСЭГТ БИЧЭЭРЭЙ.

# data[].attributes.headline
Дасгал ажиллаарай. 

# data[].attributes.subject
Дасгал ажиллаарай. 

# data[].attributes.body
Гарманик хэлбэлзэлийн графикийн ашиглаж дараах зүйлсийг олоорой.

1. Хэлбэлзлийн үе , далайц

2. Хэлбэлзлийг давтамж , тойрох давтамж

3. Хэлбэлзлийн шилжилтийн тэгшитгэл

4. Хурд ба хурдатгалын хамгийн их утгуудыг тус тус олоорой.

# data[].attributes.attachment_caption
ХАРИУЛТАА КОММЕНТ ХЭСЭГТ БИЧЭЭРЭЙ. 

# data[].attributes.headline
Механик долгионы төрлийг судлья

# data[].attributes.subject
Механик долгионы төрлийг судлья

# data[].attributes.body
Ажиглах зүйл:

1. Хэлбэлзүүлэх чиглэл буюу particle motion хашаа чиглэж байна вэ?

2. Хэлбэлзэл тархах чиглэл буюу energy transport энерги тарах чиглэл хашаа байна вэ?

3. Уг хоёрын чиглэл хэдэн градусын зөрүүтэй вэ?

# data[].attributes.attachment_caption
Хэлбэлзүүлэх чиглэл урагшаа, хойшоо. Хэлбэлзлийн энерги тарах чиглэл урагшаа

# data[].attributes.body
Хэлбэлзлийнхээ чиглэлийн дагуу тархах долгионыг тууш (дагуу) долгион гэнэ. Уг хоёр чиглэлийн хооронд өнцгийн зөрүү байхгүй.

# data[].attributes.attachment_caption
ХАРИУЛТАА КОММЕНТ ХЭСЭГТ БИЧЭЭРЭЙ. 

# data[].attributes.headline
Механик долгионы төрлийг судлья

# data[].attributes.subject
Механик долгионы төрлийг судлья

# data[].attributes.body
Ажиглах зүйл:

1. Хэлбэлзүүлэх чиглэл буюу particle motion хашаа чиглэж байна вэ?

2. Хэлбэлзэл тархах чиглэл буюу energy transport энерги тарах чиглэл хашаа байна вэ?

3. Уг хоёрын чиглэл хэдэн градусын зөрүүтэй вэ?

# data[].attributes.attachment_caption
Хэлбэлзүүлэх чиглэл дээшээ доошоо. Хэлбэлзлийн энерги тарах чиглэл урагшаа

# data[].attributes.body
Хэлбэлзлийн чиглэлд перпендикуляраар тархаж байгаа долгионыг хөндлөн долгион гэнэ.

# data[].attributes.attachment_caption
Механик долгионыг тархах чиглэлээс нь хамааруулан хөндлөн ба тууш гэж хоёр ангилдаг. 

# data[].attributes.headline
Механик долгион

# data[].attributes.subject
Механик долгион

# data[].attributes.body
Механик долгион хатуу, шингэн, хийн төлөвт орших ямар ч орчинд тархана. Харин вакуумд механик долгион тархахгүй.

# data[].attributes.headline
Нэмэлт хичээл 

# data[].attributes.subject
Нэмэлт хичээл 

# data[].attributes.attachment_link.title
Transverse & Longitudinal Waves | Waves | Physics | FuseSchool

# data[].attributes.attachment_caption
Гармоник хэлбэлзэл ба долгион нь нэг утгатай бөгөөд хэлбэлзэх хөдөлгөөн нь биетэд тархыг долгион гэнэ. 

# data[].attributes.headline
Долгион тархах хөдөлгөөн

# data[].attributes.subject
Долгион тархах хөдөлгөөн

# data[].attributes.body
1. Өмнөх давалгаа байсан хэсэгт дараагийн давалгаа ирэх хугацааг долгионы үе гэнэ.

2. Хэлбэлзлийн нэг үетэй тэнцүү хугацаанд долгион тархах зайг долгионы урт (λ) гэнэ.

3. Долгион эгшин зуур тархахгүй, өөрөөр хэлбэл, долгионы тархах хурд хязгаартай байна. υ=λ/T

# data[].attributes.attachment_caption
Давалгааны зэргэлдээ гүдгэрүүдийн хоорондох зайг долгионы урт гэнэ Долгион уртыг 𝜆  гэж тэмдэглэнэ. см,м гэх мэт уртын нэгжээр илэрхийлнэ. 

# data[].attributes.headline
Долгионы урт

# data[].attributes.subject
Долгионы урт

# data[].attributes.body
Давалгааны өндрийг (тэгш цэгээс өргөгдөх) долгионы далайц гэнэ.

Хэлбэлзэж буй хэсгийн 1 секундэд хийж байгаа хэлбэлзлийн тоног долгионы давтамж гэнэ. Давтамжийг 1/c буюу Гц (герц) нэгжээр илэрхийлнэ. Долгионы үе ба давтамж урвуу хамааралтай байдаг.

# data[].attributes.headline
Долгионы тэгшитгэл

# data[].attributes.subject
Долгионы тэгшитгэл

# data[].attributes.body
Долгион бол хугацаа ба огторгуйн хувьд үелэх процесс юм.

Анхны цэг дэх хэлбэлзэл x=x₀ cos⁡(ωt) гармоник хуулиар явагдана гэж үзээд түүнээс r зайнд орших A цэг дээрх хэлбэлзэл φ фазаар хоцорно гэвэл хэлбэлзлийн тэгшитгэл xА=x₀cos⁡(ω₀t-φ)  болно.

# data[].attributes.body
1. Хэрэв r=0 бол φ фазын зөрүү ямар байх вэ?

2. Хэрэв r=λ бол φ фазын зөрүү ямар байх вэ?

# data[].attributes.headline
Дасгалын хариу: 

# data[].attributes.subject
Дасгалын хариу: 

# data[].attributes.body
Хэрэв r=0 бол φ=0 байна.

Хэрэв r=λ  бол φ=2π болно. Эндээс φ нь r -тэй пропорционал.

Ийнхүү φ=ar. r=λ  бол φ=2π гэдгээс 2π= aλ  буюу пропорционалын коэффициент a=2π/λ гарна.

Энэ нь анхны цэг ба түүнээс r зайнд орших A цэгт хэлбэлзлийн фаз φ=ar=2πr/λ зөрөөтэй. Иймд A цэг дээрх хэлбэлзэл

# data[].attributes.headline
X цэгээс фазын зөрүүтэй хөдлөж байгаа цэгийн долгионы тэгшитгэл 

# data[].attributes.subject
X цэгээс фазын зөрүүтэй хөдлөж байгаа цэгийн долгионы тэгшитгэл 

# data[].attributes.body
Иймд A цэг дээрх хэлбэлзэл дээрх хэлбэртэй болно. Долгионы тэгшитгэл орон зай r, хугацаа 𝑡, хазайлт 𝑥 гэсэн үндсэн гурван хувьсагчтай. Нэг хувьсагчийг тогтмол байлгаж, нөгөө хоёр хувьсагчийн хамаарлыг судлах шаардлага гардаг.

# data[].attributes.headline
Долгионы тэгшитгэлийн хувсагчуудын хамаарал

# data[].attributes.subject
Долгионы тэгшитгэлийн хувсагчуудын хамаарал

# data[].attributes.body
•r=const бол XA нь r-ээс гармоник хуулиар хамаарна. Өөрөөр хэлбэл тухайн цэгийн хэлбэлзэл гармоник хуулиар явагдана.

•𝑡 = const; XA нь хугацааны тухайн агшинд орчны янз бүрийн цэгийн хазайлтууд ямар байгааг илэрхийлсэн тэгшитгэл гарна. Энэ нь гэрэл зураг авсантай адил үйлдэл юм.

• XA = const буюу Ф = 𝜔𝑡 − 𝑘𝑥 = const гэж авбал орчны цэгийн хазайлт буюу долгионы фаз тархах хөдөлгөөний тэгшитгэл гарна.

# data[].attributes.headline
Туршилтын үзээд асуултуудад хариулаарай. 

# data[].attributes.subject
Туршилтын үзээд асуултуудад хариулаарай. 

# data[].attributes.body
1. Утсаар тарах хэлбэлзэл буцаж ирэх үзэгдэл яагаад өөр байна вэ?

2. Үүнийг юу гэж нэрлэж болох вэ?

# data[].attributes.headline
Гэрлийн ойлт ба долгионы ойлт 

# data[].attributes.subject
Гэрлийн ойлт ба долгионы ойлт 

# data[].attributes.body
Тусаж байгаа долгион ойлгогч хананы цэг бүрээс ойно. Цэг бүрийн хувьд тусгалын өнцөг, ойлтын өнцөг хоорондоо тэнцүү байна.

# data[].attributes.headline
Долгионы ойлт ба хэрэглээ

# data[].attributes.subject
Долгионы ойлт ба хэрэглээ

# data[].attributes.body
Уул руу хашгирахад буцаад сонсогддог. Үүнийг цуурай гэдэг. Цуурай сонсогдох нь тархаж байгаа дууны долгион ямар нэг хатуу гадаргаас ойж байгаатай холбоотой. Дуу хананд ойлтын хуулийн дагуу ойсон хэсэгт илүү тод сонсогдоно. Концертын танхимд цуурай үүсэх нь таагүй мэдрэмж төрүүлэх учир танхимын хана, сандал зэргийг дуу ойлгодоггүй материалаар бүрдэг. Дууны ойлт буюу цуурайг ашиглан ямар нэг биетийн байршил, зай тодорхойлогч төхөөрөмжүүд хийдэг.

# data[].attributes.body
Хоёр орчинд долгион тарах хурд өөр байгаа нь долгионы хугарлын шалтгаан болдог.

# data[].attributes.body
Долгион хугардаг талаар өмнө үзсэний дагуу долгион нь нэг орчноос нөгөөд нэвтэрч тархахдаа чиглэлээ өөрчлөх буюу хугардаг. Эсвэл адилхан орчин боловч ялгаатай температуртай бол долгион тархахдаа чиглэлээ өөрчилнө.

Дуу тархахдаа мөн ийм шинж чанартай.

Шөнө орой болоход газрын хөрс түргэн хөрж газрын гадарга орчмын агаарын температур нам (дууны хурд бага) харин дээшлэх тусам температур өндөр (дууны хурд их) байдаг. Газрын гадаргаас ташуу чиглэлд тарсан дуу тарах тусмаа муруйж газар руу чиглэдэг. Иймээс дуу холоос гарч байгаа боловч тод сонсогддог ажээ.

# data[].attributes.headline
Жишээ бодлого 

# data[].attributes.subject
Жишээ бодлого 

# data[].attributes.headline
Жишээ бодлого 

# data[].attributes.subject
Жишээ бодлого 

# data[].attributes.headline
Жишээ бодлого 

# data[].attributes.subject
Жишээ бодлого 

# data[].attributes.headline
Гэрийн даалгавар 

# data[].attributes.subject
Гэрийн даалгавар 

# data[].attributes.body
Дэвтэртээ бичээд ASSIGNMENT хэсгээр зургийг хавсаргаарай.

# data[].attributes.headline
Гэрийн даалгавар 

# data[].attributes.subject
Гэрийн даалгавар 

# data[].attributes.body
Дэвтэртээ бичээд ASSIGNMENT хэсгээр зургийг хавсаргаарай.

# data[].attributes.headline
Хичээлээ дуустал нь үзсэн сурагчиддаа баярлалаа 

# data[].attributes.subject
Хичээлээ дуустал нь үзсэн сурагчиддаа баярлалаа 

# data[].attributes.body
ХИЧЭЭЛИЙН ТЭМДЭГЛЭЛЭЭ ASSIGNMENT ХЭСГЭТЭЭ ХАВСАРГААРАЙ.

# data[].attributes.headline
Онол ба туршилтын дүгнэлт 

# data[].attributes.subject
Онол ба туршилтын дүгнэлт 

# data[].attributes.body
Долгионд өртөгдсөн орчны цэгүүд дахин долгион үүсгэх чадвартай байдаг. Ингэж үүссэн долгионыг хоёрдогч долгион гэнэ.

Долгионд өртөгдсөн цэг бүр цааш тархах долгионы хоёрдогч үүсгүүр болно. Тухайн агшинд эдгээр хоёрдогч долгион хүрсэн цэгүүдээр байгуулах бүрхүүл нь шинэ долгионы гадарга болдог. Үүнийг Гюйгенсийн зарчим гэнэ.