# data[].attributes.body
OA-samtökin á Íslandi (Overeater Anonymous) hafa útbúið sjálfspróf sem á að varpa ljósi á hvort fólk þjáist af matarfíkn.

# data[].attributes.attachment_link.title
SJÁLFSPRÓF - OA - Overeaters Anonymous Ísland

# data[].attributes.body
Það sem orsakar matarfíkn: Þegar einstaklingur neytar „mjög girnilegra“ matvæla sem innihalda mikið af kolvetnum, fitu, salti, sykri eða tilbúnum sætuefnum. Það kveikir á ánægjustöðvum heilans og losar um efni eins og dópamín og serótónín. Þessi matur hefur sömu áhrif á sama svæði heilans og t.d. lyf, áfengi og einhverskonar hegðun eins og að versla eða spila.

Mjög bragðgóður og girnilegur matur inniheldur oft óeðlileg efni eða hærra en eðlilegt magn af náttúrulegum efnum sem líkaminn og heili geta hreinlega ekki unnið úr.

Þetta hefur í för með sér að líkaminn er flæddur af vellíðunarefnum.

Til að hjálpa að halda í eða endurskapa þessar góðu tilfinningar, munu líkaminn og heilinn byrja að þrá mjög girnilegan mat. Þetta heldur endalaust áfram þarf aðili að neyta vaxandi magns af mat til að fá sömu tilfinningaviðbrögðin.

Það getur hver sem er þróað með sér matarfíkn þar sem allir verða að borða till þess að geta lifað af.

1. Aukin útsetning fyrir mjög freistandi matvælum getur aukið líkurnar á að þróa með sér matarfíkn.

2. Fólk sem verður fyrir mikilli útsetningu á ungum aldri er í enn meiri hættu.

3. Fólk sem borðar mat til að takast á við streitu eða hafa áhrif á skap sitt er einnig í aukinni hættu.

4. Rannsóknir hafa einnig leitt í ljós að til eru ákveðin gen sem auka hættuna á að einstaklingur þrói með sér hvers kyns fíkn. Því fleiri „ávanabindandi“ gen sem einstaklingur ber, því meiri eru líkurnar á að hann glími við fíkn, hvort sem er í mat, vímuefni eða ákveðna hegðun.

# data[].attributes.body
Erfitt er að nefna nauðsynleg einkenni til greiningar þar sem þetta er svo misjafnt eftir fólki. Ef viðeigandi einkenni hafa gríðarleg áhrif á daglegt líf viðkomandi.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tammy Checks Into Rehab To Get Help With Her Food Addiction | 1000-lb Sisters

# data[].attributes.body
Einkenni matarfíknar eru fjölmörg en eru það matarinntaka þegar aðili er ekki svangur, óhóflegt át án skýringar, sektarkennd eftir ofát, miklum tíma eytt í að hugsa um mat, tilhlökkun þess að borða einn, skipulögð leynileg át fyrir fram og ef borðað er í hófi fyrir framan annað fólk en það er bætt upp eftir á. Ef þyngd hefur áhrif á það hvernig aðili lifir lífinu, aðili hefur reynt að fara í megrun í viku eða lengur án þess að ná tilsettu marki og það fer í taugarnar á honum þegar aðrir segja honum að beita viljastyrk og borða minna. Einstaklingur hugsar að hann geti farið í megrun en innst inni veit hann betur. Aðili borðar til að flýja áhyggjur og vandræði og átsiðir valda honum og/eða öðrum óhamingju. Einnig ef aðili finnur sterka löngun til að borða mat á einhverjum tilteknum tíma sem er ekki matmálstími og hefur jafnvel leitað meðferðar vegna ofáts eða vanda sem tengist mat.

# data[].attributes.body
Einkenni matarfíknar skiptast í líkamleg einkenni, tilfinningaleg, félagsleg og andleg/trúarleg einkenni.

# data[].attributes.body
Líkamleg einkenni matarfíknar birtast þannig að aðili getur ekki stjórnað hversu mikið hann innbyrðir af mat, þá sérstaklega ruslmat og mikið sykruðum mat. Aðili á erfitt með að finna leið til að léttast til lengri tíma, þá kannski mismunandi mataræði eða fitubrennslu-prógrömm. Margir framkvæma uppköst, nota hægðalyf, þvagræsilyf og/eða taka mikið af æfingum eftir að hafa borðað mikið til að koma í veg fyrir þyngdaraukningu. Töluvert stórt hlutfall matarfíkla eru of þungir og hafa notast við ýmsar aðferðir til að stjórna líkamsþyngd sinni en það eru þó matarfíklar sem hafa aldrei verið of þungir. Þessir einstaklingar hafa náð að stjórna líkamsþyngd sinni með öfgafullum aðferðum eins og t.d. með miklum æfingum, framkvæmdum uppköstum, inntöku hægðalyfja eða takmarka fæðuinntöku á mikinn máta (anorexía). Öll þessi einkenni verða alvarlegri með tímanum og geta afleiðingarnar orðið verulega slæmar og jafnvel endað á sársaukafullum dauða.

# data[].attributes.body
Tilfinningaleg einkenni matarfíknar geta birst í þunglyndi og skömm yfir þyngd og matarvenjum. Fólk með matarfíkn verðlauna sig oft með mat þegar þau afreka eitthvað gott og jákvætt en borða einnig þegar þau eru í uppnámi og leitast í sykur- og/eða hveitivörur þegar það er pirrað. Matarfíklar gera sér oft grein fyrir því að tilfinningar þeirra verða öfgafyllri eða óraunhæfari þegar þeir borða sykur og hveitivörur. Flestir matarfíklar upplifa þunglyndi, örvæntingu og jafnvel sjálfsvígshugsanir.

# data[].attributes.body
Félagsleg einkenni fólks sem glímir við matarfíkn birtast oft í inntöku matar þegar enginn sér til og í mikilli sjálfsvitund. Aðili forðast að vera í kringum annað fólk vegna þess að honum finnst hann ekki líta nógu vel út eða finnst hann ekki eiga föt sem passa nógu vel. Matarfíklar eiga það til að fela og stela mat til að borða í laumi og hafa mikla þráhyggju varðandi mat. Að ná augnsambandi við annað fólk eða hefja samræður skiptir minna máli en að finna og borða mat. Hugsar meira um hvaða matur verður í boði í veislu í stað þess að hlakka til að hitta fólk sem mætir þangað.

# data[].attributes.body
Andleg/trúarleg einkenni matarfíkla getur verið að þeir biðji til Guðs eða æðri máttar um hjálp við að léttast og líður eins og bænir þeirra séu ekki heyrðar. Matarfíklar eiga mjög erfitt með að takast á við lífið þegar þeir neyta sykurs og/eða hveitivara. Flestir þeirra hafa skort á sjálfstrausti og brotna ímynd.

# data[].attributes.body
Ef maður tengir við a.m.k. þrjú einkenni er hætt við að maður sé matarfíkill.

# data[].attributes.body
Það eru nokkrar bata meðferðir á Íslandi.

# data[].attributes.body
OA Samtökin (Overeater Anonymous) finna leið til að losna undan matarfíkn með því að deila reynslu hvors annars og styðja hvort annað.

# data[].attributes.headline
Heilsugæsla og Landspítalinn við Hringbraut

# data[].attributes.subject
Heilsugæsla og Landspítalinn við Hringbraut

# data[].attributes.body
Einnig er hægt að hafa samband við heilsugæslu til að fá greiningu og ráð um meðferð og bíður Landspítalinn við Hringbraut upp á viðtöl við fagaðila, lækni eða hjúkrunarfræðing.

# data[].attributes.body
Matarfíknmiðstöðin bíður upp á viðtöl sem skoða hvort um matarfíkn sé að ræða og finnur síðan einstaklingsmiðaða meðferð eftir viðtalið. Þau bjóða upp á námskeið fyrir bæði nýliða og endurkomufólk og er framhaldsnámskeið fyrir þá sem þurfa á því að halda. Innifalið í námskeiðinu eru fræðslu- og hóptímar, matreiðslunámskeið og verkefnavinna. Ásamt daglegum stuðningi ráðgjafa, meðferðarefni með leiðbeiningum um fráhaldsfæði o.s.flr.

# data[].attributes.body
Mögulegt er einnig að leita sér aðstoðar næringarfræðinga og einkaþjálfara með því að fá stuðning í að breyta um lífstíl.

# data[].attributes.body
Almenn sálfræðimeðferð getur jafnvel verið nóg og getur hjálpað við að vinna úr undirliggjandi vandamálum sem valda oft fíkninni.

# data[].attributes.body
VirtuaHealth. (e.d.). What causes Food Addiction And What Are The Signs. VirtuaHealth. https://www.virtua.org/articles/what-causes-food-addiction-and-what-are-the-signs#:~:text=Consuming%20“highly%20palatable”%20foods%2C,such%20as%20dopamine%20and%20serotonin.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
By Michelle S. Hunt, PsyD, LCADC
Clinical Psychologist, Licensed Clinical Alcohol and Drug Counselor
Virtua Bariatric Weight Loss

People with food addiction struggle every day with a loss of control or inability to stop eating foods that are high in carbohydrates, fat, salt, sugar, or artificial sweeteners. They also suffer from painful feelings of shame and embarrassment when it comes to their food behaviors.

Food addiction is a relatively new topic. But, it's a complex condition that has similarities to other types of addiction, such as drugs, alcohol, shopping, or gambling. However, help is available.

Understanding the causes and signs of food addiction can help you lower your risk and change potentially problematic behaviors.
What causes food addiction?
Consuming "highly palatable" foods, or foods that are high in carbohydrates, fat, salt, sugar, or artificial sweeteners, triggers the pleasure centers of the brain and releases "feel-good" chemicals such as dopamine and serotonin. These foods affect the same area of the brain as drugs, alcohol, and behaviors such as shopping or gambling.

Highly palatable foods often contain unnatural substances or higher-than-normal levels of natural substances that your body and brain can't process. This results in your body being flooded with "feel-good" chemicals.

To help you hang on to or recreate those good feelings, your body and brain will begin to crave highly palatable foods. And, because your brain will adjust its receptors to compensate for the rush of chemicals, you'll eventually need to consume increasing quantities of highly palatable foods to get the same feel-good reaction.
Risks for food addiction
Because everyone must eat to survive, anyone can develop food addiction. Overexposure to highly palatable foods can increase your risk of developing a food addiction-and people who are overexposed at a young age are at an even higher risk. People who use food to cope with stress or change their mood are also at a higher risk.

Studies also show that there are genes that put people at a higher-than-average risk of developing any type of addiction. The more "addictive" genes a person has, the more likely they are to struggle with addiction to food, another substance or a behavior.
Signs of food addiction
One of the main signs of food addiction is a loss of control over eating behaviors-especially when it comes to certain highly palatable foods. If you feel like you want to stop but can't; you eat to the point of feeling sick; or, you feel ashamed or guilty about your eating, you may be suffering from food addiction.

People who suffer from food addiction also may need to eat a large amount of food to feel satisfied, which can lead to weight gain. However, some do maintain a normal weight. It's also common to experience symptoms of withdrawal when they stop eating a certain food. Withdrawal symptoms include the following:

Cravings

Headaches

Irritability

Restlessness

Food addiction also can affect your relationships and social life. People with food addiction may have problems at work or school, lose interest in activities they used to enjoy, avoid social events or become isolated from family members and friends.
How to prevent or overcome food addiction
Food addiction is difficult to prevent because it's impossible to avoid food. However, one of the best strategies is to avoid overexposure to palatable foods by eating a healthy, balanced diet that's rich in natural, unprocessed foods. Eating a balanced diet and understanding the warning signs of food addiction will help you to act quickly if you suspect a problem.

Overcoming food addiction typically involves following the same model that's used to treat other types of addictions-and you'll need a solid plan and plenty of support.

First, you'll need to detoxify your body by avoiding trigger foods, such as fast food or foods with processed sugar. During this time, you may experience withdrawal symptoms that can range from mild to severe.

After you detoxify your body, you'll need to work on changing your eating behaviors. You may need to avoid certain people, places (such as restaurants), situations and foods that intensify cravings or make you more likely to consume the problem food. You also may need to break associations between food and routines or events, such as eating ice cream before bed or having buttery popcorn at the movie theater.

Other strategies that can help include tracking your food consumption, preplanning your meals and eating mindfully.

Although some people can gradually reintroduce small amounts of problem foods into their diets, other people must avoid them indefinitely to maintain control over their food addiction. You should pay close attention to how your body responds to your problem foods to decide what long-term management strategy is right for you.

If you need professional support to help you lose weight, talk to your primary care physician to see what options may be right for you.

From routine examinations to managing chronic conditions, Virtua primary and specialty care providers are your partners in care. Call 888-847-8823 to make an appointment.

# data[].attributes.attachment_link.title
What Causes Food Addiction And What Are The Signs

# data[].attributes.attachment_link.description
People with food addiction struggle every day with a loss of control or inability to stop eating certain foods. Understanding the causes and signs can help lower your risk.

# data[].attributes.body
Til að ná bata við matarfíkn er fyrsta skrefið fráhald frá öllum fíknivöldum. Forsendur fyrir bata eru „fráhaldsprógram“. Þá er skoðað og farið yfir hvaða matvæli og drykkir kveikja löngun í verðlaunastöðvum heilans hjá viðkomandi og þeim sleppt. Árangur þess er líkami, sem er laus við öll efni sem geta kveikt fíkni-svörun og viðkomandi upplifir frelsi frá þráhyggjuhugsunum og stöðugri löngun í meira af sætindum eða mat. Til að ná að vera í fráhaldi þarf að útiloka hömlulaust át, ofát, megrun og öll þau efni sem geta kveikt fíkni-svörun. Þau eru m.a.; unnin sterkjurík kolvetni, mjög feitur matur og önnur þau matvæli sem kveikja fíkn hjá viðkomandi. Þegar þessum árangri er náð þá er hægt að vinna með tilfinningar og líðan sem hafa gjarnan verið undirliggjandi og orðið til þess að viðkomandi leitar í efni sem breyta líðan. Þegar þau efni geta verið ávanabindandi, getur fíkniþróun átt sér stað.

# data[].attributes.body
Áttavitinn. (2017, 10. nóvember). Matarfíkn. Áttavitinn. https://attavitinn.is/heilsa/matarfikn/.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hvað er matarfíkn?

Matarfíkn, eða ofát, er átröskun sem lýsir sér í mikilli þráhyggju gagnvart mat, eigin líkamsþyngd og því að missa stjórn á neyslu sinni. Hugsanir um mat, át og matseld, hafa truflandi áhrif á daglegt líf og þrá eftir ákveðnum fæðutegundum verður ekki ósvipuð þrá alkóhólistans eftir áfengi. Viðkomandi getur ekki hætt að borða þrátt fyrir að vera orðinn saddur og líða illa.

Hver eru einkenni matarfíknar?

OA-samtökin á Íslandi hafa útbúið sjálfspróf sem á að varpa ljósi á hvort fólk þjáist af matarfíkn. Kannist maður við þrjár eða fleiri spurningar hér að neðan er hætt við maður sé matarfíkill:

Borðarðu þegar þú ert ekki svangur/svöng?

Borðarðu óhóflega án þess að kunna á því skýringar?

Finnurðu til sektar og eftirsjár þegar þú hefur borðað yfir þig?

Eyðirðu miklum tíma í að hugsa um mat?

Hugsarðu með ánægju og tilhlökkun til þeirrar stundar þegar þú getur borðað einn. Skipuleggurðu leynilegt át fyrirfram?

Borðarðu í hófi innan um fólk en bætir þér það upp eftir á?

Hefur þyngd áhrif á það hvernig þú lifir lífinu?

Hefurðu reynt að fara í megrun í viku eða lengur án þess að ná tilsettu marki?

Fer það í taugarnar á þér þegar aðrir segja þér að beita viljastyrk og borða minna?

Ertu á þeirri skoðun að þú getir farið í megrun án stuðnings - en innst inni veistu þó betur?

Finnurðu sterka löngun til að borða mat á einhverjum tilteknum tíma sólarhringsins sem ekki er matmálstími?

Borðarðu til að flýja áhyggjur og vandræði?

Hefurðu leitað meðferðar vegna ofáts eða vanda sem tengist mat?

Valda átsiðir þínir þér og/eða öðrum óhamingju?

Hver eru áhrif matarfíknar?

Matarfíkn leiðir oftar en ekki til mikillar þyngdaraukningar og getur þar af leiðandi valdið miklum þjáningum. Þetta ástand getur jafnvel orðið til þess að einstaklingurinn þróar með sér aðrar átraskanir; anorexíu eða búlimíu. Fólk fer út í óheilbrigða hegðun varðandi mat eins og að framkalla uppköst, svelta sig og fara í stranga megrunarkúra.

Hvar getur fólk leitað sér aðstoðar vegna matarfíknar?

Þó nokkrir aðilar geta hjálpað fólki sem þjáist af matarfíkn.

OA samtökin (Overeater Anonymous) eru 12 spora samtök matarfíkla sem í sameiningu reyna að vinna bug á fíkn sinni og lifa heilbrigðu og eðlilegu lífi. Á vef OA samtakanna á Íslandi má nálgast upplýsingar um fundi.

Hægt er að hafa samband við heilsugæsluna í sínu hverfi til að fá greiningu og ráðleggingar um meðferð.

Hægt er að mæta án þess að panta tíma á göngudeild geðdeildar Landspítalans við Hringbraut, milli klukkan 12 og 19 alla virka daga, og spjalla við fagaðila. Einnig er hægt að panta viðtal hjá lækni eða hjúkrunarfræðingi, en það kostar 4.688 krónur. Síminn á Landspítalanum er 543-1000.

MFM Miðstöðin veitir fræðslu um átraskanir.

Sumir matarfíklar hafa náð góðum árangri með aðstoð næringarfræðinga og einkaþjálfara, með því að fá dyggan stuðning í að breyta um lífsstíl.

Almenn sálfræðimeðferð getur einnig hjálpað til að vinna úr undirliggjandi vandamálum, sem oft valda fíknhegðun.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hugsanir um mat, át og matseld, hafa truflandi áhrif á daglegt líf og þrá eftir ákveðnum fæðutegundum verður ekki ósvipuð þrá álkóhólistans eftir áfengi.

# data[].attributes.body
Matarfíknimiðstöðin. https://www.matarfikn.is.

# data[].attributes.body
Ragnar Hafsteinsson. Ert þú matarfíkill? Hún. https://www.hun.is/ert-thu-matarfikill/

# data[].attributes.body
Samtök Overeaters Anonymous á íslandi. https://oa.is.

# data[].attributes.body
TLC Australia. (2022, 9. júlí). Tammy Checks Into Rehab To Get Help With Her Food Addiction | 1000-lb Sisters. Youtube. https://youtu.be/QQ0GJHqUKtw?si=1ggXizIycqQY26mT.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tammy Checks Into Rehab To Get Help With Her Food Addiction | 1000-lb Sisters

# data[].attributes.body
Okkur finnst að matarfíkn ætti að flokkast sem geðröskun. Jafnt og með átröskun, þá ætti matarfíkn að tilheyra flokknum raskanir tengdar mataræði og fæðuinntöku (e. feeding and eating disorders).