# data[].attributes.body
Nada o 14 de xuño de 1811 en Litchfield, Connecticut, foi a sétima filla do afamado ministro Lyman Beecher e de Roxana Foote Beecher. Súa nai morreu cando Harriet tiña 5 anos e seu pai volveu casar tras o seu falecemento. Estes acontecementos fixeron que a maior influencia na súa idade moza fose a súa irmá Catherine.

Cando tiña 8 anos, comezou os seus estudos na Litchfield Female Academy (academia femininia de Litchfield). En 1824 cambiou a outra escola feminina, onde experimentou o abano de posibilidades educativas que había nas escolas masculinas. Xa nas súas tarefas escritas na súa época de estudante podía testemuñarse a calidade literaria dos seus textos. Ós 18 anos, converteuse en profesora no Hartford Female Seminary (seminario feminino de Hartford), de 1829 a 1832.

En 1832, seu pai aceptou un ascenso e mudouse con ela a Cincinnati, Ohio. Alí coñeceu a grandes mentes, moitas delas en contra da escravitude. En 1836 coñeceu e casou con Calvin Stowe, un profesor no Lane Seminary (seminario Lane), onde traballaba seu pai. Tiveron 7 fillos. Calvin animábaa a escribir. Durante moitos anos, Harriet publicou unha importante cantidade de artigos e escribiu trinta novelas. Porén, todo cambiou coa morte do seu fillo por cólera en 1849.

A publicación do Fugitive Slave Act (lei de escravos fuxitivos) de 1850 que obrigaba ós cidadáns do norte a devolver os escravos fugados ó sur enfureceu a Harriet. Isto promoveu a escritura do seu libro máis famoso: Uncle Tom’s Cabin (A cabaña do tío Tom). Nesta obra salientaba a maldade da escravitude, o que enfadou ós propietarios de escravos do sur do país. O libro foi considerado un chamamento ós cidadáns do norte para que se rebelasen contra a inxusta lei recentemente aprobada polo goberno.

No seu primeiro ano tras a súa publicación, Uncle Tom’s Cabin vendeu máis de 300.000 copias nos Estados Unidos. Posteriormente, foi adaptado a teatro e traducido a ducias de linguas estranxeiras. Cando a criticaron por escribir de xeito pouco preciso sobre a escravitude, Harriet decidiu publicar Key to Uncle Tom’s Cabin (Guía da cabaña do tío Tom) onde xustificaba con fontes corroboradas os feitos narrados na novela. Nesta guía incluíu tamén as aportacións de Frederick Douglass e Josiah Henderson, antigos escravos. Houbo intentos de desacreditar o seu libro con publicacións similares como Aunt Phillis’s Cabin (A cabaña da tía Phillis) ou Life as It Is (A vida tal e como é), de Mary Henderson Eastman, onde se escribía sobre os aspectos positivos da escravitude intentando convencer dos seus aspectos positivos. Porén, ningunha destas obras obtivo o éxito de Harriet.

Stowe empregou a súa fama para pedir a fin da escravitude. Foi de xira polo país falando do seu libro e doando exemplares por onde pasaba. Tamén escribiu extensamente sobre o abolicionismo. Durante a guerra civil dos Estados Unidos, Harriet foi unha das escritoras profesionais máis aclamadas.

En 1873, Stowe e a súa familia mudáronse a Hartford, Connecticut, onde permaneceu ata o seu falecemento en Florida en 1896.

# data[].attributes.body
Concepción Arenal é filla dun militar liberal orixinario da montaña santanderina, Ángel del Arenal, e de Concepción Ponte Tenreiro, de ascendencia aristocrática galega. A súa infancia estivo marcada pola persecución, represión e desterro que sufriu o seu pai a causa das súas ideas liberais, e pola súa morte prematura a consecuencia delas. Estudou en Madrid, nun colexio para nenas de clases acomodadas que máis tarde ela mesma se encargaría de someter a severa crítica por tratarse da "arte de perder o tempo". Mais a maior parte da súa cultura e formación acadouna de xeito autodidacta, especialmente a través da lectura, á que se afeccionou polo contacto coa biblioteca que a súa familia paterna tiña en Armaño (Santander), lugar a onde se trasladou coa súa nai e as súas dúas irmás tras quedar orfa de pai, e a onde regresou para coidar da súa avoa Jesusa cando esta enfermou. Tiña vinte e un anos cando morreu a súa nai.

É bastante probable que asistise á Universidade disfrazada de home, ás aulas da carreira de Dereito, xa que nese momento non se permitía legalmente o acceso das mulleres aos estudos superiores en España. En 1848, casou con Fernando García Carrasco; a parella compartiu inquedanzas e traballo intelectual e tivo unha filla, Concepción, que morreu antes de cumprir os dous anos, e dous fillos, Ramón e Fernando. Despois do derradeiro parto, a saúde de Concepción Arenal quedou delicada para o resto da súa vida. Quedou viúva aos trinta e sete anos e o seu fillo Ramón tamén morreu prematuramente.

Foi nomeada "visitadora de prisións de mulleres" en 1863, posto que foi suprimido definitivamente dez anos despois. Na Coruña, trabou unha grande amizade con Juana de Vega, condesa de Espoz y Mina. Concepción Arenal asistía á tertulia que organizaba a condesa na súa casa da rúa Real e as dúas promoveron unha asociación para visitar as mulleres presas. Concepción Arenal escribía cartas dirixidas ás reclusas nas que explicaba o contido do Código penal daquela vixente (o de 1850) e comentaba algúns artigos, especialmente os que facían referencia a delitos cometidos por mulleres. Juana de Vega era a que se encargaba de lerlles esas cartas ás presas mentres Concepción Arenal se dedicaba a observar as actitudes destas durante a lectura.
As dúas últimas décadas da súa vida pasounas co seu fillo Fernando, primeiro en Xixón e, tras un breve paso por Pontevedra, en Vigo. Foron anos de moi intensa actividade social e intelectual malia o seu precario estado de saúde. Salvo pequenos períodos e por motivos de empeoramento da súa saúde, Concepción Arenal non deixou de escribir, estudar e revisar as súas propias obras e ideas, até o fin da súa vida. Boa proba diso constitúea a súa ampla bibliografía, que se agrupa, fundamentalmente, ao redor de tres grandes temas: as denominadas "cuestión social", "penitenciaria" e "feminina". A súa obra tivo repercusión internacional malia que Concepción Arenal non saíu nunca de España. Porén, enviou informes a congresos internacionais que foron obxecto de unánime aplauso por parte dos expertos alí presentes; colaborou en publicacións e libros editados en francés e inglés; ilustres personaxes do ámbito penal e penitenciario, como Roeder e E. C. Wines, eloxiaron a súa obra e persoa; libros seus, como El visitador del pobre e El visitador del preso, foron traducidos a outras linguas.

Un elemento esencial para comprender tanto a súa vida como a súa obra constitúeo a súa proximidade ao ideario liberal e krausista; malia a orixinalidade do seu pensamento destacan esas influencias, que tamén tiveron un papel importante no plano afectivo a través do seu contacto con destacadas personalidades liberais da época, coas que compartiu a un tempo relacións de amizade e proxectos de carácter social e intelectual, como o seu amigo e cuñado Manuel de la Cuesta, Salustiano Olózaga, Juana de Vega, Fernando de Castro, Francisco Giner de los Ríos, Gumersindo de Azcárate, etc.

# data[].attributes.body
Aínda que non se sabe con exactitude a data do seu nacemento, estímase que Harriet Tubman naceu ó redor do ano 1820 en Dorchester County, Maryland, nos Estados Unidos de América. O seu nome de nacemento era Araminta Ross, filla de Harriet Green e Benjamin Ross, quen tiveron 8 fillos.

Cando tiña cinco anos, os donos de Harriet alugárona a uns veciños como empregada doméstica. Ós doce anos amosou os seus primeiros actos de rebelión contra a escravitude, cando interviu para deter a malleira que o seu dono lle estaba a dar a outro escravo da súa propiedade por intentar escapar. Durante o incidente, foi golpeada con forza na cabeza, o que lle ocasionou problemas médicos de por vida.

Aínda que o matrimonio entre escravos non era legal, casou con John Tubman, un home libre de raza negra, en 1844. A partir de entón, adoptou o seu apelido e fíxose chamar Harriet.

A pesar da crenza popular, non foi Harriet Tubman quen creou o Underground Railroad (algo así como as conexións secretas), senón que o fixo un grupo de abolicionistas de razas branca e negra. Tubman beneficiouse desta rede de camiños e vivendas seguras en 1849, cando dous dos seus irmáns fuxiron da escravitude cara ó norte. O seu marido non quixo unirse ó seu plan de axudar a liberar a máis escravos e deixouna para casar cunha muller libre de raza negra varios anos despois. Harriet volveu ó sur varias veces máis para axudar a ducias de persoas a fuxir cara á liberdade. Durante todas as súas viaxes, nunca perdeu a ningún escravo. O seu índice de rescate foi do 100%. Este éxito fixo que os donos de escravos ofrecesen unha recompensa de 40.000$ pola súa captura ou morte.

A través desta rede de camiños secretos, Harriet coñeceu as cidades e as rutas que caracterizaban ó sur. Esta información facíaa un elo esencial na loita contra os estados do sur durante a guerra civil dos Estados Unidos. Traballou como espía para os estados do norte recompilando información sobre os soldados do sur. Esta información empregouna para informar ós soldados en contra da escravitude sobre as posicións das tropas inimigas. Durante o seu labor como espía, axudou a fuxir e a buscar refuxios seguros a moitos dos escravos que atopaba sen fogar. Ademais de traballar de espía, durante a guerra tamén fixo labores de soldado de guerrilla e de enfermeira.

Tras a guerra, recompilou fondos para axudar ós escravos liberados, loitou para conseguir o sufraxio feminino, coidou dos seus pais anciáns e colaborou na escritura da súa biografía. A maiores, casou con Nelson Davies, un soldado do bando do norte que nacera na escravitude e a quen coñecera na guerra, con quen adoptou unha filla. Finalmente, tras a morte do seu marido en 1888, fundou unha residencia de anciáns, onde traballou ata morrer no ano 1913. Foi enterrada con honra no cemiterio Fort Hill en Auburn, Nova Iorque.

# data[].attributes.body
O 23 de febreiro de 1837, nunha casa da periferia de Santiago de Compostela, naceu Rosalía de Castro, “filla de pais incógnitos” como di na súa partida de nacemento. Seu pai, José Martínez Viojo, era un clérigo da colexiata de Santa María de Iria Flavia. Esta circunstancia fixo que non a recoñecese como filla. Súa nai, María Teresa de Castro e Abadía, proviña dunha familia fidalga vinda a menos que residía en Iria Flavia (Padrón, A Coruña). Dúas irmás do clérigo e pai, Teresa e María Josefa Martínez Viojo, fixéronse cargo da pequena na súa primeira infancia.

Rosalía viviu con elas na aldea de Ortoño, nos arredores de Santiago, ata que cara 1842 se instalou con súa nai en Padrón. Foi naqueles anos cando a pequena Rosalía aprendeu a lingua galega falada polos campesiños.

En 1850, trasladáronse a Santiago de Compostela. Alí, estudou francés, música e debuxo, debutou como actriz e sobreviviu ao tifus, á fame negra de 1853 e a fulminante epidemia de cólera de 1854, que acabou coa vida duns 3.000 habitantes.

No Liceo da Mocidade de Santiago, coñeceu a mozos intelectuais como Aurelio Aguirre, con quen mantivo unha relación sentimental; Eduardo Condal e Manuel Murguía (1833-1920), con quen en outubro de 1858 contraería matrimonio.

Dous anos antes, Rosalía de Castro trasladouse a Madrid, onde publicaría o seu primeiro poemario, A flor, con seis textos. Na capital coñeceu, entre outros, a Gustavo Adolfo Bécquer e leu as traducións do poeta alemán Heinrich Heine, que influirían posteriormente na súa temática e estilo.

Nove meses despois do seu matrimonio, naceu a primeira filla de Rosalía de Castro, Alejandra. En total, a parella tivo sete fillos, dos que un (Adriano Honorato) faleceu antes de cumprir os dous anos, como consecuencia dunha caída, e a última (Valentina) naceu morta. A relación entre Rosalía e Manuel estivo marcada por continuos traslados de residencias (Santiago, Madrid, A Coruña, Padrón, Simancas, Vigo, Estremadura, A Mancha, Alacante…), problemas económicos e fortes desavinzas.

A carreira literaria de Rosalía de Castro avanzaría, nesa época, con obras como A filla do mar, Flavio ou Álbum da Caridade, pero é en 1863 cando se afianza con dous libros importantes: Á miña nai (1863), escrito desde a tenrura e a dor tras a morte da súa proxenitora, e sobre todo, Cantares Gallegos. Na que a crítica considera a súa primeira gran obra, Rosalía de Castro puxo en valor a vida campesiña galega e a beleza da súa terra. Nela plasmou aquela lingua oral que aprendera na súa nenez con composicións como o famoso poema “Adeus, ríos; adeus, fontes”.

Hoxe, considérase inicio do Renacemento da Literatura galega e serve para celebrar cada 17 de maio o Día das Letras Galegas (en recordo á data coa que Rosalía pechou o prólogo da obra, 17 de maio de 1863, que dedicou a Fernán Caballero). Manuel Murguía foi crucial na publicación de Cantares Gallegos (decidindo imprimir os versos sen que Rosalía o soubese), do mesmo xeito que no resto da produción literaria da súa esposa (exercendo de corrector, engadindo e cambiando a orde dalgúns versos…).

Tras os exitosos Cantares, Rosalía de Castro publicou, entre outros textos, O cadiceño (1866); as novelas Ruínas (1866) e O cabaleiro das botas azuis (1867); ata chegar en 1880 a outra das súas grandes obras, o poemario Follas novas. Nel, a escritora transcende o folclore popular galego e aluma unha obra social que denuncia a inxustiza, a miseria, as condicións dos emigrantes e o sufrimento da muller galega; pero tamén existencial, con continuas referencias metafísicas á angustia de vivir, a imposible felicidade e a morte.

O 15 de xullo de 1885, Rosalía de Castro falecía, enferma de cancro, na súa casa de Padrón. As súas últimas palabras á súa filla Alejandra foron: “Abre esa xanela, que quero ver o mar”. Enterrada no cemiterio de Adina (Iria Flavia), os restos da escritora repousan hoxe no Panteón de Galegos Ilustres da igrexa do convento de Santo Domingo de Bonaval (Santiago de Compostela).

# data[].attributes.body
Considerada como unha das primeiras correspondentes de guerra españolas, Sofía Guadalupe Pérez de Eguía Casanova naceu en 1861 na Coruña, no seo dunha familia aristocrática, de certo benestar económico. Tras a temperá morte do cabeza de familia, a nai decide trasladarse a Madrid en 1876 e, unha vez na capital, a moza Sofía, que xa publicara os seus primeiros poemas no Faro de Vigo, estableceu amizade cos poetas Ramón de Campoamor, José de Echegaray e Gaspar Núñez de Arce. En 1885, sae á luz o seu primeiro poemario, Poesías, que alcanzou notable repercusión entre a crítica especializada da época, ante a cal Sofía destacaba pola súa decisión e intelixencia.

O seu matrimonio, en 1887, co filósofo polaco Wincenty Lutoslawski, cambiou para sempre a súa vida.  Sofía optou por acompañar ao seu esposo, que realizaba distintas tarefas académicas nos países do leste de Europa, de modo que a aínda incipiente poeta viviría a intervalos en cidades como Varsovia, Londres, Kazan ou Moscova. En 1894, xa nai de tres fillas, Sofía publica a súa primeira novela, O doutor Wolski, á que seguiron unha serie de contos e distintos artigos de opinión arredor da vida en Polonia e Rusia, que foron publicados en xornais como Revista Galega, Galicia moderna, España Artística e Revista contemporánea. A temperá morte dunha das súas fillas, en 1895, influíu para que o matrimonio Lutoslawsky se instalase durante algúns anos en Galicia, patria estrañada sempre con nostalxia por Sofía, e na que nacería a súa cuarta e última filla.

En 1899, Sofía regresa coas súas fillas a Cracovia, seguindo ao seu esposo, a pesar de que a situación persoal entre ambos se presumía, xa por entón, difícil e distante. Con todo, a intensa dedicación á literatura e ao xornalismo ocuparía todo o seu tempo desde ese momento. Sempre nostálxica da súa patria, en 1907 Sofía regresa a Madrid e inicia un intenso labor como colaboradora na prensa máis destacada do país (O Liberal, O Imparcial, A Tribuna e Prometeo), ademais de publicar en 1913 unha recompilación de artigos co título de Exóticas. As continuadas estancias en España, que Sofía procurara desde o seu matrimonio, suspéndense tras o seu definitivo traslado a Polonia en 1914, en vésperas da Primeira Guerra Mundial. Aínda regresa a España en 1919, cunha saúde moi precaria debido a unha serie de vicisitudes vividas en San Petersburgo durante os anos da Revolución Bolxevique, que Casanova experimentou en primeira liña e sobre a que publicou dúas  obras: Da Revolución Rusa en 1917 (1917) e A revolución bolchevista (diario dunha testemuña), en 1920.

Sofia Casanova era unha recoñecida escritora en Madrid na primeira década do século XX, o cal, xunto ás súas admirables colaboracións na prensa da época, propiciaron que o diario madrileño ABC lle ofrecese o posto de correspondente desde o leste de Europa, traballo que ela acometeu con dilixencia e  precisión en 1915 e que mantivo ata 1936, cando, con motivo da guerra civil, o diario madrileño desapareceu temporalmente. Os artigos de Casanova enviados a Madrid desde Polonia, Minsk, San Petersburgo, Moscova, durante a I Guerra Mundial e durante a Revolución  rusa, constitúen un documento indispensable para coñecer, desde un punto de vista neutral, dado o ideario de non intervención do diario ABC,  uns acontecementos que transformaron Europa na primeira metade do século XX. Asuntos tan diversos como a política europea, a situación nas frontes e hospitais, a vida diaria en cidades como Moscova ou Varsovia, os actos heroicos dos implicados na guerra, os sucesos máis desgarradores acontecidos en diversos puntos da xeografía afectada polos conflitos bélicos son tratados pola pluma de Casanova desde unha perspectiva persoal, procurando a simpatía dos lectores cara ás vítimas máis directas— nenos e mulleres—de tales conflitos.

De volta a Polonia e terminada a Gran Guerra, seguiu publicando literatura infantil e testemuñal: Viaxes e aventuras dunha boneca española en Rusia (1920), Na corte dos Tsares. Do principio e fin dun imperio (1924); parte das súas colaboracións con ABC e Branco e Negro— suplemento semanal deste diario—saen á luz na obra De Rusia: amores e confidencias (1927), que constitúe o cuarto e último volume das súas obras completas. En 1938, permanece un curto período de tempo en Galicia, desde onde experimenta a traxedia da guerra civil española, e non sen enorme tristeza sae para Polonia, país no que se produciría, coa chegada da II Guerra Mundial, a perda de seres queridos e de pertenzas materiais.

Sofía Casanova morreu en Poznan (Polonia) o 16 de xaneiro de 1958, deixando unha copiosa obra, que na actualidade é obxecto de numerosos estudos e análises.

# data[].attributes.body
Emilia Pardo Bazán (A Coruña, 1851 - Madrid, 1921) foi unha das grandes escritoras e intelectuais europeas de finais do século XIX e principios do século XX. Filla dos condes de Pardo Bazán, tivo unha infancia moi nutrida intelectualmente, recibiu formación humanística en historia, filosofía, literatura e idiomas e a unha idade temperá escribía xa as súas primeiras obras.

En 1868, con 16 anos, casou con José Quiroga en Galicia, pero o matrimonio despraza a súa residencia a Madrid, aínda que pronto se trasladará coa súa familia a Francia. Alí terá contacto con ideas e correntes europeas, o que fará medrar o seu espírito innovador na literatura española.

A súa popularidade como escritora comezou coa publicación de Estudo crítico de Feijoo (1876). Nese ano, tamén nace o seu primeiro fillo Jaime, quen lle inspira o libro de poemas Jaime (1881), editado polo seu amigo Fernando Giner dos Ríos.

Por entón, as súas ideas xa denotan o interese na europeización de España, e plásmao nunhas publicacións do diario O Imparcial que posteriormente se agrupan nun dos seus libros de viaxes. En 1879, ve a luz Pascual López. Autobiografía dun estudante de medicina, a súa primeira novela, influída por Juan Valera. Seguiranlle Viaxe de noivos (1881) e A Tribuna (1882). Alternando esas primeiras novelas, escribe os seus artigos na revista A Época que reúne logo en A cuestión palpitante (1883) e que a debuxan como a principal figura do Naturalismo literario en España.

Emilia Pardo Bazán mostra tamén nos seus ensaios ese espírito moderno acorde ao contexto europeo en obras como A revolución e a novela en Rusia (1887) ou Polémicas e estudos literarios (1892). Introduciu así non só o estilo naturalista do francés Émile Zola, senón que foi pioneira na difusión da literatura rusa en España.

A súa obra mestra é Os pazos de Ulloa (1886), na que retrata a decadencia do mundo rural galego. O seu traballo na novela continúa con A nai natureza (1887), Insolación (1889) e Morriña (1889), estas últimas ambientadas en Madrid e encadradas dentro do Realismo. Pero a súa produción literaria é moi abundante, ademais de ensaios, novelas e poemas, escribiu numerosos contos, que agruparía en varias coleccións: Contos de Marineda, Contos de amor, Contos sacro-profanos, Contos de Nadal e Reis, Contos da patria, Contos antigos...

Pero Emilia Pardo Bazán foi recoñecida tamén pola súa loita incansable pola emancipación da muller, introduciu en España o debate francés e británico sobre feminismo. Entre 1892 e 1914, dirixiu e financiou a Biblioteca da muller, un proxecto editorial cuxo obxectivo principal era a difusión entre un público feminino de ideas progresistas relacionadas cos dereitos da muller. Autodefiniuse como feminista e protagonizou conferencias e discursos nun ton adiantado para a súa época.

Como figura relevante, sobresaíu tanto a nivel social como cultural e político. Foi a primeira muller que tomou o cargo da Presidencia da Sección de literatura do Ateneo de Madrid e, en 1916, foi nomeada catedrática de Linguas Neolatinas na Universidade Central. Concedéuselle a Banda da Orde de María Luisa e posteriormente Alfonso XIII designouna Conselleira da Instrución Pública.

A autora faleceu en Madrid o 12 de maio de 1921, permanecendo viva na súa extensa obra.

# data[].attributes.body
Agatha Mary Clarissa Miller, máis coñecida como Agatha Christie, naceu o 15 de setembro de 1890 en Wallingford, no sureste de Inglaterra.

Foi educada na súa casa por súa nai, quen a instruíu na lectura, na escritura, nas matemáticas e na música.

Cando tiña 11 anos, en 1901, seu pai morreu de pneumonía. Esta situación deixou á súa familia desamparada, xa que non tiñan medios económicos para poder subsistir. Pouco tempo despois, Agatha foi matriculada nunha escola para rapazas, onde pasaba os días a ler sen parar. Ó non ser quen de adaptarse correctamente á vida escolar, foi enviada a París para continuar os seus estudos.

Cando regresou de estudar en París, súa nai e máis ela mudáronse ó Cairo, xa que o clima seco de Exipto beneficiaba a saúde de súa nai. Tres meses despois de marchar, volveron a Inglaterra, onde Agatha comezou a escribir empregando pseudónimos. Facéndose chamar Monosyllaba, Agatha escribiu Snow Upon the Desert (Neve no deserto), novela romántica que tiña lugar no Cairo. A pesar de que non tivo moito éxito, Agatha continuou escribindo.

En 1912, Agatha coñeceu a Archibald Christie, un oficial do exército do aire británico. Archibald marchou para loitar na primeira guerra mundial e puido casar con Agatha en 1914. Durante a guerra, Agatha traballou como voluntaria nunha enfermaría coidando soldados feridos. Foi en 1916, aínda traballando como enfermeira, cando Agatha escribiu a súa primeira novela policíaca The Mysterious Affair at Styles (O misterioso caso Styles), publicada en 1920. Nesta novela aparece por primeira vez o seu detective Hercules Poirot.

Ó remate da guerra, Agatha e Archibald foron vivir xuntos. En 1919 tiveron á súa filla Rosalind. Con todo, en 1926, o matrimonio tivo unha forte discusión, xa que Archibald quería divorciarse. Finalmente, tras varios estraños acontecementos e o paso de Agatha por unha clínica psiquiátrica, en 1928 divorciáronse.

Foi entón cando viaxou a Istambul e de alí a Bagdad a bordo do Orient Express. Anos despois, en 1934, basearía a súa famosa novela Murder on the Orient Express (Asasinato no Orient Express) na experiencia vivida durante esa viaxe.

En 1930 coñeceu ó arqueólogo Leonard Woolley nunha das súas viaxes, neste caso en Iraq. Ese mesmo ano casaron. Durante os anos que pasaron xuntos, Agatha escribiu máis de trinta novelas con Hercules Poirot como protagonista. Algunhas desas novelas tiñan como ambientación os lugares ós que acompañou a Leonard nas súas escavacións.

A partir de 1950, Agatha comezou a escribir cada vez menos e a recibir máis premios pola súa traxectoria literaria. En 1971, a saúde de Agatha comezou a empeorar notablemente. Puido acudir á estrea da película Asasinato no Orient Express, baseada na súa novela máis famosa.

Finalmente, Agatha faleceu o 12 de xaneiro de 1976, dous anos despois do falecemento do seu personaxe máis famoso, Hercules Poirot.

# data[].attributes.body
Nada en Viveiro, a profesión do seu pai -funcionario de aduanas- levouna a residir en distintas provincias españolas até a definitiva instalación da familia en Madrid en 1922. Anos máis tarde, ingresa na Academia de Belas Artes e empeza a relacionarse coa nova xuventude de poetas e artistas que irrompen na escena española, algúns deles conformarían a Xeración do 27. Coñece a Salvador Dalí e á poetisa Concha Méndez, que a introducen no círculo da Residencia de Estudiantes, onde estreita lazos de amizade e camaradaría con Lorca, Buñuel e en especial con Rafael Alberti, co que mantén unha relación amorosa importante e longo tempo silenciada tanto na súa biografía como na do poeta. Concha Méndez e Maruja pasearon por Madrid como mulleres modernas e emancipadas, manexando bicicletas, facendo deporte, asistindo aos cafés, a eventos literarios ou a verbenas populares. Nestes anos, Maruja crea a súa propia linguaxe artística, atenta aos ecos das distintas vangardas que empezan a chegar a España -futurismo, surrealismo, cine- e cos ollos abertos á arte popular.

En 1928, Ortega y Gasset bríndalle os salóns da Revista de Occidente para realizar a súa primeira exposición, converténdose entón nunha das protagonistas da tensión creadora que se viviu en España dende os derradeiros anos vinte até a Guerra Civil. O debut estivo arroupado por comentarios e recensións de prensa, referendado por intelectuais e pola alta sociedade madrileña fascinada por aquelas combinacións de elementos festivos e burlescos, pola alegría da cor, as distorsionadas composicións das súas verbenas e polas atléticas mulleres que protagonizan as súas estampas deportivas.

A finais de 1928, pasa por unha inflexión e un achegamento particular cara ao surrealismo, froito dos seus avatares persoais e da relación que establece con Alberto Sánchez e Benjamín Palencia. Baixo o nome da Escuela de Vallecas, percorrerán as paisaxes desapracibles e duras que rodean Madrid, as zonas finais do urbano e o inicio do contorno rural. Atraíanlle, segundo as súas propias palabras, "os espazos cubertos por cinzas, as superficies inundadas polo limo habitadas por vexetais ásperos, cloacas empurradas polos ventos, campanarios atropelados polos vendavais". Até 1931, explora este tipo de paisaxes, que darán lugar á serie "Cloacas e campanarios", que compaxina con colaboracións en escenarios teatrais, coa realización de debuxos para a portada da Revista de Occidente e o deseño de cubertas de libros.

No 1931, viaxa a París, acompañada do seu pai, onde permanece varios meses e expon a súa obra. Numerosos intelectuais e artistas como Picasso e André Bretón visitan e acollen con entusiasmo a mostra. O seu regreso a Madrid, a finais de 1932, supón un novo xiro no seu estilo. As súas novas series "Arquitecturas minerais", inspiradas en pedra, e "Arquitecturas vexetais", poboadas por estrañas froitas, son teas que aínda que manteñen a sobriedade cromática someten agora as súas formas a esquemas xeométricos. Durante esta época, combina o seu traballo artístico cunha intensa actividade de compromiso coa República.

Previo ao estalido da Guerra Civil, no 1936, realiza una obra clave para o período artístico que desenvolverá ao outro lado do Atlántico: "A sorpresa do trigo". Este cadro mural, primeiro da serie "A relixión do traballo", presidirá a súa derradeira exposición en España, promovida polo grupo ADLAN. A Guerra Civil sorpréndea en Galicia, onde viaxa coas Misións Pedagóxicas, e aquí permanece até 1937. Este mesmo ano, tras embarcar en Portugal, chega ao porto de Bos Aires, onde é recibida como unha artista de renome. Dará numerosas entrevistas e conferencias, escribe artigos e desenvolve a súa obra pictórica "Arquitectura humana", debedora de "A sorpresa do trigo". Seguirá traballando en lenzos que compoñen un amplo ciclo dedicado a dous temas principais: o mar e a terra. Viaxa moito por Latinoamérica. En Chile, coincide co seu amigo Pablo Neruda. En 1942, Ramón Gómez de la Serna e Atilio Rossi dedícanlle un libro editado pola Editorial Losada. No tocante ao traballo artístico, realiza varias series: "Retratos bidimensionais" sobre rostros femininos de fronte e perfil, imaxes planas e prototípicas; "Bailarinas"; "Máscaras"; esquemáticos debuxos reunidos en "Arquitecturas" e, finalmente, "Naturezas vivas", variacións sobre estraños seres zoomórficos inspirados na xeoloxía e na fauna sudamericana. Estas últimas son unha serie de gravados, debuxo e óleo que se alongan até o ano 1960, cando decide voltar a España.

A súa obra é cada vez máis valorada por galeristas e críticos, especialmente a crítica española máis nova, que ve nela a encarnación dunha vangarda ocultada polo franquismo. Tras a morte de Franco, chégalle o recoñecemento total coa Medalla de Ouro de Belas Artes, no 1982, e a exposición antolóxica que en 1993 lle dedica o Centro Galego de Arte Contemporánea. Para entón, Maruja está xa moi enferma. Encamada, rodeada de postais e recordos, morre o 6 de febreiro de 1995 na residencia de anciáns Menéndez Pidal de Madrid.

# data[].attributes.body
Rosa Louis McCauley naceu o 4 de febreiro de 1913 en Tuskegee, Alabama, nos Estados Unidos de América. De nena, foi a unha escola industrial para nenas, para logo matricularse na Alabama State Teachers College for Negroes (o que hoxe é a Alabama State University). Desafortunadamente, non puido rematar os seus estudos universitarios por problemas familiares.

Durante a súa infancia e adolescencia, Rosa enfrontouse constantemente a problemas e inxustizas raciais, xa que creceu no sur dos Estados Unidos durante a época da segregación racial. Desde que era nova, participou activamente no Civil Rights Movement (o movemento dos dereitos civís).

Rosa casou cun barbeiro chamado Raymond Parks cando tiña 19 anos. Xuntos, loitaron para rematar as inxustizas ás que se enfrontaban no seu día a día. Tempo despois, Rosa foi elixida secretaria da National Association for the Advancement of Colored People (a asociación nacional para o avance da xente de cor), ou NAACP. Grazas á súa participación activa na loita contra o racismo nos Estados Unidos de América, coñeceu a Martin Luther King Jr., coñecido pola súa loita contra a segregación e a favor da igualdade entre xente branca e negra.

En 1955, Rosa montou nun autobús en Montgomery e sentou nos asentos dianteiros, reservados unicamente para persoas brancas, en lugar de sentar no fondo onde lle correspondía pola súa raza. Cando o autobús comezou a encherse de xente branca, o condutor pediulle que se movese para o fondo. Ela negouse. Foi arrestada pola súa negativa a ocupar o lugar que lle correspondía por ser de raza negra e tamén perdeu o seu traballo. A súa resistencia ocasionou un dos maiores movementos sociais da historia, a chamada Montgomery Bus Boycott (o boicot ó bus de Montgomery).

Este boicot baseábase en animar a toda a xente de raza negra a non coller o bus ata que deixasen de segregar ás persoas pola súa raza. O movemento durou un ano enteiro. Durante este tempo, as perdas económicas da empresa de transporte público de Montgomery foron tan importantes que tiveron que ceder á solicitude da NAACP. Tras esta loita, todo o transporte público do estado de Alabama deixaría de estar segregado pola cor da pel dos seus usuarios.

Tras o boicot ó transporte público de Montgomery, Parks e o seu marido mudáronse a Hampton, en Virginia, para posteriormente afincarse en Detroit, Michigan. O seu traballo no movemento dos dereitos civís en Detroit foi valorado como incalculable.

Na década de 1980, xa viúva e con problemas económicos e de saúde, Rosa case foi desafiuzada. Afortunadamente, distintos membros do seu entorno social e da igrexa ofrecéronlle todo o seu apoio para evitalo.

O 24 de outubro de 2005, con 92 anos, morreu por causas naturais. Porén, asegurouse de deixar tras de si un legado de loita e resistencia contra as desigualdades raciais.

# data[].attributes.body
Rosalind Franklin naceu en Londres o 25 de xullo de 1920 nunha importante familia de orixe xudía. Desde ben nova estivo moi aplicada nos seus estudos. Tivo o privilexio de estudar en varias das escolas máis prestixiosas de Londres. Incluso puido gozar dunha bolsa de estudos en París, onde adquiriu o seu gusto pola física e química e aprendeu tamén a falar a lingua francesa.

Ó cumprir os dezaoito anos, a súa decisión de estudar ciencias non foi ben recibida polo seu pai, quen lle negou o apoio económico para poder matricularse na universidade. A pesar do seu talento para as ciencias, tivo que ser a súa tía quen sufragase os gastos derivados dos seus estudos universitarios. Afortunadamente, pouco tempo despois de comezar na universidade, o seu pai cambiou de parecer e decidiu aceptar a decisión de Rosalind de estudar física e química.

Tras graduarse en 1941, foi receptora dunha bolsa de estudos para continuar coa súa formación, mais o inicio da segunda guerra mundial entorpece os seus plans. Tivo que enfocar os seus estudos no uso do carbón para chegar a conclusións científicas que axudarían a decantar a guerra a favor dos países aliados.  Tras a fin da guerra, rematou a súa tese doutoral baixo a tutela dunha científica francesa, Adrienne Weill, que a animaría a volver a París para traballar noutros eidos da ciencia aínda pouco explorados. Na capital francesa especializouse na técnica de difracción dos raios X, da que acabaría sendo unha experta.

Tanto en París, como tras a súa chegada ó King’s College de Londres en 1951, centrou o seu traballo en fotografar o ADN empregando a técnica que tanto estudara. A pesar de estar nun mundo moi machista, tras expoñer os seus resultados á comunidade científica, os seus descubrimentos sorprenderon ó público masculino. De feito, algún científico próximo a ela chegou a empregar os seus descubrimentos sen darlle o recoñecemento que merecía.

Rosalind Franklin foi unha científica pioneira ó presentar a posibilidade de que o ADN tivese unha estrutura helicoidal, aínda que non puido definila moi polo miúdo ó pouco avanzado que era o equipamento científico da súa época.

Tras cambiar o King’s College polo Birbeck College para evitar máis enfrontamentos con cinetíficos que non a respectaban dentro da súa universidade, continúa os seus estudos, neste caso sobre virus. Desafortunadamente, durante unha viaxe que realizou polos Estados Unidos comeza a sentir malestar físico. Pouco despois, diagnostícaselle un cancro de ovario, seguramente provocado pola súa constante exposición ós raios X durante as súas investigacións.

A pesar de recibir tratamento médico para intentar parar o avance da súa enfermidade, Rosalind traballou durante dous anos máis. Finalmente, faleceu o 16 de abril de 1958 ós 37 anos.

Catro anos máis tarde, un grupo de científicos que se aproveitaron das súas investigacións recibiu o premio Nobel polos seus estudos sobre a estrutura do ADN. Ningún deles mencionou o traballo de Rosalind durante o seu discurso de aceptación do premio.

# data[].attributes.body
Margaret Hilda Roberts naceu o 13 de outubro de 1925 en Grantham, Lincolnshire, no Reino Unido, nunha familia católica. Sempre quixo, desde ben nova, dedicarse á política. Os seus bos resultados académicos na súa primeira escola permitíronlle recibir unha bolsa de estudos nunha prestixiosa escola para rapazas, a Kesteven and Grantham Girls’ School (a escola para nenas de Kesteven e Grantham).

A súa capacidade intelectual abriulle as portas da Universidade de Oxford en 1944, onde estudou química. Pouco tempo despois, converteríase nunha das primeiras presidentas da Oxford University Conservative Association (Asociación Conservadora da Universidade de Oxford). Tras graduarse en 1947, traballou varios anos como investigadora no eido da química. En 1951 casou cun empresario adiñeirado chamado Denis Thatcher que apoiaba a súa ambición política e con quen tivo xemelgos. Pouco despois, acabou cambiando de rama laboral, xa que a partir de 1954 especializouse en leis de impostos.

Aínda que se presentou ás votacións en 1950, non sería ata 1959 cando entrase na sala dos comúns. Pouco a pouco, foi gañando apoios e ascendendo dentro do seu partido conservador. Entre os postos que ocupou, podemos salientar a de secretaria parlamentaria, voceira da oposición ou secretaria de estado en materia de educación e ciencia.

Nas eleccións de 1979, Margaret liderou o partido conservador ata a vitoria nas urnas. Como primeira ministra do Reino Unido, Thatcher defendeu ampliar as liberdades do individuo fronte ó control do estado, o que supuxo un fin á presunta influencia do goberno nos asuntos económicos. Entre as medidas que cambiaron salientaban a antiga privatización das empresas estatais e a venda das vivendas de protección oficial ós arrendados, reducións nos gastos en sanidade e educación ou limitacións á hora de imprimir papel moeda.

O maior impacto da súa primeira candidatura foi económico. Ó chegar Margaret ó goberno, a economía do país era débil e non pasaba polo seu mellor momento. Entre as súas decisións, cómpre mencionar o descenso das axudas ás empresas e á industria e a privatización de boa parte das empresas que eran propiedade do estado.

En 1983 volveu ser elixida coa maior vitoria do partido conservador desde as eleccións de 1945. Un atentado terrorista planeado pola IRA (o exército republicano irlandés) case acaba coa súa vida en 1984. As reformas que tiveron lugar durante o seu segundo mandato déronlle unha nova forma ó país cara un futuro máis esperanzador, entre as que destaca a integración do Reino Unido na OTAN.

Nas eleccións de 1987 reafirmouse como primeira ministra, en parte pola súa oposición ó federalismo fomentado pola Comunidade Europea de motivar unha divisa común para todos os países membros. En 1990, anunciou o abandono do seu posto como primeira ministra tras unha batalla política contra membros do seu partido.

Tras a súa retirada, continuou formando parte do parlamento ata 1992. Aproveitou para dar conferencias por Asia e América e creou a Fundación Thatcher para apoiar a democracia. Segundo afirmou a súa filla, Margaret comezou a sufrir episodios de demencia senil no ano 2000. Finalmente, faleceu o 8 de abril de 2013 por un ictus.

# data[].attributes.body
Aínda que naceu baixo o nome de Elizabeth Alexandra Mary o 21 de abril de 1926, o seu destino pronto cambiaría. Foi educada no ámbito doméstico xunto coa súa irmá baixo a supervisión de súa nai e da súa institutriz. A súa formación baseábase na historia, lingua, literatura, matemáticas e música.

Durante o reinado do seu avó, non se esperaba que ela fose chegar ó trono, xa que o seu tío tería que abdicar en favor do seu pai para que ela tivese algunha oportunidade. Debido a que a relación sentimental do seu tío con Wallis Simpson non era aceptada pola sociedade británica, este abdicou en favor de seu pai, Xurxo VI (George VI).

Durante a segunda guerra mundial, tanto a Isabel como a súa irmá viviron nunha residencia real afastada do núcleo urbano de Londres por motivos de seguridade. En 1947, tras unha das viaxes con seu pai a Sudáfrica, Isabel anunciou a súa voda co príncipe Filipe de Grecia e Dinamarca. O casamento tivo lugar na abadía de Westminster o 20 de novembro de 1947. En novembro de 1948 naceu o seu primeiro fillo, Charles.

En 1952, o falecemento de Xurxo VI converteu a Isabel en raíña e a súa coroación tivo lugar o 2 de xuño de 1953. Nese momento, comezou o que sería o reinado máis notorio das monarquías da historia recente. Entre os seus traballos máis salientables como monarca, cómpre salientar a transformación dos países membros da Commonwealth. As súas visitas ós países da organización fixo da raíña máis ca unha mera figura. Convertérona nun referente político que ter en conta, xa que estivo presente en moitos actos conmemorativos en calidade de xefa de estado.

Nas décadas de 1960 e 1970 foi partícipe na descolonización do continente africano e do mar Caribe. Durante este proceso, recoñecéuselles a independencia da coroa británica a máis de 20 países que anteriormente estaban supeditados ó mando do Reino Unido.

Porén, tamén houbo momentos de crítica ás políticas que tiveron lugar por parte dos distintos gobernos que se sucederon durante o seu reinado. As guerras do Golfo Pérsico, de Iraq e de Afganistán foron un foco de desacordos e de tensión política que dividiron á poboación británica.

A pesar dos intentos de asasinato que sufriu en varias ocasións, o seu reinado estivo caracterizado pola súa carisma e polo apoio do pobo británico á súa figura como un referente de identidade nacional. O seu incuestionable labor como raíña fixo da casa real británica unha das máis respectadas de todo o mundo.

En febreiro de 2022 celebrouse o seu xubileo de platino tras máis de 70 anos no trono.  Porén, a comezos de setembro de 2022, a casa real británica emitiu un comunicado en que informaba do delicado estado de saúde da raíña. Finalmente, o seu falecemento tivo lugar o 8 de setembro de 2022 ós 96 anos. Con 70 anos e 214 días, o seu foi o reinado dunha muller máis longo da historia e o segundo reinado máis longo en todo o mundo, soamente por detrás do francés Luís XIV.