# data[].attributes.body
Lærdómsöld- fjólublár

Upplýsingaaöld- blár

Rómantíska stefnan- rauður

Raunsæisstefnan- grænn

Nýrómantíkin- gulur

# data[].attributes.body
Bakrunnur

Marteinn Lúther

Guðsótti

Stóridómur og dulsmál

Galdratrú

Áhrif kirkjunnar

Skáld og fræðimenn

Neikvæðar hliðar

# data[].attributes.body
Ragnheiður var dóttir Hallgríms biskups í Skáholti.

Ragnheiður var neydd af föður sínum til að sverja að hún væri hrein mey.

Hún eignaðist son sinn Þórð með latínukennara sínum sem hét Daði.

Þessi saga Ragnheiðar hefur verið mörgum listamönnum innblástur.

Hallgrímur gaf Ragnheiði handskrifað eintak af Passíusálmunum.

Hallgrímur lærði guðfræði í Kaupmannahöfn en lauk þó ekki námi. Hann var frábær predikari- orti Passíusálmanna og sálminn Um dauðans óvissan tíma, sem sunginn er við jarðarfarir.

Hallgrímur lést úr Holdsveiki.

Hallgrímskirkjan er reist til minningar um Hallgrím.

# data[].attributes.body
Guð verður að refsilögðum harðstjóra- hótanir um útskúfun guðs (guðhræðsla)

Stóridómur= lög um hvað er siðfræðislega rétt að gera, t.d. bannað að galdra

Hamfarir tengdar refsingar guðs

Kirkjan einráð í útgefnu efni

Galdrafáið

Engin klaustur sem höfðu að vissu leyti gengt hlutverki lærdómssetra

Nornum dregt og körlum brennt

# data[].attributes.body
Gríðarlegar þjóðfélagsbreytingar höfðu átt sér stað á öllum sviðum samfélagsins örfáum áratugum fyrir lærdómsöldina. Það sem markaði upphaf þessara aldar var þegar síðasti kaþólski biskupinn, Jón Arason, var hálshöggvinn. Það átti sér stað árið 1550, en sama ár höfðu valdhafar þjóðarinnar ákveðið að taka upp lútherstrú og hverfa frá kaþólsku.

Lærdómsöldin náði yfir 200 ár

# data[].attributes.body
Þýddi Nýja Testamenntið árið 1540. Þýðing hans á Testamenntinu þótti algjör snilld enda var hann aðeins 20 ára. Það sem var svona merkilegt við þessa þýðingu hans var það að á þessum tíma var landið ennþá kaþólskt og ströng viðurlög voru við því að yðka aðra siði. Þýðing hans var vönduð og á alþýðumáli og þegar Guðbrandur lét þýða og prenta Biblíuna notaðist hann við þýðingu Odds.

# data[].attributes.body
Var uppi árin 1541-1627. Hann var Biskup á Hólum í 56 ár og hafði gríðarleg áhrif á samtíma sinn. Var einn litríkasti menntamaður lærdómsaldar, lærði guðfræði í Kaupmannahöfn. Hann teiknaði nákvæmt íslandskort, lét mála af sér málverk, stuðlaði að varðveislu móðurmálsins og auknu læsni landsmanna. Lét gefa út Hina nýju sálmabók með vandaðari sálmum en áður þekktust og gaf út Eina nýja Vísnabók með trúarlegum rímum.

# data[].attributes.body
Var þýskur prestur fæddur 10 nóvember 1483. Hann er þekktastur fyrir að vera einn af siðbótarmönnum kirkjunnar á 16 öld. Hann ransakaði biblíuna og fann út að maðurinn væri ekki að fylgja þeim reglum sem voru í henni. Hann var aðallega á móti aflátsbréfum og vildi meina að maðurinn væri syndugur og að hjálpræði hans væri alltaf falið í sambandi mannsins og guðs. Hann lenti í andstöðu við yfirmenn innan rómversku kirkjunnar og olli miklum ussla um alla evrópu. Bændur gerðu uppreisn og kröfðust betri kjara. Á endanum náði Luther að sannfæra fólk og Lutherstrú var tekin upp víðasr hvar í heiminum.

# data[].attributes.body
Upplýsingarstefnan barst til Íslands frá Danmörku með embættis og menntamönnum. Áhersla var lögð á að auka fræðslu almennings um hagnýt efni og viðleitni til endurbóta í atvinnu lífi - gekk misvel að koma hugmyndum til skila til almennings. Aukin þekking breytti heimsmyndinni. Borgarvæðing í Evrópu þó hún hafi ekki verið mikil á íslandi.

Áhersla var lögð á að afsanna gamlar kenningar og hefðir með því að rannsaka og fræða almúgan. Rannsaka og ná framförum til þess að gera samfélagið betra, borgir byrjuðu að fá fleiri innviði og finna nýjar og réttari leiðir til að gera hlutina, náttúruvísindi fóru miklum framförum og nýjar uppfynningar og rannsóknir sem við bjuggum á enn þann dag í dag uppgvötvað.

# data[].attributes.body
Með upplýsingaöldinni urðu miklar samfélagslegar breytingar sem endurspegluðust í bókmenntum. Upplýsingaöldin var tímabil mikla breytinga í vísindalegum vinnubrögðum og hugsun á vesturlöndum. Forsendur upplýsingaaldarinnar voru breyttir samfélagshættir, auk hræringa í vísindum, heimspeki og stjórnmálum. Hérlendis hefur upplýsingaöldin miðast við 1750/70-1820. Árið 1772 var ferðabók Eggerts og Bjarna prentuð í Sórey á Sjálandi. Eggert og Bjarni voru ráðnir af danska vísindafélaginu til þess að ferðast um landið og rannsaka það, afsanna úreltar hugmyndir og lýsa útliti og lifnaðarhætti fólks alls staðar að landinu. Fólk leyfði sér að skoða fleiri hliðar á málum en kirkjan boðaði. Nú var tekið mark á vísindamönnum umfram galdramönnum eins og það hafði verið á lærdómsöldinni. Mikil áhersla var lögð á að auka fræðslu almennings um hagnýt efni og viðleitni til endurbóta í atvinnulífi. Með aukinni þekkingu breyttist heimsmyndin. Það varð Borgarvæðing víða í Evrópu en þó ekki á Íslandi fyrr en síðar. Ekki urðu þó aðeins breytingar á samfélaginu, því þessar samfélagslegu breytingar endurspegluðust í bókmenntum. Skáldskapurinn átti nú að fræða fólk, þjóðsögur og ævintýri voru talin óholl lesning. Mikið var ort um uppeldi. Börnum voru kenndir góðir siðir, hófsemi og iðjusemi. En bak við öll rit sem skrifuð voru eru skáld.

Rit þessara tímabils skrifuðust ekki að sjálfu sér. Það voru skáld sem settu svip sinn á tímabilið og hefur það skilað sér. Eggert Ólafsson var talsmaður upplýsingar hér á landi.

# data[].attributes.body
Bjartsýn trú á gagnrýna skynsemi og rökvísi, sem á grundvelli þekkingar átti að verða leiðarljós til framfara á öllum sviðum. Stefnan hafnaði hefðbundnum kenningum og fyrri fordómum og taldi fræðslu nauðsynlega undirstöðu aukinna framfara.

Lagt var áherslu á veraldleg mál, fræðslu og menntun, skynsemi og þekkingu, skynsemistrú, að vísindi leystu allan vanda, bjartsýni og framfaratrú

# data[].attributes.body
Eggert Ólafsson var talsmaður upplýsingar á Íslandi. Hann stundaði nám við Háskólann í Kaupmannahöfn og var fyrstur Íslendinga til að læra náttúrufræði. Höfuðskáld upplýsingarinnar - skrifaði ferðasögur og ættjarðarljóð. Hann lagði áherslur á mein samtímans og hvernig má bæta úr því, dásemdir náttúrunnar og nytsemi hennar, ættjarðarástin og fræðsla almennings.

Búnaðarbálkur: þekktasta kvæði Eggerts. Áhersla á hið hagnýta, búauðgisstefna. Bjartsýni um framtíið lands og þjóðar, fræðsa um fyrirmyndarbóndann.
Íslandsminni: greina má bjartsýni og jákvæðni í garð landsins okkar sem er í anda upplýsingar þó svo að stundum eitthvað bjáti á. Lofsöngur um landið og guð. Sungið við útskrift FG
Lysthúskvæði: kvæði um gróðurhús Björns og tilrauna hans til nýjunga í garðrækt.

# data[].attributes.body
Árið 1772 var ferðabók Eggerts og Bjarna prentuð í Sórey á Sjálandi. Eggert og Bjarni voru ráðnir af danska vísindafélaginu til þess að ferðast um landið og rannsaka það, afsanna úreltar hugmyndir og lýsa útliti og lifnaðarhætti fólks alls staðar að landinu.

# data[].attributes.body
1. Hið íslenska lærdómslistafélag (1779-1796)

Jón konferensráð Eiríksson. "Félagsritin": ritgerðir um hagnýt efni - fagurbókmenntir, snjallar lisitr
Málhreinsunarstefna.
2. Landsuppfræðingarfélagið (1794-1827)

Magnús Stephensen og Ólafur (faðir hans).
Leirárgarðarprentsmiðja: Einokunaraðstaða frá 1799, guðfræði, sagnfræði, fræðslu og uppeldismál. - Tímarit: Klausturpósturinn
3. Hið íslenska bókmenntafélag (1816)

Íslenskt bókaforlag sem var stofnað árið 1816 - elsta starfandi félag á landinu. Skírnir kom út 1827 - elsta tímarit á Norðurlöndum.
Upphaflega stofanð af Bjarna Thorarensen, Bjarna Thorsteinssyni, Árna Helgasyni og Rasmusi Kristjáni Rask. Málhreinsun, almenn fræðsla, saga landsins og þjóðleg menning. Hið íslenska lærdómslistafélag var formlega sameinað Hinu íslenska bókmenntafélagi árið 1818.
Jón Sigurðsson var forseti bókmenntafélagisins um skeið og var hann þess vegna kallaður Jón forseti.
4. Ármann á Alþingi (1829-1833)

Baldvin Einarsson og Þórður Guðmundsson. Endurreisn Alþingis.

# data[].attributes.body
Paradísarmissi: þýtt frá enska höfuðskáldi John Milton. Ljóðið fjallar um syndafallið. Notast er við fornyrðislag við þýðingu og á þátt í endurvakningu þess háttar.
Landkostinir: Um gæði landsins eins og nafnið ber með sér
Hjónavers: skemmtilegt kvæði eftir hann sjálfan um hjónabandið og fátæktina

# data[].attributes.body
Ævitíminn e.yðist: fjallar um að jarðvistin er stutt og nýta skal tímann vel - hvatt til dugnaðar
Upphaf Atla: Leiðarvísir fyrir unga bændur, hvernig hinn ungi bóndi skal haga sínum málum
Úr Arnbjörgu: Leiðarvísir fyrir húsfreyjur, hvernig fyrirmyndar eiginkona og húsfreyja er

# data[].attributes.body
Ný prentsmiðja árið 1774. Einokun kirkjunnar aflétt.
83 rit voru gefin út, aðallega um hagnýt efni. Af fræðsluefni var "Atli" eftir Björn Halldórsson vinsælastur. Fyrsta íslenska tímaritið ,,Mánaðartíðindi" var prentað í prentsmiðjunni. Fyrir þetta hafði aðalega verið gefið út af kirkjunni svo með prentsmiðjunni urðu miklar breytingar.

# data[].attributes.body
Bakrunnur

Einkenni

rómantísk skáld

Séríslensk rómantísk einkenni

# data[].attributes.body
Það var skilið við tímabil upplýsingaraldarinnar í bókmenntum á Íslandi og vik tók Rómantíska stefnan. Rómantíska stefrnan á sér rætur í samfélagsbreytingum utan Íslands. Áherslunar breyttust og fólk fór að setja spurningamerki á hluti sem lögð hafði verið áhersla á í upplýsingaöldinni.

# data[].attributes.body
Einstaklingshyggja

Skáldið innblásin snillingur

Ástir og örlög einstaklingsins

Fegurðardýrkun

Ást á náttúrunni

Hetjudýrkun

Fortíðardýrkun

Þjóðernishyggja

# data[].attributes.body
Virðing gagnvarnt tilfinningum mannsins

Óbeislað hugarflug og tilfinningarflæði

Skynjun sett ofar skynsemi. Skynjun einstaklingsins mikilvæg

Snillingurinn- oft skáldin sjálf

Hetjudýrkun

# data[].attributes.body
Skapandi ímyndunarafl. Skáldin eins konar sjáendur sem skynja það sem öðrum er hulið.

Skáldin tjá gjarnan mjög sterkar tilfinningar.

# data[].attributes.body
Rómantíska stefnan barst með honum til landsins þar sem hann yrti fyrsta Íslenska ljóðið um rómantík.

Hann var afburðanámsmaður og lauk stúdentsprófi 15 ára. Að 20 ára aldri var hann búinn að ljúka prófi í Lögum í Kaupmannaahöfn.

Sótti innblástur í Eddukvæði varðandi mál, stíl, hugblæ og bragarhætti

# data[].attributes.body
Var íslenskt skáld og náttúrufræðingur.

Var uppi á árunum 1807-1845.

Hann ólst upp á Steinsstöðum í Öxnadal, gekk í Bersastaðaskóla árin 1823-29. Hann kynntist hinum Fjölnismönnum í skóla.

Jónas fór til Kaupmannahafnar og lærði það lögfræði og náttúrufræði. Hann varð ritstjóri Fjölnis, þar sem hann birti mikið af kvæðum sínum og ritgerðum.

Hann bjó til mikið af nýyrðum fyrir íslenska tungu, t.d. sjónauki og aðdráttarafl.

Dagur Íslenskrar tungu er dagur sem er honum í heiður.

# data[].attributes.body
Borgarmenning

Atvinnubylting

Ný stéttaskipting

Framfarir á sviði náttúruvísinda og alls konar tækninýjungar höfðu líka áhrif í þá átt að breyta viðhorfi manna til lífsins og tilveru

Þróunarkenning Darwins átti sinn þátt

Efasemd um guðdóm

# data[].attributes.body
Neikvætt viðhorf á kirkur, presta og trú

Same með lágstétt og með fólki semátti bátt

Vandamál samfélagsins voru umrædd

Neikvætt sjónarhorn á þjóðernishyggju, mikil alþjóðahyggja

Veruleiki var hlutlægur og ekki ýktur

Sögur voru hversdalegur en ekki hetjudýrkun

Raunvísindi notuð til að kryfja mál

Engin fortíðardýrkun

sögur og leikrit algengt listform

# data[].attributes.body
(1852-1891)
Afkastamesti talsmaður stefnunnar af Verðandamönnum
með þeim fyrstu til að skrifa smásögur
Ávallt trúr stefnasmiður hennar
Frumkvöðull raunsæisstefnunnar
Fæddist á Barðaströndum
Byrjaði í guðfræði en missti áhugann eftir 2 ár
var ekki trúmaður
nýkviknuðum hugmyndum um stefnunna
Íverkum sínum setti úta hræsni, yfirborðsmennsku og slakt siðferði valdastéttanna.
þekktasta smásaga hans er Kærleiksheimilið og byrtist hún í Verðandanum
Hans Vöggur er fræg smásaga eftir hann
Flutti til Vesturheima og varð ritstjóri tímaritsins Heimskringlan
Átti erfitt með skap og var rekinn
dó 39 ára vegna lungnabólgu

# data[].attributes.body
Á þessu tímabili var litið á skáld eins og lækna þar sem tilgangur þeirra var að bæta samfélagið. En skáldin notuðust gjarnan við aðferðir raunvísindanna til að kryfja málin og talið var að ekkert væri fegurt nema það væri satt.

Gestur Pálsson

Einar Kvaran

Þýddi Námar salómon konungs.
einn af útgáfamönnum Verðandi
Raunsæi - Siðfræði fremur en pólitík
Skrifaði samtímasöguna Ofurefli. Smásögur, skáldsögur og ljóð. Lést 79 ára.

Bertel Ó. Þorleifsson

Gaf út tímaritið Verðandi ásamt Gesti , Einari og Hannesi.

Hannes Hafsteinsson

Hugmyndir Georgs. Skáld og stjórnmálamaður. Glæsilegur og var mikill kvennaljómi. Orti kvæðið Sprett.

Torfhildur Hólm

Var fyrst Íslendinga atvinnuhöfundur.
Birti fyrstu skáldsögu sem prentuð var eftir íslenska konu og fyrstu sögulegu skáldsögu á íslensku (Brynjólfur Sveinsson Biskup).

skrifaði 4 stór söguleg skáldverk um efni í Kristinsögu.

Skrifaði stuttar skáldsögur um hjónabandið og samskipti kynjanna.

Frumkvöðull í barnasögum

Þorgils Gjallandi

Réttlætismál, gjallandi boðskapur. Var mikill tilfinningarmaður og orti mikið um mál eins og framhjáhald og sifjaspell. Gaf út bókina ,,Ofan í sveitum" árið 1892.

Stephan G. Stephensson

Klettafjallaskáld, bóndi. Fluttist til vesturheims þegar hann var tvítugur. Var sjálfmenntað skáld og vann hann sem bóndi allt sitt líf. Jón hrak er þekkt kvæði eftir hann.

Þorsteinn Erlingsson

Orti um ástir Ragnheiðar og má segja að hann hafi verið rómantískur. Var mikill aðdáandi Jónasar Hallgrímssonar. Í Hlíðarendakoti er þekkt kvæði eftir hann.

Júlíana Jónsdóttir

Var uppi 1838-1917. Var fyrsta konan til að gefa sjálf út skáldrit- það var ljóðabókin ,,Stúlka" sem kom út á Akureyri árið 1876. Bjó og starfaði víða- bæði á Íslandi og í vesturheimi.

Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum

Verk hennar bæði í anda raunsæis og nýrómantíkar. Orti mörg ljóð þar sem hún deilir á stöðu kvenna og ófrelsi þeirra og þeirra fátæku. Ólst upp í mikilli fátækt en gat menntað sig í ljósmóðursfræðum. Hún og Þorsteinn Erlingsson voru góðir vinir. Gaf út fyrstu ljóðabókina sína þegar hún var 31 að aldri en það var árið 1888. Ólöf var sjálfstæð kona og hafði réttlætiskennd. Ritsafn hennar kom út árið 1945.

# data[].attributes.body
Bakgrunnur

Um aldamótin 1900 voru spennandi tímar hér á Íslandi. Hraðar og miklar breytingar voru að eiga sér stað í samfélaginu. Samfélagið var að fara frá kyrrstæðu bændasamfélagi til iðnvædds samfélags. Atvinnuhættir tóku miklum breytingum og varð Reykjavík sífellt mikilvægari sem höfuðborg landsins. Mannfjöldi landsins fór sívaxandi á stuttum tíma. Menn voru spenntir að taka í framtíðina og sjá hvað hún hefði upp á að bjóða.

# data[].attributes.body
Táknsæi

Einstaklingshyggja

Þjóðernishyggja

Fegurðarleit

Táknrænn texti

Vísanir

Myndmál (symbólismi).

# data[].attributes.body
Jóhann Sigurjónsson:

Lærði dýralækningu í Kaupmannahöfn en lauk ekki prófi. Var innblásinn af hugmyndum um ofurmennið og vangaveltur um dauðan. Í skrifum hans eru andstæður áberandi, skrifaði fyrsta íslenska nútímaljóðið sem heitir Sorg.

Hulda:

Ólst upp á menningarheimili og átti ekki kost að fara í Lærða skólann eða til Kaupmannahafnar. Ljóð hennar birtust fyrst árið 1901 í Framsókn- Kvennablaðinu. Endurvakti þuluformið og orti vinsælar þulur.

Einar Benindiktsson:

Fjölhæfur maður. Var ritstjóri, lögfræðingur, embættis- og athafnarmaður.

Jóhann Gunnar Sigurðsson:

Dó 24 ára úr berklum, Heylstlítil frá fæðingu menntaður prestur en varð að hætta vegna veikinda og lifði einn af sex systkynum. Veikindinn höfðu mikil áhrif á ljóðin hans, ljóðin þunglyndisleg og dauðinn nálægur.

Jóhann Jónsson:

Var uppi árin 1896-1932. Fæddist á Staðarstað á Snæfellsnesi. Hann stundaði nám bókmenntum og germönskum fræðum í Leipzig. Þekktasta ljóð hans er ljóðið Söknuður en það er talið vera með fyrstu módernísku ljóðunum á íslensku og endurspeglar þrá hans til að sinna skáldskapnum betur en hann getur vegna heilsu. Lést úr Berklum.

Sigurður Sigurðsson:

Markmið Sigurðar í ljóðum var að hnitmiða ljóðið og sleppa því sem þjónaði ekki tilgangi. Það sem einkenndi hann er frelsisþrá.

# data[].attributes.body
Verk hans voru mikill innblástur fyrir nýrómanstískustefnuna.

Hann sagði "Guð er dauður, við drápum hann"

Þetta túlkuðu menn sem Guð=dauður = mönnum leyfist allt.

Einnig var dýrkun á ofurmönnum kominn frá honum.

# data[].attributes.body
(1851-1915)
skrifaði undir dulnefninu Þorgils gjallandi
Skrif hans fólust í gjallandi boðskapi
Hann varð móðurlaus 9 ára
Tók á málum sem fólk vildi helst þegja um til dæmis sifjaspell og framhjahald
gaf út bókina Ofann í sveitum,
Í smásögu hans Leidd í kirkju kemur ádeila hans á kirkjuna berlega í ljós
Þekktasta sagan hans Upp við fossa