# data[].attributes.headline
Мендель заңдары 3 

# data[].attributes.body
Мендель заңдары 3

# data[].attributes.headline
Грегор Иоганн Мендел

# data[].attributes.body
Грегор Иоганн Мендель

# data[].attributes.headline
Тұқым қуалаушылық

# data[].attributes.subject
Тұқым қуалаушылық

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Амеба

Сүйектің қызыл кемігінің клеткасындағы Leishmania donovani

Қарапайымдылар - бір жасушалы, өте ұсақ, микроскоп арқылы көрінетін жәндіктер. Морфологиялық жағынан қарағанда қарапайымдылар бір жасушалы формалар, ал тіршілік қасиеттері жағынан алғанда дербес өмір сүретін жеке организм, тірі организмге тән зат алмасу, қозғалу, тітіркену, ортаға бейімделу, ас қорыту, зәр шығару, тыныс алу, даму т. б. қызметтерін атқарады. Қарапайымдылардың клеткасының пішіні және мөлшері алуан түрлі болады. Олардың мөлшері 3-4 микроннан бірнеше миллиметр шамасында болады. Мысалы, инфузория стентордың ұзындығы - 1,5 мм. Қарапайымдылардың құрылысы көп жасушалылардың жасушасының құрылысымен бірдей - цитоплазмадан, ядродан және органоид бөлшектерінен құралған. Цитоплазма екі қабат түзейді, ашық түсті сыртқы - эктоплазма және қоңырқай, түйіршікті ішкі - эндоплазма. Қоймалжың сұйық цитоплазмада көптеген органоидтар орналасқан: митохондриялар, эндоплазмалық тор, рибосомалар, Гольджи аппараты, т. б. Цитоплазмада ас қорыту вакуолі түзіліп тұрады, олар ас қорыту ферменттерін шығарып, қорек заттарды қорытады. Органикалық заттар мен сұйықтық тамшылар жасушаға фагоцитоз және пиноцитоз жолымен өтеді. Тұщы суларда тіршілік ететін қарапайымдыларда жиырылғыш вакуолі зәр шығару, осмос қысымын реттеу және тыныс алу қызметін атқарып отырады. Клеткадағы зат алмасу жолында пайда болған несеп заттар сыртқа жиырылғыш вакуолі арқылы шығарылады. Тұщы суда тіршілік ететін карапайымдылардың цитоплазмасындағы тұздың және басқа ерітіндінің концентрациясы өзін қоршаған судың концентрациясынан әлдеқайда жоғары болғандықтан, осмос қысымына байланысты сыртқы ортадағы су жасушаның ішіне енеді, ал жиырылғыш вакуоль артық суды үнемі сыртқа шығарып тұрады, соның нәтижесінде жасуша жарылмай бірқалыпты түрде сақталынады. Судың құрамындағы ерітілген оттегі цитоплазмада қалып, сыртқа су арқылы көмірқышқыл газы шығарылып отырады, осылайша тыныс алу процесі жүреді.

Цитоплазманың орталық бөлімінде ядро орналасады. Қарапайымдылардың көпшілігінде ядросы біреу (моноэнергидты), сондай-ақ екі, көп ядролы қарапайымдыларда жиі кездеседі (полиэнергидты). Ядрода қабықша, ядрошырыны, ядрошық және хромосомалар болады. Қарапайымдыларда қозғалыс органойдтары жақсы жетілген. Олар, жалған аяқтары, яғни псевдоподиялары - pseudopodia (латынша pseudo - жалған, poda - аяқ) және жіптәрізді талшықтар мен кірпікшелер. Қарапайымдылардың көпшілігі жыныссыз және жынысты жолымен көбейеді. Жыныссыз көбеюінде жасушаның негізгі бөліну тәсілі - митоз. Жынысты көбеюі аталық және аналық жыныс жасушаларының (гаметаларының) бір-бірімен қосылуы арқылы өтеді, осындай процесті - копуляция деп атайды. Копуляция нәтижесінде ұрықтанған жасушадан - зигота пайда болады. Зигота диплоидты, өйткені ол екі гаплоидты жыныс жасушаларының (гаметалардың) қосылуы нәтижесінде түзіледі. Жыныс жасушаларының (гаметаларының) мөлшері мен пішіні әр қилы болады. Аталық және аналық гаметалардың мөлшері және құрылысы бірдей болса, бұлардың қосылуын - изогамия копуляциясы деп атайды, ал үлкендеу келген аналық гамета - макрогамета, кішілеу келген аталық гамета - микрогаметамен қосылса - анизогамия копуляциясы деп атайды. Қарапайымдылар конъюгация (ядроның қосылуы), ұрпақ алмасуы, шизогония, гаметагония, спорогония жолымен де көбейеді. Қарапайымдылардың бір ерекшелігі - қолайсыз жағдайларда (су кеуіп қалса, мұзға айналса, қорек жетпесе, т.б.) жасуша сыртына қалың қабық шығарып, цистаға айналады. Циста күйінде қарапайым ұзақ уақыт тіршілік етеді. Қолайлы жағдай болғанда жасуша циста қабығын тастап әрекетті тіршілікке кіріседі.

Қоректену тәсіліне қарай карапайымдылар екі топқа бөлінеді: автотрофты және гетеротрофты. Автотрофты қарапайымдылар (жасыл эвглена, вольвокс т. б.) органикалық заттарды хлорофилл дәндерінің жәрдемінен синтездеу арқылы алады, немесе фотосинтез арқылы қоректенеді. Гетеротрофты қарапайымдылар дайын органикалық заттармен қоректенеді (бактериялармен, көк-жасыл балдырлармен, ұсақ қарапайымдылармен). Кейбір гетеротрофты қа¬рапайымдылар және паразиттік тіршілік ететін карапайымдылар дайын органикалық заттарды осмос жолымен бойына сіңіру арқылы қоректенеді. Мұндай қоректену тәсілін сапрофиттік қоректену деп атайды. Бұларға топырақтарда тіршілік ететін қарапайымдылардың кейбір түрлері және паразиттер: трипаносома, лейшмания, трихомонас, безгек плазмодиясы т. б. жатады. Кейбір қарапайымдылар автотрофты және гетеротрофты тәсілімен қоректене ала-ды, бұларды миксотрофты жәндіктер деп атайды. Мысалы, жасыл эвглена - миксотроф.

Қарапайымдылардың 70 000-нан астам түрлері белгілі, тұщы суларда, теңіздерде, ылғалды топырақтарда кең тараған және жануарлар мен адамның денесінде паразиттік тіршілік етеді. Бұлар 5 типке бөлінеді.

Дәуітбаева К. Ә.Омыртқасыздар зоологиясы. Оқулық. - Алматы: 2004. ISBN 9965-749-11-6

# data[].attributes.attachment_link.title
Қарапайымдар - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Қарапайымдылар - бір жасушалы, өте ұсақ, микроскоп арқылы көрінетін жәндіктер. Морфологиялық жағынан қарағанда қарапайымдылар бір жасушалы формалар, ал тіршілік қасиеттері жағынан алғанда дербес өмір сүретін жеке организм, тірі организмге тән зат алмасу, қозғалу, тітіркену, ортаға бейімделу, ас қорыту, зәр шығару, тыныс алу, даму т. б. қызметтерін атқарады.

# data[].attributes.headline
Тұқым қуалаушылық аурулар 

# data[].attributes.subject
Тұқым қуалаушылық аурулар 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_caption
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_caption
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_caption
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_caption
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_caption
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.headline
Тұқым қуалаушылық

# data[].attributes.subject
Тұқым қуалаушылық

# data[].attributes.attachment_link.title
CR7 - Cristiano Ronaldo's Official Website

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_caption
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет.

Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды. Ол ата-аналық дарабастарды бір-бірінен бір не бірнеше белгілері бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан ұрпақтарына жыныс жасушалары арқылы беріледі деген қорытынды жасады (Мендель заңдары). 1909 жылы дат биологы В.Иогансен ( 1857 - 1927) бұл тұқым қуалау факторларын ген деп атады. 1911 жылы америкалық биолог Т.Морган ( 1866 - 1945) және оның әріптестері ұсынған " Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы " бойынша да тұқымқуалаушылықтың бірлігі - ген деп көрсетілген. Гендер жасуша ядросындағы хромосомаларда тізбектеле, бір сызықтың бойында орналасқан және әрбір геннің хромосомада нақты тұрақты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома өзінің гендер тобымен ерекшеленеді.

Генетика ғылымының даму барысында тұқым қуалау факторлары тек ядрода ғана емес, жасуша цитоплазмасының кейбір органоидтарында ( митохондрияда, хлоропластарда) да кездесетіні анықталды. Осыған байланысты цитоплазмалық тұқым қуалаушылық жайлы ілім қалыптасты. Тұқымқуалаушылық материалының сақталуы, екі еселенуі және ұрпақтан ұрпаққа берілуі нуклеин қышқылдарына ( ДНҚ және РНҚ) байланысты болады.

Тұқымқуалаушылық жасушада жүретін репликация (генетик. ақпаратты дәл көшіруді және оның ұрпақтан ұрпаққа берілуін қамтамасыз ететін нуклеин қышқылдары макромолекулаларының өздігінен жаңғыруы), транскрипция (ДНҚ-да жазылған генетик. ақпаратты жұмсаудың алғашқы кезеңі) және трансляция (ақпараттық РНҚ молекулаларындағы нуклеидтердің бірізділігі түрінде "жазып алынған" генетик. ақпаратты "есептеу") процестерімен тығыз байланысты. Бұл кезде комплементарлық принципке сай ДНҚ және РНҚ молекулаларының айна қатесіз көшірмелері алынып, түзілетін нəруыздың құрамындағы аминқышқылдарының орналасу реті дәл анықталады. Мұның нәтижесінде тұқым қуалайтын нақты белгі белгілі болады. Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы мен дамуында тұқымқуалаушылық шешуші рөл атқарады. Өйткені эволюция барысында қалыптасқан тіршілікке қажетті жаңа белгілермен басқа да өзгерістер осы тұқымқуалаушылыққа байланысты ұрпақтан ұрпаққа беріліп, бекітіліп отырады. Тұқымқуалаушылықтың негізінде органдардың алуан түрлі топтары қалыптасты, дербес және біртұтас жүйелер (популяциялар, түрлер) құрылып, олардың тіршілік етуіне және қоршаған орта жағдайларына сай бейімділіктің сақталуына мүмкіндік туды. Сондықтан да тұқымқуалаушылық эвол. әрекеттің негізгі қозғаушы күшінің бірі болып табылады. Табиғатта тұқымқуалаушылық өзгергіштікпен қатар жүреді. Ауыл шаруашылығы мен медицина үшін тұқымқуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеп білудің маңызы зор. Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштіктің заңдылықтарын генетика ғылымы зерттейді.

1. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0

2. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, "Ана тілі" баспасы, 1993 жыл. ISBN 5-630-0283-X

"Қазақстан": Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы " Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұқым қуалаушылық - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Тұқым қуалаушылық - ұрпақтар арасындағы материалдық және функционалдық сабақтастықты қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиет. Тұқым қуалаушылыққа байланысты тірі организмдердің морфология, физиология және биохимия құрылымы мен жеке даму ерекшеліктері ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Организмдердегі тұқымқуалаушылық факторларының болатынын алғаш болжам жасап, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан Г.Мендель болды.

# data[].attributes.headline
Іңкәр 3 топ 

# data[].attributes.subject
Іңкәр 3 топ 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Генетика - бүкіл тірі ағзаларға тән тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін биология ғылымының бір саласы. Ағзалардың тұқым қуалаушылығы мен өзгергіштігі туралы ғылымды генетика деп атайды (грекше "genetіkos" - шығу тегіне тән). Бұл атауды 1906 жылы ағылшын биологы У.Бэтсон ұсынды.

Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің заңдылықтарын ашып, оларды қоғамды дамыту үшін пайдаланудың жолдарын шешуде генетика ғылымы зор үлес қосты. Сондықтан, биология ғылымының басқа салаларының арасында маңызды орын алады. Жер бетіндегі тірі материяның дамуы олардың үздіксіз ұрпақ алмастыруымен қатар жүріп отырады. Тіршілік организмдердің көбеюімен тікелей байланысты. Сол арқылы белгілі бір биологиялық түрге тән белгілер мен қасиеттер ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отырады. Басқаша айтқанда, ұрпақтар белгілі дәрежеде өзінің ата-анасына ұқсас болып туады. Мұны тұқым қуалаушылық дейді. Көпшілік жағдайда организмнің белгілері мен қасиеттері өзгермей біршама тұрақты түрде берілетіндіктен, ұрпағы ата-аналарына ұқсас болып келеді. Бірақ олардың арасында толық ұқсастық болмайды. Бір ата-анадан тарайтын ұрпақтың бір-бірінен қандай да бір белгісі жөнінен айырмашылығы болады.Организмнің тұқым қуалаушылық қасиеті сыртқы орта факторларының әсерінен үнемі өзгеріп отырады. Оны - өзгергіштік дейді. Көбею барысында организмнің белгілі бір қасиеттерінің тұрақты сақталуымен қатар, екінші біреуі өзгеріске ұшырайды. Осыған байланысты олар жаңарып, түрлене түседі.Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік - бірімен-бірі қатар жүретін, бір жағынан бір-біріне қарама-қарсы, өзара тығыз байланысты процестер.

ДНҚ фрагмент.

Толық мақаласы: Генетика тарихы
Алғашқы кезеңдер

Тұқым қуалаушылық туралы алғашқы түсініктер ежелгі дәуірде - Демокрит, Гиппократ, Платон және Аристотель еңбектерінде кездеседі. Гиппократ жұмыртқа клеткасы мен сперма организмнің барлық бөліктерінің қатысуымен қалыптасады және ата-ананың бойындағы белгі-қасиеттері ұрпағына тікелей беріледі деп есептеді. Ал Аристотельдің көзқарасы бойынша белгі қасиеттердің тұқым қуалауы тікелей жүрмейді. Яғни тұқым қуалайтын материал дененің барлық бөліктерінен келіп түспейді, керісінше, оның әр түрлі бөлшектерін құрастыруға арналған қоректік заттардан жасалады. Бұдан кейін Ч.Дарвиннің пангенезис теориясы маңызды орын алады. Бұл теория бойынша өсімдіктер мен жануарлардың барлық клеткалары өзінен ұсақ бөлшектер - геммулалар бөліп шығарады. Олар жыныс органдарына өтеді де сол арқылы белгілер мен қасиеттер ұрпаққа беріледі. Геммулалар кейде "мүлгіген жағдайдаң болып, бірнеше ұрпақтан кейін білінуі мүмкін. Соған байланысты ұрпақтарда арғы ата-ана тектерінің белгі-қасиеттері қайталана алады деп есептелінген.ХІХ ғасырдың 80-жылдарында "пангенезис" теориясын А.Вейсман өткір сынға алды. А.Вейсман "ұрық плазмасы" туралы болжам ұсынды. Бұл болжамында тек жыныс клеткаларында кездесетін, тұқым қуалайтын заттың болатындығын айтты. Генетиканың биология ғылымының жеке бір саласы ретінде қалыптасуына ХІХ ғасырдың екінші жартысында ашылған ірі ғылыми жаңалықтар себепші болды. 1965 жылы чех ғалымы Г.Мендельдің "Өсімдік будандарымен жүргізілген тәжірибелер" деген еңбегі жарық көрді. Ол тәжірибелері арқылы тұқым қуалаушылықтың негізгі заңдылықтарын қалыптастырады. Сөйтіп, Мендель генетиканың негізін қалады. Бірақ оның еңбегі 1865 жылдан бастап 35 жыл бойы көпшілік биологтарға, соның ішінде Ч.Дарвинге де белгісіз күйде қалды.Г.Мендель ашқан тұқым қуалау заңдылықтары тек 1900 жылы ғана өзінің тиісті бағасын алды. Себебі үш елдің ғалымдары: голландиялық Г. де Фриз, неміс ғалымы К.Корренс және австриялық генетик Э.Чермак-Зейзенегг әр түрлі объектілермен тәжірибелер жүргізіп, нәтижесінде Мендель заңдылықтарының дұрыстығын дәлелдеді. Көп кешікпей бұл заңдылықтардың жануарларға да тән екендігі анықталды. 1909 жылы ағылшын биологы У.Бэтсон өсімдіктер мен жануарлардың әрқайсысының 100 шақты белгілерінің тұқым қуалауы Мендель заңдарына сәйкес жүретіндігін дәлелдейтін ғылыми деректерді жариялады. Сөйтіп, Мендель ілімі ғылымнан берік орын алды.1909 жылы дат оқымыстысы Вильгельм Йоханнсен биологияда аса маңызды болып есептелетін ген (герекше "genos" - шығу тегі), генотип және фенотип деген ұғымдарды қалыптастырды. Генетика тарихының бұл кезеңінде ағзалардың жекелеген белгілерінің ұрпақтан-ұрпаққа берілуіне жауапты тұқым қуалаушылықтың материалдық бірлігі - ген туралы ұғым қалыптасып, Мендель ілімінің әрі қарай дамуына мүмкіндік туды. Дәл сол кездегі (1901 жыл) голландиялық ботаник ғалым Х. Де Фриздің организмнің тұқым қуалайтын қасиеттерінің өзгеретіндігін көрсететін мутация теориясының ұсынылуы генетика ғылымының дамуында ерекше орын алады.Генетика тарихындағы шешуші бір кезең американдық генетик, әрі эмбриолог Т.Морганның және оның ғылыми мектебінің тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясын ашуымен тығыз байланысты. Т.Морган және оның шәкірттері жеміс шыбыны - дрозофилаға тәжірибе жасаудың нәтижесінде тұқым қуалаушылықтың көптеген заңдылықтарын ашты.Тұқым қуалайтын өзгергіштік туралы ілімді дамытуда орыс ғалымы Н.И.Вавилов зор үлес қосты. Ол 1920 жылы тұқым қуалайтын өзгергіштіктің ұқсас (гомологиялық) қатарлары заңын қалыптастырды. Бұл заң бір-біріне жақын туыстар мен түрлерде болатын тұқым қуалайтын өзгерістердің ұқсас болып келетіндігін дәлелдейді. Ғылымға енгізілген жаңалықтың бірі - 1927 жылы орыс ғалымдары Г.А.Надсон мен Г.С.Филипповтың радиоактивті сәулелердің төменгі сатыдағы саңырауқұлақтарда мутация тудыра алатындығын дәлелдеуі еді. Ген теориясын дамытуда орыс биологтары А.С.Серебровский мен Н.П.Дубининнің эксперименттік және теориялық жұмыстарының үлкен маңызы болды. Сол сияқты популяциялық генетика мен эволюциялық генетиканың негізін қалауда орыс генетигі С.С.Четвериковтың алатын орны ерекше. Генетиканың даму тарихы үш кезеңге бөлінеді. Оның алғашқы екеуі 1865-1953 жылдар аралығын, яғни классикалық генетика дәуірін қамтиды.

Генетика тарихындағы үшінші кезең

Генетика тарихындағы үшінші кезең 1953 жылдан басталады. Ол - химия, физика, математика, кибернетика сияқты нақты ғылымдардың зерттеу әдістері мен электрондық микроскоп, рентгенқұрылымдық анализ, т.б. қолданудың нәтижесінде молекулалық генетика негізінің қалануы.1944 жылы американдық микробиолог әрі генетик О.Эври тұқым қуалаушылықтың материалдық негізі - ДНҚ екендігін дәлелдеді. 1953 жылы американдық биохимик әрі генетик Дж. Уотсон мен ағылшын биофизигі Ф.Крик ДНҚ молекуласының молекулалық құрылымының моделін жасады.Қазіргі кездегі генетиканың дамуы тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік туралы ілімнің барлық салаларында зерттеу жұмыстары молекулалық деңгейде жүргізілетіндігімен ерекшеленеді. Мысалы, генді организмнен тыс қолдан синтездеу, дене клеткаларын будандастыру, генетикалық материалдың алмасуы (рекомбинация), геннің қайта қалпына келуі (репарация), биополимерлерді қолдан синтездеу, гендік инженерия сияқты проблемаларды зерттеу кеңінен таралып отыр.Генетика мен селекцияның дамуына Қазақстан ғалымдарының да қосқан үлесі ерекше. Алшақ будандастыру, мутагенез, полиплоидия, гетерозис, т.б. мәселелерді қамтитын генетикалық зерттеулер жүргізілуде. Дәнді және техникалық дақылдарды түрішілік және түраралық будандастырудың нәтижесінде бидайдың, арпаның, көксағыздың, жүгері мен қант қызылшасының жоғары өнімді будандары мен сорттарын алуда К.Мыңбаев, А.Ғаббасов, Ғ.Бияшев, Н.Л.Удольская және т.б. еңбектері зор. М.Х.Шығаева мен Н.Б.Ахматуллина микроорганизмдер генетикасының дамуына айтарлықтай үлес қосты. Н.С.Бутарин, Ә.Е.Есенжолов, А.Ы.Жандеркин алшақ будандастыру әдісімен қойдың архар-меринос тұқымын алды. М.А.Ермеков, Ә.Е.Еламанов, В.А.Бальмонт, т.б. қазақтың ақбас сиырын, Алатау сиырын және Қостанай жылқысын, т.б. асыл тұқымдарды шығарды.

Қазақстанда тұңғыш рет М.А.Айтхожиннің басқаруымен молекулалық биология және ген инженериясы саласында көптеген зерттеулер жүргізіліп, ғылымға айтарлықтай жаңалықтар қосылды.Соңғы жылдары елімізде генетиканың аса маңызды салалары: молекулалық генетика, экологиялық генетика және радиациялық генетика бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде.

Адамдың тұқым қуалаушылығын зерттеу әдістері

1. Будандастыру (гибритизация) әдісі бойынша бір немесе бірнеше белгі бойынша айырмашылығы бар екі ағзаны будандастырады. Будандастырудың нәтижесінде алынған ұрпақ гибридтер деп аталады.

2. Генеологиялық әдіс. Бұл әдіс негізінде адамда болатын түрлі белгілер мен қасиеттердің немесе аурулардың тұқым қуалауын оның шежірелік қатысын құрып, туыстарының арасында таралуын және ата-бабасынан ұрпақтан -ұрпаққа қалай берілгенін зеріттеу жатады. мұндай әдіспен ұрпаққа түрлі аурулардың берілу мүмкіндігін анықтауға болады.

3. Егіздерді салыстыру әдісі. Бұл әдісті бір жұмыртқалы егіздердің (бір жұмыртқадан дамығандықтан) генотипі бірдей болғандықтан әр түрлі белгілердің қалыптасуна сыртқы ортаның әсерін зерттелінеді.

4. Цитогенетикалық әдіс. Бұл әдісте кариотип, яғни хромосомалардың саны, пішіні және мөлшері зеріттелінеді. Адамда пайда болған хромосомдық және геномдық мутацияларды байқауға мүмкіндік туғызады. Мұндай өзгерістер түрлі аурулардың тууына себепкер болады. Сондықтан цитогенетикалық әдісті медицинада диагностикалық мақсатта қолданады.

5. Биохимиялық әдіс. Адамда болатын зат алмасудың бұзылуы түрлі тұқым қуалайтын өзгерістермен тікелей байланысты. Бұл әдіспен гендік мутацияны анықтауға болады. Биохимиялық әдістің практикалық та үлкен маңызы бар. Мысалы, ДНҚ-ға талдау жасау арқылы баланың ата-анасын дәл анықтап табуға болады.

6. Популяциялық әдіс. Бұл әдіспен гендердің және генотиптердің популяцияда кездесу жиілігін зеріттейді. әдіс арқылы популяция генофондында түрлі аурулардың қаншасы гетерозиготалық және гомозиготалық күйде таралғаны жайлы ақпарат береді.

Дереккөздер

# data[].attributes.attachment_link.title
Генетика - Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Генетика - бүкіл тірі ағзаларға тән тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін биология ғылымының бір саласы. Ағзалардың тұқым қуалаушылығы мен өзгергіштігі туралы ғылымды генетика деп атайды (грекше "genetіkos" - шығу тегіне тән). Бұл атауды 1906 жылы ағылшын биологы У.Бэтсон ұсынды. Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің заңдылықтарын ашып, оларды қоғамды дамыту үшін пайдаланудың жолдарын шешуде генетика ғылымы зор үлес қосты.

# data[].attributes.attachment_link.title
ёжик - Викисловарь

# data[].attributes.headline
Омашгат ПОКО

# data[].attributes.subject
Омашгат ПОКО

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Поко верит в чудотворную силу музыки и так любит свою гитару, что ни на минуту не прекращает играть. Даже когда его очень просят."

Поко

Поко (англ. Poco) - редкий боец класса "Поддержка". Его можно получить за 160 кредитов на Дороге Старр.

Поко имеет нормальную скорость передвижения и широкий диапазон атаки. Несмотря на это, он имеет и свои слабости: среднее количество единиц здоровья и низкий урон. Его Супер очень полезен и может восстанавливать здоровье себе и своим союзникам, попавшим в зону действия, которая намного больше, чем у основной атаки и проходит сквозь препятствия. Его гаджет " Камертон" восстанавливает Поко на небольшом радиусе в течении 5 секунд. Гаджет " Катарсис" снимает все негативные эффекты с союзников и даёт иммунитет всем попавшим под радиус гаджета союзникам на 2.0 секунды. Звёздная сила " Да-капо!" восстанавливает Поко. А Звёздная сила " Сольный номер" даёт Суперу Поко урон в размере
"Ударив по струнам, Поко распространяет пронизывающую до костей звуковую волну, которая наносит урон всем задетым врагам."
Поко выпускает музыкальную волну средней дальности, которая значительно расширяется во время движения, покрывая очень большую площадь перед игроком и нанося небольшой урон всем врагам, оказавшимся в этой области. Волна не может проходить сквозь стены.
"Поко лечит себя и находящихся рядом друзей, исполняя воодушевляющую мелодию. Не оказывает влияние на врагов."
Когда Поко использует Супер, его музыкальная волна исцелит его и союзников в радиусе его действия. В отличие от его обычной атаки, эта волна может проходить сквозь стены и препятствия, а также имеет более широкий радиус действия. Лечение от Супера имеет такое же числовое значение, как и количество урона, наносимое тремя атаками (также зависит от усилителей в Столкновении).
"Поко и все союзники рядом с ним восстанавливают 592 очков здоровья в секунду в течение 5 с. Зарядов на матч: 3."
С помощью этого гаджета Поко сможет восстанавливать на небольшом радиусе себе и своим напарникам
"Снимает все действующие негативные эффекты с дружеских бойцов на большой площади и даёт иммунитет на 2 с. Зарядов на матч: 3."
Этим гаджетом Поко снимает с себя и союзников все негативные эффекты.
"Если товарищи по команде попадают в радиус действия атаки Поко, то восстанавливают 962 очков здоровья."
Обычная атака Поко получает небольшой лечебный эффект и подлечивает союзников, которых задела волна основной атаки, на Поко она не может. Способность наносить урон противникам не пропадает.
"Супер Поко теперь поражает и врагов, нанося 1520 очков урона."
Супер Поко теперь способен нанести

Новый значок

Иконка игрока

Титул игрока

Поко лучше всего подходит роль бойца поддержки из-за способности лечить с помощью своего Супера, а также из-за нанесения маленького урона противникам.

Очень широкий радиус атаки позволяет ему поражать сразу несколько целей.

Не забывайте, что Супер Поко восстанавливает здоровье не только себе, но ещё и союзникам, так что не стоит тратить его лишь в угоду себе: подумайте о своих напарниках.

Широкий радиус и дальность его атак даёт ему большое преимущество на картах с большим количеством кустов.

Так как диапазон атаки Поко очень широкий, вам редко нужно будет прицеливаться. Используйте это, как преимущество. Но иногда лучше прицелиться, чтобы точно задеть своей атакой сразу нескольких противников.

Используйте Супер только в крайнем случае и при малом количестве здоровья.

Звёздная сила "Сольный номер" позволяет добивать противников, у которых осталось

Гаджет "Катарсис" лучше использовать только с хорошей командой и только если вы имеете хотя-бы какую-то уверенность в том, что против вас играет боец, способный давать вам какие-либо негативные эффекты (полезно в Силовой лиге), иначе просто не сможете его использовать.

Если вы играете в командном бою, то лучше берите Звёздную силу "Да-капо!" (она позволит исцелить ваших товарищей по команде даже если Супер не заряжен), а если вы играете в Столкновении (без разницы, одиночное или парное) то берите "Сольный номер", ведь в этом режиме урон важнее, тем более "Да-капо!" вас самих не лечит.

Поко будет хорош в роли носителя кристаллов в режиме Захват кристаллов, так как способен вылечить себя в критический момент, когда противники соберутся отнять кристаллы, следовательно, вы сможете выиграть время для своей команды.

С помощью Поко и Пэм можно довольно легко уничтожить турель в режиме Осада, благодаря тому, что они могут друг друга лечить, при этом нанося урон турели. Звёздная сила "Да-капо!" также будет более подходящей.

1. + : Используйте эту комбинацию, чтобы максимально часто восстанавливать здоровье команде. Вы сможете делать это с помощью атаки, Супера и гаджета.

2. и : Если вы играете в соло-режимы (к примеру, Одиночное столкновение), то используйте эту комбинацию, чтобы повысить урон атаки в критические моменты и иметь возможность атаковать используя супер.

По статистике Поко лучше всего в режиме Горячая зона, однако, хуже всего в Парном столкновении.

Значки скинов

Скин

Значок

Способ получения

За покупку скина "Менестрель Поко".

После получения скина " Десперадо Поко" из 14 сезона Brawl Pass.

За покупку скина " Трэшер Поко ".

За покупку скина " Поко c видеозаписи ".

Спрей бойца

Спрей

Способ получения

Покупка в магазине за 19

Стиль Поко отсылает к празднику "День Мёртвых" - мексиканскому национальному празднику, во время которого люди гримируются в скелетов с разными причудливыми узорами у себя на лице.

Раньше в Google Play была страница с описанием Поко.

Его виртуальную голову можно увидеть на одном из экранов игровых автоматов, которые расположены возле здания 8-БИТа на картах окружения "Аркада".

Судя по прошлому описанию Поко, он потерял своих поклонников впоследствии борьбы с конкурентами, что переняли их на свою сторону. В настоящее время же Поко пытается их вернуть и находится в поисках идеального аккорда. Пока что неизвестно, кто его конкуренты.

Похоже, что Поко является популярным исполнителем в мире Brawl Stars. Это может объяснить тот факт, что Эмз очень сильно по нему фанатеет.

Поко - гитарист, но его гитара по форме больше напоминает другой музыкальный инструмент - банджо.

В окружениях "Пляж" и "Завод роботов" можно найти отсылку на этого персонажа: там лежат гитары Поко. Интересным является тот факт, что если пойти туда играть за Поко, то они не исчезнут. Это значит, что эти гитары являются просто украшением.

В смартфоне Эмз у Поко осталась предыдущая иконка.

В игре и на многих официальных артах есть намёки на то, что у Эмз есть чувства к Поко.

У него есть свой рекламный ролик "Сонных Мелодий" с Сэнди.

Актёр озвучки Поко Даррен Робак также озвучивал и Toy Freddy из серии игр Five Nights at Freddy's (сокращённо FNAF), а именно в игре Ultimate Custom Night.

На записях в Охранной комнате можно увидеть Поко до того, как он стал скелетом. Судя по кассетам, его история выглядела так: Поко в то время был бедным, который подрабатывал музыкой. В один день он играл свои песни, но мимо его пробегал Леон в невидимости и дал ему кристалл. Кристалл повлиял на Поко и он превратился в скелета, которого мы видим в игре.

У Поко самый маленький урон среди всех бойцов за одну атаку (если не учесть минимальный урон Колетт).

Поко и раньше имели класс "Лекарь", но на данный момент этот класс отсутствует.

Он - первый боец, у которого иконка Супера в информации о бойце отличается от других бойцов (второй - Пэм).

Поко, Пэм и Байрона объединяет то, что с учетом усилений все они могут восстанавливать здоровье путём атаки, использования Суперов и гаджетов.
Также они все относятся к классу "Поддержка".

Второй гаджет поко также может снимать эффекты замедление и оглушение.

Его скин и модель без скина составляет пару скинам Пайпер (обычный Поко - "Калавера Пайпер"; "Менестрель Поко" - "Романтичная Пайпер").

Поко - третий боец, у которого 2 скина за Brawl Pass, а именно "Старр Поко" и "Десперадо Поко" (первый - Карл со скинами "Сёрфер Карл" и "Байкер Карл", второй - Кольт со скинами "Ганфайтер Кольт" и "Акула Кольт").

В группе "Бэд Рэндомс" есть песня, посвящённая ему. Её название - "Healing Lies". После её выхода в магазине на 3 дня появились "Трэшер Поко" и "Дикий Сту".

"Трэшер Поко" - один из скинов, который можно было испытать, перед тем, как он вышел (другой - "Дикий Сту").

Это единственный скин в игре с особым звуком перезарядки атаки.

Поко, Лола и Сэм - четвёртые бойцы, чьи эксклюзивные скины "Десперадо Поко", "Лихая Лола" и "Цезарь Сэм" из Brawl Pass и Силовой Лиги, начали продаваться в обычном магазине спустя примерно год после их выхода.

Это второй скин на Поко, который был в Brawl Pass (первый - "Старр Поко").

Это первый и единственный скин связанный с Лором игры

Это второй скин при покупке которого можно открыть неделю подарков (первый - "Санта Сту")

С 22/01/24 по 02/02/24 этот скин был недоступен для покупки в Каталоге.

В Одиночном столкновении есть баг: иногда без Звёздной силы "Сольный номер" Супер не летит сквозь стену.

"Менестрель Поко", "Старр Поко" и "Пират Поко" не издают звук Супера обычного Поко, а только звук основной атаки бойца. Скорее всего, это баг.

У скина "Поко с видеозаписи" был баг с ценой и редкостью на Stage-сервере, а также на официальном сайте. С выходом скина стало известно, что это эпический скин.
Также, один игрок спросил у тех. поддержки будет ли продаваться позже скин как обычно, а ещё что будет он доступен для покупки за блинги или нет? На что ему ответили, что скин является эксклюзивным и, как остальные такие скины, будет продаваться 1-2 раза в год, а также только за кристаллы. Через некоторое время коммьюнити-менеджер Дэни дал свой ответ насчёт этого, и сказал, что данный скин будет доступен для покупки в любое время, в том числе и за блинги.
Когда этот скин вернулся в Каталог 02/02/24 он визуально снова имел мифическую редкость скина, но стоил как эпический.

В файлах игры обнаружена третья Звёздная сила "Звукотерапия": "Атака Поко нейтрализует эффект замедления, оглушения, яда или горения, действующий на товарищей по команде". Она была переделана под второй гаджет "Катарсис".

Если внимательно смотреть Ноябрьский Brawl Talk 2021 года, то в самом начале можно заметить прикреплённые к доске листы бумаги, среди которых есть "Пират Поко".

Раньше Поко звали Mariachi (рус. Мариачи). Это можно понять по названию его старой модели в файлах игры, по кодовому имени "DEAD_MARIACHI" и по титулу.

20/06/17:

Поко лечит через стены.

Поко на 15%.

04/09/17:

Поко с 6 до 5 попаданий.

Поко больше не может лечить неуправляемых персонажей таких как медведь Ниты, турель Джесси или мортира Пенни.

Поко изменилась.

Поко была изменена с Редкой на Сверхредкую.

12/09/17:

07/12/17:

Звёздная сила "Лебединая песня" добавлена в игру.

18/12/17:
Лебединая песня" была удалена и заменена на новую: Новая Звёздная сила "Да-Капо!" - теперь атака Поко исцеляет союзников по 200 очк. здоровья.

16/01/18:
Поко с 2 с. до 1,8 с.

21/05/18:
Поко была изменена с Сверхредкой на Редкую.

29/05/18:
Поко с 1,8 с. до 1,6 с.

18/06/18:

Поко с 6.33 до 7 клеток.

Поко на 28%.

Поко на 92%.

29/01/19:

Поко изменилась.

Поко новая анимация.

24/07/19:
Звёздная сила "Сольный номер" добавлена в игру.

18/09/19:

15/12/19:
Пират Поко" был анонсирован в Brawl Talk.

23/01/20:
Поко изменён с "Лекаря" на "Поддержка".

17/03/20:
Гаджет "Камертон" добавлен в игру.

09/05/20:

07/09/20:
Поко Старр" был анонсирован в Brawl Talk.

14/09/20:
Скин "Поко Старр" был добавлен в игру.

15/12/20:

Поко.

Значки получили анимацию и определённые реплики.

12/02/21:
Гаджет "Катарсис" добавлен в игру.

12/06/21:
Трэшер Поко" был анонсирован в Brawl Talk.

25/08/21:
Поко "Катарсис" с 1 с. до 2 с.

25/09/21:
Золотой Поко" и "Серебряный Поко" были анонсированы в Brawl Talk.

28/09/21:
Скины "Золотой Поко" и "Серебряный Поко" были добавлены в игру.

27/04/22:
Поко Старр".

27/08/22:
Десперадо Поко" был анонсирован в Brawl Talk.

25/10/22:
Уменьшен урон от основной атаки Поко с

28/02/23:
Уменьшено базовое здоровье Поко с

08/09/23:
Скин "Десперадо Поко" стал продаваться в Магазине за 149 .

09/12/23:
Поко с видеозаписи" был анонсирован в Brawl Talk.

19/01/24:

"Потеряв своих поклонников в борьбе с соперниками, Поко пытается найти идеальный рифф, чтобы вернуть их обратно." "Поко атакует врагов разрушительной звуковой волной. Его Супер исцеляет его самого и товарищей по команде."

# data[].attributes.attachment_link.description
Поко (англ. Poco) - редкий боец класса "Поддержка". Его можно получить за 160 кредитов на Дороге Старр. "Эль мариачи" - Поко (титул). Поко имеет нормальную скорость передвижения и широкий диапазон атаки. Несмотря на это, он имеет и свои слабости: среднее количество единиц здоровья и низкий урон.

# data[].attributes.body
ген

# data[].attributes.headline
Сабақ күшті өтті

# data[].attributes.subject
Сабақ күшті өтті

# data[].attributes.body
Өте керемет!

# data[].attributes.headline
Сабақ ерекше болды👍🏼

# data[].attributes.body
Сабақ ерекше болды👍🏼

# data[].attributes.headline
Бұл сабақ өте қатты 

# data[].attributes.body
Бұл сабақ өте қатты ұнады

# data[].attributes.headline
Сабақ қызықты болды

# data[].attributes.body
Сабақ қызықты болды

# data[].attributes.headline
Рахмет апай!

# data[].attributes.subject
Рахмет апай!

# data[].attributes.headline
Сабақ түсінікті 

# data[].attributes.body
Сабақ түсінікті

# data[].attributes.headline
Сабақ өте керемет

# data[].attributes.subject
Сабақ өте керемет

# data[].attributes.headline
Сабақ керемет

# data[].attributes.subject
Сабақ керемет

# data[].attributes.headline
я люблю айгуль апайку💓💓💓

# data[].attributes.subject
я люблю айгуль апайку💓💓💓

# data[].attributes.headline
Сабақ өте пайдалы әрі қызықты өтті Биология сабағына қызығушылығым артып жатыр🥰🥰🤍

# data[].attributes.subject
Сабақ өте пайдалы әрі қызықты өтті Биология сабағына қызығушылығым артып жатыр🥰🥰🤍

# data[].attributes.headline
Сабақ маған өте ұнады👍

# data[].attributes.subject
Сабақ маған өте ұнады👍

# data[].attributes.body
Хромосом, ДНҚ РНҚ, гендер туралы көп білдім

# data[].attributes.headline
Ретинобластома

# data[].attributes.subject
Ретинобластома

# data[].attributes.attachment_caption
Гендер экспрессиясы | Скачать Материал

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1 Гендер экспрессиясының реттелуі
2 Прокариотты гендер экспрессиясының реттелуі. Оперон үлгісі
3 E.сoli lac . оперонының экспрессиясының реттелуі
4 Триптофан оперонының экспрессиясының реттелуі
5 Гендер экспрессиясының фаг инфекциясы кезіндегі реттелуі
6 Эукариоттардағы гендер экспрессиясы реттелуінің ерекшеліктері
7 ТАЛҚЫЛАУҒА АРНАЛҒАН СҰРАҚТАР

Гендер экспрессиясының дифференциалды реттелуін жүзеге асыру қабілеті прокариоттар мен эукариоттардың негізгі қасиеті болып есептеледі. Қандай гендердің экспрессиялануы керек, қайсыларына керегі жоқ екендігіне бақылау жасай отырып, сол сияқты түрлі гендер экспрессиясының деңгейін реттей келе клеткалар өз фенотипін белгілі бір сыртқы және ішкі орта жағдайларына бейімдей алады. Гендер көбінесе біртіндеп экспрессияланады: бір геннің активациясы басқа бірнеше гендердің экспрессиясын тудыра алады. Қайсыбір гендер немесе туыстас гендердің тобы үйлесімді түрде экспрессияланады, яғни реттеуші сигналға бір мезгілде және бірдей деңгейде жауап береді. Синтездің бір белоктан басқаларына ауысуы кез-келген дамудың, мейлі ол залалданған клеткадағы вирустардың репродукциясы, бактериялардағы спора түзілу, эмбриондардың дамуы немесе ұлпалардың жіктелуінің болсын негізін құрайды. Әртүрлі клеткаларда гендердің түрлі жиынтықтары транскрипцияланады. Бұл процестердің әр кезеңінде өзіндік ерекшелігі бар белоктар синтезделеді.
ДНҚ-дан белокқа алып баратын жолда мұндай бақылау кез-келген кезеңде жүзеге аса алады.
Гендер экспрессиясының реттелуі мынандай деңгейлерде жүруі мүмкін:
* Транскрипция деңгейіндегі бақылау (геннің транскипциялану уақыты мен сипаты)
* Процессинг деңгейіндегі бақылау (алғашқы транскрипт процессингінің сипаты)
* Транспорт деңгейіндегі бақылау (цитоплазмаға тасымалдауға арналған ядродағы жетілген мРНҚ-ны сұрыптау)
* Трансляция деңгейіндегі бақылау (рибосомалардағы трансляция үшін қажетті цитоплазмадағы мРНҚ-ны сұрыптау)
* мРНҚ деградациясы деңгейіндегі сұрыптау (цитоплазмадағы мРНҚ-ның белгілі бір түрлерін таңдап тұрақтандыру)
Транскрипция процесінде РНҚ құрамын реттеу генетикалық экспрессияны реттеудің аса маңызды және тиімді жолы болып табылады. Транскрипция деңгейіндегі бақылау әсіресе біршама тұрақсыз мРНҚ жағдайында аса қажет. Өз кезегінде посттранскипциялық құбылыстар да реттеліп отырады және клеткада РНҚ-ның функционалдық молекулаларының болуы да соған байланысты. Ген өнімдері экспрессиясының трансляциялық реттелуі рибосомаларда трансляцияланатын мРНҚ-ның сұрыпталуын қамтамасыз етеді. Ген әрекеттерін бақылау функционалдық деңгейде полипептидтердің посттрансляциялық модификациясы және ферменттер активтілігін аллостерикалық реттеу жолдарымен жүзеге асады. Эукариоттарда транскипция трансляциямен тікелей қатынаста болмайтындықтан цитоплазмадағы мРНҚ-ның белгілі бір түрлерінің деградациясы мен таңдамалы тұрақтануы деңгейіндегі гендер экспрессиясының цитоплазмалық бақылануы жүзеге асады.

13

гендер экспрессиясының реттелуі

Гендер экспрессиясының дифференциалды реттелуін жүзеге асыру қабілеті
прокариоттар мен эукариоттардың негізгі қасиеті болып есептеледі. Қандай
гендердің экспрессиялануы керек, қайсыларына керегі жоқ екендігіне бақылау
жасай отырып, сол сияқты түрлі гендер экспрессиясының деңгейін реттей келе
клеткалар өз фенотипін белгілі бір сыртқы және ішкі орта жағдайларына
бейімдей алады. Гендер көбінесе біртіндеп экспрессияланады: бір геннің
активациясы басқа бірнеше гендердің экспрессиясын тудыра алады. Қайсыбір
гендер немесе туыстас гендердің тобы үйлесімді түрде экспрессияланады, яғни
реттеуші сигналға бір мезгілде және бірдей деңгейде жауап береді. Синтездің
бір белоктан басқаларына ауысуы кез-келген дамудың, мейлі ол залалданған
клеткадағы вирустардың репродукциясы, бактериялардағы спора түзілу,
эмбриондардың дамуы немесе ұлпалардың жіктелуінің болсын негізін құрайды.
Әртүрлі клеткаларда гендердің түрлі жиынтықтары транскрипцияланады. Бұл
процестердің әр кезеңінде өзіндік ерекшелігі бар белоктар синтезделеді.
ДНҚ-дан белокқа алып баратын жолда мұндай бақылау кез-келген кезеңде
жүзеге аса алады (13.1-сурет).

13.1-сурет. Эукариоттарда гендер экспрессиясы бақылануының болуға тиісті
деп ұйғарылған кезеңдерін көрсететін сызбанұсқа (11).

Гендер экспрессиясының реттелуі мынандай деңгейлерде жүруі мүмкін:
* Транскрипция деңгейіндегі бақылау (геннің транскипциялану уақыты мен
сипаты)
* Процессинг деңгейіндегі бақылау (алғашқы транскрипт процессингінің
сипаты)
* Транспорт деңгейіндегі бақылау (цитоплазмаға тасымалдауға арналған
ядродағы жетілген мРНҚ-ны сұрыптау)
* Трансляция деңгейіндегі бақылау (рибосомалардағы трансляция үшін қажетті
цитоплазмадағы мРНҚ-ны сұрыптау)
* мРНҚ деградациясы деңгейіндегі сұрыптау (цитоплазмадағы мРНҚ-ның белгілі
бір түрлерін таңдап тұрақтандыру)
Транскрипция процесінде РНҚ құрамын реттеу генетикалық экспрессияны
реттеудің аса маңызды және тиімді жолы болып табылады. Транскрипция
деңгейіндегі бақылау әсіресе біршама тұрақсыз мРНҚ жағдайында аса қажет. Өз
кезегінде посттранскипциялық құбылыстар да реттеліп отырады және клеткада
РНҚ-ның функционалдық молекулаларының болуы да соған байланысты. Ген
өнімдері экспрессиясының трансляциялық реттелуі рибосомаларда
трансляцияланатын мРНҚ-ның сұрыпталуын қамтамасыз етеді. Ген әрекеттерін
бақылау функционалдық деңгейде полипептидтердің посттрансляциялық
модификациясы және ферменттер активтілігін аллостерикалық реттеу жолдарымен
жүзеге асады. Эукариоттарда транскипция трансляциямен тікелей қатынаста
болмайтындықтан цитоплазмадағы мРНҚ-ның белгілі бір түрлерінің деградациясы
мен таңдамалы тұрақтануы деңгейіндегі гендер экспрессиясының цитоплазмалық
бақылануы жүзеге асады.
Сонымен қатар гендер экспрессиясының реттелуі хроматин жағдайының, соның
ішінде нуклеосомалар қатталуының өзгерісі жолымен жүруі мүмкін. Бұл
экспрессия реттелуінің тағыда бір деңгейін туғызады. Нуклеосомалық реттеуші
механизмдер бір ғана генге тән болмайды, көптеген гендердің экспрессиясына
әсер етеді.
Бактерияларда көбірек зерттелген реттелудің транскрипциялық деңгейін
біршама кеңірек қарастырайық.
Бактериялар қоршаған ортадағы өзгерістерге тез жауап беруге тиісті.
Олардың өз тіршілігін сақтауы метаболизмді бір субстраттан екіншісіне
ауыстыру қабілетіне байланысты, себебі, олардың тіршілік ортасына қоректік
заттардың келіп түсуі тұрақты түрде өзгеріп отыруы мүмкін. Бактерия қандай
да болмасын метаболиттік бағыттағы ферментті оған тиісті субстраты жоқ
жағдайда синтездей алмайды, бірақ ондай жағдай бола қалса ферментті
синтездеуін кез-келген уақытта бастап жіберуге қабілетті. Бактерия гендері
қызметінің басты ерекшеліктері осы мен түсіндіріледі бұл олардың кластарға
бірігуіне және экспрессия реттілігіне байланысты. Гендердің кластерлерге
бірігетіндігі соншалықты, биосинтездің белгілі бір бағыты үшін қажетті
ферменттердің барлығы бір-бірімен тіркескен гендер арқылы анықталады.
Гендердің бүкіл тобы бір полицистронды (полигенді) мРНҚ-ға
транскрипцияланады, ал одан әрі қарай біртіндеп рибосомаларда
трансляцияланып түрлі белоктарды түзеді.

Прокариотты гендер экспрессиясының реттелуі. Оперон үлгісі

Прокариоттардағы генетикалық активтіліктің транскрипциялық бақылану
құбылысын көрсетудің классикалық мысалына (-галактозидаза ферменті
синтезінің реттелу жүйесін жатқызуға болады. E.сoli бактериялары көміртегі
мен энергияның бірден-бір көзі ретінде лактозаны пайдалануы мүмкін, себебі
олар лактоза дисахаридін галактоза мен глюкозаға дейін ыдырататын фермент (-
галактозидазаны көп мөлшерде түзе алуға қабілетті. E.сoli-дегі лактозаны
ыдырататын ферментті кодтайтын гендер қызметінің реттелу механизмдерін
зерттеу 1961 жылы Франция ғалымдары Ф.Жакоб, Ж.Моно, және А.Львовқа
құрылымдық гендер жұмысының үйлесімді түрде бақылануының моделін ұсынуға
мүмкіндік берді, ол оперон моделі деп аталады. Бактериялардағы гендер
активтілігінің реттелуі механизмдерін ашқандары үшін Ф.Жакоб, Ж.Моно және
А.Львовқа 1965ж. Нобель сыйлығы берілді.
Оперон моделі бойынша қызметі жағынан бір-бірімен тығыз байланысты,
полипептидтерді кодтаушы құрылымдық гендер тобының транскрипциясы екі
бақылаушы элементтер - реттеуші-ген және оператор арқылы реттеледі.
Құрылымдық немесе ферментативтік қызмет атқаратын клетка үшін қажетті
белоктарды кодтайтын гендерді құрылымдық гендер деп атайды. Басқа гендердің
экспрессиясын реттейтін белоктарды кодтайтын гендерді реттеушілер дейді.
Оператор көбінесе транскрипцияның инициациясы үшін қажетті промотор мен
құрылымдық гендердің аралығында шоғырланған құрылымдық гендерге келіп
қосылатын нуклеотидтердің тізбегі болып табылады. Бір-бірімен тығыз
байланысқан құрылымдық гендер, оператор және промотордан тұратын, үйлесімді
түрде экспрессияланатын гендердің тобын оперон деп атайды. 13.2-суретте
E.сoliдің lac - оперон гендерінің құрылысы берілген, ол осы уақытқа дейінгі
ең бір жақсы сипатталған оперон болып табылады. Осы lac-оперонға 6000
жұпқа шамалас ДНҚ нуклеотидтері сәйкес келеді.
Реттеуші белоктар бұл қызметі ДНҚ-ғы белгілі бір сайттармен біріге отырып
атқарады. Мұндай әсерлердің өзі негізінде реттелудің түріне байланысты
болады. Егер реттеуші геннің өнімі белок - репрессор болып келсе, оның
операторға келіп қосылуы құрылымдық гендердің транскрипциясына жол
бермейді, сөйтіп РНҚ-полимеразаның промоторға қосылуына кедергі келтіреді.
Керісінше, егер реттеуші белок қызметін активті апоиндуктор атқарса, оның
операторға келіп қосылуы транскрипцияның инициациясына жағдай туғызады.

13.2-сурет. E.сoli-дің lac - опероны (11).

Реттеуші ген оперонның маңында немесе одан алысырақ орналасуы мүмкін.
Мысалы, E.сoli-де галактозаның метаболизміне (алмасуына) жауапты
ферменттерді кодтайтын үш ген - galE, galT және galK өзіне реттеуші сегмент-
оператор арқылы келіп қосылатын промоторы бар оперонда орналасады.
Арабинозаны пайдалану үшін қажетті ферменттердің синтезі екі жеке
транскрипциялық бірліктермен реттеледі.
Оперонның жұмысын реттеуге сол сияқты төменгі-молекулалы заттар-
эффекторлар да қатысады, олар оперонның құрылымына енетін құрылымдық
гендердің индукторы не корепрессоры есебінде болады.
Эффектор-молекулалардың өз жұмысына әсер ету жолына қарай оперондарды
индукциялаушы және репрессиялаушы деп ажыратады. Индукциялаушы оперондарда
эффектор белок репрессорға келіп қосылады да оның оператормен бірігуіне жол
бермейді. Сөйтіп құрылымдық гендердің транскрипциясына кедергі келтіреді.
Оперон жұмысы реттелуінің мұндай түрін негатитвті деп атайды. Сонымен қатар
индукцияланатын оперондар реттелудің позитивті бақылауында да бола алады,
ол кезде эффектор реттеуші белокпен байланысып, оны активтендіреді.
Позитивті реттелу арнайы белоктарды промотор аумағында орналасқан
нуклеотидтік тізбектермен байланыстыру арқылы жүзеге асады. Активті
апоиндуктор операторға келіп қосылып оперонның транскрипциялану мүмкіндігін
тудырады. Реттелуді бақылаудың екі түрі репрессияланатын оперондар
тұрғысынан да әсер етеді.

E.сoli lac - оперонының экспрессиясының реттелуі

(-галактозидазаның (lacZ) синтезіне жауапты ген индуцибельді деп аталады,
себебі ол кодтайтын фермент тек клеткада лактоза болғанда ғана
синтезделеді. Екінші ген lacY - клеткаға лактозамен қоса қанттарды
тасымалдауды қамтамасыз ететін галактозидпермеазаны кодтайды. Үшінші ген
lacA - (-галактозид - трансацетилазаны кодтайды, ол фермент ацетильді топты
ацетил коэнзимА-дан В-галактизидке алып барады, сөйтіп бактерияның өсуіне
қолайлы жағдай туғызады. Осы үш генде - lacZ, lacY және lacA-да lac-
оперонмен кодталынатын белоктар жайлы барлық ақпарат болады. Бұл үш lacZ,
-Y, -A гендерінің кластері lacZ геніне жақын тұрған промотордан бір мРНҚ
түрінде транскрипцияланады. Барлық үш ферментте әдетте бактерия
клеткаларында шамалы мөлшерде болады. Алайда, бактерияларды энергияның
бірден-бір көзі лактоза болатын ортада өсірген кезде аталған ферменттердің
мөлшері 1000 есеге дейін артады.
Сол жақ бөлігінде өзінің жеке промоторы бар lacI гені орналасады және
оның терминатор да болуы мүмкін. LacI генінің кодтаушы бөлігінің ұшы
тікелей lacP - промоторымен түйіседі. Операторға lacZ генінің алғашқы 26
жұп негіздері сәйкес келеді. LacZ генінен соң lacY, lacA гендері мен
терминатор орналасады.

келіп қосылады.

13.3-сурет. E.colі-дің lac оперонының қоректік ортада лактозаның жоқ
кезіндегі функциональдық жағдайы (11).

LacZ және lacY гендерінің мутациясы клетка лактозаны пайдалана алмаған
кезде Lac фенотипін береді. LacZ мутанттарында (-галактозидазаның
ферменттік активтілігі болмайды. LacY гені бойынша мутанттар сыртқы
ортадан лактозаны өзіне сіңіре алмайды.
Лактозалық оперонның қызметі мынандай жолмен жүреді: lacZ, lacY және
lacA гендерінің транскрипциясы lacI генімен кодталатын белок репрессормен
бақыланады. LacZ, lacY және lacA гендері негатативті түрде бақыланады, яғни
транскрипция белок-репрессордың көмегімен тоқтап қалғанша жүре береді.
Репрессор геннің мутациясы lacZ, lacY және lacA гендерінің тұрақты
транскрипциялық активтілігін тудырады. Lac- репрессор белогы оператормен
lacZ, -Y, -A кластерінің транскрипциясы басталар кезде байланысып РНҚ-
полимеразаның қозғалысы мен транскрипциясының инициациясын жояды (13.3-
сурет).
Белок репрессорда біреуі индуктормен, ал екіншісі оператормен
байланысатын екі сайты болады. Индуктор (лактоза) клеткаға барып өз
сайтымен байланысқан кезде, белоктың конформациясы өзгереді де басқа
сайттың байланыстырғыш қабілеті бұзылады. Нәтижесінде репрессор
транскрипцияны ұстап тұра алмайтындықтан ол басталып кетеді (13.4-сурет,
А). Индуктор істен шыққан кезде репрессор оператордағы өз орнына қайтадан
ие болып, транскрипцияны тоқтатады.

13.4-сурет. E.coli-дің lac- оперонының позитивтік реттелуі (11).

Қанттардың метаболизміне қатысатын ферменттердің синтезіне бақылау
жасайтын lac-оперонының және тағы да басқа индуцибелді оперондардың
экспрессиясы үшін тек оперонның репрессиясын алып тастау ғана емес, қайсы
бір сигналды алу да қажет. Ондай сигнал үшін циклді АМФ-ты (цАМФ)
катаболизмнің активаторы белогымен (САР, ағылшынша catаbolite activator
protein) түзетін комплексі қызмет атқарады. Ол lac-промотордың ең басынан
басталатын ерекше тізбектермен байланысады. САР-тың өзі молекулалық массасы
22 кДа болатын біртекті полипептидті тізбектердің димері болып табылады.
Промотордың бас жағында САР-цАМФ комплексін ерекше жүйемен байланыстыру lac-
оперон транскрипциясын 50 есеге жуық арттырады. САР өздігінен мұндай
байланыстыруға және транскрипцияны жеделдетуге қабілетсіз. САР және цАМФ-ті
реттейтін барлық гендердегідей, промотордың екі аумағы болады: РНҚ-
полимеразамен байланыстыратын бөлімшесі және САР-цАМФ комплексімен
байланыстыратын бөлімшесі (13.5-сурет).

13.5-сурет. САР-цАМФ-тың қатысуымен lac- оперонының қызметінің реттелуі
(11).

Микроорганизмдердегі гендердің оперондық құрылымының негізгі ерекшелігі
активтіліктің реттелуінің үйлесімділігі болып табылады, яғни бүкіл гендер
экспрессияланса да немесе экспрессияланбаса да бірге қосылып қызмет
атқарады. Матрицалық РНҚ-ның трансляциясы 5(- ұшынан біртіндеп жүзеге
асырылады. Бұл неге индукция кезінде алдымен (-галактозидаза, содан соң
(-галактозидпермеаза және ең соңында, (-галактозид-трансацетилаза пайда
болатындығын түсіндіреді. Сол сияқты біртұтас мРНҚ-ның көмегімен үш геннің
көрініс беруінің өзі барлық үш ферменттің салыстырмалы шамасы индукцияға
қарамастан неге бірдей болып қалатындығын түсіндіреді.
Бір-біріне жақын бірнеше функцияларды кодтайтын гендер барлық жағдайда
біртұтас оперон түзе бермейді. Мысалы, 30S және 50S-рибосомалық белоктарды
кодтайтын гендер көптеген оперондарды құрайды.
Эукариоттардан оперондар табылмаған.

Триптофан оперонының экспрессиясының реттелуі

Оперон гендер тобын үйлестіре реттеуге мүмкіндік беретін құрылым болып
есептеледі. Сонымен қатар жекелеген гендердің әртүрлі дәрежедегі
экспрессиясын қамтамасыз ететін бақылаудың басқа да тәсілдері болуы мүмкін.
Мысал ретінде триптофан оперонының реттелуін қарастыруға болады.
Триптофан E.сoli-де бес түрлі белоктан тұратын ферменттік комплекспен
катализденетін бірінен соң бірі қатар келетін бес түрлі реакцияның
нәтижесінде хоризм қышқылынан синтезделеді. Ферментативтік реакциялардың
бұл тізбегі trp-оперонды құрайтын бес құрылымдық гендермен кодталады (13.6-
сурет). TrpA және trpВ гендері өз кезегінде (- және (- триптофансинтетаза
суббірліктерін анықтайды, trpЕ және trpD гендерінің өнімдері бірігіп
антрацилсинтетаза ферментін түзеді, ал trpС гені
индолглицерофосфатсинтетазаны кодтайды.
Trp-оперонымен кодталатын белоктар бірлескен түрде, шамамен бірдей
мөлшерде промотормен транскрипцияланатын ұзындығы 7000 нуклеотидтерден
тұратын полицистронды мРНҚ трансляциясы кезінде пайда болады. Ортада
бактерияның өсуіне жеткілікті мөлшерде триптофан болған жағдайда E.coli
клеткасы өте аз мөлшерде триптофан биосинтезіне қажетті ферменттерді түзе
алады. Алайда егер клеткада экзогенді триптофан жоқ болса, онда барлық бес
ферменттің де біршама қарқынды синтезі басталады. Клетка ішіндегі
триптофанның мөлшеріне қарай бактерия клеткаларындағы фермент мөлшері 700
есеге дейін көбейе алады. Триптофандық оперонға талдау жасалғанда реттеуге
промотор-оператор комплексінен бөлек тағы да басқа сайттың қатысатындығын
көрсетті. Мұндай реттеуші сайт аттенуатор деп аталады. Ол 162 нуклеотидтен
тұратын транскрипцияланатын басты тізбектің аумағында шоғырланған, ал бұл
trpЕ генінің инициациялаушы кодонның алдында болады. Аттенуатор РНҚ-
полимеразаның trp гендері аймағына қарай жылжуын қадағалайды және
транскрипция үшін кедергі қызметін атқарады. Ол терминацияның Р-тәуелсіз
сайты түрінде болады және терминациялық тізбектің құрамына ГЦ-ға бай аймақ
енеді, ал олар терминаторлық полиндромды бізшелер (шпильки) түзеді. РНҚ-
полимераза транскрипцияны осы бөлімшеде тоқтатады; нәтижесінде ұзындығы 140
негізден тұратын транскрипт пайда болады.

13.6-сурет. E.coli-дің триптофан опероны. TrpL, trpЕ, trpD, trpС, trpВ
және trpА құрылымдық гендерінің өнімдері және олардың көмегімен
катализденетін реакциялар. Қысқартылған сөздер:PR-фосфорибозил, CdRP-
карбоксифениламинодезоксирибулоза-ф осфат (11).

Бұл сайттағы терминация триптофанның болуына байланысты. Триптофанның
деңгейі төмен болған жағдайда атенуаторлы тізбектің маңайындағы
транскрипция терминациясы шектеледі де, РНҚ-полимераза құрылымдық гендерді
транскрипциялауы әрі қарай жалғастыруға мүмкіндік алады. Триптофанның
мөлшері жеткілікті болса терминация жақсы жүреді. Транскрипция
терминациясының осылайша реттелуі аттенуация деп аталады.
Аттенуация E.сoli-дің және тағы да басқа бактериялардың көптеген гендері
мен оперондарының экспрессиясының реттелуі кезінде қолданылады. Гистидиннің
биосинтезіне қатысатын тоғыз ферментті кодтайтын оперон тек қана
аттенуацияның көмегімен реттеледі. Олардың құрылымындағы ерекшелік мРНҚ-да
терминациялаушы бізшелердің пайда болуына алып келетін полиндромның болуына
байланысты. Промотордағы транскрипция инициациясы мен аттенуациясы
нәтижесін өзгертетін репрессия механизмдерінің үйлесімі транскрипциялық
деңгейдегі, сыртқы орта жағдайларына икемді ген экспрессиясы реттелуінің
біршама тиімді болуын қамтамасыз етеді.

Гендер экспрессиясының фаг инфекциясы кезіндегі реттелуі

Фаг инфекциясы кезінде ген активтілігінің ауысуы ген қызметі реттелуінің
тағы бір түріне жатады, ол жоғарыда қарастырылған оперондар жұмысының қосу
және қайта алып тастау жолымен реттелуіне қарағанда өзгеше.
Бактериофагтардың ие-бактерияның метаболизмін фагтар репродукциясына
ауыстыруына бірқатар мүмкіншіліктері бар. Ол фаг бөлшектері арқылы
залалданған клеткаларда жаңа полимеразалардың, не олардың жеке
суббірліктерінің, белок-репрессорлардың және белок активаторлардың пайда
болуына байланысты. Лямбда (() бактериофагында тіршілік етудің екі
альтернативті (қарама-қайшы) жолы бар. Бірінші - лизистік жолында барлық
вирустық гендер белгілі бір уақыттық тізбекпен экспрессияланады,
нәтижесінде шамамен жүздеген фаг бөлшектері пайда болып, залалды
бактериялар ыдырайды. Инфекция тудыратын вирустардың дамуы екінші -
лизогенді жолмен де жүруі мүмкін, ол кезде вирустық гендер ие-клеткасының
ДНҚ-ның арнайы жерлеріне барып орналасады. Вирус геномының интеграцияланған
түрі профаг деп аталады. Лизогенді клеткалардағы профагты ДНҚ клеткалық
аппараттың көмегімен ондағы геномның бір бөлшегі сияқты болып бірнеше рет
репликацияланады. Бірақ бұл жағдайда біреуінен басқа барлық гендер алынып
қалады. Лизогенді клеткалар не кенеттен төменгі жиілікпен, не әртүрлі
химиялық немесе физикалық факторлардың әсерінен лизистік тәсілге ауысады.
Лизистік цикл индукциясының табиғатына байланыссыз фагтың бұрынғы
(үндемейтін(( гендері іске қосылып, инфекциялық фаг бөлшектерін тудыратын
процестерді іске қосады.

13.7-сурет. Лямбда (() фагтың инфекциядан кейінгі лизогендік (А) және
лизистік (Б) даму жолдарын анықтайтын гендер транскрипциясы (8).

Фагтардың көптеген геномдарының генетикалық картада орналасу реттілігі
лизистік дамудың бір ізділігін дәл көрсете алады. Фагтар клеткалық
метаболизмді екі топ гендердің көмегімен қайта өзгерте алады. Біреулері
инфекциядан соң бірден-ақ көрініс береді, оларды алғашқы немесе қызметі
ерте басталатын гендер деп атайды. Осындай гендердің бірінің өнімі бір
гендердің іске қосылуын, ал басқалары өз кезегінде гендердің келесі ортаңғы
және соңғы топтарының қызметтерін реттеуін қамтамасыз етеді. Гендердің
біртіндеп көрініс беруінің осылайша реттелуі транскрипция арқылы жүреді.
Мысалы, Т2, Т4, Т7 жағдайында гендер әсерінің осындай бірізділігі РНҚ-
полимеразаның промоторлы ерекшелігінің модификациясы мен бақыланады.
( фагта дамудың лизистік циклі лизогенияның тұрақтану циклімен түйіседі.
Лямбда фагтың ДНҚ-сын жаңа клетка иесіне енгізгенде лизистік және
лизогендік циклдер бірегей жолмен іске қосылады. 13.7-суретте ( фагтың
инфекциядан кейінгі лизистік және лизогендік даму жолдарын анықтайтын
промоторлар мен операторлардың өзара бірігіп орналасуы көрсетілген.
Дамудың лизистік және лизогендік жолдарының арасындағы таңдау реттеуші
белоктардың қорланып жиналу жылдамдығына байланысты олар: репрессорлы белок
cI, антирепрессорлы белок Cro және реттеуші белоктар cII мен cIII. CI
репрессоры мен Cro белогы активтілігінің арақатынасына қарай транскипцияның
екі түрлі вариантының біреуі орнығады. Егер Cro-белоктың антирепрессиялық
функциясы басым болып келсе, онда артықшылық лизистік жолға беріледі. Егер
репрессия тұрақтанып үлгерсе, онда лизистік жолды жүзеге асыру үшін қажетті
функциялар бірігіп ортақтасады да лизогения жүреді. Фаг инфекциясы кезінде
ген активтілігін қайта ауыстырып қосу транскрипция деңгейінде жүреді және
промоторлармен РНҚ арасында арнайы арақатынас болады.

Эукариоттардағы гендер экспрессиясы реттелуінің ерекшеліктері

Жоғарғы сатыдағы эукариоттардың арнайы клеткаларының арасындағы өзгешелік
ең алдымен белоктардың әртүрлі жиынтығын синтездеуіне байланысты. Осындай
өзгешеліктерге жауапты ген экспрессиясы бақылануының жүйесі негізінен ДНҚ
транскрипциясы деңгейінде әсер етеді.
Әрбір ген транскрипциясының реттелуі ерекше орналасқан элементтердің
арнайы жиынтығының транскрипцияға тиісті факторлардың және
транскрипциясының инициациясына әсер етуші белокты факторлардың
болатындығымен анықталады. Транскрипцисы РНҚ-полимераза II-мен басталатын
әдеттегі гендерде транскрипция инициациясы нүктесінен жоғары орналасқан
промотор болады. Онда бірнеше қысқа келген (10 ж.н.) нуклеотидтер тізбегі
бар, олармен транскрипция факторлары байланысады. Бұл тізбектер ұзындығы
200 ж.н. артығырақ бөлімшеде бытырап жатады (13.8-сурет). Олар позитивті
және негативті болуы мүмкін. Энхансерде транскипция факторларын
байланыстыратын жақын орналасқан бірнеше элементтер болады. ДНҚ-ның
реттеуші тізбектері транскрипцияның инициациясы әрі оның жылдамдығымен
жиілігін реттеу үшін де қажет.

13.8-сурет. Эукариоттар гендерінің реттеуші бөлігі (14).

Сондықтан промоторлы аймақ РНҚ-полимераза II және транскрипцияның жалпы
факторларын құрайтын бөлімшеден тұрады, сонымен қатар әртүрлі реттеуші
белоктарды немесе транскрипцияның ерекше факторларын байланыстыратын
тізбектердің көптеген реттеуші элементтері де болады (13.9-сурет). Промотор
әдетте транскрипцияның басталу нүктесіне дейін 20-30 нуклеотидтерді
қамтитын А-Т-ға бай келетін тізбектерден тұрады (5(-ТАТАААА-3().
Промотордың бұл бөлімшесі Гольдберг-Хогнесс боксы деп аталады
(прокориоттардығы Прибнов-боксқа ұқсас) немесе жай ғана (ТАТА( тізбегі
делінеді. ТАТА-тізбегі транскрипцияның басталу нүктесін бақылауы мүмкін.
Мұндай тізбектің болуы транскрипциялық бірліктерге тән болып келеді, оның
оқылуына РНҚ-полимераза II қатысады. Содан соң CААТ (5(-GGCCAATCT-3() және
GC (5(-GGCCGG-3() домендері келеді. Шамасы CААТ РНҚ-полимеразаның
промотормен алғашқы байланысын бақылайтын болуы керек. GC доменінің
көмегімен РНҚ-полимеразаның транскрипцияның басталу нүктесі аймағымен
байланысуы жүзеге асады. Промоторларда әртүрлі элементтердің комбинациясы
болуы мүмкін, бірақ элементтердің бірде-бірі барлық промоторларда кездесе
бермейді.

13.9-сурет. Эукариоттардағы промотордың құрылымы (11).

Эукариотттарда реттеуші белоктар көбінесе гендердің активтілігін
арттырушы ретінде әсер етеді және қажет болған жағдайда қандай-да болмасын
транскрипциялық бірліктерді өзіне қосып алады. ДНҚ-ға промотор маңынан
келіп қосылатын белок репрессорлардан айырмашылығы бұл кезде РНҚ-
полимеразаны байланыстыратын бөлімше қоршалады, ал белок - активаторлар
керісінше РНҚ-полимеразаның келіп жетуін жеңілдетеді, себебі ол ДНҚ-ға
промотор шекарасында-ақ қосылады. Бірақ басқа жағынан белок - активаторлар
репрессорға өте ұқсас болып келеді. Эукариоттардың реттеуші белоктары ген
активтілігінің позитивті немесе негативті реттеушілері ретінде қызмет
атқаруы мүмкін (бұл нақты геннің ерекшеліктеріне байланысты). Әртүрлі
ұлпалардың дамуын қамтамасыз ету үшін реттеуші белоктар бір мезгілде
көптеген гендердің активтілігін реттеу ретінде әртүрлі комбинацияда
қолданылуы мүмкін.
Бұл механизмдердің ерекшелігі олардың әмбебаптығы ... жалғасы

# data[].attributes.attachment_link.title
Гендер экспрессиясы | Скачать Материал

# data[].attributes.attachment_link.description
Ген экспрессиясының реттелуі. Прокариотты гендер экспрессиясының реттелуі. Оперонның негативті реттелуі. Оперонның позитивті реттелуі. Эукариоттардағы гендер экспрессиясы реттелуінің ерекшеліктері. Гендер экспрессиясының фаг инфекциясы кезіндегі реттелуі. Екінші реттік белоктар.

# data[].attributes.body
Суууууууй

# data[].attributes.attachment_link.title
CR7 - Cristiano Ronaldo's Official Website