# data[].attributes.body
Tijdens deze oorlog stonden 2 allianties - de asmogendheden en de geallieerden - lijnrecht over elkaar. Er vielen tussen de 50 - 70 miljoen doden. Ongeveer twee derde van alle slachtoffers was burger. Belangrijk onderdeel van de oorlog is de massale vervolging van Joden, maar ook bijvoorbeeld zigeuners, homoseksuelen en jehova's getuigen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Adolf Hitler in Parijs

Dit is een lijst van gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog tijdens het jaar 1940.

Opmerking: Bij het opzoeken van gebeurtenissen naar datum gebeurt het soms dat verschillende officiële bronnen elkaar qua datum tegenspreken. Vrijwel altijd zijn deze verschillen zeer klein, meestal één dag verschil. De oorzaak hiervan is te vinden in het feit dat bepaalde militaire acties tijdens de nacht starten en nog doorlopen in de vroege uren van de volgende dag. Ook gebeurt het dat een auteur de situatie beschrijft wanneer de actie volledig afgelopen is, met andere woorden de dag na de overgave, de dag na de vredesonderhandeling, enzovoort. Ook zij opgemerkt dat het einde van een militair offensief of campagne niet steeds eenduidig te bepalen is. De bepaling van de datum is afhankelijk van de referentie die door de auteur werd gebruikt. Er is getracht in deze lijst zo veel mogelijk de exacte referentie van de datum aan te duiden via een omschrijving van wat er gebeurd is of bedoeld werd.

1 januari

De 44e gemotoriseerde Sovjetdivisie, die op 25 november 1939 probeerde door te dringen naar de grotendeels verslagen 163e Sovjetdivisie bij Suomussalmi, wordt door de Finnen omsingeld, systematisch uiteengeslagen en vernietigd. De Sovjets lijden zware verliezen; er vallen 17 500 doden en 1 300 soldaten worden gevangengenomen. Aan Finse zijde vallen 900 doden en 1 770 gewonden.

In Groot-Brittannië wordt een rantsoenering ingevoerd voor bacon, ham, boter en suiker.

2 januari

6 januari

7 januari

8 januari

10 januari

Een vliegtuig van de Duitse met aan boord majoor Hönmanns en majoor Reinberger geraakt uit koers bij een vlucht van Münster naar Keulen. Het maakt een noodlanding in Vucht, een deelgemeente van Maasmechelen (België) en een deel van de plannen van vallen in Belgische handen.

13 januari

15 januari

17 januari

De cryptografen van Bletchley Park zijn er voor de eerste maal in geslaagd om een Duits Enigma bericht te decoderen en te lezen. Het gedecodeerd bericht is meer dan twintig maanden oud maar dit feit is een mijlpaal in de geschiedenis van de ontcijfering van Duitse geheime berichten. Het zal nog tot april 1940 duren vooraleer de berichten binnen de 24 uur worden gedecodeerd. Het succes werd mogelijk dankzij fouten in de Enigmaprocedure bij de Duitse landmacht () en de Duitse luchtmacht (). De berichten van de Duitse marine (Kriegsmarine) kunnen echter nog niet worden ontcijferd.

20 januari

22 januari

23 januari

25 januari

1 februari

4 februari

6 februari

11 februari

12 februari

Het Britse antiduikbootschip Gleaner dwingt de U-33 tot bovenkomen. De U-boot zinkt niet en laat de Britten toe om drie rotoren van de Enigma codeermachine te onderscheppen.

Onder een Duits-Sovjet handelsverdrag zal de Sovjet-Unie ruwe grondstoffen, inclusief olie, exporteren naar Duitsland in ruil voor afgewerkte producten, inclusief wapens.

14 februari

Groot-Brittannië maakt bekend dat koopvaardijschepen in de Noordzee worden bewapend.

De Britse regering staat vrijwilligers toe om in Finland te gaan vechten.

De Russen verbreden hun doorbraakfront bij Lähde, wat de Finnen dwingt zich uit Summa terug te trekken.

15 februari

16 februari

De HMS Cossack bevrijdt in de avond de 299 gevangen zeelui op de . De actie zal protest van de Noren uitlokken, maar de Britten zien het als een eerste succes tegen de Duitsers. Het wordt bekend als het Altmark-incident.

17 februari

Groot-Brittannië treft voorbereidingen om 400.000 schoolkinderen te evacueren naar het platteland.

De Finnen worden gedwongen zich terug te trekken.

18 februari

19 februari

23 februari

1 maart

5 maart

6 maart

11 maart

12 maart

Finland capituleert en ondertekent de vrede met de Sovjet-Unie waardoor de Sovjet eisen van oktober 1939 worden ingewilligd. De Finnen moeten het schiereiland Hanko voor de komende 30 jaar uitlenen waardoor de Sovjets een basis kunnen bouwen die de controle geeft over de Finse Golf. Verder zal Viipuri en de Karelische Landengte worden bezet waardoor Leningrad over land kan worden beschermd. In het Noorden moeten de Finnen het gebergte ten westen van Kandalaksja prijsgeven zodat de spoorweg naar Moermansk kan worden beschermd. Moermansk zelf wordt volledig beschermd geacht, nadat de Sovjets de controle overnemen van het schiereiland Rybachy. De Russische voorwaarden zijn zwaar, maar de Finse troepen zijn dusdanig uitgeteld dat Finland geen andere keuze heeft dan ze te aanvaarden.

13 maart

14 maart

16 maart

18 maart

De eerste bombemachine, ontworpen door Alan Turing wordt in gebruik genomen op Bletchley Park. De elektromechanische machine, die de voorloper is van de hedendaagse computer, laat toe om de wielinstellingen van de Duitse Enigma codeermachine van de Duitse land- en luchtmacht op een geautomatiseerde wijze te ontcijferen. De bombemachine is de oplossing op het probleem van de steeds toenemende instellingen waarmee de Enigma kon worden ingesteld (De Duitsers hadden in december 1938 en januari 1939 hun Enigmaprocedures zodanig veranderd dat de ontcijfermethodes van de Poolse cryptografen hun efficiëntie verloren en ze besloten hun kennis door te geven aan de Franse en Britten).

19 maart

20 maart

22 maart

Inwoners van Lobith en omgeving zijn getuige van een luchtgevecht boven de zuidelijke (Duitse) kant van de Rijn. Tijdens het luchtgevecht, waarbij Duitse jachtvliegtuigen ondersteuning kregen van het luchtafweergeschut van Kleef, kwam een Britse (type B) fotoverkenner in een duikvlucht terecht, scheerde vervolgens over Lobith heen voordat het in het ondergelopen gebied van de Oude Rijn op Nederlands grondgebied neerstortte. Het gecrashte vliegtuig, die door de Nederlandse pers voor een bommenwerper werd aangezien, was de eerste Spitfire die in Nederland neerstortte.

28 maart

De diplomaat Sumner Welles vertrekt terug naar Washington.

De Britse en Franse regeringen besluiten om niet afzonderlijk in vredesonderhandelingen te gaan.

30 maart

2 april

4 april

De cryptografen van Bletchley Park kunnen de Duitse enigmaberichten (van en Luftwaffe) binnen 24 uur na uitzending ontcijferen.

5 april

7 april

8 april

De Britse marine () legt zeemijnen in de Noorse wateren.

In Washington wordt bekendgemaakt dat de Verenigde Staten Nederlands Indië zullen beschermen indien Nederland in de oorlog betrokken zou raken.

9 april

Het neutrale Denemarken en Noorwegen worden aangevallen door Duitsland. De Denen zijn totaal verrast en weerloos, en geven zich later op de dag reeds over.

De Duitsers verzoeken Vidkun Quisling een Noorse collaboratieregering te vormen. Die avond roept Quisling zichzelf uit tot minister-president van een nieuwe Noorse regering.

10 april

Eerste Slag bij Narvik: Zeeslag tussen de Britten en Duitsers in de haven van Narvik. Beide partijen verliezen een aantal schepen.

In de haven van Bergen wordt de Duitse kruiser Königsberg door Britse vliegtuigen tot zinken gebracht.

Eerste bijeenkomst van het MAUD-comité, een Brits project om de mogelijkheid van een atoombom te onderzoeken.

12 april

13 april

14 april

15 april

17 april

19 april

21 april:

22 april:

26 april

Om 10u30 detecteert het Brits schip HMS Griffin de Duitse vissersboot Polares nabij het Noors stadje Andalsnes. Polares wordt in feite door de Duitsers Schiff 26 genoemd en is op weg naar Narvik om wapens, mijnen en munitie te leveren. Het schip wordt door de mariniers van de geënterd, die de logboeken en andere belangrijke Enigma instellingen in beslag nemen.

27 april

29 april

De geallieerden en de asmogendheden mei 1940

1 mei

De Enigma instellingsprocedure van de Luftwaffe en het wordt gewijzigd in alle oorlogstheaters met uitzondering van Noorwegen. Door deze wijziging zijn de ontcijferingsprocedures van de cryptografen uit Bletchley Park, en de Poolse cryptografen die dan in Frankrijk verblijven, niet meer bruikbaar.

Begin van het Japanse lenteoffensief in China, de Slag bij Zaoyang-Yichang, met een aanval richting de stad Yichang.

2 mei

4 mei

5 mei

8 mei

9 mei

10 mei

Duitsland start om 4u35 de invasie in het Westen met Fall Gelb op vrijdag 10 mei 1940. België, Nederland, Luxemburg en Frankrijk zijn het doel en steden Maastricht en Malmedy vallen snel. Rotterdam wordt belegerd door Duitse luchtlandingstroepen. De helft van de Nederlandse vliegtuigen worden uitgeschakeld nog voor ze hebben kunnen opstijgen.

De Belgische regering vraagt hun Franse en Britse bondgenoten om hulp.

De Franse en Britse troepen, gelegen in Noord-Frankrijk, starten hun manoeuvre naar de KW-stelling om 6u35. Rond 7u00 trekken ze de Frans-Belgische grens over.

De geallieerde verbindingsofficieren bevinden zich rond de middag op het Groot Hoofdkwartier in het Fort van Breendonk.

De Achttiendaagse Veldtocht door België gaat van start.

11 mei

De geheime berichten van de Kriegsmarine worden voor de eerste maal ontcijferd door de cryptografen uit Bletchley Park, mede dankzij de inbeslagname van Enigmamateriaal op 26 april 1940 uit het schip Polares.

De Nederlandse torpedobootjager Hr. Ms.Van Galen zinkt in de Rotterdamse Merwehaven als gevolg van Duitse luchtaanvallen.

De Nederlandse mijnenleggers Hr. Ms. Bulgia en worden in de haven van Vlissingen door Duitse vliegtuigen tot zinken gebracht.

Het vrijwel onneembaar geachte Belgische fort Eben Emael geeft zich over na Duitse landingen op het fort de voorgaande dag. Dit betekent dat een belangrijke hinderpaal voor de Duitse opmars door België is weggenomen.

Bij een Duits bombardement op Amsterdam vallen 44 doden en 79 gewonden.

Geheel Luxemburg is in Duitse handen.

Britse en Franse troepen landen op Aruba en Curaçao.

12 mei

13 mei

14 mei

15 mei

16 mei

Bij Sedan breken de Duitsers door de geallieerde verdedigingslinie, en hebben daarmee feitelijk de slag aan het westfront reeds gewonnen.

Het Franse eerste leger in Wallonië krijgt opdracht zich terug te trekken naar de Franse grens.

De Chinese generaal Zhang Zizhong sneuvelt.

17 mei

18 mei

19 mei

20 mei

21 mei

22 mei

23 mei

24 mei

25 mei

26 mei

28 mei

Britse, Franse en Noorse troepen veroveren Narvik.

De Franse troepen rond Lille raken afgesneden van de geallieerde hoofdmacht aan de kust.

29 mei

31 mei

Op deze dag worden 68.000 man vanuit Duinkerke naar Groot-Brittannië geëvacueerd, het is daarmee de meest succesvolle dag van Operatie Dynamo.

2 juni

3 juni

4 juni

5 juni

6 juni

De Duitsers breken door de Franse linies tussen Amiens en Het Kanaal.

De Duitsers creëren bruggenhoofden aan de zuidoever van de Aisne.

De Japanners veroveren Jingmen.

7 juni

8 juni

9 juni

10 juni

11 juni

12 juni

13 juni

14 juni

15 juni

17 juni

18 juni

19 juni

20 juni

21 juni

Wilhelm Keitel, hoofd van het legt de Duitse voorwaarden van de wapenstilstand voor aan de Franse delegatie. De voorwaarden waren; de regering-Pétain mag soeverein blijven, maar het Vichyregime werd een vazalstaat van Duitsland. Parijs, Noord-Frankrijk en de grenzen met België, Zwitserland en de Atlantische Oceaan worden Duitse bezettingszones en de kosten van de Duitse bezetting worden betaald met het Franse budget tegen een hoge wisselkoers Franc:Mark. Het Franse koloniale rijk (Noord-Afrika, West-Afrika en Indo-China) blijft onder het bewind van het Vichyregime. De twee miljoen Franse krijgsgevangenen blijven in Duitse handen, het Franse leger wordt gereduceerd tot een sterkte van 100.000 man en de marine mag in Franse handen blijven, maar wordt gedemilitariseerd. De delegatie van Charles Huntziger probeert nog te onderhandelen, maar het lukt hun niet om betere voorwaarden te bekomen (vooral de status van Franse oorlogsgevangenen weegt zwaar). Huntigzer overlegt met de regering-Pétain die zich in Bordeaux bevindt en krijgt de goedkeuring om de wapenstilstand te ondertekenen.

22 juni

23 juni

25 juni

De wapenstilstanden tussen Frankrijk, Duitsland en Italië gaan in om 25 minuten na middernacht. Dit maakt een einde aan het Duitse offensief in het Westen dat op 10 mei 1940 was begonnen. De Fransen betreuren ca. 90.000 doden en vermisten. De Duitsers verliezen ongeveer 27.000 man.

De Nederlandse onderzeeboot O 13 keert niet terug van een patrouille in Noorse wateren.

26 juni

27 juni

28 juni

30 juni

1 juli

2 juli

3 juli

4 juli

5 juli

6 juli

In Nederland wordt een verbod ingevoerd op het luisteren naar vijandelijke zenders op de radio.

Het "Nationaal Jongeren Verbond" wordt verboden.

8 juli

10 juli

De eerste fase van de Slag om Engeland gaat van start. Deze luchtslag, die ook de Slag om Het Kanaal (Duits: Kanalkampf) wordt genoemd, duurt tot 12 augustus 1940. De Slag om Engeland bestaat in totaal uit vijf fasen. In deze fase bombarderen de Duitsers steden langs de Engelse zuidkust, om zo het benodigde luchtoverwicht te krijgen voor de geplande invasie.

De Duitsers voeren bombardementen uit in Het Kanaal en Zuid-Wales.

Pétain verkrijgt volmachten van de nationale vergadering.

11 juli

12 juli

Pierre Laval wordt vicevoorzitter van de Franse ministerraad.

De Duitsers voeren bombardementen uit op Cardiff, Schotland en Noord-Ierland.

14-15 juli

16 juli

18 juli

19 juli

- De bevelhebbers van de drie Legergroepen: Fedor von Bock, Wilhelm Ritter von Leeb en Gerd von Rundstedt.

- Chef van het Opperbevel van de Duitse Strijdkrachten (Chef OKW): Wilhelm Keitel.

- De opperbevelhebber van de Duitse landmacht (ObdH): Walther von Brauchitsch.

- De vier meest succesrijke generaals: Günther von Kluge, Erwin von Witzleben, Walther von Reichenau en Wilhelm List.

- Drie Luftwaffegeneraals: Albert Kesselring, Erhard Milch en Hugo Sperrle.

Opmerking: Hermann Göring wordt op deze dag ook gepromoveerd tot rijksmaarschalk, de hoogste militaire rang in nazi-Duitsland - een titel die alleen aan Göring werd toegekend. Hij krijgt ook de onderscheiding Grootkruis van het IJzeren Kruis, een eer die voordien alleen vier Pruisische koningen te beurt viel.

21 juli

22 juli

24 juli

25 juli

26 juli

28 juli

29 juli

31 juli-4 augustus

1 augustus

Adolf Hitler publiceert Führer directieve N° 17, waarin hij de Luftwaffe beveelt om met alle middelen en in de kortst mogelijke tijd het Britse luchtruim te beheersen. De Duitse doelstellingen zijn volgens Hitler de Britse vliegtuigen, hun grondinstallaties en hun aanvoerlijnen ... maar ook de luchtvaartindustrie en de antivliegtuigfabrieken.

De Duitse Luftwaffe valt havens in Groot-Brittannië aan. De aanvallen duren tot 20 augustus 1940.

Italië valt Brits-Somaliland binnen.

Vjatsjeslav Molotov bevestigt het Molotov-Ribbentroppact

Hitler beveelt dat de voorbereidingen voor Operatie Seelöwe, de invasie van Engeland, op 15 september gereed moeten zijn, terwijl de invasie zelf tussen 19 en 26 september moet plaatsvinden.

2 augustus

3 augustus

4 augustus

5 augustus

6 augustus

7 augustus

8 augustus

11 augustus

12 augustus

De Luftwaffe voert aanvallen uit tegen RAF-vliegvelden, de haven van Portsmouth, de schepen op de rivier Thames. Het is tevens de eerste en enige keer in de Slag om Engeland dat het Chain Homeradarsysteem wordt gebombardeerd. De Luftwaffe verliest 31 vliegtuigen, de RAF 22 stuks.

Textieldistributie in Nederland.

13 augustus

Operatie Adelaar, de tweede fase van de slag om Engeland gaat van start. Het is een klassieke luchtslag tussen de en de RAF die duurt tot 18 augustus 1940. Op deze eerste dag van operatie Adelaar voert de Luftwaffe 1485 aanvalsvluchten uit. 13 augustus zal bekendstaan als Adelaarsdag (Duits:Adlertag). De Duitsers verliezen 45 toestellen, De verliest er 13.

14 augustus

De twaalf nieuwe maarschalken die Hitler op 19 juli 1940 had gepromoveerd krijgen hun militaire uniformonderscheidingen. Hij spreekt over de noodzaak om de Sovjet-Unie binnen te vallen omdat deze volgens Hitler te veel grondgebied inneemt en een dreiging vormt voor Duitsland.

President Roosevelt geeft de Britten 50 torpedobootjagers in ruil voor gebruik van Britse bases langs de Atlantische westkust en in het Caraïbisch gebied. Deze beslissing zal pas op 2 september openbaar worden.

15 augustus

16 augustus

17 augustus

20 augustus

23 augustus

24 augustus

Het derde deel van de Slag om Engeland gaat van start en duurt tot 6 september 1940. De Luftwaffe concentreert haar acties tegen de RAF-vliegvelden en voert 1000 vluchten uit. Het vliegveld Manston, het meest zuidelijk gelegen RAF jagerstation wordt buiten gebruik gesteld en RAF vliegveld North Weald raakt ernstig beschadigd. De Luftwaffe verliest 38 vliegtuigen, de RAF 22.

25 augustus

26 augustus

27 augustus

28 augustus

29 augustus

Vichy-Frankrijk vormt een "Legioen van Strijders".

30 augustus

31 augustus

3 september

De Duitse invasie in Groot-Brittannië wordt uitgesteld tot 21 september.

Kort na hun landing in het zuiden van Engeland worden 4 Duitse spionnen (3 Nederlanders en een Duitser) gevangen genomen. Zij verklaren gestuurd te zijn om de landing voor te bereiden.

6 september

7 september

9 september

Italiaanse troepen beginnen een offensief in de richting van Egypte.

De Italianen bombarderen Tel Aviv.

10 september

11 september

12 september

13 september

14 september

Hitler geeft tijdens een oorlogsconferentie met zijn generaals redenen op waarom Operatie Zeeleeuw moet worden uitgesteld, dit keer tot 27 september.

Ook het vlees gaat op de bon in Nederland.

15 september

De Duitse lanceert een massale luchtaanval uit op Londen. De Slag om Engeland bereikt zijn hoogtepunt. De Britten brengen de Luftwaffe echter grote verliezen toe, en pogingen om de Britse luchthavens met bombardementen buiten gebruik te stellen, mislukken volledig.

16 september

17 september

18 september

19 september

22 september

23 september

24 september

25 september

Operatie Menace wordt onverrichter zake beëindigd. Wel is het de eerste keer dat de geallieerden in de oorlog daadwerkelijk zelf in de aanval zijn.

Anton Mussert bezoekt Adolf Hitler.

Berlijn wordt door Britse bommenwerpers onder vuur genomen.

De Verenigde Staten geven de Chinezen een nieuwe lening om hen te steunen in de strijd tegen de Japanners.

Vichy-Frankrijk bombardeert Gibraltar.

26 september

Ontscheping van Japanse troepen in Tonkin. De Japanners bezetten het noorden van Frans Indochina en dwingen de Fransen alle hulp aan China op te geven.

27 september

1 oktober

Het vijfde en laatste deel van de Slag om Engeland begint. Het zijn kleinschalige raids van de Luftwaffe en duren tot 30 oktober 1940

3 oktober

Nederlandse ambtenaren moeten een "ariërverklaring" tekenen.

Neville Chamberlain treedt om gezondheidsredenen uit het Britse kabinet.

4 oktober

Nabij Huangqiao wordt heftige strijd geleverd tussen Nationalisten en Communisten, hoewel ze formeel een gezamenlijk front vormen tegen de Japanners.

5 oktober

6 oktober

7 oktober

Duitse troepen trekken Roemenië binnen.

Zwaarste Britse bombardement op Berlijn tot op dit punt.

Alle Joden in het bezette deel van Frankrijk dienen zich te laten registreren.

9 oktober

10 oktober

11 oktober

12 oktober

15 oktober

16 oktober

18 oktober

19 oktober

20 oktober

22 oktober

In Nederland wordt een aanmeldingsplicht voor "Joodse ondernemingen" ingevoerd.

Voor het eerst neemt het voor dit doel opgerichte Italiaanse vliegkorps deel aan de Slag om Engeland.

23 oktober

24 oktober

28 oktober

Hitler en Mussolini hebben een onderhoud te Florence.

Fransman Laval wordt benoemd tot minister van Buitenlandse Zaken.

31 oktober

De Nederlandse onderzeeboot O 22 zinkt door onbekende oorzaak voor de Noorse kust.

1 november

2 november

3 november

Griekse troepen rukken op in de richting van de Italiaanse legerbasis in Korçë (Corizza) in Albanië.

De Griekse regimenten van de Evzonen laten de 3e Italiaanse Bergdivisie in een hinderlaag lopen en maken 5000 gevangenen.

5 november

President Roosevelt wordt herkozen voor een derde ambtstermijn. Hij verslaat zijn rivaal Wendell Willkie met een verschil van 10% van de stemmen.

Griekse troepen veroveren de Albanese stad Korçë (Corizza).

Het Duitse vestzakslagschip Admiral Scheer valt het Brits konvooi HX-84, dat 38 schepen telt, aan. Het escorterende bewapende vrachtschip HMS Jervis Bay probeert het konvooi te redden, maar wordt geramd door het Duitse slagschip en zinkt. Nog vijf andere schepen gaan verloren. Konvooien in oostelijke richting worden uitgesteld, terwijl men verwoed op de Admiraal Scheer jaagt.

6 november

9 november

10 november

De steden Danzig en Dresden worden door de Britse luchtmacht gebombardeerd.

11 november (nacht 11/12 november)

12 november

13 november

14 november

Het tegenoffensief van de Grieken dringt het Italiaanse leger over de Grieks-Albanese grens terug.

Britse troepen van W-Force onder generaal Henry "Jumbo" Wilson arriveren in Piraeus.

De Luftwaffe bombardeert in nachtelijke aanvallen Coventry.

15 november

17 november

18 november

19 november

20 november

22 november

23 november

24 november

25 november

27 november

28 november

De Britse luchtmacht voert zware luchtbombardementen uit op Keulen.

De Japanse aanval in Hubei is mislukt en de troepen krijgen opdracht zich terug te trekken naar hun uitgangspositie.

De extreem antisemitische Duitse film Der ewige Jude heeft zijn premiere.

29 november

30 november

De geallieerden (blauw en rood) en de asmogendheden (zwart) in december 1940, deze kaart toont de Duitse expansie in Europa en Noord-Afrika.

2 december

4 december

6 december

7 december

9 december

10 december

In verband met de weigering van Spanje om mee te werken, worden de plannen voor een Duitse verovering van Gibraltar afgeblazen.

Sidi Barrani wordt door de Britten heroverd. Een groot aantal Italianen wordt krijgsgevangen gemaakt.

Een Duitse luchtmachteenheid wordt gestationeerd in Zuid-Italië en Sicilië om de Italianen bij te staan in hun strijd in Albanië/Griekenland en Libië/Egypte.

11 december

12 december

13 december

15 december

Rantsoenering van gas en elektriciteit in Nederland.

De Britten nemen Halfaya Pass aan de Egyptisch-Libische grens in.

16 december

El Wak (Brits Somaliland) wordt aangevallen din de eerste grote Zuid-Afrikaanse actie in de oorlog. Een grote hoeveelheid materieel wordt buit gemaakt.

17 december

18 december

19 december

23 december

28 december

29 december

Grootboek van de Tweede Wereldoorlog deel I: Van München tot Pearl Harbor, The Reader Diggest, ISBN 9064070113

Enigma, the battle for the code, Hugh Sebag-Montefiore, ISBN 0-75381-130-8

The Chronological Atlas of World War II, Barrie and Frances Pitt, ISBN 0-333-44881-2

The Second World War, John Keegan, ISBN 0-7126-7348-2

De Tweede Wereldoorlog, Lekturama-Rotterdam

Neerlands's Zeemacht in Oorlog, A. Kroese

World War Two YouTube-kanaal, https://www.youtube.com/channel/UCP1AejCL4DA7jYkZAELRhHQ

# data[].attributes.attachment_link.title
Lijst van gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog: 1940 - Wikipedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit is een lijst van gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog tijdens het jaar 1940. Opmerking: Bij het opzoeken van gebeurtenissen naar datum gebeurt het soms dat verschillende officiële bronnen elkaar qua datum tegenspreken. Vrijwel altijd zijn deze verschillen zeer klein, meestal één dag verschil.

# data[].attributes.body
Het is een internationale organisatie opgericht na de tweede oorlog. NAVO betekent: Noord-Atlantische VerdragsOrganisatie. Het hoofdkwartier is gevestigd in Brussel.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sinds de oprichting in 1949 is de NAVO voortdurend in ontwikkeling. Bij ieder conflict zijn de militaire uitdagingen en machtsverhoudingen anders - en de inspanningen van de NAVO dus ook.

Thema

Historische tijdlijn: ga op ontdekkingsreis in de geschiedenis

We zijn eraan gewend dat de NAVO overal in de wereld deelneemt aan militaire operaties. Maar dat is niet altijd zo geweest.

Van een bondgenootschap ter verdediging van West-Europa is de NAVO nu een organisatie geworden die in de hele wereld noodhulp verleent en zelfs oorlog heeft gevoerd. Volg hier alle transformaties van de NAVO.

# data[].attributes.attachment_link.title
NAVO - Tijdlijn van een defensiealliantie in transformatie

# data[].attributes.attachment_link.description
Sinds de oprichting in 1949 is de NAVO voortdurend in ontwikkeling. Bij ieder conflict zijn de militaire uitdagingen en machtsverhoudingen anders - en de inspanningen van de NAVO dus ook.

# data[].attributes.body
Het Zuiden was niet voorbereid op de aanval. Binnen een paar maanden had het Noorden bijna heel het Zuiden overgenomen. De VS hielp Zuid-Korea.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Koreaanse Oorlog of Koreaoorlog was een oorlog tussen het door China en de Sovjet-Unie gesteunde communistische Noord-Korea en het door de Verenigde Naties, onder leiding van de Verenigde Staten, gesteunde Zuid-Korea. De directe oorzaak van het conflict lag in de na de Tweede Wereldoorlog doorgevoerde deling van het in 1910 door Japan geannexeerde keizerrijk Korea.

# data[].attributes.headline
Jozef Stalin wordt opgevolgd door Nikita Chroesjtsjov - 1953

# data[].attributes.subject
Jozef Stalin wordt opgevolgd door Nikita Chroesjtsjov - 1953

# data[].attributes.body
Enkele maanden voor de Koreaanse oorlog was hij gestorven. Vanaf het voorjaar zette Nikita beleid in van destalinisatie en vreedzame co-existentie. Hij kondigde dat aan op een geheime rede.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Onderschat

Nog voordat Stalin zijn laatste adem uitblies wreef politbureaulid en hoofd van de geheime politie Beria in zijn handen. Eindelijk was zijn moment daar. Samen met politbureaulid Georgi Malenkov claimde hij de macht, als respectievelijk minister van Binnenlandse Zaken en premier. Vjatsjeslav Molotov, ook lid van het politbureau en Stalins rechterhand, werd opnieuw minister van Buitenlandse Zaken; hun collega, generaal Kliment Vorosjilov , voorzitter van de Opperste Sovjet. Chroesjtsjov werd secretaris van het Centraal Comité van de Communistische Partij. Zijn collega's zagen hem nauwelijks als een serieuze concurrent, maar deze onderschatting zou misplaatst blijken.

Langzaam maar zeker sijpelde de omvang van Stalins terreur het bewustzijn van de Sovjetburger binnen. De staat, partij en maatschappij waren geregeerd door angst. Nu het monster dood was, tekende de dooi zich af. Er braken opstanden uit in de werkkampen. In de Oost-Europese satellietstaten - met name Oost-Duitsland, Polen en Tsjecho-Slowakije - werd massaal gedemonstreerd en eiste men democratische verkiezingen.

Zelfs de meest orthodoxe stalinist besefte dat aan een zekere mate van hervormingen niet te ontkomen was

Zelfs de meest orthodoxe stalinist besefte dat aan een zekere mate van hervormingen niet te ontkomen was. Het was paradoxaal genoeg niet Chroesjtsjov, maar de tot zijn ellebogen in het bloed badende Beria die - handelend uit carrièreoverwegingen - als eerste liberale maatregelen aankondigde. Hij verleende amnestie aan meer dan 1 miljoen gevangenen in de werkkampen - terwijl hij onder Stalin nog zo zijn best had gedaan om die vol te krijgen.

Chroesjtsjov vreesde - niet ten onrechte - dat Beria een tweede Stalin wilde worden. Het zou hem als hoofd van de geheime politie en beheerder van compromitterende dossiers weinig moeite kosten de andere leden van het presidium (zo heette het politbureau tussen 1952 en 1964) een voor een te laten verdwijnen. Chroesjtsjov wist echter alle belangrijke leden van dit gevaar te overtuigen.

Eind juni 1953 beschuldigde hij Beria er op een presidiumbijeenkomst van een Britse geheim agent te zijn. Beria was totaal overdonderd; hij werd gearresteerd en onder een tapijt op de bodem van een limousine onder de neus van zijn eigen beveiliging het Kremlin uit gesmokkeld. Zijn rechtszaak verliep volgens stalinistische principes - geen verweer mogelijk - en eind december werd hij geëxecuteerd.

Beria werd eind december geëxecuteerd

Chroesjtsjov wist zijn positie vervolgens aanzienlijk te versterken door zich op te werpen als landbouwspecialist. Hij maakte iedereen duidelijk dat de levensomstandigheden op het platteland erbarmelijk waren. Malenkov, die de zaken een jaar eerder veel rooskleuriger had voorgesteld, leed hierdoor gezichtsverlies. Met steun van de Communistische Partij kon Chroesjtsjov zich eind 1955 de belangrijkste machthebber van het Kremlin noemen.

Chroesjtsjovs landbouwbeleid zou overigens in ongekende rampspoed eindigen. Hij trachtte de tarweopbrengst te vergroten door de tarwe te verbouwen op de zogenoemde 'maagdelijke gronden' van Kazachstan en West-Siberië. Deze gebieden werden echter geteisterd door droogte en stofstormen. De schaalvergroting van collectieve boerderijen mislukte jammerlijk. Chroesjtsjovs plannen bleken onuitvoerbaar en werden bovendien tegengewerkt door een algemeen gebrek aan initiatief - een gevolg van de planeconomie - en een vastgeroest partijapparaat.

Chroesjtsjov houdt een Anti-Stalin-rede

Een van de belangrijkste gebeurtenissen in Chroesjtsjovs politieke carrière was het twintigste partijcongres, dat begin 1956 werd gehouden. Aan het slot stelde hij in een vier uur durende 'geheime rede' Stalins misdaden aan de kaak. Op grond van een onderzoeksrapport van de commissie-Pospelov - zelf een oud-stalinist - was onomstotelijk vast komen te staan dat Stalin persoonlijk opdracht had gegeven vermeende samenzweerders te martelen, om zo bekentenissen af te dwingen en massale zuiveringen te kunnen doorvoeren.

Na de toespraak volgde een doodse stilte. Aleksandr Yakovlev, die in de jaren tachtig een belangrijk adviseur van Gorbatsjov zou worden, verklaarde: 'We durfden elkaar uit schaamte, vanwege de shock of de onverwachtheid van de gebeurtenissen niet meer aan te kijken.' Hoe groot de schok was bleek wel uit de reactie van de Poolse leider Bierut. Hij herstelde in het Kremlin-ziekenhuis van een longontsteking. Tijdens het lezen van de toespraak stierf hij aan een hartaanval.

Chroesjtsjov met Eisenhower.

Chroesjtsjov had meerdere redenen om de Grote Baas door het slijk te halen. Zijn destalinisatiepolitiek was alleen al noodzakelijk om het eigen aandeel in de terreur - er was onder de leiders in het Kremlin immers bijna niemand aan wiens handen geen bloed kleefde - te minimaliseren. Maar Stalins misdaden waren ook een belangrijk middel om Chroesjtsjovs rivalen Molotov en Vorosjilov een toontje lager te laten zingen.

Toch werd Chroesjtsjov ook gedreven door gewetensbezwaren - hij was een van de weinige Kremlin-leiders die over een geweten leken te beschikken. Op de vraag 'Waar heb je nu het meest spijt van?', die hem in de nadagen van zijn leven werd gesteld, antwoordde Chroesjtsjov: 'Dat er zoveel bloed is gevloeid.' Met zijn destalinisatietoespraak wilde hij voorkomen dat er ooit nog een stalinistische dictator zou opstaan.

Chroesjtsjovs wilde voorkomen dat er ooit nog een stalinistische dictator zou opstaan

De anti-Stalin-rede versterkte Chroesjtsjovs positie. Hij loodste vier van zijn aanhangers - onder wie Leonid Brezjnev - als kandidaatleden het presidium en veel lokale partijleiders het Centraal Comité binnen. De inhoud van de toespraak verspreidde zich als een olievlek over de Sovjet-Unie en daarbuiten. Het leidde tot radicale reacties. In juni ontstonden ernstige arbeidersrellen in Polen. In oktober brak de Hongaarse Opstand uit. Onder druk van zijn rivalen en uit angst om Hongarije te verliezen en het hele Oostblok te destabiliseren, steunde Chroesjtsjov de overige vijf presidiumleden die vonden dat militair ingrijpen onvermijdelijk was. Op 5 november 1956 verpletterden Sovjettanks de Hongaarse revolutie, waarbij 20.000 Hongaren om het leven kwamen.

In juni 1957 dreigde Stalins geest weer langzaam uit de fles te glijden. Het presidium wilde Chroesjtsjov op aandringen van Molotov, Kaganovitsj en Vorosjilov ontslaan en het destalinisatieproces afremmen. Deze tot 'antipartijgroep' gebombardeerde stalinistische verzetshaard verweet Chroesjtsjov het Sovjetrijk in gevaar te hebben gebracht. Vijf niet-stalinistische presidiumleden hekelden bovendien zijn ongemanierde gedrag: 'Hij vernederde collega's, werd vaak driftig en schold hen uit.'

Chroesjtsjovs protegés, waaronder Leonid Brezjnev, eisten echter een spoedzitting van het Centraal Comité, waarin zijn aanhangers de meerderheid hadden. Met hulp van de KGB en het leger, die achter Chroesjtsjov stonden, werden leden uit het hele land Moskou in gevlogen. Door hen gesteund rekende Chroesjtsjov de aanvallers af op hun dubieuze stalinistische verleden. Ze werden uit hun functies ontheven, maar mochten wel partijlid blijven.

Chroesjtsjov, Eisenhower en een spionagevlucht

In zijn hoogtijdagen had Stalin zijn ondergeschikten wijsgemaakt dat zij nooit in staat zouden zijn succesvol met de kapitalistische klassenvijand te onderhandelen: 'Ze zullen jullie gewoon platstampen, wurgen als kleine katjes.' Chroesjtsjov wilde Stalins indoctrinaties met een politiek van vreedzame co-existentie ontzenuwen en zijn eigen machtspositie versterken. Toch bleef diens waarschuwing door zijn hoofd spoken. In combinatie met zijn opvliegende karakter zorgde dit voor een desastreus buitenlands beleid, dat leidde tot ongekende Koude Oorlog-spanningen.

De Koude Oorlog-paniek nam ernstige vormen aan toen de Russen eind 1957 als eerste een satelliet in een baan om de aarde brachten. De Spoetnik met zijn onheilspellende 'ge-biep' deed de Amerikanen - geheel ten onrechte - geloven dat de Sovjet-Unie de Verenigde Staten op niet al te lange termijn met raketten zou kunnen vernietigen. De satelliet, die Chroesjtsjov met trots vervulde, vormde het startschot voor een rakettenwedloop die krankzinnige vormen zou aannemen.

Chroesjtsjov reageerde verheugd toen hij een uitnodiging van president Eisenhower ontving om in september 1959 naar de Verenigde Staten te komen. Afgezien van enige woede-uitbarstingen - zo was hij ziedend dat hem uit veiligheidsoverwegingen geweigerd werd Disneyland te bezoeken - kon het eerste bezoek van een Sovjetleider aan het kapitalistische bolwerk succesvol worden genoemd.

Chroesjtsjov reageerde verheugd toen hij een uitnodiging van president Eisenhower ontving om in september 1959 de Verenigde Staten te bezoeken

Een uitstapje naar een Amerikaanse maïsboerderij inspireerde Chroesjtsjov om op grote schaal maïs in de Sovjet-Unie te gaan verbouwen. Op diplomatiek vlak werd echter nauwelijks resultaat geboekt. Wel noemde Eisenhower Chroesjtsjov ' my friend '. Terug in Moskou schetste de Sovjetleider een euforisch beeld van wat hij in Amerika bereikt had. Hij vestigde al zijn hoop op de volgende topontmoeting met Eisenhower in Moskou, gepland in juni 1960. Een spionagevliegtuig gooide echter roet in het eten.

Op 1 mei 1960, een kleine twee weken voor de Parijse topontmoeting waarin de Oost-Westproblematiek zou worden besproken, in het bijzonder de tweedeling van Duitsland en Berlijn, werd het U2-spionagetoestel van Francis Gary Powers in de buurt van Swerdlowsk (tegenwoordig Jekaterinenburg) neergehaald. Powers redde zich met zijn schietstoel, maar viel in handen van de KGB. Chroesjtsjov beschouwde de Brits-Amerikaanse luchtruimschendingen die vanaf 1946 op reguliere basis plaatsvonden als een grote vernedering.

De Amerikanen - die niet wisten dat hun piloot was opgepakt door de KGB - logen dat het om een NASA-toestel ging dat meteorologisch onderzoek deed. Chroesjtsjov raakte buiten zinnen toen hij ontdekte dat president Eisenhower zelf de U2-vluchten had goedgekeurd. De Sovjetdelegatie reisde gewoon af naar Parijs. Maar bij aanvang van de conferentie begon Chroesjtsjov Eisenhower de les te lezen.

Chroesjtsjov raakte buiten zinnen toen hij ontdekte dat president Eisenhower zelf de U2-vluchten had goedgekeurd

Hij eiste excuses van de Amerikaanse president, die hem eerder ' my friend ' had genoemd. Toen Eisenhower daar niets voor voelde, besloot Chroesjtsjov de Sovjetdelegatie onmiddellijk terug te trekken. Ook de geplande topconferentie in Moskou was van de baan; Eisenhower was niet langer welkom. Met gebalde vuisten schreeuwde Chroesjtsjov vervolgens tegen enkele West-Duitse journalisten dat de Sovjets 'jullie fascistische onverlaten' vergeten waren af te maken bij Stalingrad.

Chroesjtsjov liet hier een uitermate belangrijke kans liggen. Om zijn binnenlandse machtspositie te verstevigen had hij immers politieke ontspanning met het Westen nodig. Buitenlandse politieke successen zouden zijn positie versterken. Die kon hij nu wel vergeten. Zijn opvliegende karakter zorgde volgens zijn belangrijkste bondgenoot in het presidium Anastas Mikoyan voor een uitstel van de detente met vijftien jaar.

Chroesjtsjovs collega's twijfelden aan zijn verstandelijke vermogens. Enkele maanden later nam de leider deel aan de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, wat wederom uitdraaide om een beschamende vertoning. Chroesjtsjov sloeg met zijn vuisten en later zelfs met zijn schoen op tafel om afgevaardigden het spreken onmogelijk te maken. De Sovjetdelegatie schaamde zich diep.

Chroesjtsjov plaatst raketten op Cuba

Chroesjtsjov had nachtmerries over Berlijn. Hij vreesde dat de Amerikanen de Bondsrepubliek nucleair zouden bewapenen. En alleen al in de eerste helft van 1961 hadden 100.000 Oost-Duitsers de benen genomen, waarmee het totaal aantal gevluchte DDR-burgers op 3,5 miljoen kwam. Daar kwam nog eens bij dat West-Duitsers massaal door de Sovjet-Unie gesubsidieerde voedselproducten in Oost-Duitsland aanschaften. Het leidde tot grote woede bij Chroesjtsjov: 'Als je bondskanselier Adenauer zijn broek uittrekt, dan zie je aan de achterkant dat Duitsland in tweeën verdeeld is en aan de voorkant dat het nooit lang stand kan houden,' brieste hij.

Chroesjtsjov stuurt schepen naar Cuba.

In de hoop aan deze onhoudbare situatie een einde te maken had Chroesjtsjov enkele jaren geleden al eens een ultimatum gesteld, dat geen enkel effect had en keer op keer door hem werd verlengd. Het kwam feitelijk neer op het van tafel vegen van de afspraken over de toegankelijkheid van Berlijn die vlak na de oorlog in Potsdam door de geallieerden waren gemaakt. In 1961 stelde DDR-leider Walter Ulbricht voor een muur dwars door Berlijn te bouwen. Chroesjtsjov verwierp het idee als te gevaarlijk, maar veranderde later van gedachten. Hij was opgelucht toen bleek dat de Amerikanen het prikkeldraad niet verwijderden en verving het door betonnen constructies.

Kennedy had nooit beloofd Oost-Duitsland te bevrijden, alleen West-Duitsland te beschermen, en dat deed hij met behulp van een luchtbrug. Chroesjtsjov was gerustgesteld; hij had controle over zijn grenzen en de muur was zelfs effectiever dan een vredesverdrag. De situatie bewees tevens dat het Westen geen oorlog zou beginnen over Berlijn. Ook raakte Chroesjtsjov ervan overtuigd dat Kennedy nog een 'broekje' was, tegen wie hij gemakkelijk was opgewassen. Deze onderschatting droeg bij aan een volgende crisis, die de meeste ernstige van de Koude Oorlog tot dan toe kan worden genoemd.

Chroesjtsjov raakte ervan overtuigd dat Kennedy nog een 'broekje' was, tegen wie hij gemakkelijk was opgewassen

Na de mislukte operatie in de Varkensbaai van door de Verenigde Staten getrainde Cubaanse bannelingen in april 1961, vreesde Chroesjtsjov voor een nieuwe Amerikaanse aanval op zijn Caribische bondgenoot. Ondanks twijfel bij sommige presidiumleden en een negatief advies van zijn raadgevers, besloot Chroesjtsjov in het geheim Sovjetraketten met nucleaire lading op het eiland van Fidel Castro te stationeren. Als zijn plannetje zou slagen, was hij in één klap uit de problemen.

De Amerikanen zouden het niet langer in hun hoofd halen Cuba aan te vallen. Bovendien was er een belangrijk strategisch voordeel. Terwijl de Russische langeafstandsraket SS-6 enkele uren voorbereiding nodig had om te kunnen worden afgeschoten, kon de nieuwe Amerikaanse Minuteman-raket binnen enkele minuten worden afgevuurd. Door middellange-afstandsraketten op Cuba te plaatsen die binnen enkele minuten het Amerikaanse vasteland konden bereiken, zou Washingtons tijd om op een aanval te reageren worden gereduceerd tot bijna nul, waarmee het nucleaire evenwicht zou worden hersteld.

Door middellange-afstandsraketten op Cuba te plaatsen, zou Washingtons tijd om op een aanval te reageren gereduceerd tot bijna nul

Chroesjtsjov wilde de raketten gebruiken om te dreigen en te onderhandelen. Hij zou in zijn eigen woorden 'een egel in Uncle Sams broek dumpen'. Zijn militair experts meenden echter dat alleen stekeblinde Amerikanen niet vroegtijdig achter de plaatsing zouden komen. Met de raketten werden immers meer dan 40.000 Sovjettroepen, helikopters en tanks naar het Caribische eilandje verscheept om het nucleaire wapentuig tegen een aanval te beschermen. Op aanraden van maarschalk Sergej Biryuzov - aan wiens geestelijke vermogens ernstig getwijfeld moet worden - werden de raketten gecamoufleerd als palmbomen om vroegtijdige ontdekking tegen te gaan.

In oktober 1962 was het wederom een U2-toestel dat Chroesjtsjovs plannen dwarsboomde. Foto's toonden duidelijk de bouw van lanceerinstallaties voor middellange-afstandsraketten aan, die Amerikaans grondgebied konden treffen. President Kennedy reageerde terughoudend. Hij besloot tot Chroesjtsjovs verrassing het eiland niet aan te vallen maar 'slechts' een marineblokkade om Cuba te leggen en een ultimatum voor het verwijderen van de lanceerinstallaties af te kondigen.

De stemming van de Sovjetleider - die na de ontdekking in woede was uitgebarsten en zijn defensieminister Malinovsky had uitgescholden - sloeg meteen om: 'We hebben Cuba gered,' juichte hij. Na lang twijfelen stelde hij op 24 oktober in het presidium voor de Sovjetschepen met hun nucleaire lading te laten omkeren. Vlak voor het aflopen van de Amerikaanse deadline maakten de Russische schepen rechtsomkeert. De wereld was nog nooit zo dicht bij een nucleaire oorlog geweest.

Chroesjtsjovs laatste jaren

In ruil voor Kennedy's belofte Cuba niet te zullen aanvallen, haalde Chroesjtsjov zijn lanceerinstallaties weg. De president ging zelfs akkoord met Chroesjtsjovs voorstel Amerikaanse raketten in Turkije te verwijderen, maar dat moest een geheime overeenkomst tussen de twee wereldleiders blijven. Chroesjtsjov bejubelde zijn 'overwinning' tijdens een toespraak voor de Opperste Sovjet. Moskou had immers een invasie van Cuba weten te voorkomen en het bleek mogelijk een nucleaire crisis te overleven. Het Sovjetleiderschap beschouwde de afloop van de Cuba-crisis echter als vernederend.

Desalniettemin ging Chroesjtsjov verder met zijn destalinisatieprogramma. Tijdens het 22ste partijcongres in oktober 1961 werd besloten Stalins laatste rustplaats in het Lenin-mausoleum op het Rode Plein te verruilen voor een minder eervolle plaats onder de grond bij de Kremlin-muur. Ook zijn standbeelden moesten verdwijnen. Het lichaam werd dezelfde nacht nog uit het mausoleum verwijderd. KGB-chef Aleksandr Sjelepin: 'Ik was bang dat Stalin zijn ogen zou openen en zeggen: ''Wat doen jullie met mij? Onverlaten!''' De kist werd niet met aarde bedekt, zoals gebruikelijk was, maar met enige vrachtwagenladingen cement.

Een andere belangrijke maatregel bestond uit toestemming aan Alexander Solzjenitsyn om zijn boek Een dag in het leven van Ivan Denisovitsj te publiceren. Voor het eerst konden de Sovjets lezen over het gruwelijke leven in de strafkampen waarin veel van hun familieleden, buren of collega's waren verdwenen.

Chroesjtsjov trok zich terug en omringde zich met een kleine kring adviseurs

De laatste twee jaar van zijn leiderschap was een groot deel van Chroesjtsjovs joviale en energieke uitstraling verdwenen. Door de vele crises had hij geleerd dat zijn bluf en gezwets niet veel opleverden. Chroesjtsjov trok zich terug en omringde zich met een kleine kring van adviseurs. Hij vermeed zijn presidiumcollega's en nam beslissingen zonder hen te raadplegen. Wel las hij hun nog altijd publiekelijk de les.

Omdat het halsstarrige, bureaucratische partijapparaat Chroesjtsjovs hervormingen vaak niet uitvoerde, besloot hij de partij onder te verdelen in een agrarische en industriële tak. Hiermee beging hij opnieuw een blunder. Veel van de provinciale partijbestuurders - die hem in 1957 hadden gesteund tegen de antipartijgroep - verloren hun zetel en daarmee hun machtspositie in het Centraal Comité.

Chroesjtsjov verspeelde bovendien de steun van de militairen door zijn uitspraken dat de Sovjet-Unie geen groot leger meer nodig had, maar slechts enkele raketten. Hij bezuinigde op privileges en hamerde op de noodzaak het presidium te verjongen, waardoor de leden vreesden dat hun vertrek niet ver weg was. Nog voor zijn zeventigste verjaardag begonnen Brezjnev en Podgorny presidiumleden te benaderen om een coup tegen de Sovjetleider voor te bereiden.

Zelfs het hoofd van de KGB vond Brezjnjevs voorstellen om Chroesjtsjov te vergiftigen te ver gaan

Vanaf het moment dat Chroesjtsjov publiekelijk bekend maakte Mikoyan in plaats van Brezjnev te benoemen als voorzitter van het presidium, toonde de laatste zich een fanatiek voorstander voor de verwijdering van Chroesjtsjov. Net als andere collega's in het Politburo zocht hij actief naar medestanders. Maar zelfs het hoofd van de KGB vond Brezjnjevs voorstellen om Chroesjtsjov te vergiftigen, een auto of vliegtuigongeluk te ensceneren of hem te arresteren te ver gaan. Er werd naar een humanere oplossing van het probleem gezocht.

Tijdens een vakantie in oktober 1964 in zijn datsja te Pitsoenda werd Chroesjtsjov gebeld dat hij onmiddellijk naar Moskou moest komen. In het Kremlin beschuldigde Soeslov - Brezjnev durfde het niet aan - de Sovjetleider ervan catastrofale fouten te hebben gemaakt in zijn economische, agrarische en buitenlandse politiek. Eveneens werd hem verweten een cultus voor zichzelf in het leven te hebben geroepen, zonder raadpleging van collega's beslissingen te hebben genomen en tactloos met presidiumleden te zijn omgegaan door hen publiekelijk te berispen.

'Geen andere vijand bracht ons zoveel schade toe als Chroesjtsjov,' zei defensieminister Ustinov. En minister van Buitenlandse Zaken Andrei Gromyko: 'Hij deelde een onherstelbare klap uit aan het positieve imago van de Sovjet-Unie.' Misschien nog wel belangrijker was dat Chroesjtsjov de privileges van de presidiumleden - datsja's, auto's enzovoort - in gevaar bracht en dat ze moesten vrezen voor hun lucratieve baan. Dus stuurden ze hem met pensioen.

Gorbatsjov

Er valt Chroesjtsjov veel te verwijten: een desastreus landbouwbeleid, een roekeloze buitenlandse politiek, een instabiel Sovjetimperium en uitermate onbeschoft gedrag. Chroesjtsjov heeft nooit begrepen dat het grootste obstakel voor zijn hervormingen bestond uit het Sovjet-bestel zelf. Mikhail Gorbatsjov stuitte ruim twintig jaar later op hetzelfde probleem: het systeem bleek niet te hervormen. Chroesjtsjov, die op 11 september 1971 op 77-jarige leeftijd overleed, zou tot het einde in het communisme blijven geloven.

Maar ondanks al zijn fouten en tekortkomingen wist hij een uiterst belangrijke en onomkeerbare verandering tot stand te brengen, waarvan het succes paradoxaal genoeg juist door zijn aftreden werd bevestigd. In Chroesjtsjovs eigen woorden: 'De onderlinge verhoudingen en de stijl van leidinggeven zijn tot in de wortels veranderd. Had iemand ooit durven dromen dat we tegen Stalin konden zeggen dat we hem niet meer wilden en dat we hem zouden voorstellen af te treden? We zouden spoorloos zijn verdwenen. De angst is verdwenen, dat is mijn verdienste.'

Meer weten:

# data[].attributes.attachment_link.title
Nikita Chroesjtsjov (1894-1971) | Historisch Nieuwsblad

# data[].attributes.attachment_link.description
De hervormingen van Chroesjtsjov leidden tot meer vrijheid, maar hij bracht de wereld wel op het randje van de nucleaire afgrond.

# data[].attributes.body
Het BRD voegde zich op 9 mei 1955 toe bij de NAVO, waardoor de Sovjet-Unie reageerde door het Warschaupact op te richten. Het is een militair samenwerkingsverband. Ze willen een collectief veiligheidsstelsel voor Europa.

# data[].attributes.attachment_link.title
Het Warschaupact (1955-1991) - Tegenhanger van de NAVO | Historiek

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Warschaupact was een militair bondgenootschap van communistische landen in Oost-Europa. Bestond van 1955 tot 1991. Tegenhanger van de NAVO.

# data[].attributes.body
Oorlog tussen de Zuid-Vietnam en Noord-Vietnam. Werd vooral gezien als proxyoorlog. Vietnam werd als toneel gezien voor de grootmachten van de Koude oorlog.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Vietnamoorlog ontwikkelde zich van een koloniale oorlog tot een groot conflict en een nederlaag voor de Verenigde Staten.

# data[].attributes.body
Was gericht tegen het stalinistische bewind in de Volksrepubliek Hongarije. Duizenden burgers zijn gestorven.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hongaarse opstand (1956)

Massale volksopstand van achttien dagen die gericht was tegen het stalinistische bewind in de Volksrepubliek Hongarije. De aanvankelijk vreedzame opstand koste duizenden burgers het leven.
Het is 23 oktober 1956 als een groep studenten van de technische universiteit in Boedapest openlijk hun steun betuigen aan de slachtoffers van het Poolse Poznan. In juni protesteert daar een groep fabrieksarbeiders tegen het communistische regime in Polen.

De Hongaarse Opstand wordt keihard neergeslagen, officieel vallen er 74 doden en zijn er duizend gewonden. Het echte dodental wordt echter hoger geschat.

De Hongaarse studenten die aanvankelijk dus gewoon de Polen een hart onder de riem willen steken, krijgen een grote groep mensen achter zich aan, waaronder ook veel arbeiders. De leuzen worden steeds meer anti-Sovjet. Als de groep aankomt bij het parlement worden vlaggen met het staatswapen en de rode sterren van de gebouwen gehaald, symbolen van de Sovjet-Unie. Ook het standbeeld van Stalin wordt neergehaald. Na een radiotoespraak van partijleider Ernõ Gerõ die de betogers kwalificeert als volksvijanden breekt er een ware revolutie uit. Geleid door generaal Pál Maléter schaart een deel van het leger zich achter de betogers en worden er wapens uitgedeeld. De opstandelingen vertrekken vervolgens - gewapend - naar de ÁVH, de geheime politie. Door de hevige gevechten trekken de Sovjet-troepen die in de stad gelegerd zijn zich terug.

De opstandelingen willen onder meer dat er een eind komt aan de Sovjet-bezetting, dat er vrije verkiezingen komen en dat de veiligheidspolitie wordt afgeschaft.

De betogers vallen op 24 oktober het parlement binnen en dwingen de regering af te treden. De opstand heeft zich inmiddels uitgebreid over heel Hongarije. De partijvoorzitter en de premier vluchten naar de Sovjet-Unie en hervormingspoliticus Imre Nagy, die enkele jaren daarvoor uit de communistische partij is gezet, wordt het nieuwe staatshoofd. János Kádár wordt partijvoorzitter. De nieuwe regering stapt uit het Warschaupact, een militair bondgenootschap van communistische landen in Oost- Europa. Ook kondigen ze een neutrale status aan ten opzichte van de Sovjet-Unie en laten ze enkele gevangenen vrij, waaronder de katholieke kardinaal-priester József Mindszenty, die tegen communisme is. Het is een aantal dagen rustig en de opstand lijkt te zijn geslaagd. De Sovjet-Unie laat op 30 oktober weten kennis te hebben genomen van de ontwikkelingen en belooft een spoedige terugtrekking van alle Sovjet-troepen uit Hongarije.

Inval na de Hongaarse Opstand

Op 3 november reist een Hongaarse delegatie onder leiding van generaal Maléter naar het hoofdkwartier van de Sovjetbezettingstroepen. Het is de bedoeling om daar de details van de terugtrekking van de Russische troepen te bespreken. De delegatie wordt echter gearresteerd en tegelijkertijd vallen troepen van het Warschaupact het land binnen. De opstand wordt hardhandig neergeslagen. Na vier dagen is het verzet gebroken. Volgens Hongaarse cijfers kostte de opstand 5000 tot 6000 mensen het leven. In het westen gaat men er van uit dat het werkelijke slachtofferaantal veel hoger ligt.

Nadat Hongarije weer onder de invloedssfeer van de Sovjet-Unie is gekomen, worden ruim 13.000 mensen gearresteerd die betrokken zouden zijn geweest bij de opstand. Driehonderdvijftig mensen worden geëxecuteerd. Onder hen ook Imre Nagy. De kardinaal-priester Mindszenty vlucht naar de Amerikaanse ambassade, waar hij vijftien jaar zal blijven. In de maanden november en december vluchten ruim 200.000 Hongaren naar het vrije westen.

Hoewel er in veel westerse hoofdsteden wordt gedemonstreerd tegen het bloedbad, wordt er internationaal weinig stelling genomen. In Europa is men voornamelijk bezig met de Suez-crisis die aan de gang is en voor de Verenigde Staten ligt de zaak gevoelig omdat het land al op zeer gespannen voet staat met de Sovjet-Unie.

In 1991 biedt de Sovjet-Unie officieel zijn excuses aan voor het harde optreden tijdens de Hongaarse Opstand.

Lees ook: De CPN en de Hongaarse opstand (1956)
...en: 'Eerherstel' Hongaarse WOII-leider zorgt voor controverse
Boek: 1956 - de wereld in opstand

BBC over de Hongaarse Opstand

# data[].attributes.attachment_link.description
De Hongaarse Opstand was een massale volksopstand van achttien dagen die gericht was tegen het stalinistische bewind in de Volksrepubliek Hongarije.

# data[].attributes.body
Lyndon B. Johnson kreeg bevoegdheid voor militair op te treden in Zuidoost- Azië zonder een formele oorlogsverklaring. Aanleiding was het Tonkin-incident waarbij 5 torpedoboten de Gulf van Tonkin aanvielen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
President Johnson ondertekent de Tonkin-resolutie op 10 augustus 1964 (US National Archives)

De Tonkin-resolutie werd op 7 augustus 1964 door het Amerikaanse Congres aangenomen. Dit naar aanleiding een (vermeend) incident in de Golf van Tonkin op 2 augustus 1964. Volgens de Amerikanen vielen daar Noord-Vietnamese torpedoschepen de Amerikaanse torpedojager Maddox aan. Op 4 augustus werd ook het Amerikaanse oorlogsschip C. Turner Joy belaagd. De Amerikanen reageerden met de Tonkin-resolutie. Deze bepaling leidde tot een verdere escalatie van de Vietnamoorlog door Operation Rolling Thunder (1965-1968).
Historische achtergrond Tonkin-resolutie

De Tonkin-bepaling gaf de Amerikaanse president Lyndon B. Johnson (1908-1973) de vrijmacht om alles in te zetten om het gevaar van Noord-Vietnam in te dammen. Hij kreeg toestemming om...

"...alle noodzakelijke stappen te ondernemen, inclusief het gebruik van militaire middelen, om leden van de ZOAVO [Zuidoost-Aziatische Verdragsorganisatie, opgericht in 1954, red.] te helpen bij de verdediging van hun vrijheid."

Gevolgen van de Tonkin-resolutie

De Tonkin-resolutie vormde een rechtvaardiging voor onbeperkte agressie in Vietnam. Tonkin leidde tot massale luchtaanvallen en bombardementen op Noord-Vietnam. Het Tonkin-incident bleek later echter een door de Verenigde Staten flink opgeblazen gebeurtenis te zijn en diende als rechtvaardiging van het intensiveren van de oorlog tegen Noord-Vietnam. Op 13 februari 1965 gaven Johnson en zijn adviseurs de Amerikaanse legerleiding de opdracht om Operation Rolling Thunder uit te voeren, lees: het onbeperkt bombarderen van Noord-Vietnam. Deze operatie, die officieel startte op 2 maart 1965, hield aan tot oktober 1968. In die periode gooiden de Verenigde Staten 643.000 ton bommen op Noord-Vietnam.

In 1970 herriep de Amerikaanse Senaat de resolutie uiteindelijk. Zoals bekend liep de Vietnamoorlog op een desillusie uit voor de Verenigde Staten. Mede hierom verkleinde het Amerikaanse Congres in 1973 de bevoegdheid van toenmalige president, Richard Nixon (1913-1994), om oorlog te voeren. De maximale periode waarin een president de vrijmacht had om zonder toestemming van de Amerikaanse volksvertegenwoordiging oorlog te voeren, werd ingekort tot zestig dagen.

Noord-Vietnamese commandant Vo Nguyen Giap doet boekje open

In 1995 gaf Vo Nguyen Giap (1912-2013), de Noord-Vietnamese commandant tijdens de Vietnamoorlog toe dat Noord-Vietnamese schepen op 2 augustus de Maddox hadden aangevallen. De aanval op 4 augustus ontkende hij en was volgens hem een leugen van de regering-Johnson.

Boek: Een man tegen de wereld - Tim Weiner

*https://www.britannica.com/event/Gulf-of-Tonkin-Resolution
*https://www.ensie.nl/liek-mulder/tonkin-incident-2-augustus-1964
*https://history.state.gov/milestones/1961-1968/gulf-of-tonkin
*https://www.history.com/this-day-in-history/johnson-approves-operation-rolling-thunder
*https://histobron.nl/tonkin-resolutie-7-augustus-1964/

# data[].attributes.attachment_link.title
Tonkin-resolutie (7 augustus 1964) | Historiek

# data[].attributes.attachment_link.description
De Tonkin-resolutie werd op 7 augustus 1964 door het Amerikaanse Congres aangenomen. Dit naar aanleiding een (vermeend) incident in de Golf van Tonkin op 2 augustus 1964. Deze resolutie leidde tot een verdere escalatie van de Vietnamoorlog door Operation Rolling Thunder (1965-1968)

# data[].attributes.body
De muur was 45,3 kilometer lang. Ze scheidde West- en Oost-Berlijn van elkaar, tussen 1961-1989. Het is 1 van de bekendste symbolen van de koude oorlog, het IJzeren gordijn en de Duitse tweedeling.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Berlijnse Muur in 1989 - cc

De Berlijnse muur was een 45,3 kilometer lange muur die West- en Oost-Berlijn van 13 augustus 1961 tot 9 november 1989 scheidde. Het is een van de bekendste symbolen van de Koude Oorlog, het IJzeren Gordijn en de Duitse tweedeling. Waarom werd de Berlijnse muur gebouwd?
Als de Tweede Wereldoorlog in 1945 tot een eind is gekomen, wordt Duitsland volgens de afspraken die gemaakt zijn tijdens de Conferentie van Jalta opgedeeld in vier bezettingszones.

De geallieerde landen Frankrijk, Sovjet-Unie, Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten krijgen ieder een deel van het land toegewezen dat ze voorlopig zullen besturen (zie kaart). Het gebied om de voormalige hoofdstad van Duitsland, Berlijn, hoort bij de Sovjet-Unie, maar de stad zelf is ook verdeeld in vier sectoren.

Het eind van de Tweede Wereldoorlog heeft inmiddels ook het begin van de Koude Oorlog ingeluid, een periode van grote spanningen tussen de Communistische wereld en het Westen. Deze spanning bereikt op 24 juni 1948 voor het eerst een piek. De Sovjet-Unie besluit dan de weg-, rail- en binnenvaartverbindingen tussen de westelijke bezettingszones van Duitsland en West-Berlijn af te sluiten. Tot het moment dat de blokkade opgeheven wordt (12 mei 1949) moet West-Berlijn via een luchtbrug bevoorraad worden. De Sovjet-Unie besloot tot het instellen van de blokkade naar aanleiding van de invoering van de Deutsche Mark in West-Berlijn. Deze nieuwe munt werd in West-Duitsland geïntroduceerd om zwarte handel te stoppen en de komst van een nieuwe inflatiegolf te voorkomen. De Russische autoriteiten zagen de komst van de D-Mark echter als een bedreiging en besloten tot een blokkade.

Animatie over de Berlijnse Muur

Op initiatief van de Sovjet-Unie wordt er een grenspolitiemacht opgebouwd. Deze komt voor het eerst in actie op 1 december 1946. Wie voortaan van de oostelijke sectoren naar de westelijke sectoren wil reizen heeft voortaan een zogenaamde interzonepas nodig. De eerste grensafzettingen worden rond deze periode geplaatst. In steden wordt dit gedaan door barricades op te werpen en in de bossen vaak met behulp van prikkeldraad.

Op 2 oktober 1949 wordt in Oost-Duitsland de Deutsche Demokratische Republik ( DDR) opgericht. Vanaf de oprichting vertrekken veel inwoners van de DDR naar West-Duitsland. Dat deel van het voormalige Duitse Rijk doet het economisch goed, onder meer door de invoering van de Deutsche Mark. Vanaf 1952 begint de Sovjet-Unie actief op te treden tegen de naar West-Duitsland vluchtende burgers. De grens wordt afgezet met hekken, bewakingsposten en alarminstallaties. Aan de grenskant wordt het gebied afgesloten met een 500 meter brede bufferzone. De sectorgrens loopt echter dwars door dichtbevolkt gebied en is hierdoor moeilijk te bewaken. De grens tussen Oost- en West-Berlijn blijft hierdoor relatief open. Naar schatting weten tussen 1949 en 1961 ongeveer 2,6 miljoen inwoners van de DDR via Oost-Berlijn te vluchten naar West-Duitsland. Berlijn wordt feitelijk een poort naar het westen waarvan ook veel Polen en Tsjechen gebruik maken.

Voor de economie in de DDR zijn de vluchtende burgers een groot probleem. Een groot deel van de vluchtende burgers bestaat namelijk uit hoogopgeleide jonge mensen.

De loop van de Berlijnse muur

Sovjet-leider Nikita Chroesjtsjov besluit in 1961 dat de leegloop van de DDR definitief tot een eind moet komen. Net als secretaris-generaal van de SED Walter Ulbricht is hij van mening dat er een muur gebouwd moet worden. In de nacht van 12 op 13 augustus wordt een begin gemaakt met de bouw van de Berlijnse Muur. In enkele weken wordt een zwaarbewaakte betonnen hindernis opgeworpen. Op zeven plekken in de muur komen bewaakte doorgangsposten. Ook de andere delen van de muur worden bewaakt. Grenswachten krijgen het bevel te schieten op personen die over de muur naar West-Berlijn proberen te vluchten. De strenge bewaking kan overigens niet voorkomen dat sommige inwoners van de DDR toch proberen over de muur te vluchten. Naar schatting worden er tijdens de bijna dertig jaar dat de muur bestaat tweehonderd vluchtelingen gedood.

De Berlijnse Muur is een doorn in het oog van het Westen. Aan de westzijde van de muur wordt een monument geplaatst voor degenen die om zijn gekomen tijdens vluchtpogingen en wie in de buurt van de DDR-grenswachten komt, ziet een grote foto waarop een DDR-grenswacht te zien is die de benen neemt naar het Westen. De Amerikaanse president John F. Kennedy bezoekt Berlijn op 23 juni 1963 en toont zich solidair met de inwoners van Berlijn door in zijn toespraak Ich bin ein Berliner te roepen. Jaren later (1987) bezoekt een andere Amerikaanse president het verdeelde Berlijn: Ronald Reagan. Vanaf een platform met uitzicht op de muur roept hij de Sovjet-president Michail Gorbatsjov op de muur neer te halen.

"Tear Down This Wall"-speech van Ronald Reagan (1987)

Val van de muur

Op 9 november 1989 maakt DDR-politicus Günter Schabowski tijdens een persconferentie bekend dat de DDR haar grenzen zal openen. Als een journalist hem vraagt wanneer het vrije reizen van kracht wordt, antwoordt hij: "Sofort, unverzüglich" (onmiddellijk). Oost-Duitsers trekken hierop massaal naar de Berlijnse Muur. Voor de grenswachten kwam het bericht als een grote verrassing. Enige tijd wisten ze dan ook niet wat moesten doen. Uiteindelijk openen ze echter de poorten. Een groot volksfeest barst los en bereikt in Berlijn haar hoogtepunt. De Val van de muur is een feit. Vele Oost-Duitsers hakken stukken uit de muur die hen jarenlang heeft gescheiden van het westen.

Binnen een jaar is de hereniging van Duitsland een feit.

De val van de Berlijnse Muur was voorafgegaan door een aantal belangrijke gebeurtenissen. Oktober 1989 werd de Staatsraadvoorzitter van de DDR, Erich Honecker, met steun van Moskou afgezet. De hardliner werd opgevolgd door Egon Krenz, iemand die pleitte voor vrije verkiezingen. In mei 1989 hadden Hongaarse grenswachters een gat geknipt in de grens met Oostenrijk. Het eerste gat in het IJzeren Gordijn. Kort hierna volgde Praag en in november 1989 was het dus de beurt aan Berlijn.

De Berlijnse Muur bezoeken

Het grootste deel van de muur is inmiddels afgebroken, maar er is in Berlijn nog genoeg dat herinnert aan het bouwwerk en ook staan er nog wel degelijk stukken van de muur overeind. En daar waar de muur wel is verdwenen, geven klinkers in het wegdek de loop van de Berlijnse Muur nog aan.

Een bekend en interessant deel van de Berlijnse Muur dat nog altijd (gratis) te bezoeken is, is de zogenaamde East Side Gallery. Dit is een stuk van muur dat na die Wende vanaf december 1989 door 118 kunstenaars werd beschilderd. Het is de langste openlucht-galerie ter wereld.

Boek: Het jaar dat de Muur viel

# data[].attributes.attachment_link.title
Berlijnse Muur - Bouw en val van de Muur (1989) | Historiek

# data[].attributes.attachment_link.description
De Berlijnse Muur was een 45,3 kilometer lange muur die West- en Oost-Berlijn van 1961 tot 9 november 1989 scheidde. Bekendste symbool van de Koude Oorlog.

# data[].attributes.headline
Hereniging van Oost- en West-Duitsland - 1990 

# data[].attributes.subject
Hereniging van Oost- en West-Duitsland - 1990 

# data[].attributes.body
Minder dan 11 maanden na de val van de Berlijnse muur zijn de twee delen herenigd. 3 oktober word een feestdag: de Tag der Deutschen einheit. Elke keer als het die feestdag is word het gevierd in een andere stad in Duitsland.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Duitsland verdeeld (boven)
Duitsland herenigd (onder)

Bondskanselier Helmut Kohl en DDR-premier Hans Modrow bij de opening van de Brandenburger Tor

Door de Duitse hereniging van 1990 tot één Duitsland werd een einde gemaakt aan de periode van verdeeldheid tussen de voormalige Duitse Democratische Republiek ( Oost-Duitsland) en Bondsrepubliek Duitsland ( West-Duitsland).

Na de omwenteling van november 1989 () in de DDR viel de enige bestaansreden voor dit land weg, en werd de hereniging voorbereid. Een aantal hobbels moest nog worden genomen. Zo bestonden de spaartegoeden van Oost-Duitsers uit Oostmarken, waarvan de waarde op de valutamarkt gering was. Ook bevond zich nog een Russische troepenmacht op Oost-Duitse bodem. Daarnaast maakte Polen zich zorgen over eventuele territoriale aanspraken van dit nieuwe Duitsland op de voormalige gebieden van het Duitse Rijk in het oosten. De problemen werden een voor een opgelost. De Oostmarken konden tegen een gunstige koers gewisseld worden, de Russen werden afgekocht, en Polen werd (nogmaals en dit keer definitief) de Oder-Neissegrens gegarandeerd. Op 3 oktober 1990 trad de DDR tot de Bondsrepubliek toe.

Ook nu waren er gemengde reacties in andere Europese landen; het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk hadden hun reserves, die samen te vatten zijn in de veel geciteerde uitspraak van de Franse schrijver François Mauriac: 'Ik houd zoveel van Duitsland, dat ik blij ben dat er nu twee Duitslanden zijn om van te houden". Aan de ene kant werd om humanitaire redenen het opruimen van de Berlijnse Muur en het IJzeren Gordijn toegejuicht, aan de andere kant was men de gevolgen voor de Europese geschiedenis en machtsverhoudingen van na 1871 (toen het Duitse Keizerrijk werd opgericht) van een verenigd Duitsland nog niet vergeten.

Uit een onderzoek van het Leipziger Institut für Marktforschung, naar aanleiding van het feit dat de Muur 20 jaar eerder gevallen was, bleek, dat er in 2011 bij 12,5% van de Duitsers nostalgie ( ostalgie) naar het leven voor de val van de Muur was.

Inwoneraantal dateert uit het jaar 1990

# data[].attributes.attachment_link.description
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie Door de Duitse hereniging van 1990 tot één Duitsland werd een einde gemaakt aan de periode van verdeeldheid tussen de voormalige Duitse Democratische Republiek ( Oost-Duitsland) en Bondsrepubliek Duitsland ( West-Duitsland). Na de omwenteling van november 1989 () in de DDR viel de enige bestaansreden voor dit land weg, en werd de hereniging voorbereid.