# data[].attributes.body
Fake news i hejt

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przypomnijmy, że nauczyciel bibliotekarz formę pracy zdalnej powinien skonsultować z dyrektorem i nie oznacza ona automatycznie konieczności prowadzenia zajęć online. Szczegółowe kwestie formalne omówił tutaj nasz prawnik.

Jednocześnie zapraszamy do poprzednich części naszego poradnika:

Najbardziej aktualne tematy i potrzeby

Zgodnie z założeniem naszego...

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak pracować zdalnie? Cz. 4. Fake news i hejt

# data[].attributes.attachment_link.description
Przypomnijmy, że nauczyciel bibliotekarz formę pracy zdalnej powinien skonsultować z dyrektorem i nie oznacza ona automatycznie konieczności prowadzenia zajęć online. Szczegółowe kwestie formalne omówił tutaj nasz prawnik. Jednocześnie zapraszamy do poprzednich części naszego poradnika: Zgodnie z założeniem naszego...

# data[].attributes.body
Kursy e-learningowe bibliotek pedagogicznych. Kursy i szkolenia na czas pracy zdalnej

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przypomnijmy, że nauczyciel bibliotekarz, który nie podejmie pracy zdalnej, otrzyma jedynie wynagrodzenie zasadnicze. Formę pracy zdalnej należy skonsultować z dyrektorem i nie oznacza ona automatycznie konieczności prowadzenia zajęć online. Może być to np. samokształcenie za pomocą opisanych poniżej kursów. Szczegółowe kwestie formalne omówił tutaj nasz prawnik.

Jednocześnie zapraszamy do poprzednich części naszego poradnika:

Przypominamy także, że tutaj znajduje się baza ponad 100 narzędzi TIK (technologie informacyjno-komunikacyjne) do wykorzystania w edukacji wraz z opisami i ocenami użytkowników.

Biblioteki pedagogiczne, wspierając nauczycieli bibliotekarzy w kształceniu i doskonaleniu zawodowym, poszerzają z dużym powodzeniem własną ofertę szkoleniową, proponując nowoczesną formę kształcenia on-line. Nauczanie na odległość to możliwość ukończenia kursów i szkoleń, dostosowując czas i miejsce nauki do indywidualnych potrzeb.

Kursy e-learningowe realizowane przez biblioteki pedagogiczne na platformie Moodle są dostępne bezpłatnie dla wszystkich nauczycieli zainteresowanych pogłębianiem wiedzy i zdobywaniem nowych umiejętności. Dostęp do szkoleń uzyskuje się po utworzeniu konta na platformie, samodzielnym zapisaniu się na kurs bądź po otrzymaniu klucza dostępu od prowadzącego. W zależności od wymagań i regulaminu poszczególnych bibliotek, po zaliczeniu zadań czy testów, uczestnicy szkoleń otrzymują bezpłatne potwierdzenie ich ukończenia.

Polecamy nauczycielom bibliotekarzom platformy e-learningowe Moodle bibliotek pedagogicznych, wspierających szkoły i placówki oświatowe w realizacji zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, w tym również w zakresie wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnej.

Kursy e-learningowe Biblioteki Pedagogicznej w Ciechanowie, realizowane na platformie Moodle mają układ tematyczny, co sprawia, że uczestnicy mogą wielokrotnie powracać do zamieszczonych plików tekstowych i materiałów szkoleniowych. W stałej ofercie biblioteki znajdują się m.in. kursy z zakresu organizacji i funkcjonowania bibliotek szkolnych, gromadzenia, ewidencji, opracowania czy selekcji zbiorów jak również kursy z zakresu wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnej (m.in. Canva, Biteable, EdPuzzle, Lino, Tagxedo), adresowane do nauczycieli, bibliotekarzy, studentów. Uczniowie mogą skorzystać ze szkoleń poświęconych doradztwu zawodowemu, poszerzyć wiadomości z zakresu udzielania pierwszej pomocy.

Zaprasza na stronę Bibliotecznego Centrum Zdalnej Edukacji, oferując bardzo bogatą ofertę szkoleniową, wiele ciekawych narzędzi wspomagających pracę nauczycieli w wykorzystaniu technologii informacyjno-komunikacyjnej. Biblioteka systematycznie ogłasza zapisy na kursy e-learningowe poświęcone m.in. tworzeniu i udostępnianiu elektronicznych książeczek, komiksów, elektronicznych plakatów, prezentacji online, krzyżówek czy dokumentów dźwiękowych. Zachęcamy nauczycieli do śledzenia oferty regularnie ogłaszanych terminów kursów online w Bibliotecznym Centrum Zdalnej Edukacji.

Oferuje ciekawe kursy on-line z zakresu obsługi wybranych narzędzi TIK (m.in. ToonyTool, JigsawPlanet, Photo Editor, Voki, Quizizz), przydatnych w pracy pedagogicznej oraz działaniach na rzecz promocji szkół i bibliotek. Osoby zainteresowane udziałem w szkoleniach, po założeniu konta na platformie edukacyjnej bytomskiej filii PBW w Katowicach mogą samodzielnie zapisać się na często ogłaszane, wybrane przez siebie kursy. Ich pełen wykaz znajduje się na stronie https://bytom.pbw.katowice.pl/moodle/.

Platforma Zdalnej Edukacji Biblioteki Pedagogicznej w Chełmie proponuje w stałym dostępie bezpłatne kursy e-learningowe dla wszystkich zainteresowanych pogłębianiem swojej wiedzy i zdobywaniem nowych umiejętności, szczególnie w zakresie wykorzystania nowoczesnych technologii w edukacji. Kursy poświęcone są m.in. interaktywnym materiałom dydaktycznym, prezentacjom multimedialnym (Kizoa, Sway), komiksom i książeczkom elektronicznym w programach Toon Doo i StoryBoard That, tworzeniom awatarów w programie Voki.

Platforma e-learningowa Biblioteki Pedagogicznej w Radomiu zawiera w stałej ofercie kursy z zakresu wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnej (m.in. Animoto, Pearltrees, ToonDoo, Padlet, Prezi), adresowane do nauczycieli i bibliotekarzy. Skorzystanie z nich wymaga wcześniejszego utworzenia konta w serwisie oraz podania jednorazowego klucza dostępu do kursu. Zapraszamy nauczycieli na stronę: https://bp-radom.moodle.org.pl/.

Zachęcamy wszystkich nauczycieli bibliotekarzy do korzystania z polecanych platform szkoleniowych w celu realizacji doskonalenia zawodowego, zdobycia bądź poszerzenia i utrwalenia wiedzy.

Bożena Lewandowska
Biblioteka Pedagogiczna w Ciechanowie
Zapraszamy do komentowania i oceniania powyższych kursów i szkoleń oraz polecania kolejnych.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak pracować zdalnie? Cz. 3. Kursy e-learningowe bibliotek pedagogicznych

# data[].attributes.attachment_link.description
Przypomnijmy, że nauczyciel bibliotekarz, który nie podejmie pracy zdalnej, otrzyma jedynie wynagrodzenie zasadnicze. Formę pracy zdalnej należy skonsultować z dyrektorem i nie oznacza ona automatycznie konieczności prowadzenia zajęć online. Może być to np. samokształcenie za pomocą opisanych poniżej kursów. Szczegółowe kwestie formalne omówił tutaj nasz prawnik.

# data[].attributes.body
Jak pracować zdalnie? Cz. 2. Biblioterapia. Poradnik dla nauczycieli bibliotekarzy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czytelników, którzy nie zapoznali się jeszcze z poprzednimi tekstami poświęconymi pracy zdalnej, zapraszamy do nadrobienia zaległości:

Przypominamy, że nauczyciel bibliotekarz, który nie podejmie pracy zdalnej, otrzyma jedynie wynagrodzenie zasadnicze. Formę pracy zdalnej należy skonsultować z dyrektorem i nie oznacza ona automatycznie konieczności prowadzenia zajęć online. Więcej o kwestiach formalnych piszemy tutaj. W poniższych artykułach Wanda Matras-Mastalerz i Lidia Ippoldt opisują m.in. sens i możliwość prowadzenia biblioterapii na odległość oraz wskazują internetowe źródła książek, wierszy, filmów, nagrań i innych materiałów.

Wyprzedzając komentarze czytelników, informujemy, że tematyka biblioterapeutyczna jest skierowana dla chętnych nauczycieli bibliotekarzy pracujących w szkołach, w których jest możliwość realizacji takich zajęć. Nie zachęcamy do forsowania zajęć online na siłę. Dlatego poniższe propozycje obejmują m.in. fakultatywne materiały do przesłania oraz materiały do samokształcenia.

Przypominamy też, że w naszym archiwum znajduje się ponad 100 gotowych scenariuszy zajęć poświęconych biblioterapii.

Ministerstwo opublikowało definicję:

Biblioterapia - to zamierzone oddziaływanie poprzez czytanie, słuchanie lub oglądanie odpowiednio dobranych książek, fragmentów utworów, oglądanie i słuchanie adaptacji utworów literackich. Terapia ma na celu kształtowanie właściwych postaw, pracy nad sobą, samoakceptacji, przyczynia się do uświadomienia dziecku trudnych sytuacji i uczy reakcji na nie, daje szansę nabrania wiary w siebie, wpływa pozytywnie na emocjonalne stany. Rozwija osobowość poprzez prezentowanie literackich wzorców osobowych godnych naśladowania. Wzbogaca wiedzę, język, wyobraźnię, zdolność rozumienia pojęć moralnych i rozwój uczuć.

Już Henryk Sienkiewicz pisał, że „Gdy ktoś się zaczyta, to albo się czegoś nauczy, albo zapomni o tym co mu dolega, albo się ubawi, albo zaśnie - w każdym przypadku skorzysta" ¹. W środowisku bibliotekarzy nie trzeba nikogo przekonywać do samego aktu czytania; wszyscy wiemy, że książka jest wartością. Pojawia się pytanie, jak umiejętnie wykorzystywać to narzędzie w edukacji, wychowaniu i terapii w pracy na odległość? Biblioterapia to proces dynamicznego oddziaływania zachodzącego pomiędzy osobowością czytelnika a literaturą. Za podstawowy cel biblioterapii uznaje się wsparcie, „umacnianie" odbiorcy poprzez ukierunkowane czytanie. W procesie tym istotną rolę odgrywa pośrednik, bibliotekarz, psycholog, biblioterapeuta, korzystający z metod wypracowanych przez psychoterapię, ale skupiający się głównie na doborze i wykorzystaniu odpowiedniej literatury w pracy z czytelnikiem. Biblioterapia to nie tylko czytanie tekstu, ale także różnorodne metody i formy pracy z nim w celu wspierania rozwoju i osiągania lepszej jakości życia. Konieczność dostosowania odpowiednich form biblioterapii do indywidualnych potrzeb jej odbiorców, powoduje nieodzowność stałej ich modyfikacji. Oczywiście, należy pamiętać, że nie istnieją recepty uniwersalne, odpowiednie dla wszystkich, jednak potencjał tkwiący w literaturze może stać się skutecznym środkiem terapeutycznym.

W okresie walki z epidemią koronawirusa szczególnego znaczenia nabierają materiały dostępne w sieci. Podzieliłam je tutaj na kilka grup. Każdego dnia pojawiają się nowe propozycje i warto z nich korzystać.

1. Książki w formacie pdf, bajki terapeutyczne, opowiadania, picturebooki, poradniki, które pomagają dzieciom wyjaśnić, czym jest epidemia koronawirusa i jak należy się w związku z nią zachowywać.

to zupełnie darmowa książka dla dzieci w formacie pdf. Agnieszka Frączek, Ewa Podleś, Wydawnictwo Olesiejuk. Książka powstała przy współpracy lekarzy i psychologów.
Ze wstępu: „Drodzy Czytelnicy, książka, którą macie przed sobą, powstała z potrzeby serca i chęci pomocy. Sytuację związaną z pandemią koronawirusa trudno zrozumieć - często górę biorą strach i panika. Mamy nadzieję, że ta publikacja pozwoli Wam i przede wszystkim Waszym dzieciom zrozumieć, co tak naprawdę się stało, czym jest epidemia, co to jest koronawirus i jak się go wystrzegać".

Bajka Jeżyk Bartek zostaje w domu napisana przez psycholożkę i nauczycielkę języka polskiego Martę Mytko. Bajka wyjaśnia przedszkolakom, dlaczego w najbliższym czasie muszą zostać w domu i podpowiada sposoby spędzania wolnego czasu.

Bajka o złym królu wirusie i dobrej kwarantannie napisana przez psycholożkę, Dorotę Bródkę. Dostępna jako ebook w formacie PDF i w formie audiobooka.

Zgrywisia, zaklęcie i zabawa w śpiewanego. Opowieść na czas zarazy. Bajka autorstwa Marii Maruszczyk, psycholożki i bajkoterapeutki. Wersja do poczytania i do posłuchania znajduje się tutaj.

Bajki terapeutyczne napisane przez biblioterapeutkę dr Lidię Ippoldt z Biblioteki Pedagogicznej w Skawinie: O krainie Pollandi, która nie dała się koronostworkowirusowi, O tym jak Kornelka z krainy Pollandi pokochała książki, O tym, jak Marcelek z krainy Pollandi obronił dom przed koronostworkami, O Maksie i jego cioci Kwarantannie z krainy Pollandi, O Wielkiej Orkiestrze Antykoronowirusowej Pomocy z krainy Pollandi, O Maksie i jego cioci Kwarantannie z Krainy Pollandi.
Dostępne są tutaj.

Na trudny czas Wirusobajka. Autorka Anna Jaworska, czytają Justyna Siepietowska i Helena Jarzyńska (Radio Poznań). Audiobook dostępny tutaj.

2. Filmy i programy edukacyjne. Każdego dnia powstają nowe, więc warto śledzić propozycje w sieci na bieżąco.

Filmy Edusie. Co to jest koronawirus? Pomysł i realizacja: Pracownia Za Piecem - Milena Muzyczuk, Ryszard Muzyczuk Wsparcie merytoryczne: www.lekarzedlaprzedszkolakow.pl

Animacja o koronawirusie autorstwa Anny Kaczor.

Studio Dinksy przygotowało filmik edukacyjny wyjaśniający dzieciom i dorosłym pojęcia związane z koronawirusem (pandemia, kwarantanna itd.). Do filmu powstają scenariusze pracy z dziećmi na temat koronawirusa.

3. Wybór wierszy i piosenek poświęconych tematyce profilaktyki i promocji zdrowia.
Wiersz Artura Barcisia o koronawirusie
Piosenka Koronawirus niech tylko miłość będzie zaraźliwa Magdaleny Beredy

4. Blogi.

5. Strony bibliotek pedagogicznych.

6. Wirtualne festiwale literackie.

Stowarzyszenie Unia Literacka przygotowało niezwykłą akcję: UL z książkami, czyli wyjątkowy wirtualny festiwal literacki. Codziennie o 18 literatki i literaci czytają i rozmawiają - w tygodniu dla młodzieży i dorosłych, a w weekendy dla młodszych czytelników. Wszystkie nagrania dostępne są na stronie Unia Literacka.

Piątek 3.04 - Olga Tokarczuk
Przeczyta stare opowiadanie, sprzed 22 lat, zatytułowane „Próba generalna". Dziwnym trafem ten krótki tekst stał się dziś bardzo aktualny.

Sobota 4.04 - Grzegorz Kasdepke
Przeczyta opowiadania z dopiero co wydanej książki Nutka. Najbardziej muzykalna pszczoła świata.

Niedziela 5.04 - Joanna Olech
Pokaże najfajniejsze książki dla dzieci i młodzieży (0-14 lat) z minionych dwóch-trzech lat, ulubionych przez siebie autorów.

7. Webinaria.

Pojawia się ich w sieci coraz więcej, ja zapraszam na swoje webinaria nagrane z Centrum Literatury Dziecięcej w Oświęcimiu.
Czytanie pomaga. Literatura jako narzędzie terapeutyczne. Kto czyta rozumie. Literatura jako narzędzie terapeutyczne, edukacyjne i wychowawcze
8. Szkolenia online z zakresu biblioterapii.

Wiele instytucji ma je w swoim repertuarze, ja zachęcam do zajrzenia na stronę Niepublicznej Placówki Doskonalenia Nauczycieli Perfectus

9. Strona i profile na facebooku Polskiego Towarzystwa Biblioterapeutycznego oraz Kół terenowych.

http://biblioterapiatow.pl/
https://www.facebook.com/biblioterapiatow/
https://www.facebook.com/Biblioterapeuci
https://www.facebook.com/Polskie.Towarzystwo.Biblioterapeutyczne.Poznan/
https://www.facebook.com/PTBkololodzkie/
https://www.facebook.com/Polskie-Towarzystwo-Biblioterapeutyczne-Ko&#322;o-S&#261;deckie
https://www.facebook.com/Polskie-Towarzystwo-Biblioterapeutyczne
https://pedagogiczna.pl/pracownia-biblioterapii-opole/

Początkowo zdrowie było definiowane jako „brak choroby" i uciążliwych objawów somatycznych. Ale już w Konstytucji Światowej Organizacji Zdrowia zwrócono uwagę na wielowymiarowość zdrowia i podkreślono znaczenie odczuć subiektywnych: „zdrowie jest stanem pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego, społecznego, a nie wyłącznie brakiem choroby czy kalectwa". Współcześni badacze uwzględniają najczęściej dwa główne wymiary zdrowia - medyczny i społeczny. Podejście medyczne obejmuje pozytywne i negatywne wskaźniki zdrowotne, tj. brak lub występowanie choroby (Szczeklik 2003). W aspekcie społecznym zdrowia upatruje się w zdolności do podejmowania oraz pełnienia ról społecznych możliwych w sytuacji, w której dana jednostka się znajduje (Borecka 1998). Poczuciu dobrostanu sprzyja „psychiczna sprężystość" nazywana rezyliencją czyli umiejętność dostosowywania się do zmieniających warunków, adaptacja w stosunku do otoczenia, zdolność do odzyskiwania utraconych lub osłabionych sił i odporność na działanie szkodliwych czynników. W edukacji zdrowotnej kładzie się nacisk nie tylko na przekaz informacji, ale również na wypracowanie umiejętności i postaw prozdrowotnych. Mają one pomagać w kształtowaniu kompetencji osobowościowych i społecznych, służyć dobremu samopoczuciu jednostki, pozwalać zaadoptować się do wyzwań i zadań, które stawia codzienne życie. Modele edukacji zdrowotnej ulegały wyraźnej ewolucji. Odpowiednio dobrana literatura do działań na rzecz umacniania zdrowia psychicznego i fizycznego może pomagać w odkrywaniu, które wybory, decyzje wspierają rozwój i sprzyjają osiąganiu lepszej jakości życia, a które działania wyraźnie zdrowiu szkodzą.

Każde dzieło zostaje dopełnione w procesie recepcji. Czytelnik odbiera literaturę subiektywnie, odnosząc treść do osobistych przeżyć. J. Trzynadlowski w artykule Biblioterapia - złudzenia i nadzieje napisał: „w pojęciu biblioterapii SŁOWO zdolne jest leczyć duszę i pomóc w leczeniu ciała. Chodzi tu o głębsze oddziaływanie psychologiczne słowa i tekstu, i to w określonych kierunkach oraz skutkach częściowo przynajmniej zamierzonych" (1990). Literatura to zaszyfrowany w symbolach tekstu obraz świata wewnętrznego i zewnętrznego. Świat wykreowany w lekturze jest uniwersalny, czytelnik może odnieść go do osobistych doświadczeń, odkrywać zbieżność między własnym życiem a kreacją utworu. W tym znaczeniu akt lektury to kontakt z wartościami, służący pogłębianiu wiedzy, przeżyciom estetycznym, terapeutycznym i funkcjom wychowawczym. Jak trafnie określił argentyński psychiatra Jorge Bucay propagujący wykorzystywanie opowieści w pracy z pacjentami: „bajki, przypowieści, opowiadania, anegdoty mogą być sto razy łatwiej zapamiętane niż tysiąc teoretycznych tłumaczeń, interpretacji psychoanalitycznych czy dokładnych opracowań" (2013). Proces asymilacji wartości, jakie niosą ze sobą lektury, zarówno w trakcie działań biblioterapeutycznych, jak też czytelnictwa „standardowego", przebiega w sposób zbliżony, jednak odbiór tekstu zawsze jest indywidualny, zależny od jednostkowych upodobań, wrażliwości i wiedzy czytelnika (Fedorowicz 2002).

Janusz Dunin w monografii Pismo zmienia świat. Czytanie. Lektura. Czytelnictwo napisał, że „do wartości terapeutycznej książki trzeba przekonywać jedynie tych, którzy nie zetknęli się z biblioterapią osobiście, ani nie poznali możliwości, jakie ona stwarza" (1998). Zaprezentowany artykuł stanowił próbę ukazania możliwości wykorzystania literatury w procesie „umacniania" czytelników oraz narzędzi, które mogą nam posłużyć w promocji wartościowych książek. Obcowanie z dziełem literackim może mieć właściwości terapeutycznie wtedy, gdy pomiędzy utworem a odbiorcą zajdą relacje opierające się na trzech zasadniczych funkcjach: sprawiającej przyjemność, łagodzącej napięcie psychiczne oraz prowadzącej do rozwoju (przemiany). Książki mogą stanowić remedium na indywidualne problemy emocjonalne i prowadzić do pozytywnego przewartościowania negatywnych doświadczeń poprzez dostarczanie wzorców osobowych oraz treściowych matryc do interpretacji. Odpowiednio dobrany tekst działa niczym katalizator, „pokazuje" czytelnikowi problem, a w finale prowadzi do etapu przemiany. Pojawiające się przeżycie emocjonalne oraz towarzyszące mu odreagowanie psychicznych napięć i blokad wzmacnia postawę afirmatywną wobec życia i innych ludzi oraz umożliwia kompensację niezaspokojonych potrzeb. Warto pomagać czytelnikom w poszukiwaniach ciekawych i warościowych lektur, dzięki którym „rozsmakują" się w czytaniu, co niewątpliwie umocni dobre samopoczucie i skutecznie zregeneruje zasoby osobiste nadwyrężone w tym trudnym dla nas wszystkich czasie ².

Dr Wanda Matras-Mastalerz
Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie
Polskie Towarzystwo Biblioterapeutyczne

1. O książce: myśli, wiersze, aforyzmy, wybór i oprac. Jan Kropiwnicki, Wydawnictwo Nauczycielskie, Jelenia Góra 1992, s. 29.

2. W artykule wykorzystałam fragmenty tekstu własnego autorstwa: Biblioterapia w procesie umacniania zdrowia psychicznego i fizycznego czytelników, „Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne" 2016 nr 27, s. 91-118.

Bibliografia

Wiktor Czernianin, Halina Czernianin, Kiriakos Chatzipentidis, 2017, Podstawy współczesnej biblioterapii, Wrocław; (dostępna wersja pdf)

Bauszt-Sontag A., 2013, Literatura w terapii dzieci, Katowice; (dostępna wersja pdf)

Borecka I., 2008, Biblioterapia formą terapii pedagogicznej, Wałbrzych.

Cyrklaff M. J., 2014, Biblioterapia w edukacji z zakresu profilaktyki uzależnień i promocji zdrowia, Toruń.

Dymel-Trzebiatowska H., 2014, W poszukiwaniu odrobiny pocieszenia. Biblioterapeutyczny potencjał utworów Astrid Lindgren z perspektywy narratologii i psychoanalizy literackiej, Gdańsk.

Molicka M., 2011, Biblioterapia i bajkoterapia. Rola literatury w procesie zmiany rozumienia świata społecznego i siebie, Poznań.

Szczeklik A., 2003, Katharsis. O uzdrowicielskiej mocy natury i sztuki, Kraków.

Obecna sytuacja okazała się tak trudna, że wszyscy potrzebujemy w niej wsparcia. Ograniczenia, które zostały wymuszone pandemią koronawirusa, sprawiają, że czujemy strach, zagrożenie, głównie zaś poszukujemy informacji, wsparcia ze strony bliskich, więzi. Oczekują tego dorośli i dzieci, którym potrzebne jest szczególne wsparcie psychiczne. Jedną z jego form może być biblioterapia. Właściwie dobrany tekst literacki może przede wszystkim pomóc dziecku zrozumieć tę trudną sytuację, odnaleźć się w niej, wpłynąć pozytywnie na stan emocjonalny. Pragnę się z Państwem podzielić kilkoma pomysłami wykorzystania elementów biblioterapii w pracy online z dzieckiem w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Można to zrobić dzięki dostępnym w różnych źródłach online tekstom i scenariuszom. Część z nich jest już gotowa, inne są łatwe do zmodyfikowania tak, by można było pracować z uczniem „jeden na jeden".

Teksty do bajko- czy biblioterapii znajdą Państwo np. na stronie Biblioteki Pedagogicznej w Skawinie, w zakładce Centrum Literatury Terapeutycznej. Dostępnych jest 5 tomików bajek terapeutycznych o różnej tematyce.

Do pobrania są bajki dla dzieci, które przeżywają lęki, mają negatywne nastawienie do niektórych zadań, źle znoszą porażki, nie dbają o ład i porządek w swoim otoczeniu, kłamią, czy zbyt często wykorzystują multimedia. Tak więc, to tematy teraz szczególnie potrzebne i aktualne. Znajdziecie Państwo też w tych zbiorkach teksty relaksacyjne dla dzieci złych czy zmęczonych. Jeden ze zbiorków pt. Bajkowe sposoby na dziecięce słabostki jest w postaci audiobooka, który - jak się okazuje - jest w tym okresie najłatwiejszą formą przekazu tekstu. Tu nauczyciel znajdzie np. bajki o szacunku, lenistwie czy kłamstwie - zagadnieniach szczególnie ważnych dla dziecka z zachwianym poczuciem bezpieczeństwa lub aktywności.

Teksty terapeutyczne można też pobrać ze stron innych bibliotek, szczególnie zaangażowanych w propagowanie biblioterapii w Polsce. Z pewnością należy do nich Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, na której stronie znajdą Państwo szereg bajek relaksacyjnych, ale i bajkę o niepowodzeniach szkolnych, lęku przed samodzielnością, czy o sposobach przezwyciężania strachu. To teksty wartościowe i bardzo teraz potrzebne, a równocześnie ułatwiające nauczycielowi wykorzystanie elementów biblioterapii w zdalnym nauczaniu.
Po bajki można też sięgnąć tutaj.

Szczególnie cenne będą teksty pomocne dziecku w zrozumieniu tej konkretnej, trudnej sytuacji. Cały cykl takich bajek jest dostępny do pobrania za pośrednictwem wyżej wymienionej zakładki Biblioteki Pedagogicznej w Skawinie, ale i na stronie www.poznan.wyborcza.pl/poznan/7.36001,25811148.koronawirus-w-wersji-dla-dzieci-bajka-o-zlym-krolu-korona-wirusie.html i https://parenting.pl/artur-barcis-napisal-wiersz-dla-dzieci-o-koronawirusie-wyjasnil-dlaczego-powinnismy-zostac-w-domu.

Można też skorzystać z gotowych scenariuszy. Takie od dawna zamieszczane są w kwartalniku Polskiego Towarzystwa Biblioterapeutycznego „Biblioterapeucie". Wersja online jego numerów do roku 2015 na stronie PTB (może być pomocna tym, którzy szukają pomysłów na wykorzystanie tekstów. Oczywiście będzie to wymagało często dodatkowych przeróbek zadań dla ucznia, na wersję możliwą do realizacji zdalnie, ale jest to z pewnością zależne od inwencji nauczycieli, a tej im nie brakuje.

Przykładem scenariusza dostosowanego do obecnych warunków nauczania jest zamieszczony w zakładce Centrum Literatury Terapeutycznej Biblioteki Pedagogicznej w Skawinie. Stanowi on całość z wcześniej umieszczoną tam bajką pt. „O krainie Pollandi, która nie dała się koronostworkowirusowi". Są tam gotowe karty pracy, ale też pozostawiona możliwość własnych pomysłów nauczyciela, czyli tego, czego teraz się od niego wymaga.

Lidia Ippoldt
Biblioteka Pedagogiczna w Skawinie
Polskie Towarzystwo Biblioterapeutyczne

Bibliografia

Zabawa K., 2013, Rozpoczęta opowieść. Polska literatura dziecięca po 1989 roku wobec kultury współczesnej, Kraków.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak pracować zdalnie? Cz. 2. Biblioterapia

# data[].attributes.attachment_link.description
Czytelników, którzy nie zapoznali się jeszcze z poprzednimi tekstami poświęconymi pracy zdalnej, zapraszamy do nadrobienia zaległości: Przypominamy, że nauczyciel bibliotekarz, który nie podejmie pracy zdalnej, otrzyma jedynie wynagrodzenie zasadnicze. Formę pracy zdalnej należy skonsultować z dyrektorem i nie oznacza ona automatycznie konieczności prowadzenia zajęć online. Więcej o kwestiach formalnych piszemy tutaj.

# data[].attributes.body
Poradnik dla nauczycieli bibliotekarzy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Obawiam się, że...

Na naszym forum, na facebooku oraz w mailach pojawiło się wiele wątpliwości, czy i ewentualnie jak nauczyciel bibliotekarz może pracować zdalnie, czy nie będzie to dodatkowe obciążenie dla (i tak już przytłoczonych materiałem) uczniów i rodziców oraz czy ktoś takiej pracy w ogóle oczekuje.

Dla siebie i dla innych

Teraz już wiemy, że jest ona konieczna, by otrzymać pełne wynagrodzenie. Zresztą pomijając kwestie płacowe, bliski jest nam pogląd, że w tym trudnym czasie każdy powinien robić to, co leży w jego obowiązkach. Zarówno dla innych, jak i dla swojej kondycji psychicznej, oderwania od informacyjnego szumu, realizacji pragnienia bycia potrzebnym.

Praca z Biblioteką w Szkole

Dlatego przez cały okres, w którym szkoły pozostaną zamknięte, będziemy publikować propozycje pracy zdalnej wraz z konkretnymi materiałami. Tym samym chcemy zaprosić czytelników do pracy w oparciu o ten plan. Z uwagi na słuszne obawy przed możliwym przytłoczeniem uczniów materiałem, przeważać w nim będą propozycje niewymagające prowadzenia zajęć online. W dużym skrócie, skupimy się na tym, na co z reguły brakuje czasu podczas „zwykłego" roku szkolnego, czyli:

dokształcaniu się;

warsztacie i organizacji pracy, porządkowaniu biblioteki;

przygotowaniu się na czas po pandemii (planowaniu, przygotowywaniu zajęć);

wspomaganiu szkoły i dyrekcji w zadaniach, które czekają szkołę;

merytorycznym wspieraniu uczniów i ich rodziców w czasie pandemii;

wspieraniu czytelnictwa w domach;

proponowaniu chętnym uczniom zajęć dodatkowych związanych z książką.

Propozycje prosimy traktować jako pole do wyboru, a nie listę zadań do realizacji, ponieważ pojawi się ich zbyt dużo. Będą dostosowane do różnych poziomów edukacyjnych oraz stopnia zaangażowania uczniów w życie biblioteki.

Najpierw konsultacja z dyrekcją

Należy zaznaczyć bardzo ważną kwestię. Jak wyjaśnia we wspomnianym artykule nasz prawnik, ocena przydatności zadań zdalnych podlega dyrekcji szkoły. Dyrektor może narzucić zadania, zaakceptować propozycje nauczyciela lub w ogóle zakwestionować sens takiej pracy. Od niego zależy też stopień sformalizowania planu - czy wystarczy ogólne omówienie np. w mailach, czy będzie wymagał (np. realizując wymagania organu prowadzącego) bardziej sformalizowanego dokumentu. Tak czy inaczej, przed podjęciem pracy zdalnej należy skonsultować ją z dyrektorem i warto wówczas mieć swoją propozycję, ponieważ:

jeżeli dyrektor będzie chciał zlecić jakiekolwiek zadania, nie mając na to pomysłu, lepiej zaproponować mu coś faktycznie przydatnego bibliotece;

jeżeli dyrektor stwierdzi, że taka praca nauczyciela bibliotekarza nie ma sensu, dobrymi propozycjami można go przekonać do zmiany zdania.

Poniżej znajdują się pierwsze propozycje, stanowiące zarys całego planu. Kolejne będziemy publikować na bieżąco. Do każdej formy pracy proponujemy konkretne materiały z naszego archiwum. Oczywiście można także skorzystać z innych materiałów, które łatwo wyszukać tutaj lub zlokalizować według indeksu tematycznego.

Na czas zamknięcia szkół jednym z zadań biblioteki powinno być wskazanie uczniom zastępstwa: gdzie mogą znaleźć darmowe książki, szczególnie lektury. Tutaj zbieramy na bieżąco biblioteki cyfrowe i inne źródła darmowych (lub prawie darmowych) ebooków. Zachęcamy do opublikowania listy na facebooku, na stronie biblioteki itp.

Bożena Boryczka, redaktorka naszego kwartalnika „Biblioteka - Centrum Informacji", zebrała ponad 100 narzędzi TIK (technologii informacyjno-komunikacyjnej) wspierających edukację, czyli przydatnych stron, aplikacji i programów. Wiele z nich można wykorzystać do pracy zdalnej. Część ma podpięte gotowe scenariusze zajęć lub poradniki. Przydadzą się zarówno nauczycielom, jak i uczniom, więc zachęcamy do podzielenia się bazą w ramach wspierania pracy dydaktycznej grona pedagogicznego.

Psychologowie coraz częściej poruszają kwestię wpływu emocjonalnego pandemii i izolacji na uczniów, którzy pozornie mogą nie okazywać przejęcia sytuacją, jednak - przyzwyczajeni do zużywania znacznie większej ilości energii oraz codziennych spotkań z rówieśnikami - z czasem będą coraz bardziej przytłoczeni sytuacją. Jest to szeroko omawiany problem w kontekście Włoch, gdzie kwarantanna trwa dłużej. Mniejsze dzieci absorbują strach oraz napięcia dorosłych. Mogą nie rozumieć problemu, jednocześnie dostrzegając znacznie więcej niż nam się wydaje. Choć teraz publicznie o tym się nie mówi, w przyszłości z tym stresem, strachem i samotnością trzeba będzie sobie poradzić.

Poniższe scenariusze z uwagi na ich zespołowy charakter nie są przeznaczone do realizacji online. To propozycje do przygotowania dla uczniów na czas po pandemii. Stanowią jedynie wybór z bazy około 100 biblioterapeutycznych scenariuszy zajęć, które zgromadziliśmy tutaj.

Scenariusz poruszający tematykę śmierci na podstawie bardzo popularnej wśród młodzieży książki Johna Greena Gwiazd naszych wina.

Scenariusz zajęć biblioterapeutycznych poświęconych zmaganiu się z chorobą, także na podstawie książki Gwiazd naszych wina.

Scenariusz zajęć do przeprowadzenia w klasach I-III szkoły podstawowej, który pomoże wzmocnić pozytywne myślenie oraz wiarę w siebie, a także nazwać trudne emocje.

Dzieci potrafią przeżywać różne emocje, często są one trudne do zrozumienia i przepracowania. Scenariusz zajęć dla uczniów klas IV SP pomaga w nazwaniu stanów uczuć, objaśnieniu i wskazaniu sposobów radzenie sobie z nimi.

Scenariusz zajęć dla najmłodszych mających na celu uświadomienie, czym jest radość, a czym smutek, i poznanie sposobów radzenia sobie z emocjami. Jako pomoc wykorzystano książkę Pan Radosny Rogera Hargreavesa.

Scenariusz zajęć biblioterapeutycznych dla starszych klas szkoły podstawowej poświęcony odwadze i roli oswajania strachu w życiu. Różne aspekty lęku i strachu zostają zaprezentowane na przykładzie postaci Bojaczka z książki Katarzyny Zychli.

Samoakceptacja, umiejętność pozytywnego myślenia o sobie i otwartego mówienia o swoich mocnych stronach nie zawsze są proste. Jak znaleźć słowa, które dodadzą skrzydeł i pomogą wysoko latać? Jak nie poddać się stereotypom i być sobą? Scenariusz do przeprowadzenia w bibliotece lub sali lekcyjnej wśród młodzieży w wieku 13-15 lat.

Jak radzić sobie z lękiem i poczuciem strachu? Czy jest to możliwe? Licho nie śpi czy jest uśpione? Na te i inne pytania warto szukać odpowiedzi, a na pewno warto wykorzystać pomysłowy scenariusz zajęć dla młodzieży w wieku 14-17 lat.

Scenariusz zajęć biblioterapeutycznych na temat samoakceptacji i akceptacji własnych emocji w okresie dojrzewania. Jako pomoc wykorzystano picturebook Anny Höglund O tym można rozmawiać tylko z królikami.

Nawet pandemia nie uchroni bibliotek przed kolejną edycją akcji podręcznikowej. Proponujemy zestaw praktycznych materiałów, omawiających wszystkie aspekty szkolnego obiegu podręczników - omówienie przepisów, dobre praktyki. W ramach samokształcenia i usprawnienia funkcjonowania tego elementu pracy szkoły. Wszystkie materiały dotyczące darmowych podręczników są dostępne tutaj.

Obszerne omówienie kwestii zamawiania podręczników: rodzaje podręczników, procedura, podręczniki uzupełniające, sytuacje szczególne.

W artykule omówiono zagadnienia: zasady ewidencji podręczników, segregowanie podręczników, weryfikacja liczby egzemplarzy, zbiory niepodlegające ewidencji, gratisy dla nauczycieli.

Wszystko o procedurze udostępniania i rozliczania podręczników: wydawanie, informacja dla uczniów i rodziców, współpraca z nauczycielami podczas udostępniania, rozliczenia pod koniec roku szkolnego.

Ostatni etap pracy z podręcznikami: selekcja i ubytkowanie. W artykule m.in.: odpisy nieaktualnych podręczników, skontrum a podręczniki, protokoły selekcji. Czy dyrekcja może się nie zgodzić na odpisy nieaktualnych podręczników?

Warto rozważyć zastosowanie podejścia wielu firm (tych, które mają jeszcze bezpieczną sytuację) i poświęcić obecny czas na jeszcze lepsze przygotowanie się do pracy w przyszłości, czyli w nowym roku szkolnym. Będziemy jeszcze proponować wiele materiałów dotyczących samokształcenia i warsztatu pracy, a ich pełny wykaz znajduje się tutaj. Poniżej pierwsze propozycje:

Jak powinien wyglądać dobry plan pracy biblioteki szkolnej? Niestety nie ma na to jednego schematu, który zagwarantuje sukces, istnieją jednak pewne cechy dobrego planu, które ułatwią jego wdrożenie i realizację. Dobrze napisany plan pracy może znacząco podnieść rangę i prestiż biblioteki. O czym należy pamiętać?

Kilka rad na początek roku szkolnego dla młodych (stażem) bibliotekarzy szkolnych. Wśród nich m.in.: od czego zacząć, zadania nauczyciela bibliotekarza, zastępstwa, wypożyczanie, plan pracy.

Porządkowanie katalogu komputerowego, wpisywanie księgozbioru do bazy danych i usuwanie z katalogów opisów książek wycofanych z księgozbioru biblioteki to zadania, na które rzadko jest czas podczas natłoku codziennych zajęć.

Tutaj znajduje się dodatek poświęcony programom bibliotecznym i komputeryzacji bibliotek.

Tutaj zebraliśmy artykuły dotyczące komputeryzacji.

Praca zdalna to idealna okazja do analizy rynku wydawniczego w poszukiwaniu ciekawych nowości, braków w księgozbiorze, trendów wśród czytelników i porównania ofert księgarń. Po wznowieniu zajęć zostanie niewiele czasu choćby na wybór i zamówienie nagród dla uczniów, czym zajmuje się znaczna część nauczycieli bibliotekarzy.

Wiele praktycznych wskazówek, list rekomendacji i opinii nauczycieli bibliotekarzy dotyczących zakupu można znaleźć w publikowanych przez nas dodatkach „Jak kupować książki", które dostępne są tutaj.

Znajdują się tam także wykazy serwisów internetowych, blogów oraz vlogów z rekomendacjami.

Natomiast tutaj opublikowaliśmy ponad 400 mini recenzji z działu „przegląd książek" miesięcznika „Biblioteka w Szkole".

Wielu dyrektorów z pewnością doceni wsparcie szkoły w postaci wcześniejszego przygotowanie scenariuszy imprez szkolnych, uroczystości i rocznic.

Poniżej wybraliśmy kilka konkretnych propozycji. Wkrótce przedstawimy kolejne, związane z innymi uroczystościami.

Humorystyczny scenariusz słowno-muzyczny z okazji rozpoczęcia roku szkolnego. Wykorzystuje dowcipy szkolne na temat pracy i lenistwa oraz scenki z zabawnych sytuacji w szkole.

Wesoły scenariusz z udziałem uczniów różnych klas. Inscenizacja przedstawia rozmowę dzieci o wspomnieniach z wakacji. W tekście wykorzystano poezję znanych autorów i autorek literatury dziecięcej.

Przewrotny scenariusz na Dzień Nauczyciela. W zabawny sposób ukazuje grono pedagogiczne od niecodziennej strony.

Scenariusz wierszowanego kabaretu na podstawie Dziadów Adama Mickiewicza. Udział biorą m.in.: Guślarz, Widmo, Kruki, Sowy, chór. Jako przerywniki zaproponowano parodie współczesnych reklam.

Tutaj znajduje się wykaz gotowych gazetek do pobrania. To materiały darmowe dla wszystkich użytkowników, niewymagające subskrypcji. Uprzedzamy jednak, że większość z nich wymaga sprawdzenia pod kątem aktualności, ponieważ są to gazetki przesyłane przez wiele lat przez naszych czytelników.

Tutaj znajduje się lista gotowych gazetek ściennych do zamówienia.

W kolejnych dniach zaproponujemy:

Zachętę dla rodziców do czytania z najmłodszymi uczniami wraz z infografiką i argumentami

Scenariusze zajęć do realizacji online

Gotowe quizy, krzyżówki, zabawy i testy czytelnicze

Materiał edukacyjny poświęcony fake newsom, które w obecnej sytuacji stają się jeszcze większym problemem

Gotowe edukacyjne materiały graficzne do rozesłania uczniom

Materiały dotyczące zdrowia i higieny do wykorzystania w szkole

Kolejne propozycje materiałów repertuarowych

Kolejne propozycje dotyczące samokształcenia

Poradnik dotyczący tworzenia prezentacji multimedialnych oraz propozycje tematów prezentacji przydatnych całej szkole

Myślimy także nad ogólnopolską akcją lub konkursem skierowanym do czytelników za pośrednictwem bibliotek, jednak musimy ocenić nasze siły do ekspresowej realizacji :)

I inne materiały, które w międzyczasie przyjdą nam do głowy.

Tutaj wyjaśniamy kwestię praw autorskich obowiązujących materiały pobierane z portalu i formy ich legalnego wykorzystania.

Życzymy wszystkim czytelnikom dużo zdrowia, spokoju ducha i pomyślnej realizacji założonego planu.

Serdecznie zapraszamy do wpisywania swoich pomysłów w komentarzach. Chętnie rozwiniemy te zagadnienia i zaproponujemy coś na ich temat.

# data[].attributes.attachment_link.description
Na naszym forum, na facebooku oraz w mailach pojawiło się wiele wątpliwości, czy i ewentualnie jak nauczyciel bibliotekarz może pracować zdalnie, czy nie będzie to dodatkowe obciążenie dla (i tak już przytłoczonych materiałem) uczniów i rodziców oraz czy ktoś takiej pracy w ogóle oczekuje. Teraz już wiemy, że jest ona konieczna, by otrzymać pełne wynagrodzenie.

# data[].attributes.body
Propozycje materiałów dydaktycznych i narzędzi

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Szanowni Państwo,

od marca nie będziemy już zamieszczać propozycji zdalnych lekcji.
Nauczycieli, którzy wspierali się materiałami znajdującymi się na tej stronie, zachęcamy do korzystania z treści publikowanych na stronie epodręczniki.pl, scholaris.pl czy lekcjewsieci.pl, a także na innych portalach, z których korzystaliśmy przy tworzeniu zdalnych lekcji. Dodatkowo przypominamy, że uruchomiliśmy techniczną infolinię dla nauczycieli.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zdalne lekcje - Zdalne lekcje - Portal Gov.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Szanowni Państwo, od marca nie będziemy już zamieszczać propozycji zdalnych lekcji. Nauczycieli, którzy wspierali się materiałami znajdującymi się na tej stronie, zachęcamy do korzystania z treści publikowanych na stronie epodręczniki.pl, scholaris.pl czy lekcjewsieci.pl, a także na innych portalach, z których korzystaliśmy przy tworzeniu zdalnych lekcji. Dodatkowo przypominamy, że uruchomiliśmy techniczną infolinię dla nauczycieli.

# data[].attributes.body
Do wyboru 74 prezentacji, różna tematyka.

# data[].attributes.attachment_link.description
Prezentacje multimedialnedo pobrania. Szukaj według słów kluczowych lub filtrów tematycznych.

# data[].attributes.body
Zawiera scenariusze, ćwiczenia i materiały do prowadzenia zajęć w szkołach, domach kultury i bibliotekach.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy wiesz, że możesz nam pomóc rozwijać Edukację Medialną, przekazując 1% swojego podatku? To bardzo proste - wystarczy, że w zeznaniu podatkowym podasz nasz numer KRS 0000070056.

# data[].attributes.body
W bazie znajdują się archiwalne wydania czasopism „Poradnik Bibliotekarza”, „Bibliotekarz”, „Przegląd Biblioteczny” i „Zagadnienia Informacji Naukowej” wydane w latach 1908-2018.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dofinansowano ze środków Programu Dziedzictwo Cyfrowe, zarządzanego przez Narodowy Instytut Audiowizualny.

# data[].attributes.body
W Ninatece znajdziesz:
– ponad 7000 filmów i audycji o kulturze
– nowe tematy i intuicyjną nawigację
– filmy bez reklam
Oglądaj, słuchaj i komentuj!

# data[].attributes.body
LearningApps.org jest aplikacją Web 2.0 wspierającą proces uczenia się i nauczania za pomocą małych interaktywnych modułów. Istniejące moduły mogą być bezpośrednio wykorzystywane w nauczaniu, lub też zmieniane lub tworzone przez użytkowników w Internecie. Celem jest zebranie aplikacji wielokrotnego użytku i udostępnienie ich publicznie. Aplikacje nie zawierają zatem żadnych specjalnych ram lub konkretnego scenariusza lekcji: są ograniczone wyłącznie do interaktywnej części. Aplikacje nie stanowią zatem jednostki lekcyjnej, lecz muszą być osadzone w odpowiednim scenariuszu nauczania.

# data[].attributes.body
Ogólnopolskie czasopismo elektroniczne, które stanowi integralną część serwisu  Elektroniczna Biblioteka Pedagogiczna SBP. Powstał z myślą o potrzebach bibliotek pedagogicznych i szkolnych, aby zapewnić im możliwość szerszej prezentacji i popularyzacji własnych dokonań, pomysłów oraz wymianę informacji i doświadczeń.
Link

# data[].attributes.headline
SŁOWNIKI JĘZYKA POLSKIEGO – RODZAJE ORAZ ZASADY KORZYSTANIA

# data[].attributes.subject
SŁOWNIKI JĘZYKA POLSKIEGO – RODZAJE ORAZ ZASADY KORZYSTANIA

# data[].attributes.body
Prezentacja ze strony SlideServe. Znajduje się tam bogaty zbiór prezentacji na różne tematy.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
słowniki języka polskiego – rodzaje oraz zasady korzystania

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
słowniki języka polskiego – rodzaje oraz zasady korzystania ppt

# data[].attributes.attachment_link.title
SŁOWNIKI JĘZYKA POLSKIEGO - RODZAJE ORAZ ZASADY KORZYSTANIA

# data[].attributes.attachment_link.description
SŁOWNIKI JĘZYKA POLSKIEGO - RODZAJE ORAZ ZASADY KORZYSTANIA. Prezentacja multimedialna Oprac. Maria Milewska, Elżbieta Zajkowska nauczyciele Zespołu Szkół Budowlano-Geodezyjnych w Białymstoku. „Warto czytać słowniki. Zawsze coś ciekawego się znajdzie, wpadną do głowy nowe skojarzenia,

# data[].attributes.headline
Warsztat informacyjny biblioteki szkolnej 

# data[].attributes.subject
Warsztat informacyjny biblioteki szkolnej 

# data[].attributes.body
Scenariusz lekcji