# data[].attributes.body
In dit artikel wordt uitgelegd hoe men hiërogliefen heeft vertaald.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Steen van Rosetta is een speciale steen waarmee ze het hiërogliefenschrift hebben ontcijferd. De steen werd in juli 1799 ontdekt door Franse troepen nabij de Egyptische plaats Rosetta (nu El Rashid). De steen is 1,12 meter hoog en 76 centimeter breed.

Er staat driemaal dezelfde tekst op de steen:

in het Egyptisch door middel van Egyptische hiërogliefen

in het Egyptisch door middel van demotisch schrift

en in het Griekse alfabet.

Ten tijde van de ontdekking van de steen konden de Europeanen het Oud-Grieks wel al ontcijferen, maar het Egyptisch niet. Door de Griekse tekst naast de Egyptische tekst te leggen kon het hiërogliefenschrift worden ontcijferd, maar makkelijk was dat alsnog niet: pas in 1822 lukte het Jean-François Champollion de steen te ontcijferen. Op de steen staat een bericht van de priesters van Memphis die farao Ptolemaeus V Epiphanes bedanken. De steen is voor Egyptische begrippen niet heel oud, hij stamt uit 196 voor Christus. Later zijn nog twee van dit soort stenen ontdekt waardoor de betekenis van de hiërogliefen nu echt duidelijk is.

Op dit moment staat hij in het British Museum.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Steen van Rosetta is een speciale steen waarmee ze het hiërogliefenschrift hebben ontcijferd. De steen werd in juli 1799 ontdekt door Franse troepen nabij de Egyptische plaats Rosetta (nu El Rashid). De steen is 1,12 meter hoog en 76 centimeter breed.

# data[].attributes.body
Neem een kijkje bij de Sfinx en piramides in Egypte.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Grote Piramide

De Grote Piramide, gebouwd door Khufu, was de eerste en grootste piramide van Gizeh. Met een hoogte van 139 meter was het bijna 4000 jaar lang het hoogste gebouw op aarde. De piramide is georiënteerd op de vier windstreken en de ingang is bijna exact gericht op het ware noorden, een verbluffende architectonische prestatie.Naast de Grote Piramide ligt het schip van Khufu, een volledig intact zonneschip bedoeld om de farao naar het hiernamaals te vervoeren.
Deze plaats verkennen

# data[].attributes.attachment_link.description
De Grote Piramide De Grote Piramide, gebouwd door Khufu, was de eerste en grootste piramide van Gizeh. Met een hoogte van 139 meter was het bijna 4000 jaar lang het hoogste gebouw op aarde.

# data[].attributes.headline
Verdieping 1.5: Het leven van de oude Egyptenaren

# data[].attributes.subject
Verdieping 1.5: Het leven van de oude Egyptenaren

# data[].attributes.body
Korte video over het dagelijkse leven van de oude Egyptenaren.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Histoclips - De oude Egyptenaren

# data[].attributes.attachment_link.description
De cultuur van de oude Egyptenaren had zo'n hoog niveau dat deze nu nog tot de verbeelding spreekt. Wat waren hun goden en hoe machtig waren de farao's?

# data[].attributes.headline
Verdieping 1.5: Geheimen van Toetanchamon 

# data[].attributes.subject
Verdieping 1.5: Geheimen van Toetanchamon 

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom Toetanchamon  naast zijn stiefmoeder ligt - de Volkskrant

# data[].attributes.body
Korte documentaire over het bouwen van een piramide.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Vroeger & Zo - Een graf voor de farao

# data[].attributes.attachment_link.description
if (typeof(NPOFrame) === "function") { NPOFrame('player-NPS_1229039' ...

# data[].attributes.body
Hoe dachten Egyptenaren over de dood?

# data[].attributes.attachment_link.title
43. Het hiernamaals in het Egyptische dodenboek.

# data[].attributes.body
Recente zoektocht naar geheime kamer 2018.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het graf van de Egyptische farao Toetanchamon is bekend én mysterieus. Onderzoekers hebben het graf jarenlang onderzocht. Ze waren op zoek waren naar een geheime kamer.

In die kamer zou het graf liggen van Nefertiti. Zij was de stiefmoeder van Toetanchamon. Haar graf is nooit gevonden.

En na lang speurwerk met speciale camera's is het duidelijk: de geheime kamer bestaat niet.

# data[].attributes.attachment_link.title
Teleurstelling: Geen geheime kamer in graf Egyptische farao

# data[].attributes.attachment_link.description
Het graf van de Egyptische farao Toetanchamon is bekend én mysterieus. Onderzoekers hebben het graf jarenlang onderzocht. Ze waren op zoek waren naar een geheime kamer. In die kamer zou het graf liggen van Nefertiti. Zij was de stiefmoeder van Toetanchamon. Haar graf is nooit gevonden.

# data[].attributes.body
Ontstaan van sociale lagen in de samenleving

# data[].attributes.body
Video over irrigatielandbouw in Egypte.

# data[].attributes.body
Archeon is een themapark in Nederland waarin de prehistorie, de Romeinse tijd en de middeleeuwen centraal staan.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zwerf door de prehistorie, kom héél dichtbij de Romeinen, ontdek het Romeins Museum en duik in de middeleeuwen.

Stap midden in de geschiedenis en ontdek hoe het vroeger was. De gebouwen, hutten en huizen hebben echt in ons land gestaan of staan er nog steeds. Breng een bezoek aan het Romeins Museum en ontdek de échte vondsten uit Zuid-Holland.

Prehistorie
Ga mee op reis: héél ver terug in de tijd naar het kamp van de jagers-verzamelaars. Hier maak je kennis met de jager en ontdek je hoe zij leefden. In de mooie mesohut zie je hoe men vroeger woonde. Daarna ga je door naar de eerste boeren, de bronstijd en de ijzertijd.

Romeinse tijd
In het Romeinse stadje staan o.a. een badhuis, een tempel en een Romeinse herberg. Ook kun je meedoen aan vele activiteiten zoals: exerceren, Romeinse massage, een fibula maken of de kruidenspeurtocht.

Middeleeuwen
In het middeleeuwse stadje Gravendam leef je in de 14 e eeuw. In de ambachtshuizen wordt hard gewerkt en kun je de houtbewerker, de bakker of de smid bezoeken. Ook kun je aan de slag met een vilten armbandje, zwaardvechten of boogschieten. Tot besluit kan iedereen nog even ravotten in de speeltuin of het doolhof.

Romeins Museum
Tijdens de introductiefilm word je meegenomen op een reis door de geschiedenis van ons land. Ga daarna als echte archeoloog te werk op de verschillende laboratoriumtafels. Onderzoek echt archeologisch aardewerk en raak skeletmateriaal van dieren aan. Veel Romeinse vondsten uit Alphen aan den Rijn vertellen het verhaal van de soldaten, maar ook van de lokale bewoners. Ontdek hoe de Romeinen schreven (en probeer het zelf), kijk wat voor wapens ze droegen en waar ze mee betaalden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zwerf door de prehistorie, kom héél dichtbij de Romeinen, ontdek het Romeins Museum en duik in de middeleeuwen. Stap midden in de geschiedenis en ontdek hoe het vroeger was. De gebouwen, hutten en huizen hebben echt in ons land gestaan of staan er nog steeds.

# data[].attributes.body
Documentaire over Ötzi, de prehistorische mens

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: HistoClips - Ötzi de ijsmummie

# data[].attributes.attachment_link.description
De vondst van de ijsmummie Ötzi in 1991 riep veel archeologische vragen op. Reconstructies geven verschillende verklaringen. In Nijmegen hebben de broers Kennis een nieuwe reconstructie gemaakt.

# data[].attributes.body
Kort fragment over het ontstaan van de landbouw.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen

# data[].attributes.body
Aflevering over kleding in de prehistorie

# data[].attributes.attachment_link.title
Kleren gemist? Start met kijken op NPO Start

# data[].attributes.attachment_link.description
Wanneer zijn mensen eigenlijk ooit kleren gaan dragen? Droeg de aapmens al kleren? En wat had de oermens aan? Pieter komt er achter dat 'dress to impress' van alle tijden is.

# data[].attributes.body
Deze kunstwerken werden gevonden door vier tieners in een grot in Frankrijk. Ze werden voor zover bekend tussen de 15.000 en 10.000 jaar geleden gemaakt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In het dal van de Vézère bij Montignac (Frankrijk) bevindt zich een wereldberoemde grot. De zogenaamde grot van Lascaux werd in 1940 ontdekt door vier Franse tieners. In de grot bevinden zich een groot aantal goed geconserveerde prehistorische tekeningen. De grot wordt ook wel de "Sixtijnse Kapel van de paleolitische kunst" genoemd.
Bekijk hieronder een serie afbeeldingen van schilderingen in de grot van Lascaux.

In de meeste gevallen gaat het om afbeeldingen van replica's. De originele grot werd in 1961 namelijk gesloten voor het publiek omdat de schilderingen, door de verstoring van de atmosfeer en belichting, werden aangetast door algen. Voor toeristen werd in de nabijheid van de grot een replica van de originele grot aangelegd.

Bekijk hier de documentaire Cave Of Forgotten Dreams
Lees ook: 4 september 1940 - Vier tieners ontdekken de grot van Lascaux

# data[].attributes.attachment_link.description
In het dal van de Vézère bij Montignac (Frankrijk) bevindt zich een wereldberoemde grot. De zogenaamde grot van Lascaux werd in 1940 ontdekt door vier Franse tieners. In de grot bevinden zich een groot aantal goed geconserveerde prehistorische tekeningen. De grot wordt ook wel de "Sixtijnse Kapel van de paleolitische kunst" genoemd.

# data[].attributes.body
Tekenfilm over het ontstaan van de landbouw deel 2

# data[].attributes.attachment_link.title
Er was eens... De mens Aflevering 4 deel 2

# data[].attributes.body
Tekenfilm over het ontstaan van de landbouw deel 1

# data[].attributes.attachment_link.title
Er was eens... De mens Aflevering 4 deel 1

# data[].attributes.headline
Verdieping 1.2: Nieuwe  ontdekking over de oermens 2019

# data[].attributes.subject
Verdieping 1.2: Nieuwe  ontdekking over de oermens 2019

# data[].attributes.body
Artikel van de NOS over nieuwe ontdekkingen in Afrika

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De oermens verliet Afrika al veel eerder dan gedacht, bereikte Europa maar stierf weer uit. Dat verhaal leiden Duitse onderzoekers af uit schedelfragmenten die in Griekenland zijn gevonden.

Het schedeldak werd in de jaren 70 al gevonden in een grot in Zuid-Griekenland. Het fragment werd nu voor het eerst met moderne technieken onderzocht. Zo maakten de wetenschappers een virtuele reconstructie en werd het bot gedateerd.

De paleontologen schrijven in vakblad Nature dat de schedel 210.000 jaar oud is. Dat betekent dat de vroege homo sapiens 150.000 jaar eerder naar Europa kwam dan tot nu toe werd aangenomen.

"Niet alleen was de verspreiding eerder dan gedacht, ze kwamen geografisch ook veel verder dan tot nu toe aangenomen", concludeert de hoofdonderzoeker. Volgens haar was het een verrassing dat deze schedel dat uitwijst, maar past het wel in een patroon dat al werd vermoed.

Uit Afrika

Paleontologen doen al jaren onderzoek naar de vraag of de mens in een continue lijn Afrika verliet, of dat er meerdere pogingen nodig waren. Deze schedel suggereert het tweede scenario.

Volgens de onderzoekers is deze loot van onze stamboom weer uitgestorven, mogelijk door contact met neanderthalers, een andere mensensoort. Pas veel later trokken onze voorouders een tweede keer weg uit Afrika, de wieg van de mensheid. Dat luidde 40.000 jaar geleden het einde van de neanderthalers in.

Collega's zijn niet allemaal overtuigd door het onderzoek. Zo vinden sommigen dat er wel erg verregaande conclusies worden getrokken uit een beperkte hoeveelheid botresten. Alleen een schedelfragment zou onvoldoende zijn om de vondst aan de moderne mens toe te schrijven.

De schrijvers van het Nature-artikel erkennen dat meer onderzoek nodig is en zeggen zelf ook verrast te zijn over de uitkomst van hun onderzoek. Toch zijn ze ervan overtuigd dat hun conclusies de enige juiste kunnen zijn.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Oermens kwam al eerder naar Europa, maar stierf weer uit'

# data[].attributes.attachment_link.description
De oermens verliet Afrika al veel eerder dan gedacht, bereikte Europa maar stierf weer uit. Dat verhaal leiden Duitse onderzoekers af uit schedelfragmenten die in Griekenland zijn gevonden. Het schedeldak werd in de jaren 70 al gevonden in een grot in Zuid-Griekenland. Het fragment werd nu voor het eerst met moderne technieken onderzocht.

# data[].attributes.headline
1.2 Charles Darwin en de evolutietheorie 

# data[].attributes.subject
1.2 Charles Darwin en de evolutietheorie 

# data[].attributes.body
Wie was Darwin en wat was zijn theorie?

# data[].attributes.attachment_link.description
Charles Darwin maakte zich met zijn boek 'On the origin of species' niet echt populair bij de kerk en gelovigen. Tegenwoordig is zijn evolutietheorie verplichte kost op (de meeste) scholen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Hoe is de mens ontstaan? - Van mensaap naar Homo sapiens

# data[].attributes.attachment_link.description
Oorspronkelijk komt de mens uit Afrika. Deze evolutie begon zo'n 10 miljoen jaar geleden, wanneer sommige mensapen op twee benen gaan lopen. Deze soort ontwikkelt zich door en verspreidt zich uiteindelijk over de aarde als de Homo sapiens.

# data[].attributes.headline
Verdieping 1.2 Hoe is de Neanderthaler verdwenen 

# data[].attributes.subject
Verdieping 1.2 Hoe is de Neanderthaler verdwenen 

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: De Kennis van Nu in de klas - De mysterieuze verdwijning van de neanderthaler

# data[].attributes.attachment_link.description
Ongeveer 600.000 jaar geleden emigreert een groep mensachtigen van Afrika naar Europa en Azië. Een soort die later weer wordt weggeconcurreerd door onze soort, de homo-sapiens. Toch is de neanderthaler niet helemaal uitgestorven. Ieder modern mens heeft nog een stukje neanderthaler in zich.