# data[].attributes.attachment_link.title
30 atrakcji woj. podkarpackiego - Co warto zobaczyć? - Pora na Wycieczkę

# data[].attributes.body
Ćwiczenia:

https://view.genially.com/60852cebbff4780d306588d4

# data[].attributes.attachment_link.description
Eduelo zawiera kilkadziesiąt tysięcy zadań i filmów edukacyjnych dla uczniów szkół podstawowych. To nowoczesne narzędzie edukacyjne dla pokolenia zawsze online.

# data[].attributes.body
elektrownia jądrowa:

https://www.youtube.com/watch?v=x2UecZKk82M - film 12 min

https://www.youtube.com/watch?v=xUL7L2-6W7s - film 3 min

# data[].attributes.attachment_link.title
Odnawialne Źródła Energii w 20 minut: wszystko, co musisz wiedzieć

# data[].attributes.attachment_link.title
Obiekty UNESCO w Polsce #11 [ Gospodarka Polski ]

# data[].attributes.attachment_link.title
Polska po II wojnie światowej I Nowe granice I [Co za historia odc.41]

# data[].attributes.attachment_link.title
Usługi w Polsce #8 [ Gospodarka Polski ]

# data[].attributes.attachment_link.title
Ślady lądolodu w Polsce – jak gigantyczny lodowy kolos ukształtował nasz krajobraz

# data[].attributes.attachment_link.title
Polska po II wojnie światowej I Nowe granice I [Co za historia odc.41]

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=P3so7Iu3E48

# data[].attributes.attachment_link.title
Niezwykłe Podkarpacie cz.1 - Lektor PL - 59 min

# data[].attributes.body
https://world-geography-games.com/pl/europe_poland.html

https://wordwall.net/pl/resource/25955375/geografia/stolice-wojew%c3%b3dztwa-polski

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.title
Województwa Polski i ich stolice - GEOGRAFIA

# data[].attributes.attachment_link.description
Rysunek z opisami - Przeciągnij i upuść pinezki na odpowiednie miejsce na rysunku.

# data[].attributes.headline
POWTÓRZENIE WIADOMOŚCI ŚRODOWISKO POLSKI CZ. 1

# data[].attributes.subject
POWTÓRZENIE WIADOMOŚCI ŚRODOWISKO POLSKI CZ. 1

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze lekcje w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Podaj konsekwencje rozciągłości równoleżnikowej Polski, Kiedy i jak powstał w Polsce węgiel kamienny?, Wymień ery w dziejach Ziemi, Wymień ruchy górotwórcze od najstarszych, Dokonaj podziału gór ze względu na genezę, Co to są skamieniałości?, Wymień najwyższy szczyt Karpat (w tym Tatr) i Sudetów., Jakie warunki muszą panować, aby powstał lodowiec?, Jak powstają góry?, Co to jest granica wiecznego śniegu?, Na czym polega rzeźbotwórcza działalność lodowca?, Wymień i wskaż na mapie jednostki geologiczne Polski, Omów znaczenie gospodarcze dla Polski surowców skalnych, Podaj konsekwencje rozciągłości południkowej Polski, Wymień i wskaż na mapie współcześnie występujące lądolody, Wymień i wskaż na mapie zasięg zlodowaceń w Polsce, Scharakteryzuj krajobraz powstały w wyniku działalności lodowców górskich, Podaj przykłady gór zrębowych i wulkanicznych w Polsce, Wymień formy polodowcowe powstałe w wyniku topniejących wód lądolodu, Omów znaczenie gospodarcze dla Polski surowców energetycznych, Wymień formy akumulacyjne działalności lądolodu, Wskaż na mapie pasy ukształtowania powierzchni Polski, Wymień cechy rzeźby terenu Polski, Jak powstały i z jakich elementów składają się góry zrębowe?, Wymień i wskaż na mapie najwyżej i najniżej położony punkt w Polsce. Podaj wartości, Wymień czynniki wpływające na ukształtowanie powierzchni Polski, Omów wpływ ruchów górotwórczych na rzeźbę terenu w Polsce, Wymień i wskaż na mapie największe i najgłębsze jezioro w Polsce, Wymień skały dominujące w Polsce oraz główne rejony ich występowania, Dokonaj podziału skał ze względu na pochodzenie, Scharakteryzuj jedną formę polodowcową, Dokonaj podziału surowców mineralnych na grupy, Dokonaj podziału gór w Polsce ze względu na wysokość. Podaj przykłady.

# data[].attributes.attachment_link.title
Powtórzenie Środowisko przyrodnicze Polski cz.1

# data[].attributes.attachment_link.description
Podaj konsekwencje rozciągłości równoleżnikowej Polski, Kiedy i jak powstał w Polsce węgiel kamienny?, Wymień ery w dziejach Ziemi.

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=PjaNxTicT-I - rolnictwo ekologiczne

https://www.youtube.com/watch?v=kt4QB8jmLfM - czynniki rozwoju rolnictwa

# data[].attributes.attachment_link.title
Magazyn Rolniczy. Czym jest rolnictwo ekologiczne - wprowadzenie

# data[].attributes.body
https://zpe.gov.pl/a/czynniki-rozwoju-rolnictwa-polski/DPi0GMflE

https://www.na6.pl/geografia/warunki-rozwoju-rolnictwa-w-polsce - dodatkowe materiały

https://www.youtube.com/watch?v=0qQAoepfoYo - film cz. 1

https://www.youtube.com/watch?v=ISLN4Hg4hnw - film cz.2

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rolnictwo to jeden z trzech głównych działów gospodarki (poza przemysłem i usługami). Jego celem nadrzędnym jest wytwarzanie żywności. Produkcja rolna dzieli się na roślinną i zwierzęcą. Uprawa roślin dostarcza m.in. ziarna zbóż, warzyw i owoców. Dzięki hodowli zwierząt mamy przede wszystkim mięso, a ponadto mleko, jaja, tłuszcze, skóry i inne.

wyjaśniać pojęcia: użytki rolne, grunty orne, użytki zielone, uprawy trwałe, agrotechnika, rolnictwo towarowe;

na podstawie danych statystycznych analizować pozaprzyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa (zużycie nawozów sztucznych, poziom mechanizacji, wielkość gospodarstw rolnych itp.);

wskazywać obszary Polski o najlepszych i najgorszych warunkach rozwoju rolnictwa;

wyjaśniać, czym jest rolnictwo ekologiczne.

grunty orne - ziemia przeznaczona pod uprawę roślin jednosezonowych, np. zbóż, ziemniaków, buraków cukrowych, rzepaku, kapusty, marchewki czy innych warzyw;

uprawy trwałe - obszary zajęte pod uprawę roślin wieloletnich, np. sady z drzewami owocowymi (jabłoniami, gruszami, czereśniami, wiśniami, śliwami i in.) czy plantacje krzewów owocowych (winorośli, malin, truskawek, porzeczek);

użytki zielone - łąki i pastwiska trwale porośnięte głównie trawami, które stanowią paszę dla zwierząt hodowlanych; trawa z łąk jest kilka razy w roku koszona i suszona do postaci siana, a trawa z pastwisk jest konsumowana bezpośrednio przez zwierzęta;

ogródki działkowe i przydomowe - małe obszary ziemi rolnej przeznaczone pod uprawę roślin na własne potrzeby.

Użytki rolne dzielą się na:

Większość ww. użytków rolnych jest stale uprawiana, czyli znajduje się w tzw. dobrej kulturze rolnej. Jednak cześć z nich pozostaje nieuprawiana - są to odłogi i ugory. Odłóg to ziemia nieuprawiania przez kilka lat, a ugór to ziemia nieuprawiana przez część roku. Odłogowanie i ugorowanie zazwyczaj ma na celu poprawienie jakości gleby, która sama się regeneruje, kiedy nie jest uprawiana. Jednak ziemia może leżeć odłogiem również z innych powodów, np. z braku możliwości lub chęci do jej uprawiania.
Użytki rolne zajmują około 60% obszaru Polski. Blisko 3/4 z nich to grunty orne.
Kilkanaście procent powierzchni kraju pokrywają łąki i pastwiska, a sady tylko około 1%.

Użytki rolne występują na obszarze całego kraju.
Grunty orne dominują na Nizinach Środkowopolskich ze względu na równinne ukształtowanie terenu. Na pofałdowanych pojezierzach i wyżynach (z wyjątkiem Wyżyny Lubelskiej) oraz w górach gruntów ornych jest znacznie mniej - zaznacza się tam większy udział lasów.
Łąki i pastwiska zajmują większe powierzchnie na wschodzie kraju, a zwłaszcza w wilgotnych rejonach województw podlaskiego, mazowieckiego i warmińsko‑mazurskiego. Są one typowe dla dolin rzecznych oraz innych terenów podmokłych.
Najwięcej wielkich sadów występuje na Mazowszu, głównie w okolicach Warszawy. Ponadto spotkać je można w pobliżu miast na południu - Wrocławia, Krakowa czy Sandomierza. W rejonie Zielonej Góry znajdują się duże, jak na nasze warunki klimatyczne, plantacje winorośli.

Korzystając z danych w Tabeli 1., oblicz udział użytków rolnych w powierzchni ogólnej województw. Następnie stwórz odpowiednią mapę - kartogram. Na koniec wyjaśnij przyczyny występowania wartości ekstremalnych (najwyższych i najniższych) w określonych województwach.

Działalność rolnicza w naszym kraju uzależniona jest od trzech głównych czynników przyrodniczych - rzeźby terenu, jakości gleby i klimatu.

Rzeźba terenu w Polsce ogólnie sprzyja działalności rolniczej, ponieważ aż 75% powierzchni zajmują płaskie lub tylko lekko pofałdowane niziny. Jest to istotne ułatwienie mechanicznych prac polowych - na obszarach pofałdowanych (góry, wyżyny, pojezierza) duże nachylenie stoków często uniemożliwia maszynom rolniczym wjazd na pole. Ponadto po stromych stokach szybko spływa woda opadowa, wypłukując wierzchnią warstwę gleby, która przez to ma słabą jakość, co zniechęca do uprawy roślin.
Zobacz i .

żyzność - naturalna zdolność gleby do dostarczania roślinom składników pokarmowych oraz wody i powietrza;

urodzajność - rzeczywista żyzność gleby, tj. żyzność naturalna poprawiona działaniami człowieka, np. nawożeniem czy nawadnianiem;

produktywność - zdolność gleby do produkcji biomasy, czyli wydawania plonów.

Jakość gleby ma znaczący wpływ na wielkości plonów, jakie się uzyskuje. W rolnictwie jakość gleby określana jest przez następujące pojęcia:

Wartość użytkową gleb, czyli stopień ich przydatności do celów rolniczych wyrażają klasy bonitacyjne. W Polsce sytuacja pod tym względem nie jest zbyt korzystna, ponieważ aż 1/3 powierzchni wszystkich gruntów ornych zajmują najsłabsze gleby klasy V i VI.

Działalność człowieka niekiedy powoduje degradację gleby, czyli obniżenie jej jakości. Przykładami mogą tu być:

niewłaściwe uprawy, np. monokultura - prowadzi do wyjałowienia gleby;

niewłaściwe melioracje - powodują nadmierne osuszenie lub zawilgocenie gleby;

orka wzdłuż stoków górskich - przyspiesza wymywanie gleby (erozja wodna);

zanieczyszczenie środowiska (powietrza, wody) - powoduje skażenie gleby;

górnictwo odkrywkowe - dewastacja, czyli całkowite usunięcie gleby.

Klimat wpływa na rolnictwo Polski głównie poprzez dwa składniki - opady atmosferyczne i temperaturę powietrza.
Kształtujące się u nas na poziomie około 600 mm rocznie opady są na ogół wystarczające do uprawy większości roślin. Oczywiście niekiedy zdarzają się kilkutygodniowe okresy suszy, które mogą doprowadzić do wyschnięcia wielu upraw. Pojawiają się również kilkudniowe ulewne deszcze, które z kolei mogą przyczynić się do gnicia roślin. Groźnym zjawiskiem są gradobicia towarzyszące letnim czy wiosennym burzom - mogą one połamać liście i łodygi roślin na polu (także wichury i trąby powietrzne wyrządzają duże szkody w gospodarstwach rolnych; są to jednak przypadki sporadyczne).

Korzystając z map poniżej, określ przyczyny zróżnicowania przestrzennego długości okresu wegetacyjnego w Polsce.

Biorąc pod uwagę rzeźbę terenu, jakość gleb oraz długość okresu wegetacyjnego, uzupełnij poniższy tekst:
Najkorzystniejsze warunki naturalne dla rolnictwa występują w województwach:
........................................,.....................................................,.................................................................,
ponieważ ................................................................................................................................................
Najmniej korzystne warunki naturalne dla upraw roślin występują w województwach:
.................................................................................................................................................................,
ponieważ ................................................................................................................................................

podstawowa uprawa ziemi - orka, podorywka, siew, bronowanie, żniwa itp.

płodozmian - uprawianie na tej samej ziemi co rok innych roślin, by uniknąć wyjałowienia gleby, a także by pozbyć się uporczywych chwastów;

użyźnianie gleby - nawożenie, czyli dostarczanie glebie dodatkowych składników pokarmowych dla roślin, pochodzących z nawozów naturalnych (kompost, obornik, gnojowica) lub sztucznych (azotowych, fosforowych, potasowych, wapniowych);

melioracje - nawadnianie (irygacja) lub osuszanie pól za pomocą drenów, rowów i kanałów melioracyjnych; na mniejszych powierzchniach nawadnianie może być prowadzone przy pomocy tzw. deszczowni, czyli urządzeń rozpylających wodę nad uprawami;

chemiczna ochrona roślin - opryskiwanie upraw pestycydami, mające na celu usunięcie niepożądanych organizmów, np. owadów, robaków, grzybów itp.

pielęgnacja upraw - odchwaszczanie, przerzedzanie sadzonek, „prześwietlanie" drzew itp.

Przez ostatnich kilkadziesiąt lat zużycie nawozów sztucznych na świecie systematycznie rosło - stale dążono do uzyskiwania coraz to wyższych plonów. Jednak w ostatnich latach ta tendencja została zahamowana ze względu na zbyt dużą ilość środków chemicznych, jaka znajdowała się w żywności. Ludzie coraz bardziej zaczynają cenić „zdrową żywność" pochodzącą z gospodarstw ekologicznych, w których nie stosuje się ani nawozów sztucznych, ani chemicznych środków ochrony roślin.

wielkość gospodarstw rolnych;

specjalizacja produkcji rolnej;

towarowość produkcji rolnej;

mechanizacja prac;

zatrudnienie w rolnictwie;

polityka rolna władz.

Temperatura powietrza może u nas zaszkodzić roślinom właściwie tylko wtedy, kiedy jest zbyt niska. Silne mrozy w zimie potrafią zniszczyć zboża ozime i uprawy wieloletnie, np. winorośl czy drzewa owocowe. Pojawiające się wiosną przymrozki mogą przyczynić się do obumarcia tych roślin, które już zdążyły wykiełkować, a także do zniszczenia pąków kwiatowych czy liściowych na drzewach i krzewach.

Na działalność rolniczą wpływają również czynniki pozaprzyrodnicze, kształtowane przez człowieka, który zwykle dąży do uzyskiwania jak najwyższych plonów i zbiorów. Do czynników tych zaliczają się m.in. rozmaite :

Oprócz agrotechniki duże znaczenie mają też społeczno‑gospodarcze czynniki rozwoju rolnictwa, do których zaliczają się:

W Polsce wciąż mamy zbyt wiele małych, niskotowarowych gospodarstw rolnych - co drugie nasze gospodarstwo liczy mniej niż 5 ha. Produkcja w nich jest na ogół niewielka i kosztowna, bo słabo wyspecjalizowana i zmechanizowana. Plony są małe, gdyż drobnym rolnikom indywidualnym często brakuje pieniędzy na nawozy sztuczne i zabiegi agrotechniczne. Niewielkie zbiory z małych gospodarstw trudniej jest też sprzedać po korzystnych dla rolnika cenach. To właśnie dzięki małym gospodarstwom zatrudnienie w rolnictwie sięga u nas kilkunastu procent, podczas gdy ww. krajach z nowoczesnym rolnictwem jest ono na poziomie zaledwie kilku procent.

Największe rozdrobnienie gospodarstw występuje w Polsce Południowo‑Wschodniej, gdzie gospodarstwa małe (do 5 ha) stanowią ponad 70% wszystkich gospodarstw. Tam też mamy najniższy poziom towarowości produkcji rolnej. To dlatego, że Małopolska i Podkarpacie są dosyć gęsto zaludnione ludnością wiejską i każdy potrzebuje ziemi rolnej, a tej nie ma tam zbyt wiele, ze względu na pofałdowany teren i duże zalesienie.
Najwyższa towarowość notowana jest na zachodzie Polski, a zwłaszcza na obszarach z dobrymi glebami - Nizina Śląska, Kujawy, Żuławy Wiślane, Nizina Szczecińska. Wielkopolska. Tam też funkcjonuje najwięcej dużych gospodarstw rolnych, wyspecjalizowanych w określonym rodzaju produkcji rolnej, np. w uprawie zbóż czy innych roślin jednosezonowych (buraków cukrowych, rzepaku) albo w hodowli trzody chlewnej czy drobiu. Jest to właściwy kierunek działalności rolniczej - tereny o najlepszych warunkach naturalnych są intensywnie wykorzystywane do wysokotowarowej produkcji rolnej.

Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej nasi rolnicy zaczęli otrzymywać dopłaty bezpośrednie do każdego hektara ziemi rolnej. Jest to znaczący dopływ gotówki dla wielu gospodarstw rolnych, ponieważ pozwala m.in. obniżyć koszty produkcji. Dzięki dopłatom rolnicy indywidualni mogą utrzymać się na rynku krajowym, a niekiedy nawet konkurować na rynkach zagranicznych.

Do 1989 roku większość użytków rolnych w Polsce była państwowa, tj. należała do wielkich Państwowych Gospodarstw Rolnych (PGR). Zostały one jednak zlikwidowane i obecnie ponad 90% użytków rolnych należy do prywatnych gospodarstw indywidualnych. Pozostałą część zajmują nieliczne spółdzielnie rolnicze oraz Agencja Nieruchomości Rolnych.

Wydajnym, ale kontrowersyjnym rodzajem rolnictwa jest wytwarzanie żywności genetycznie zmodyfikowanej GMO (ang. Genetically Modified Organism ). Dzięki rozwojowi inżynierii genetycznej możliwe było uzyskiwanie takich odmian roślin, które na przykład zawierają więcej składników odżywczych i nie zawierają toksyn, są bardziej odporne na szkodniki, mają dłuższą trwałość. Uzyskano to przy uprawie m.in. kukurydzy, ziemniaków, soi, fasoli, pomidorów, tytoniu. W produkcji żywności genetycznie zmodyfikowanej na świecie przodują Amerykanie i Chińczycy. W Polsce corocznie obsiewa się takimi odmianami kilka tysięcy hektarów gruntów. Powierzchnia ta systematycznie rośnie, mimo licznych protestów ekologów, którzy uważają, że spożywanie genetycznie zmienionych roślin jest szkodliwe dla zdrowia.

Rolnictwo to jeden z trzech głównych działów gospodarki, zajmujący się wytwarzaniem żywności na użytkach rolnych, które wchodzą w skład gospodarstw rolnych.

Główne rodzaje użytków rolnych to grunty orne, łąki i pastwiska oraz sady.

Podstawowe czynniki przyrodnicze wpływające na rozwój rolnictwa to ukształtowanie terenu, jakość gleby i klimat.

W Polsce rolnictwu sprzyja przewaga równinnego ukształtowania terenu i umiarkowany klimat. Jednak mało jest dobrych gleb.

Najważniejsze pozaprzyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa to poziom agrotechniki, wielkość gospodarstw rolnych, towarowość i specjalizacja produkcji rolnej, zatrudnienie w rolnictwie, polityka rolna władz.

W Polsce wciąż jeszcze za dużo jest małych gospodarstw niskotowarowych - dominują one na wschodzie kraju.

Polscy rolnicy otrzymują dopłaty bezpośrednie z Unii Europejskiej, dzięki którym działalność rolnicza może być opłacalna.

Rolnictwo ekologiczne rozwija się głównie w krajach bogatych, choć także i w Polsce.

Ogólnie działalność ekologicznych gospodarstw rolnych opiera się na dwóch podstawowych zasadach:

Ścisłe przestrzeganie ww. zasad we współczesnym rolnictwie jest dosyć trudne i wymaga znacznych nakładów finansowych oraz pracy ręcznej. Z tych względów jednostkowe koszty produkcji w gospodarstwach ekologicznych są dosyć duże, co przekłada się na wysokie ceny „zdrowej żywności". Dlatego rolnictwo ekologiczne rozwija się głównie w bogatych krajach.

W 2001 roku Sejm RP uchwalił ustawę regulującą zasady prowadzenia produkcji ekologicznej oraz obrotu i przetwórstwa tych produktów. Powołano jednostki certyfikujące rolnictwo ekologiczne, które m.in. nadzorują przestawianie się gospodarstw zwykłych na produkcję ekologiczną. Liczba gospodarstw ekologicznych i tym samym ogólna powierzchnia ekologicznych użytków rolnych w Polsce systematycznie wzrasta.

Zobacz także

Współczesna rzeźba Polski a dawne wydarzenia geologiczne Cechy klimatu Polski Zróżnicowanie gleb i roślinności na obszarze Polski Struktura zatrudnienia i problem bezrobocia w Polsce Współczesna rzeźba Polski a dawne wydarzenia geologiczne
Cechy klimatu Polski
Zróżnicowanie gleb i roślinności na obszarze Polski
Struktura zatrudnienia i problem bezrobocia w Polsce

# data[].attributes.attachment_link.description
Rolnictwo to jeden z trzech głównych działów gospodarki (poza przemysłem i usługami). Jego celem nadrzędnym jest wytwarzanie żywności. Produkcja rolna dzieli się na roślinną i zwierzęcą. Uprawa roślin dostarcza m.in. ziarna zbóż, warzyw i owoców. Dzięki hodowli zwierząt mamy przede wszystkim mięso, a ponadto mleko, jaja, tłuszcze, skóry i inne.

# data[].attributes.body
1. https://wordwall.net/pl/resource/27602912/powt%C3%B3rzenie-ludno%C5%9B%C4%87-i-urbanizacja-w-polsce
2.
https://wordwall.net/pl/resource/10058590/geografia/powt%c3%b3rka-kl-vii-ludno%c5%9b%c4%87-i-urbanizacja-w-polsce
3.
https://wordwall.net/pl/resource/942339/geografia/powt%c3%b3rzenie-ludno%c5%9b%c4%87-urbanizacja
4.
https://wordwall.net/pl/resource/12288725/geografia/ludno%c5%9b%c4%87-i-urbanizacja
5.
https://wordwall.net/pl/resource/12164160/geografia/ludno%c5%9b%c4%87-i-urbanizacja-cz-2

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1) Zaznacz prawidłowe zdanie. a) W Polsce obowiązuje trójstopniowy podział terytorialny na województwa, powiaty i gminy. b) W Polsce obowiązuje trójstopniowy podział terytorialny na okręgi, powiaty i wsie. 2) Proces rozwoju miast i powstawania nowych ośrodków miejskich to a) funkcje miast b) urbanizacja c) demografia 3) Przyrost naturalny to a) różnica między migracjami a emigracjami b) różnica między współczynnikiem przyrostu naturalnego a wyżem demograficznym. c) różnica między liczba urodzeń a liczbą zgonów. 4) W 2018 roku Polskę zamieszkiwało a) ok. 38 mln osób. b) ok. 82 mln osób. c) ok. 740 mln osób. 5) Liczba ludności Europy a) szybko się zmniejsza. b) powoli rośnie. 6) Zaznacz prawidłowe zdanie a) Obecnie ujemny przyrost naturalny notuje się w Bułgarii i na Litwie. b) Polska należy do państw o najwyższym współczynniku przyrostu naturalnego. 7) Wykres słupkowy przedstawiający liczbę kobiet i mężczyzn żyjących na danym obszarze w kolejnych przedziałach wiekowych to a) piramida płci i wieku b) diagram słupkowy c) piramida słupkowa 8) Ludność w Polsce jest rozmieszczona a) równomiernie b) nierównomiernie c) głównie na wsiach 9) Emigracja to: a) napływ ludności na terytorium danego państwa b) odpływ ludności z terytorium danego państwa c) przemieszczanie się ludności w obrębie jednego państwa 10) Do pozytywnych skutków migracji zagranicznych w Polsce nie należy a) możliwość realizacji własnych planów zawodowych b) poprawa sytuacji materialnej emigrantówi ich rodzin c) rozłąka z rodziną 11) Ubytek ludności odnotowuje się a) na terenach wiejskich oddalonych od większych miast b) na terenach wiejskich w pobliżu większych miast 12) Polska pod względem narodowościowym i wyznaniowym jest a) mało zróżnicowana b) bardzo zróżnicowana 13) W Polsce największy odsetek ludności pracuje w a) rolnictwie b) przemyśle c) usługach 14) Najważniejsze cechy odróżniające miasto od wsi, to: a) pełnienie funkcji nierolniczej b) zwarta wielopiętrowa zabudowa c) niska zabudowa 15) Aglomeracja monocentryczna, to: a) jeden ośrodek dominujący i wiele mniejszych b) brak ośrodka dominującego c) inaczej konurbacja

# data[].attributes.attachment_link.title
Powtórzenie - Ludność i urbanizacja w Polsce

# data[].attributes.attachment_link.description
1) Zaznacz prawidłowe zdanie. a) W Polsce obowiązuje trójstopniowy podział terytorialny na województwa, powiaty i gminy. b) W Polsce obowiązuje trójstopniowy podział terytorialny na okręgi, powiaty i wsie. 2) Proces rozwoju miast i powstawania nowych ośrodków miejskich to a) funkcje miast b) urbanizacja c) demografia 3) Przyrost naturalny to a) różnica między migracjami a emigracjami b) różnica między współczynnikiem przyrostu naturalnego a wyżem demograficznym.

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=gfS_TejI8lU&feature=youtu.be - co to jest geologia?
https://www.youtube.com/watch?v=4-dI2aJixu4&list=RDgfS_TejI8lU&index=6   -  tektonika płyt
https://youtu.be/EyRTTKPVTJs geologia Polski

https://www.youtube.com/watch?v=VxBaAyUfups - golog2

# data[].attributes.body
https://zpe.gov.pl/a/film/D15orQMVf - film

https://www.youtube.com/watch?v=f3XLBVBfgWw - blog geograficzny

# data[].attributes.body
Rozwiążcie quiz (otwórz link, a później zakładkę "ćwicz", dalej "graj" i ostatnia to: "zagraj w quiz")
https://quizizz.com/admin/quiz/5eaa77414d1814001b608454/usugi-w-polsce
Dodatkowe ćwiczenia:
https://learningapps.org/display?v=pnhmh9xc518 -  cw. 1

https://learningapps.org/display?v=pefct8pqk20 - cw.2

# data[].attributes.body
- podział migracji (schemat)
- obliczanie salda migracji, współczynnika salda migracji i przyrostu rzeczywistego
- przyczyny migracji wewnetrznych i zewnętrznych
- skutki migracji negatywne i pozytywne
- kraje, do których Polacy migruja najczęściej - wskazać na mapie

# data[].attributes.body
o Strzyżowie:
https://www.google.com/search?q=zabytki+strzyz%C3%B3w&oq=zabytki+strzyz%C3%B3w&aqs=chrome..69i57.9189j1j8&sourceid=chrome&ie=UTF-8
mapy interaktywne: mapa Strzyżowa
https://www.google.pl/maps/@49.9100706,22.3449933,8z
hotele - turystyka:
https://www.google.com/travel/hotels/strzy%C5%BC%C3%B3w%20%E2%80%93%20hotele?
Pogoda:
https://www.ventusky.com/?p=41.5;20.9;4&l=temperature-2m&t=20200318/18

# data[].attributes.body
- jaka działalność zaliczamy do usług
- cechy transportu samochodowego, kolejowego, wodnego i lotniczego (zalety i wady) - jak dany transport wpływa na życie ludzi i gospodarke
- podział turystyki
- przykłady turystycznych walorów przyrodniczych i pozaprzyrodniczych Polski
- obiekty UNESCO i gdzie się znajduja (mapa podrecznik)
- dodatni i ujemny blians handlu - kiedy go uzyskamy?
- towary, które eksportujemy i importujemy
- partnerzy handlowi Polski

# data[].attributes.body
TURYSTYKA:
https://epodreczniki.pl/a/D15x23LTn
https://www.geografia24.eu/geo_prezentacje_rozsz_3/383_5_uslugi/r3_5_03a.pdf
https://prezi.com/v3rtqznngeha/turystyka-w-polsce/
HANDEL
https://www.geografia24.eu/geo_prezentacje_rozsz_3/383_5_uslugi/r3_5_05a.pdf
https://prezi.com/dy7c22vjf0la/handel-zagraniczny/

TRANSPORT:
https://www.geografia24.eu/geo_prezentacje_rozsz_3/383_5_uslugi/r3_5_01a.pdf

# data[].attributes.body
https://quizizz.com/admin/quiz/5e725eec5a19f5001bd0f535/rolnictwo-w-polsce  - POWTÓRZENIE
https://quizizz.com/admin/quiz/604e7828e83eca001b9c7366/uprawa-i-hodowla-w-polsce - POWTÓRZENIE

# data[].attributes.body
Mniejszości narodowe i etniczne:

https://www.youtube.com/watch?v=jtpCt3Pxu2o

# data[].attributes.attachment_link.title
Zróżnicowanie ludności Europy  Migracje

# data[].attributes.body
https://epodreczniki.pl/a/jak-powstaly-gory-i-skad-wzial-sie-wegiel-w-polsce/DNQy3LRip - omówienie tematu
1. https://www.youtube.com/watch?v=78Uzi4Tn75U
2. https://www.youtube.com/watch?v=B4JczbsdFTQ
3. https://www.youtube.com/watch?v=Kd3LEyyM0zk

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Piwna Kompania - Podróże przy dobrym piwie

# data[].attributes.attachment_link.title
Karkonosze na weekend - Co warto zobaczyć?

# data[].attributes.body
1.PŁYTY TEKTONICZNE : https://www.youtube.com/watch?v=4-dI2aJixu4
2. WĘDRÓWKA KONTYNENTÓW: https://www.youtube.com/watch?v=CkMdAvncSlo
https://www.youtube.com/watch?v=-8ZKR4GDwIA

https://www.youtube.com/watch?feature=share&v=XBez1oAhMxc&fbclid=IwAR0fnBjxUi1wWyJtT-KSmUCJyhjSpqvxLIwB6g_rSr1w2ya_Tcv_XgxyaJM&app=desktop

3. WULKAN: https://www.youtube.com/watch?v=zINf_TfjYtw

# data[].attributes.attachment_link.title
Działalność lądolodu i jego wpływ na rzeźbę terenu w Polsce

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=gWlvO2SsFvw

http://geografia24.pl/rzezbotworcza-dzialalnosc-ladolodow/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lądolody intensywnie rzeźbiły teren jeszcze kilkanaście tysięcy lat p.n.e., a skutki ich obecności widoczne są nadal gołym okiem. Obecnie jednak procesy tej działalności są ograniczone tylko do niewielkich obszarów Grenlandii i Antarktydy.
Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów)
Procesy egzogeniczne

VI Rzeźbotwórcza działalność lądolodów

Podobnie jak w przypadku lodowców górskich, rzeźba powstała na skutek działalności lodu lodowcowego (w lądolodzie) jest efektem procesów glacjalnych. Jednak ze względu na olbrzymie rozmiary lądolodu (i tym samym wielkie ilości wody w nim zawarte), duże znaczenie mają także formy utworzone w wyniku rzeźbotwórczej działalności wód z topiącego się lądolodu czyli procesów fluwioglacjalnych.

W przypadku lądolodu rzeźbi on teren całą swoją masą na obszarze tysięcy a nawet milionów kilometrów kwadratowych - zarówno czołem lądolodu jak i jego częścią właściwą. Jest to istotna różnica wobec lodowca górskiego, który swym zasięgiem obejmuje tylko niewielkie obszary górskie.
1. Zlodowacenia w przeszłości geologicznej
Kluczowa dla zrozumienia rzeźbotwórczej działalności lądolodu jest znajomość faktu, iż odnosi się to przede wszystkim to zjawisk historycznych. Ostatnie zlodowacenie zaczęło ustępować 12 000 lat BP (około 10 000 lat p.n.e.) i współcześnie działalność lądolodów ogranicza się wyłącznie do Grenlandii i Antarktydy.

Zmiany zasięgu zlodowacenia na półkuli północnej w ciągu ostatnich 400 000 lat

Źródło: https://youtu.be/_SuRFwrJZ9s

Kluczową cechą zlodowaceń jest to, iż nie zatrzymują się one na tysiące lat nieruchomo w pewnym punkcie, ale ciągle zmieniają swój zasięg. Zarówno sezonowo (lato-zima) jak i w cyklu wieloletnim, granica występowania lądolodu ciągle się przemieszcza. W ten sposób lądolód wielokrotnie penetruje ten sam teren, wciąż go przekształcając, aż do jego ostatecznego wycofania.

Jednocześnie skutki (w postaci rzeźby terenu) historycznych zlodowaceń (za wyjątkiem zlodowaceń globalnych) zwłaszcza w plejstocenie, odnoszą się niemal wyłącznie do półkuli północnej, co jest wynikiem globalnego rozmieszczenia lądów (na półkuli południowej poza Antarktydą żaden ląd nie znajduje się dostatecznie blisko obszarów polarnych by mógł zostać objęty zlodowaceniem na dużą skalę).

W przeszłości geologicznej ziemi do zlodowaceń dochodziło wielokrotnie, ale inne procesy rzeźbotwórcze zacierają ślady dawnych zlodowaceń tak, że niewiele o nich współcześnie wiadomo. W terenie dobrze zachowują się tylko ślady niedawnej obecności lądolodu.

Podobnie jak w przypadku lodowców górskich, działalność rzeźbotwórcza lądolodów dzieli się na erozyjną i akumulacyjną, między nimi zachodzi także transport. Wiele form utworzonych w ich wyniku jest podobnych do form utworzonych przez lodowce górskie, ale najczęściej mają one znacznie większą skalę.
2. Intensywność rzeźbotwórczej działalności lądolodów w przeszłości

Położenia - obszary znajdujące się bliżej strefy polarnej miały większe szanse na bycie objętymi przez działalność lądolodów, podczas gdy niektóre obszary są całkowicie pozbawione takiej możliwości (za wyjątkiem zlodowaceń globalnych)

Zmian klimatycznych w przeszłości historycznej - wpływający na zmianę zasięgu zlodowacenia

Lokalnych warunków terenowych - w szczególności wysokie pasma górskie stanowiły naturalną barierę ograniczającą zdolność lądolodu do rzeźbienia terenu

3. Rodzaje działalności lodowców i lądolodów
W toku działalności rzeźbotwórczej w obrębie erozji wyróżnia się procesy wspólne dla lądolodów i lodowców górskich, takie jak:

Detrakcja - wyrywanie z podłoża dużych bloków skalnych i ich przenoszenie, czasami (w przypadku lądolodów) na odległości sięgające nawet tysięcy kilometrów (w przypadku lodowca górskiego oczywiście na odległość znacznie mniejszą).

Detersja - polerująca działalność lodowca, wygładzanie skał podłoża po których przemieszcza się lodowiec (lub lądolód) za pomocą lodu lodowcowego i uwięzionych w nim transportowanych skał.

Egzaracja - zdzieranie materiału skalnego z podłoża przez czoło lodowca (lądolodu) i następnie jego wciąganie wgłąb lodu lodowcowego.

4. Formy terenu utworzone przez lądolody

Formy utworzone przez lądolód dzielą się na:

Utworzone przez lód z lądolodu (glacjalne) - erozyjne i akumulacyjne

Utworzone przez wodę z topniejącego lądolodu (fluwioglacjalne) - erozyjne i akumulacyjne

Formy terenu utworzone przez lądolód - schemat

Źródło: Edycja własnana podstawie: https://static.epodreczniki.pl/portal/f/res-minimized/ReqYjYNuw89r7/7/21W9gjhRfjDbXCxijdgvbmG7Wa39FeuY.png

Do erozyjnych form glacjalnych należą:

Muton (baraniec) - pagórek lub masyw skalny o nietypowym kształcie - wygładzony stok o niewielkim nachyleniu od strony nasuwania się lądolodu lub lodowca górskiego i silnie zdarty mocno nachylony stok po drugiej stronie.

Muton lądowy

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%BE%D0%B1_%D0%B2_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B5.JPG/1920px-%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%BE%D0%B1_%D0%B2_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B5.JPG

Rysy i wygłady lodowcowe - widoczne zarysowania i oberwania niewielkich fragmentów skał na ich powierzchni (często występujące także na powierzchni mutonów) lub oszlifowane bloki skalne w wyniku nasuwania się czoła lądolodu (lub jęzora lodowca górskiego)

Rysy i wygłady lodowcowe na skale poddanej działalności lądolodu

Źródło: https://lh3.googleusercontent.com/proxy/VkL-RG1YOpCCkYg5pRB7FjAEogT8aVmxNnmISjfEuYNZAcgoCm4aOhPfmQxU_n4JCK7TqpsdtEiqQMjGe-iIX30z-AGXfsI-e-nme0

Do akumulacyjnych form glacjalnych należą:

Morena czołowa - powstaje w wyniku usypania materiału pchanego przez czoło lądolodu (lub jęzor lodowca górskiego) na przedpolu lądolodu (jęzora lodowca). Ma kształt wału skalnego usypanego poprzecznie do kierunku ruchu jęzora lodowcowego (lub lądolodu). Formy utworzone przez lądolody mogą być wysokie, sięgając nawet kilkuset m.n.p.m.

Morena czołowa na Kaszubach

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/D%C3%B3ln%C3%B4_Brodnica_%2825%29.JPG/1920px-D%C3%B3ln%C3%B4_Brodnica_%2825%29.JPG

Morena denna - powstaje w wyniku zdarcia podłoża i rozsypania na nim materiału niesionego przez lądolód (jęzor lodowca), która została wtłoczona do jego wnętrza i wydostała się wraz z jego wytopieniem. Ma charakter falisty i rozległy (zwłaszcza w przypadku lądolodów).

Charakterystyczna, falista morena denna

Źródło: https://plfoto.com/zdjecia/592860.jpg

Eratyk (głaz narzutowy) - duża skała z reguły o wielkiej masie (liczonej nawet w tonach), którą lądolód przetransportował na setki lub tysiące kilometrów i pozostawił w miejscu wytopienia. Są jednym z najważniejszych markerów obecności lądolodu na danym obszarze, gdyż często minerały z których są zbudowane nie występują naturalnie na obszarze ich położenia (co świadczy o miejscach, z których lądolód je przywlekł).

Głaz Trygław w Tychowie -największy taki eratyk w Polsce (obwód 50 m, waga 2000 ton)

Źródło: https://i.pinimg.com/originals/7c/48/49/7c48493449f9fbeeb7ca53c8aff47380.jpg

Drumlin - nietypowa i trudna w jednoznacznej klasyfikacji forma, mająca cechy zarówno akumulacyjne jak i erozyjne, utworzona przez lód lądolodu, ale także przy udziale procesów fluwioglacjalnych. Ma charakter podłużnego garba zbudowanego z gliny, który powstaje w wyniku usypywania materiału skalnego pod lodem lądolodu, następnie wymodelowania ich kształtu przez przesuwający się lądolód oraz płynące pod nim wody. Zwykle występują w dużych grupach tworząc tzw. pole drumlinowe. Mają kształt odwrotny do mutonów - stromy od kierunku nachodzenia lądolodu i łagodny po przeciwnej stronie.

Drumliny - charakterystyka budowy i przykład w terenie

Źródło: https://static.epodreczniki.pl/portal/f/res-minimized/RdjH5cKLjsva9/7/BEv2OX22BU2HlB9fxXMl2uR4mYsZ1w0L.png

Pole drumlinowe na południe od jeziora Ontario w Ameryce Północnej (USA)

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0c/Drumlinfield_large.jpg

Do erozyjnych form fluwioglacjalnych należą:

Rynna polodowcowa - podłużne zagłębienie, utworzone przez wody płynące pod topniejącym lądolodem pod dużym ciśnieniem (stąd silna erozja podłoża), są wąskie i bardzo długie oraz względnie głębokie. Obecnie często wypełnia je woda i powstają w nich jeziora rynnowe.

Przykładem jeziora w rynnie polodowcowej jest bardzo długie jezioro Jeziorak

Źródło: https://cdn.galleries.smcloud.net/t/galleries/gf-Z1WK-hn7b-44Sa_mazury-jezioro-jeziorak-664×442-nocrop.jpg

Pradolina - dawna dolina rzeki płynącej przed czołem topniejącego lądolodu wzdłuż jego czoła (poprzecznie do kierunku nasuwania lądolodu) - odprowadzająca do morza wodę z topiącego się lądolodu. Zazwyczaj są bardzo długie (setki kilometrów) i względnie szerokie w porównaniu z korytami współczesnych rzek. Powstawanie pradolin jest skutkiem dłuższego postoju lądolodu w danym miejscu.

Fragment pradoliny Redy-Łeby

Źródło: https://lh3.googleusercontent.com/proxy/6GpilHOequy9oGzTpwgBFpL1su3uERAyWCoHCXooiw0Msthyo1GDv35KbUQjErL2xqf_mEpc7T1loB-YpL-hJZ3goSGmb6l_ieNPu3G1xYMQ1H8OH1zCAK94D9gTKotX0nA7chQC5I-KXzdTkCBXakhumV9sVrPHROfQTK8

Przykłady pradolin w Polsce obrazujące ich rozmiary i długości

Źródło: http://www.zycieaklimat.edu.pl/_img/_pictures/1060.gif; Sławomir Lamparski. Konsultacja merytoryczna: prof. Leszek Marks

Zagłębienie wytopiskowe (oczko wytopiskowe) - najczęściej koliste i niezbyt głębokie oczko wodne, utworzone przez wytapiającą się w zagłębieniu bryłę martwego lodu, która utknęła w nim wraz z wycofywaniem się lądolodu.

Przykład małego zagłębienia wytopiskowego wypełnionego wodą (oczka wytopiskowego)

Źródło: https://lh3.googleusercontent.com/proxy/fmZZQ4YFqx-6YPzU6qQZzYoIo2-rpUkeV9o4OONaLQhVysq_q1lCl6VK9fIFurYClvqX6AAQ2izCP2ZabJsl15CpIUpVuLMAFIuGGoY

Do akumulacyjnych form fluwioglacjalnych należą:

Oz - wydłużony (nawet na kilkaset kilometrów), niezbyt wysoki pagórek utworzony z piasku i żwiru przez wody biegnące pod lądolodem w jego szczelinach lub tunelach.

Przykład Ozu

Źródło: https://lh3.googleusercontent.com/proxy/_pdsQ8lk89-nznGvuQWLhWPYNTTZsgACUXgsk4ZZ-HyzmKDUdrR0DIZGVfNwt0U1wI1KGJVhMn3-1-1BfPL3X4KXLrz3u9_XTzPNwZo

Kem - pojedynczy, z reguły niewysoki pagórek piaszczysto-żwirowy, powstający w szczelinach lodowcowych, gdzie gromadziła się woda z topniejącego lądolodu i deponowała luźny materiał skalny.

Przykład Kemu

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/62/Kame_below_Wester_Pearsie_-_geograph.org.uk_-_605724.jpg

Schemat powstawania kemów

Źródło: https://lh3.googleusercontent.com/proxy/E8t1Mg-aRzHYvVfXfpCPnnNN-0xFTSEaMHlacZdrq-OeOuWui5H3Fd9DRHLYDca08lFEYb-3bDxrrWoEIzA4zealiqCHyolix5USnNX624gTcExn8BIeXAzD0HNI1Jw

Sandr - rozległa, równinna, piaszczysta lub żwirowa forma terenu utworzona na przedpolu topniejącego lądolodu ze spływających z niego wód tuż przed pradoliną, w czasie jego dłuższego postoju. Obecnie najczęściej porośnięte lasem iglastym.

Sandr w otoczeniu rzeki Brdy

Źródło: https://przymuszewo.torun.lasy.gov.pl/image/image_gallery?uuid=525fd3a1-12b7-4423-b12a-687024a4110e&groupId=427062&t=1392986069426

Finalnym efektem rzeźbotwórczej działalności lądolodu jest powstawanie charakterystycznej rzeźby polodowcowej. Dzielimy ją na dwie grupy:

Rzeźba młodoglacjalna - obejmuje łatwe w identyfikacji nawet gołym okiem formy polodowcowe, które powstały relatywnie niedawno (w czasie ostatniego zlodowacenia). Krajobraz jest intensywnie sfałdowany i zawiera liczne ślady obecności lądolodu. Obszary z takim krajobrazem nazywamy pojezierzami.

Rzeźba staroglacjalna - obejmuje trudne w identyfikacji nawet przy użyciu specjalistycznego sprzętu formy polodowcowe, które powstały dawno (w czasie wielu dawnych zlodowaceń). Krajobraz jest mało zróżnicowany a śladów zlodowaceń jest niewiele.

# data[].attributes.attachment_link.description
Lądolody intensywnie rzeźbiły teren jeszcze kilkanaście tysięcy lat p.n.e., a skutki ich obecności widoczne są nadal gołym okiem. Obecnie jednak procesy tej działalności są ograniczone tylko do niewielkich obszarów Grenlandii i Antarktydy. Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów) Podobnie jak w przypadku lodowców górskich, rzeźba powstała na skutek działalności lodu lodowcowego (w lądolodzie) jest efektem procesów glacjalnych.

# data[].attributes.headline
ZAD. DOMOWE z tematu "Zlodowacenia w Polsce"

# data[].attributes.subject
ZAD. DOMOWE z tematu "Zlodowacenia w Polsce"

# data[].attributes.body
Uzupełnij tabele korzystając z tekstu podręcznika lub filmu:

# data[].attributes.body
https://epodreczniki.pl/a/jak-powstaly-gory-i-skad-wzial-sie-wegiel-w-polsce/DNQy3LRip

# data[].attributes.body
https://zpe.gov.pl/a/jak-powstaly-gory-i-skad-wzial-sie-wegiel-w-polsce/D5xh0JWhU

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przez miliony lat krajobrazy na naszej planecie zmieniały się wielokrotnie. Również na obszarze dzisiejszej Polski panowały różne warunki naturalne. Raz część terenów zalewała woda morska, innym razem w wyniku ruchów skorupy ziemskiej wypiętrzały się góry. Występowały też takie okresy, gdy obszar naszego kraju porastały bujne lasy tropikalne, z których później tworzył się węgiel. Geologiczna historia Ziemi jest fascynująca i warto dowiedzieć się o niej trochę więcej.

omawiać procesy sprzyjające powstawaniu gór;

wyjaśniać, w jaki sposób powstawały góry w Polsce;

podawać, gdzie w Polsce występują poszczególne typy gór;

wymieniać etapy powstawania węgla kamiennego;

opisywać procesy sprzyjające powstawaniu węgla;

wskazywać, gdzie w Polsce występują złoża węgla brunatnego i kamiennego.

Procesy wewnętrzne (endogeniczne) - ruchy góro-, lądo- i oceanotwórcze, a także trzęsienia ziemi i zjawiska wulkaniczne - przyczyniają się do zmian w wyglądzie lądów i oceanów. To one decydują o powstawaniu gór i prowadzą do zmian zarówno w pionowym (rzeźba), jak i w poziomym (linia brzegowa) ukształtowaniu terenu. Są efektem działania sił mających swoje źródło w głębi Ziemi. Czynniki wewnętrzne pozostają w zasadzie takie same od początku kształtowania się naszej planety. Należą do nich: olbrzymie ciśnienie, bardzo wysokie temperatury, a także różnice ciśnień (skutki działania energii wnętrza Ziemi).

Nagranie wideo. Mapa Europy, zbliżenie na Polskę, lądy zielone, kolorem niebieskim zaznaczony zasięg wód. Zagłębienie, na dnie zbiornika wodnego naprzemienne warstwy osadów. Strzałkami zaznaczono kierunek napierania płyt na zapełniony osadami zbiornik i wypiętrzanie gór. Zdjęcie ośnieżonego górskiego szczytu, Gerlach. Zdjęcie lotnicze ośnieżonego pasma górskiego, Tatry. Zdjęcie panoramiczne pasma górskiego, szczyty ośnieżone, panorama Tatr. Stromy, skalisty szczyt, w zagłębieniach na stoku śnieg, Rysy. Skaliste pasmo górskie, w zagłębieniach na stoku śnieg, panorama z Doliny Litworowej.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Nagranie wideo. Mapa Europy, zbliżenie na Polskę, lądy zielone, kolorem niebieskim zaznaczony zasięg wód. Zagłębienie, na dnie zbiornika wodnego naprzemienne warstwy osadów. Strzałkami zaznaczono kierunek napierania płyt na zapełniony osadami zbiornik i wypiętrzanie gór. Zdjęcie ośnieżonego górskiego szczytu, Gerlach. Zdjęcie lotnicze ośnieżonego pasma górskiego, Tatry. Zdjęcie panoramiczne pasma górskiego, szczyty ośnieżone, panorama Tatr. Stromy, skalisty szczyt, w zagłębieniach na stoku śnieg, Rysy. Skaliste pasmo górskie, w zagłębieniach na stoku śnieg, panorama z Doliny Litworowej.

Trzęsienia ziemi będące jednym z nielicznych odczuwalnych dziś przejawów ruchów górotwórczych pojawiają się także w Polsce. Zazwyczaj są to jednak tzw. tąpnięcia, które po części wywołał człowiek, prowadząc wydobycie w kopalniach głębinowych. Jeśli zakłócona zostaje równowaga górotworu, to może dojść do samoistnego, gwałtownego przesunięcia warstw skalnych. Ostatnie znaczące trzęsienie ziemi (tąpniecie) na terenie naszego kraju miało miejsce 19 marca 2013 roku w okolicach Polkowic. Jego siła osiągnęła 4,7 stopnia w skali Richtera.

1. Sudety ukształtowały się w erze paleozoicznej. Początkowo w miejscu dzisiejszych Sudetów istniało morze, na którego dnie tworzyły się skały osadowe. Podczas fałdowania kaledońskiego (pierwsza część ery paleozoicznej) powstały na tym terenie olbrzymie góry.

2. Następnie przez wiele milionów lat odbywał się proces niszczenia masywu kaledońskiego.

3. Podczas hercyńskich ruchów górotwórczych (druga część ery paleozoicznej) doszło do podziału masywu kaledońskiego oraz wyniesienia i ukształtowania Sudetów Wschodnich. Powstały wówczas główne zręby dzisiejszych Sudetów. Najstarsze pasmo Sudetów to Góry Sowie (część Sudetów Środkowych), młodsze są Sudety Wschodnie, a najmłodsze Sudety Zachodnie oraz niektóre pojedyncze pasma, np. Góry Stołowe. W tym samym czasie doszło także do intensywnej działalności wulkanicznej, której objawem były magmy pomiędzy warstwy starszych skał. W ten sposób powstały pasma Karkonoszy i Gór Izerskich.

4. Podczas alpejskich ruchów górotwórczych (początek ery kenozoicznej) stary masyw Sudetów popękał i ukształtował rzeźbę współczesnych Sudetów. Powstały góry zrębowe.

5. Sudety są w dalszym ciągu modelowane przez różne procesy zewnętrzne.

Góry powstają głównie w wyniku wypiętrzania, które jest rezultatem ruchu kontynentów. Mówi o tym teoria płyt litosfery. Tam, gdzie płyty litosfery naciskają na siebie z ogromną siłą, teren ulega fałdowaniu i wypiętrzaniu - tworzą się . Karpaty powstały wskutek przesuwania się na północ płyty afrykańskiej i zderzenia z płytą euroazjatycką. Warto pamiętać, że ten powolny proces trwa do dzisiaj. Dowodem na to są trzęsienia ziemi, które od czasu do czasu występują na południu Europy.

Na początku ery kenozoicznej, w czasie najbardziej intensywnego fałdowania Karpat, w Sudetach doszło do odmłodzenia rzeźby. Nastąpiły istotne przesunięcia warstw skalnych wzdłuż uskoków i powstały tzw. .

Innym rodzajem gór są . Powstały one na skutek działalności wulkanicznej, np. na Pogórzu Kaczawskim w Sudetach czy na Wyżynie Śląskiej.

Zaznacz na mapie - przenosząc w odpowiednie miejsca elementy z legendy - góry zrębowe, góry fałdowe i góry wulkaniczne.

Na ilustracji mapa konturowa Polski. Obok mapy kolorowe zasięgi i znaki do umieszczenia na mapie.

Procesy wewnętrzne poprzez wypiętrzanie i fałdowanie urozmaicają powierzchnię Ziemi. Natomiast procesy zewnętrzne (egzogeniczne) - wietrzenie, erozja, akumulacja, ruchy masowe - przyczyniają się głównie do wyrównywania powierzchni Ziemi. Jeden z tych procesów - akumulacja - miał wielki udział w powstaniu pokładów węgla w Polsce.

W erze paleozoicznej, w karbonie, utworzyły się pokłady węgla kamiennego. W tamtym czasie na terenie Polski występował klimat podobny do równikowego. Dominowała bujna roślinność wiecznie zielona, bogata w różnorodne gatunki i przypominająca współczesne lasy równikowe. Szczątki roślinne zasypywane były osadami skalnymi nanoszonymi przez wiatr i wodę. W warunkach beztlenowych i przy wysokim ciśnieniu następował proces zamiany tych szczątków najpierw w torf, potem w węgiel brunatny, a na końcu w węgiel kamienny. Było to tzw. , czyli zwiększanie zawartości pierwiastka (węgla) w skałach.

Animacja prezentuje zagłębienie w terenie, a w nim: bujne lasy, klimat gorący wilgotny, teren podmokły (bagno). Widoczne jest obumieranie roślin, gromadzenie się szczątków w postaci ciemnej warstwy. Zasypywanie piaskiem i żwirem naniesionym przez rzeki spływające do zagłębienia - warstwa jasna. Odrastanie kolejnej bujnej roślinności i ponowne jej obumieranie i wytworzenie się kolejnej ciemnej warstwy. Ponowne zasypanie materiałem skalnym naniesionym przez spływające wody. Tworzenie się warstw. Strzałki skierowane w dół, pokazujące nacisk górnych warstw na dolne. Dolne warstwy ugięte najbardziej i najciemniejsze (czarne), bo to węgiel kamienny, środkowe to węgiel brunatny, a górne to torf - kolor najjaśniejszy, ale i tak ciemny.
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja prezentuje zagłębienie w terenie, a w nim: bujne lasy, klimat gorący wilgotny, teren podmokły (bagno). Widoczne jest obumieranie roślin, gromadzenie się szczątków w postaci ciemnej warstwy. Zasypywanie piaskiem i żwirem naniesionym przez rzeki spływające do zagłębienia - warstwa jasna. Odrastanie kolejnej bujnej roślinności i ponowne jej obumieranie i wytworzenie się kolejnej ciemnej warstwy. Ponowne zasypanie materiałem skalnym naniesionym przez spływające wody. Tworzenie się warstw. Strzałki skierowane w dół, pokazujące nacisk górnych warstw na dolne. Dolne warstwy ugięte najbardziej i najciemniejsze (czarne), bo to węgiel kamienny, środkowe to węgiel brunatny, a górne to torf - kolor najjaśniejszy, ale i tak ciemny.

Góry powstają w wyniku ruchów górotwórczych, których źródłem są procesy wewnętrzne (endogeniczne) - przesuwanie się płyt litosfery i fałdowanie warstw skalnych. Do ich formowania mogą też przyczynić się zjawiska wulkaniczne.

Procesy zewnętrzne (egzogeniczne) - wietrzenie, erozja, akumulacja, ruchy masowe - powodują głównie wyrównywanie powierzchni Ziemi.

Etapy powstawania węgla kamiennego:

rozwój bujnej roślinności;

gromadzenie się szczątków roślinnych w zagłębieniach terenu;

zasypywanie ich osadami skalnymi nanoszonymi przez wiatr i wodę;

uwęglenie w warunkach beztlenowych przy wysokim ciśnieniu;

tworzenie się torfu, potem węgla brunatnego, a na końcu węgla kamiennego; proces ten powtarza się wielokrotnie, tworząc powyżej kolejne warstwy (pokłady).

Poszukaj w Internecie informacji o trzęsieniach ziemi w Polsce. Następnie wydrukuj zamieszczoną poniżej mapę i zaznacz na niej kropkami miejsca ich wystąpienia. Dopisz też ich daty oraz siłę w stopniach skali Richtera (innym kolorem). Pod mapą opisz skutki największych trzęsień ziemi w Polsce.

okres intensywnych ruchów górotwórczych; w geologicznych dziejach Polski zaznaczyły się trzy orogenezy:

kaledońska w pierwszej części ery paleozoicznej (głównie w kambrze i ordowiku),

hercyńska w drugiej części ery paleozoicznej (głównie w permie),

alpejska na początku ery kenozoicznej (głównie w paleogenie)

proces polegający na wzbogacaniu w pierwiastek (węgiel) najpierw masy roślinnej, a potem powstających z niej skał

Zaznacz na mapie - przenosząc w odpowiednie miejsca elementy z legendy - obszary występowania węgla brunatnego i kamiennego.

Węgiel kamienny i brunatny w Polsce

Wyjaśnij, dlaczego w Bełchatowie występuje węgiel brunatny, a nie kamienny.

Po pewnym czasie na osadach znów gromadziły się szczątki roślinne i powstawały kolejne warstwy węgla. W niektórych okresach zachodziły trzęsienia ziemi i warstwy skalne, w tym te z węglem, przemieszały się wzdłuż uskoków. Dlatego węgiel kamienny występuje dziś na bardzo różnych głębokościach - od kilku metrów do kilku kilometrów. W Polsce pokłady tego surowca energetycznego znajdują się na Wyżynie Śląskiej i Wyżynie Lubelskiej i wciąż są eksploatowane. Natomiast w Sudetach w okolicach Wałbrzycha wydobycie węgla kamiennego zakończono kilkanaście lat temu.

W kenozoiku kilkadziesiąt milionów lat temu ponownie zapanował u nas wilgotny i gorący klimat i znów mogły zacząć tworzyć się pokłady węgla. Jednak do dziś „zdążyły" one osiągnąć tylko etap węgla brunatnego. Złoża tego surowca zalegają płytko pod ziemią i są u nas dosyć bogate. Aktualnie węgiel brunatny wydobywa się w kopalniach odkrywkowych koło Bełchatowa, Konina i Turoszowa.

Zobacz także

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak powstały góry i skąd wziął się węgiel w Polsce

# data[].attributes.attachment_link.description
Przez miliony lat krajobrazy na naszej planecie zmieniały się wielokrotnie. Również na obszarze dzisiejszej Polski panowały różne warunki naturalne. Raz część terenów zalewała woda morska, innym razem w wyniku ruchów skorupy ziemskiej wypiętrzały się góry. Występowały też takie okresy, gdy obszar naszego kraju porastały bujne lasy tropikalne, z których później tworzył się węgiel.

# data[].attributes.body
Gr I.Polecenie
Jak powstają góry fałdowe? Podaj przykłady gór w Polsce i Europie. Wskaż przykłady na mapie ściennej i w atlasie. Opracuj schemat powstawania gór
Gr. II. Polecenie
Jak powstają góry zrębowe? Podaj przykłady gór w Polsce i Europie. Wskaż przykłady na mapie ściennej i w atlasie.Opracuj schemat powstawania gór
Gr. III. Polecenie
Jak powstają góry wulkaniczne? Podaj przykłady gór w Polsce i Europie. Wskaż przykłady na mapie ściennej i w atlasie.Opracuj schemat powstawania gór. Wskaż elementy wulkanu. Con to jest lawa, a co magma?

# data[].attributes.body
https://wordwall.net/pl/resource/644900/polski/krainy-geograficzne-polski

# data[].attributes.body
podział skał http://www.epodreczniki.pl/reader/c/148602/v/latest/t/student-canon/m/isEA1ZsWMc#isEA1ZsWMc_d5e372

# data[].attributes.headline
7.Sprawdzian: Środowisko przyrodnicze Polski cz. I 

# data[].attributes.subject
7.Sprawdzian: Środowisko przyrodnicze Polski cz. I 

# data[].attributes.body
- punkty skrajne Polski (najbardziej wysunięte na N, S, E, W)
-obliczanie rozciągłości południkowej i równoleżnikowej (które punkty i współrzędne bierzemy pod uwagę) oraz sposób obliczania i konsekwencje tych rozciągłości
- sąsiedzi Polski i ich stolice
-ery i najważniejsze w nich wydarzenia
- typy gór  i ich przykłady z Europy i Polski
- formy akumulacyjne i erozyjne: lodowce górskie i lądolody (schemat)
- pasy rzeźby, cechy charakterystyczne i krainy geograficzne
- surowce eksploatowane w Polsce (rozmieszczenie na mapie)

# data[].attributes.body
https://epodreczniki.pl/a/cechy-klimatu-polski/DnhQBg0ed - materiały dodatkowe
https://gozych.edu.pl/geografia/klimat-polski/ - notatki geografa

# data[].attributes.body
https://epodreczniki.pl/a/czynniki-ksztaltujace-klimat-polski/DbIZrZd6v

# data[].attributes.body
https://www.ventusky.com/?p=44.7;18.0;4&l=clouds-total

Google Earth - cudowna strona do wędrówek

# data[].attributes.body
https://view.genial.ly/5f8dcd12c1228c0d8bb8cf39/video-presentation-wody-powierzchniowe - oglądając tą prezentację, musicie zatrzymywać ręcznie slajdy, bo jest w formie filmu

# data[].attributes.body
1.Do zeszytu wpisz wyjaśnienie pojeć:
- rzeka główna
- dopływ
- źródło i ujście
- dorzecze
- dział wód
- zlewisko
- obszar bezodpływowy
ujście lejkowe i deltowe
2. Opisz 2 największe rzeki Polski Wisłe i Odrę  ( gdzie znajdują się źródła, gdzie uchodzą rzeki - do jakich zalewów lub zatok, jesli uchodzą deltą, to jak nazywają się dodatkowe odnogi rzeczne, długość rzek
3. Jak nazywa się rzeka, której zlewiskiem jest Morze Czarne?
4. Na czym polega asymetri dorzeczy Wisły i Odry?
5. Wypisz pięć największych rzek Europy, podaj nazwy państw, przez które przepływają
6. Wykonaj zadania 1 - 4 w zeszycie ćwiczeń str. 40 - 41

Ocenię Wasze prace jako samodzielne zadanie domowe. Jeśli ktoś chciałby powalczyć o ocenę celującą, proszę się do mnie zgłosić po dodatkową kartę pracy. :)

# data[].attributes.body
-uczen wskazuje na mapie fiz. Polski najważniejsze rzeki (Wisła, Odra, Bug, Warta, Noteć, Pilica, San, Nysa Łuzycka, Narew, Barycz) i jeziora (Śniardwy, Hańcza)
- wskazuje dorzecze Wisły i Odry
- wykresla dział wód między Wisłą i Odrą
-przyczyny, skutki obszary powodzi

# data[].attributes.body
1. CO TO JEST POWÓDŹ?:
https://www.powodz.gov.pl/pl/definicja_i_typy
QUIZ DO WYKONANIA:
https://learningapps.org/view12434281
NAJWIĘKSZE ZBIORNIKI SZTUCZNE:
https://www.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=ffc8dafd8be341c49d49e63e140bfe65
FILMY:
https://www.youtube.com/watch?v=vkPwjkIP-zA - powódź
https://www.youtube.com/watch?v=omcO4BHFOUs - powódź Sandomierz
https://view.genial.ly/5ec66e7ef14dd60d90736d83/presentation-ochrona-przeciwpowodziowa-a-wystepowanie-i-skutki-powodzi?fbclid=IwAR2LUXe4VIb-f3N6bK0v1QVROgnwOSvDzxu11QL-edVJytk_K6fb-bMq2Rs - prezentacja

# data[].attributes.headline
 wymagania na poszczególne oceny pod adresem:

# data[].attributes.subject
 wymagania na poszczególne oceny pod adresem:

# data[].attributes.body
https://padlet.com/duplaga/PSOgeografia

# data[].attributes.body
-omówienie połozenia geograficznego
( +stolica, powierzchnia, ludność)
- krótka informacja o środowisku naturalnym - ogólnie klimat, budowa powierzchni, zwrócić uwagę na cechy wyjatkowe dla danego państwa)
- duże miasta wraz ze wskazaniem ich na mapie
- gospodarka - tez tylko najważniejsze informacje ( np. wskazać dziedziny w których dany kraj jest wyjatkowy) bez danych liczbowych, surowce mineralne (najważniejsze),
- rolnictwo - obszary przydatne do upraw, najważniejsze uprawy i hodowla
- ciekawostki
PAMIĘTAJ, ŻE NAJWIĘCEJ INFORMACJI DOSTARCZAJA ZDJĘCIA
PREZENTACJA NIE MOŻE ZAWIERAĆ MNIEJ NIŻ 10 SLAJDÓW, NIE KOPIUJ TEKSTÓW I ICH NIE WKLEJAJ! LEPIEJ KRÓTKIE TEKSY, ALE SWOIMI SŁOWAMI

ZRÓB TAKI REFERAT, KTÓRY SAM CHCIAŁBYŚ ZOBACZYĆ

# data[].attributes.body
https://absta.pl/przygotowanie-do-egzaminu-gimnazjalnego-z-geografii-lista-zada.html - zadania geogr. fiz.

# data[].attributes.body
https://www.cda.pl/video/1382599be - film: Polska w 35 min.

Z poniższej karty pracy proszę wybrać sobie j eden zestaw pytań!!!! (albo kartę nr 1, albo 2, albo 3) i na nie odpowiedzieć pisemnie w zeszycie - to będzie forma wszej notatki

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=QrHl2XfPM9k - walory turystyczne Polski
Niebanalne miejsca turystyczne (Lista Fokusa) -
https://www.youtube.com/watch?v=318v89ZMq0s
zabytki UNESCO:
1.
https://www.youtube.com/watch?v=2jbEs-qGV-4
2.https://www.youtube.com/watch?v=aAM5GZkZK6g ) - filmowy pokaz obiektów

# data[].attributes.body
Proces glebotwórczy:
https://www.youtube.com/watch?v=8yO_Ok84Ve4&feature=youtu.be
Profil glebowy:
https://geografia.gozych.edu.pl/wp-content/uploads/2017/11/profil_gleba.png

# data[].attributes.body
https://epodreczniki.pl/a/wspolrzedne-geograficzne---cwiczenia/DEoZaR7W3
kliknij na szarą strzałkę (znajduje się bezpośrednio przed ćw. 1) i odczytaj współrzędne kolejnych punktów 😃 Zapisz w zeszycie.

# data[].attributes.body
- pojęcia: mniejszość narodowa, etniczna i społeczność etniczna + przykłady
- dlaczego Polska jest krajem jednolitym narodowosciowo?
- rozmieszczenie mniejszości narodowych i etnicznych na mapie Polski (wymienić obszary lub krainy geograficzne)
- wskazać na mapie Polski występowanie wybranych społeczności etnicznych (Górale, Łowiczanie, Kaszubi, Kurpie, Ślazacy)
- wymień państwa wielonarodowosciowe w Europie i podaj nazwy narodów, które je tworzą
- wyznania w Polsce i Europie (przykłady państw - wskazać na mapie politycznej Europy)

# data[].attributes.body
Wykonaj cwiczenie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ziemia obiega Słońce w odległości ok. 150 mln km, ale dystans ten waha się od ok. 147 mln km do ponad 152 mln km, ponieważ orbita naszej planety ma kształt elipsy. Lato na półkuli północnej wypada akurat wtedy, gdy Ziemia w swej wędrówce jest bardziej oddalona od Słońca, a zima, gdy znajduje się bliżej. Jeśli chcesz wiedzieć, jak to jest możliwe, zapoznaj się z lekcją o ruchu obiegowym Ziemi.

Ziemia obiega Słońce po nieznacznie wydłużonej orbicie eliptycznej zbliżonej kształtem do okręgu. Ruch ten nazywamy ruchem obiegowym Ziemi. Ruch Ziemi wokół Słońca odbywa się w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara (patrząc na układ Ziemia‑Słońce od strony półkuli północnej).
Czas obiegu minimalnie się zmienia w kolejnych latach, więc możemy podawać go tylko w przybliżeniu. Zwykle przyjmuje się, że trwa 365 dni 5 godzin i 49 minut. Oznacza to, że po tym czasie Ziemia wraca do pozycji wyjściowej względem Słońca. Nieco dłuższy jest , który trwa ok. 365 dni 6 godzin 9 minut i nieco ponad 9 sekund. Po upłynięciu tego czasu Ziemia wraca do miejsca, z którego Słońce jest widoczne w tym samym położeniu względem odległych gwiazd. Zwróć uwagę, że żadna z tych miar czasu nie składa się z równej liczby dni, co ma konsekwencje przy określaniu, kiedy właściwie upływa rok, i przy konstrukcji kalendarza.

Wiesz już, że nachylenie osi ziemskiej w stosunku do płaszczyzny obiegu Ziemi wokół Słońca wynosi ok. 66°33'. Astronomowie mówią o nachyleniu osi do, czyli płaszczyzny zawierającej orbitę, po której Ziemia obiega Słońce. Niezwykle ważne znaczenie dla Ziemi ma fakt, że nachylenie jej osi w stosunku do płaszczyzny orbity nie ulega zmianie w ciągu całego obiegu wokół Słońca, czyli w ciągu roku. Oznacza to, że przez część roku oś swoim północnym końcem skierowana jest w stronę Słońca, przez co półkula północna jest silniej przez nie oświetlana. Przez drugą część roku oś ziemska skierowana jest ku Słońcu końcem południowym, co powoduje, że bardziej oświetlona jest półkula południowa. Natomiast dwukrotnie w ciągu roku oś ziemska ustawia się w stosunku do Słońca tak, że obie półkule oświetlane są identycznie.

Za pomocą globusa i dowolnego obiektu, któremu chwilowo nadasz rolę Słońca, odtwórz roczną wędrówkę Ziemi.

Wpraw tellurium w ruch i prześledź roczny obieg Ziemi i Księżyca wokół Słońca. Zauważ, że ruch Ziemi dookoła własnej osi, ruch Księżyca wokół Ziemi i ruch Ziemi (wraz z Księżycem) wokół Słońca zachodzą równocześnie.

Na przestrzeni setek i tysięcy lat nachylenie osi ziemskiej podlega zjawisku tzw. precesji precesji , czyli nieznacznej zmianie kierunku wskazywanego przez oś.

R1Qhx2rnPpMak 1

Animacja przedstawia, jak zmienia się nachylenie osi ziemskiej w stosunku do płaszczyzny orbity Ziemi wokół Słońca. Pokazana jest kula ziemska przebita długą osią w miejscach biegunów. Końce osi na górze i na dole zakreślają okręgi.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja przedstawia, jak zmienia się nachylenie osi ziemskiej w stosunku do płaszczyzny orbity Ziemi wokół Słońca. Pokazana jest kula ziemska przebita długą osią w miejscach biegunów. Końce osi na górze i na dole zakreślają okręgi.

Roczny ruch Ziemi wokół Słońca powoduje, że w sposób powtarzalny zmienia się oświetlenie różnych części Ziemi. W rezultacie występują cykliczne zmiany pór roku. Z astronomicznego punktu widzenia momentami granicznymi pór roku są tzw. równonoce i przesilenia.

występuje w chwili, gdy promienie słoneczne padają pionowo na równik, a pod coraz mniejszym kątem na resztę kuli ziemskiej aż do obu biegunów. Na całej Ziemi dzień i noc trwają wtedy po 12 godzin.

(nazywane tak na półkuli północnej) to moment, gdy promienie słoneczne padają pionowo na zwrotnik Raka. Lepiej oświetlona jest wtedy półkula północna, na której dzień jest dłuższy od nocy. Za kołem podbiegunowym północnym panuje wówczas , a za południowym .

ma miejsce wtedy, gdy Słońce ponownie góruje w zenicie nad równikiem, a więc promienie słoneczne padają pionowo na równik, a pod coraz mniejszym kątem na resztę kuli ziemskiej aż do obu biegunów. Na całej Ziemi dzień i noc ponownie trwają po 12 godzin.

wiosna - 21 marca w momencie równonocy wiosennej,

lato - 22 czerwca w momencie przesilenia letniego,

jesień - 23 września w momencie równonocy jesiennej,

zima - 22 grudnia wraz z momentem przesilenia zimowego.

(nazywane tak na półkuli północnej) następuje w chwili, gdy promienie słoneczne padają pionowo na zwrotnik Koziorożca. W tym czasie lepiej oświetlona jest półkula południowa, na której dzień jest dłuższy od nocy. Za kołem podbiegunowym południowym panuje , a za północnym .

Oblicz, pod jakim kątem w stosunku do linii horyzontu obserwujemy Słońce w momencie górowania na zwrotniku Raka w dniu równonocy wiosennej, a pod jakim obserwują Słońce w tej samej chwili ludzie na zwrotniku Koziorożca.

Nachylenie osi ziemskiej ma podstawowe znaczenie dla długości dnia i nocy, wysokości górowania Słońca oraz zmienności pór roku.

W ciągu roku na Ziemi dwukrotnie występuje zjawisko równonocy, raz przesilenie letnie i raz przesilenie zimowe.

Miejsca wschodu i zachodu Słońca oraz wysokość górowania Słońca zmieniają się w ciągu roku w zależności od szerokości geograficznej.

Odczytaj z mapy współrzędne geograficzne miejscowości, w której mieszkasz. Oblicz, na jakiej wysokości nad horyzontem góruje na tej szerokości geograficznej Słońce w dniach równonocy oraz w dniu przesilenia letniego i przesilenia zimowego.

Na podstawie rysunku przedstawiającego pozorne drogi Słońca na sferze niebieskiej w Warszawie (C) przerysuj i wypełnij zamieszczoną poniżej tabelę.

Dokonaj obliczeń i ustal, z jakiej szerokości geograficznej obserwator widział górujące Słońce po południowej stronie nieba w dniu równonocy wiosennej (21 marca). Słońce wtedy górowało na wysokości 40°.

Pokaż rozwiązanie Pokaż wyjaśnienie

Dokonaj obliczeń i ustal, z jakiej szerokości geograficznej obserwator widział górujące Słońce po południowej stronie nieba w dniu przesilenia letniego (22 czerwca). Słońce górowało wówczas na wysokości 60°27'.

Pokaż rozwiązanie Pokaż wyjaśnienie

Daty zmian astronomicznych pór roku są dla całej Ziemi takie same, ale ich nazwy zależą od półkuli. Gdy na półkuli północnej trwa lato, na półkuli południowej jest zima. Na północnej półkuli Ziemi pory roku zaczynają się w następujących terminach:

Pozorna wędrówka Słońca po sferze niebieskiej jest konsekwencją ruchu obrotowego Ziemi wokół własnej osi. Nachylenie tej osi i ruch obiegowy Ziemi wokół Słońca przyczyniają się do zmiany miejsc wschodu i zachodu Słońca oraz jego wysokości nad horyzontem w południe. W rezultacie tylko dwa razy w roku (w dniach równonocy) Słońce wschodzi dokładnie na wschodzie i zachodzi dokładnie na zachodzie. W pozostałe dni wschody i zachody Słońca występują codziennie w innych miejscach i są coraz bardziej przesunięte - na północ (na północnej półkuli latem, na południowej półkuli zimą) albo na południe (na północnej półkuli zimą, na południowej półkuli latem).
Dalszą konsekwencją zmiany miejsc wschodu i zachodu Słońca jest zmiana długości dnia i nocy. Im większe szerokości geograficzne, tym większe przesunięcia miejsc wschodu i zachodu oraz większe zróżnicowanie długości dnia i nocy. Na równiku te różnice są minimalne. Dzień i noc trwają niemal tyle samo (po ok. 12 godzin), miejsca wschodu i zachodu Słońca zawsze są bliskie kierunkom E i W, a górowanie Słońca wypada albo w zenicie (dwukrotnie), albo nieznacznie bardziej na północ lub na południe.
Na obu zwrotnikach Słońce w zenicie góruje tylko raz, a za pół roku w południe wznosi się już tylko na ok. 43°. Na kołach podbiegunowych najkrótszy dzień trwa zaledwie kilka minut, Słońce pojawia się wówczas na linii horyzontu i za chwilę znika. Najdłuższy dzień natomiast panuje niemal całą dobę: Słońce wschodzi tuż po północy, po ok. 12 godzinach góruje na wysokości 23°27' i zachodzi tuż przed północą w tym samym niemal miejscu, gdzie wzeszło.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ziemia obiega Słońce w odległości ok. 150 mln km, ale dystans ten waha się od ok. 147 mln km do ponad 152 mln km, ponieważ orbita naszej planety ma kształt elipsy. Lato na półkuli północnej wypada akurat wtedy, gdy Ziemia w swej wędrówce jest bardziej oddalona od Słońca, a zima, gdy znajduje się bliżej.

# data[].attributes.body
człowiek i drzewo:
https://www.youtube.com/watch?v=xtvHWum-0QA&list=PL7iWeB1mj-rDQyghSAAO4PF2tuqtsV_rJ&index=1
lasy w Polsce:
https://www.youtube.com/watch?v=QFZPgfIQONk&list=PL7iWeB1mj-rDQyghSAAO4PF2tuqtsV_rJ&index=2
lasy na świecie*:
https://www.youtube.com/watch?v=G8YKjwiV-MU&list=PL7iWeB1mj-rDQyghSAAO4PF2tuqtsV_rJ&index=3
Drzewne naj*:
https://www.youtube.com/watch?v=Y48RrYbma44&list=PL7iWeB1mj-rDQyghSAAO4PF2tuqtsV_rJ&index=4
Odpowiedzialna gosp. leśna
https://www.youtube.com/watch?v=lYYQVryprxU&list=PL7iWeB1mj-rDQyghSAAO4PF2tuqtsV_rJ&index=6
* - dodatkowe materiały

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=TV7OnPRmrTg - OLSY I GRĄDY

https://www.youtube.com/watch?v=2ZY2ko3tkgg - ŁĘGI

https://www.youtube.com/watch?v=h_LCI-i3Ckc - BORY

# data[].attributes.headline
ZMIANY W POLSKIM PRZEMYŚLE - karta pracy

# data[].attributes.subject
ZMIANY W POLSKIM PRZEMYŚLE - karta pracy

# data[].attributes.body
Ponieważ karta jest w PDF, należy do zeszytu wpisać odpowiedzi na pytania lub rozwiązania zadań. W zadaniu 1 przerysować schemat uzupełniając go pełnymi odpowiedziami,  w zadaniu 2 przepisać tekst z prawidłowymi odpowiedziami, a na pozostałe zadania udzielić odpowiedzi pełnym zdaniem
TO BĘDZIE NOTATKA Z POWYŻSZEGO TEMATU.

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=xNxqwXIPa-Y

podstawowe inf
https://www.youtube.com/watch?v=p4G8FerXy_E
https://www.youtube.com/watch?v=J2fzcNTPdO8 - cała prawda o Bałtyku
tajemnice Bałtyku
https://www.youtube.com/watch?v=fKugesggpa4
życie:
https://www.youtube.com/watch?v=d5y31hmyL-k
zanieczyszczenie Bałtyku
https://www.youtube.com/watch?v=vWynqrnbnG4
https://www.youtube.com/watch?v=SFf_fTSoR3k - jak brudny jest Bałtyk

# data[].attributes.attachment_link.title
MORZE BAŁTYCKIE ◀🌎 Ciekawostki, geografia, fakty i mapy

# data[].attributes.body
AUTOSTRADY -https://pl.wikipedia.org/wiki/Autostrady_i_drogi_ekspresowe_w_Polsce#/media/Plik:HighwaysMapPoland.svg

prezentacja transport:
https://www.geografia24.eu/geo_prezentacje_rozsz_3/383_5_uslugi/r3_5_01a.pdf
https://www.youtube.com/watch?v=-MBwRKZeKgw&t=17s film
https://www.youtube.com/watch?v=19dAHfCGstI - transpot przyszłości
https://pl.wikipedia.org/wiki/Autostrady_i_drogi_ekspresowe_w_Polsce#/media/Plik:Docelowy_uklad_drog.svg - AUTOSTRADY 2021
https://pl.wikipedia.org/wiki/Autostrady_i_drogi_ekspresowe_w_Polsce#/media/Plik:Stan_autostrad_i_dr%C3%B3g_ekspresowych-Polska_mapa.png - STAN AUTOSTRAD
CENTRUM LOGISTYCZNE:
https://www.youtube.com/watch?v=fprwIxbOtUo - WROCŁAW
https://www.youtube.com/watch?v=vbZP26KgQE8 - JEDEN DZIEŃ Z ŻYCIA CENTRUM
https://www.youtube.com/watch?v=l2ecR38iUuc - DROGA PACZKI
SPEDYCJA - NA CZYM POLEGA?
https://www.youtube.com/watch?v=NOYR25nQd_U

# data[].attributes.attachment_link.description
Wskaż na mapie orientacyjne położenie Parków Narodowych w Polsce.

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=OFmZ-wNcJKo  film import i eksport

# data[].attributes.headline
LINK DO POWTÓRZENIA: ŚRODOWISKO POLSKI CZ2:

# data[].attributes.subject
LINK DO POWTÓRZENIA: ŚRODOWISKO POLSKI CZ2:

# data[].attributes.body
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScddLNfoT860e-S1I5KAtRXpCixcMT24bx7UBy4oNAE7E7W0g/viewform?fbclid=IwAR3p8jYvYclY22oQhAOa2qbrO_fUblbMvq9bgFsSQL8

https://view.genial.ly/5fada6d6be29f80d1749ce0e/interactive-content-geo7d1podsumowanie?fbclid=IwAR1XwPsqqORykmIj8dHxoYeWiUWkBSpCqMKyX9CCLt2Lz_M1_FSfNuHMjsY

# data[].attributes.attachment_link.title
geo7d1podsumowanie by Bożena Grubba-Włodarska on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Czynniki klimatotwórcze Cechy klimatu Wody powierzchniowe Ochrona przeciwpowodziowa Morze Bałtyckie Gleby Lasy Ochrona środowiskaprzyrodniczego ' m powierzchnia 415 km 2 śr. głębokość 52 m Głębia Landsort 459 m 12 13 14 15 16 17 18

# data[].attributes.body
Dodatkowe informacje:
https://epodreczniki.pl/a/zmiany-w-przemysle-polski/DKjGKWrpH

Wirtualna wycieczka po kopalni węgla w Bełchatowie: POLECAM :)
https://epodreczniki.pl/a/wycieczka-wirtualna---belchatowskie-zaglebie-wegla-brunatnego/DGP6yMnaD

# data[].attributes.headline
WPŁYW ZMIAN POLITYCZNYCH I GOSPODARCZYCH PO 1989  NA STRUKTURĘ ZATRUDNIENIA:

# data[].attributes.subject
WPŁYW ZMIAN POLITYCZNYCH I GOSPODARCZYCH PO 1989  NA STRUKTURĘ ZATRUDNIENIA:

# data[].attributes.body
1. Obejrzyj film: https://www.youtube.com/watch?v=J9zj_CLVt5U
lub lekcję z panią Biedronką: https://www.youtube.com/watch?v=qFMP42dAi2E

# data[].attributes.body
https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/bezrobocie-rejestrowane/stopa-bezrobocia-rejestrowanego-w-latach-1990-2021,4,1.html

# data[].attributes.attachment_link.title
Stopa bezrobocia rejestrowanego w latach 1990-2021

# data[].attributes.attachment_link.description
Główny Urząd Statystyczny - Portal Statystyki Publicznej

# data[].attributes.body
Przepisz, przerysuj, wydrukuj - do wyboru 😉😊

# data[].attributes.body
- lasy w Polsce, typy lasów i ich skład gatunkowy (podr.34)

- wskaźnik lesistości średni, woj. o min i max wskaźniku?

- motywy i formy ochrony przyrody i przykłady (podr. 38 -39)

- parki narodowe w Polsce - umieć rozpoznać na mapie

- surowce eksploatowane w Polsce - rozmieszczenie na mapie i ich zastosowanie

- cechy charakterystyczne M. Bałtyckiego (śr głębokość, max głębokość, zasolenie, temp., wybrzeże wysokie i niskie))

- fauna i flora M. Bałtyckiego

zanieczyszczenie Bałtyku - przyczyny i skutki

ochrona Bałtyku

# data[].attributes.body
zmiany gospodarcze i polityczne po 1989 r.

https://rynekpracy.org/statystyki/pracujacy-w-rolnictwie-przemysle-i-uslugach/ - najnowsze dane

https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/bezrobocie-rejestrowane/stopa-bezrobocia-rejestrowanego-w-latach-1990-2020,4,1.html - stopa bezrobocia w Polsce

https://www.youtube.com/watch?v=W8ynARhUGH0 - bezrobocie film

https://www.youtube.com/watch?v=Le_sr7M-DFQ - bezrobocie - poszerzenie wiadomości

# data[].attributes.attachment_link.title
Wpływ zmian politycznych i gospodarczych po 1989 roku na strukturę zatrudnienia | klasa 7

# data[].attributes.body
elektrownia atomowa:
https://www.youtube.com/watch?v=iT7zYOF_LRc

https://www.youtube.com/watch?v=_2lzJlBSGYE - za i przeciw elektrowni jądrowej

https://www.youtube.com/watch?v=XV-TRT9SH8E - kiedy pierwsza elektrownia jądrowa

# data[].attributes.attachment_link.title
Planowane 2 elektrownie jądrowe w Polsce | Za i przeciw

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=xKcoNEEyp2k

https://www.youtube.com/watch?v=dtcxuIwe2No - polskie miasta przyszłości cz 1
https://www.youtube.com/watch?v=S47ujpz2yFk - polskie miasta w przyszłości cz 2
https://www.youtube.com/watch?v=Ujjh3SX6BWs - urbanizacja film cz 1
https://www.youtube.com/watch?v=JjxIIwzsDhk - urbanizacja film cz.2
https://geografia24.pl/wp-content/uploads/2022/02/Urbanizacja-regionalna-w-Polsce.png - mapa urbanizacja województwa 2020

# data[].attributes.attachment_link.title
Urbanizacja w Polsce - prezentacja multimedialna

# data[].attributes.headline
ROZWÓJ DUŻYCH MIAST A ZMIANY W STREFACH PODMIEJSKICH: 

# data[].attributes.subject
ROZWÓJ DUŻYCH MIAST A ZMIANY W STREFACH PODMIEJSKICH: 

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=WnZoNmVvus4 - film eduk.
https://www.youtube.com/watch?v=625042-DHGA - lekcja z panią Biedronka

MIGRACJE A ZALUDNIENIE I STRUKTURA WIEKU NA OBSZARACH WIEJSKICH:
https://www.youtube.com/watch?v=_xSmm_u79xY - film edu.
https://www.youtube.com/watch?v=oi0mc20ENUM - lekcja z panią Biedronka

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=wpC-dKReRlw - energia słoneczna
https://www.youtube.com/watch?v=8I9gIUfO0SU - energia wodna
https://www.youtube.com/watch?v=FVLPSUow86o - energia wiatru

# data[].attributes.body
Jeden temat z :
1.Oceń wady i zalety energetyki surowców odnawialnych i nieodnawialnych.
2. Perspektywy rozwoju polskiej gospodarki morskiej - tu też należy zamieścić wstęp (jak wygląda dzisiaj gos morska Polski, przykłady portów, stoczni) a następnie co się rozwija, z czym mamy problemy i podsumowanie: który kierunek w gospodarce morskiej ma największe szanse rozwoju.

Zadanie powinno obejmować wstęp (tu nalezy wymienić rodzaje omawianej przez Ciebie energetyki oraz przykłady takich elektrowni w Polsce), ocenę wybranych przez Ciebie rodzajów energetyki (min 1,5 strony w zeszycie - nie ma co pisać szeroko, bo treść się liczy :)) i podsumowanie (3-4 zdania na temat przyszłosci energetycznej Polski)

# data[].attributes.body
Przemysł stoczniowy:
https://www.youtube.com/watch?v=qmWAa1gBBYE
Mierzeja Helska  - animacja
https://www.youtube.com/watch?v=lmbdvZi5w88

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=chYg_LOi_DQ    - PORTY POLSKIE

https://www.youtube.com/watch?v=wYwFVYxXWV4 - PRZEKOP MIERZEI WIŚLANEJ
https://www.youtube.com/watch?v=TQEfHuYg5Bg - GDAŃSK

https://www.youtube.com/watch?v=v-in0iLJ7y4   - GDYNIA

# data[].attributes.body
- województwa i stolice województw
-- mapa polityczna Europy - konturówka państwa i stolice
-czynniki wpływające na rozmieszczenie ludności w Polsce (przyrodnicze i pozaprzyrodnicze)
- gęstośc zaludnienia: obliczanie gęstosci, obszary max i min gęstości zaludnienia)
- mniejszosci narodowe, etniczne, społeczności etniczne - znaczenie pojęć, rozmieszczenie i przykłady
- zatrudnienie w rolnictwie, przemysle i usługach - ile wynosi?
- co to jest bezrobocie, ile wynosi stopa bezrobocia, województwa i panstwa europejskie o najniższym i najwyższym bezrobociu
- przyczyny i skutki bezrobocia
-urbanizacja - znaczenie pojęcia, stopień urbanizacji w Polsce, jakiej wielkości miasta przeważają w Polsce
-funkcje miast i przykłady (zeszyt)
- zespoły miejskie - rodzaje
- problemy wielkich miast

# data[].attributes.body
Wykonaj notatkę na podstawie poniższych punktów:

1. Wypisz największe porty Polski oraz co się w nich przeładowuje (towar dopasuj do portu) - wykres podręcznik
2. Podaj 3 przykłady portów rybackich
3. Co produkuje przemysł stoczniowy w Polsce?
4. Dokończ zdanie: 72% polskich połowów dokonuje się na Bałtyku, pozostałe na Atlantyku Północnym łowiąc: .....
5. Wyjaśnij pojęcia: tanie bandery, ładowność statku, armator

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=IjDgQXRmJjA - zanieczyszczenie środowiska film

# data[].attributes.attachment_link.title
Ochrona środowiska i zanieczyszczenia - prezentacja

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=-RrURaLaGfs - parki narodowe
https://www.purposegames.com/game/12ed6fb4ff - gra

https://www.youtube.com/watch?v=IA_Okqf01tM

https://parki.gozych.edu.pl/ - świetna strona o parkach narod.

# data[].attributes.attachment_link.description
This online quiz is called Parki narodowe w Polsce parki narodowe

# data[].attributes.body
1. Wykorzystanie gospodarcze wód powierzchniowych (rzeki i jeziora) oraz Bałtyku w Polsce

2. Wybierz i scharakteryzuj 3 dowolne parki narodowe w Polsce (gdzie się znajdują, co się w nich chroni, jakie są ich symbole)

3. Gatunki chronione w Polsce (wymienić formy ochrony przyrody w Polsce i krótko je opisać podając przykłady, wymienić gatunki roślin i zwierząt chronionych w Polsce)

TERMINY ODDAWANIA ZADAŃ:
7 A  - 17.12
7 B - 16.12
7C - 20.12
7 D - 20.12

# data[].attributes.headline
POWTÓRZENIE DLA KLASY 7 - rolnictwo i przemysł

# data[].attributes.subject
POWTÓRZENIE DLA KLASY 7 - rolnictwo i przemysł

# data[].attributes.body
1.
https://quizizz.com/admin/quiz/5e63ea6f70f0d5001bce1e38/rolnictwo-i-przemys-polski?fbclid=IwAR2jDAiWb7mLmRPUTrKP0FADwLCQEikwwARwBPPfls7gEUczs02qKpef0cM
2.
https://wordwall.net/pl/resource/529038/polski/rolnictwo-i-przemys%c5%82-polski
3.
https://learningapps.org/10250222
4. https://learningapps.org/6709328

# data[].attributes.body
Sprawiedliwy handel:
Co to jest Fairtade?:
https://www.youtube.com/watch?v=i1_uEKH-ZBc

Fairtrade jest ważny:

https://www.youtube.com/watch?v=c64OApoH28Y
Pomagamy czy szkodzimy:
https://www.youtube.com/watch?v=Onuo4u1ug3I
NOWOCZESNY TRANSPORT:
https://www.youtube.com/watch?v=WdgPCZn6Fqs
małe maszyny rolnicze
https://www.youtube.com/watch?v=YMEaSD7pRUo
ILE KOSZTOWAŁYBY ZABYTKI:
https://www.youtube.com/watch?v=SRLg2y1P8OA

# data[].attributes.body
- przyrodnicze i pozaprzyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa
- obszary o najlepszych warunkach dla rozwoju rolnictwa
- regiony upraw: ziemniaków i żyta (rośliny małowymagające) oraz pszenicy i buraków cukrowych (rośliny wymagające)
- odczytywanie danych z wykresów i tabel oraz wnioskowanie na ich podstawie
- sekcje i działy przemysłu
- cechy przemysłu polskiego przed i po restrukturyzacji (przed i po 1989 r.)
-typy elektrowni wykorzystujących surowce nieodnawialne i odnawialne
- położenie  (mapa podręcznik) i  nawy elektrowni cieplnych węgla kamiennego, brunatnego, elektrowni wodnych (nazwy rzek, nad którymi są te elektrownie) i wiatrowych
- porty morskie i ładunki jakie się w nich przeładowuje
- rodzaje zanieczyszczeń