# data[].attributes.body
Maribel Arriortua Bizkaitar kimikaria, ikertzailea eta irakaslea 1950eko azaroaren 11an jaio zen  Barakaldon. 70 urte ditu.

Maribel, zientzia kimikoetan lizentziatua da. Beste alde batetik, mineralogia eta petrologia departamenduan irakasle da. Eta 1992tik katedradun lanetan dabil.

# data[].attributes.body
eresa Mendizabal Gasteiz, Araban, 1940ko irailaren 22an jaio zen.

Euskal Herritar irakasle zientzialaria eta fisikaria da CSIC-en (Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusia).

Fisikan lizentziatutakoa izan zen 1965ean. Bere lanak lurzoruaren higidura , lurren degradazioa eta desertifikazioan kokatuta daude. Baita ere ikerketa zientifiko eta teknologikoaren planifikazioak egin ditu.

Emakume honi, nazioko eta nazioarteko ezagutza eman diote lurzoruaren higiduran, lurren degradazioan eta desertifikazioan oinarritutako ikerketak egitea gaitik.

1994an, Desertifikazioaren aurkako Borrokarako Nazio Batuen Konbentzioan aholkulari gisa jardun zuen. Erakunde horren basamortutzearen aurkako adituen nazioarteko koadroaren parte da.

Baita ere, urte berean, Espainiako Emakume Progresisten Federazioak emandako Emakume Progresisten saria jaso zuen.

Orain Energia, Ingurumen eta Teknologia Ikerketarako Zentroko (CIEMAT) Saileko zuzendaria da.

# data[].attributes.body
Flora de Pablo Salamankan jaio zen 1952ko otsailaren 25ean.
1975ean Medikuntzan lizentziatu eta Psikologian lizentziatu zen.
Salamankako Unibertsitatean, 1976 eta 1979 artean praktiketan mediku egoiliarra (BAME) eta bekadun aurremedikoa izan zen.

Patologia Orokorreko Ospitalean, Endokrinologiako Atal Klinikoaren Barne Medikuntzan eta Endokrinologian doktoratu zen Salamankako Unibertsitatean.

# data[].attributes.attachment_link.title
Día de la Mujer y la Niña en la Ciencia - Montserrat Calleja

# data[].attributes.body
Apirilaren 9an jaio zen Estatu batuetan. 2005eko otsailaren 11n hil zen.

Mary Jackson 30 urte baino gehiagoz emakumezkoen Scout talde bateko liderra izan zen.

34 urte NASAn egon ondoren, Jacksonek ingeniarientzako ahalik eta postu altuena lortu zuen eta konturatu zen ezin zuela gehiago igotzea gainbegiratzaile izan gabe.

1951ean, Jacksonek Aeronautikako Aholku Batzorde Nazionalak (NACA) kontratatu zuen, 1958an National Aeronautics and Space Administration (NASA) izan zen.

Graduatu ondoren, Mary Jackson-ek matematika irakatsi zuen urtebetez Afrikako Amerikako Calvert konderrian , Maryland-en .Garai hartan, ikastetxe publikoak Hegoaldean bereizten ziren oraindik.

# data[].attributes.body
Jaiotza | Titel , 1875eko abenduaren 19a
Herrialdea |  Alemania SuitzaKingdom of Hungary
Bizilekua | Novi Sad
Talde etnikoa | Serbiarra
Heriotza | Zürich, 1948ko abuztuaren 4a (72 urte)

Mileva Marić, Mileva Einstein (1875-1948) serbiar matematikaria izan zen. Albert Einstein-en lankide eta lehen emaztea izanik, eztabaida handia dago, bai kanpoan bai arlo zientifikoan, Einsteinek egotzitako aurkikuntzetan izandako parte-hartze mailari buruz, nahiz eta alde horretatik konjektiboak bakarrik egon Alberten lanen arteko batasun datak, eta erromeria Milevarekin.

Titelen jaio zen, Voivodina probintzian, orduan austrohungariar inperioaren barruan zegoena (gaur egun Serbia) bertako familia baten baitan. Unibertsitatean zegoela, Nikola Teslaren laguna egin zen. 1896.urtean Zurich-eko Institutu Politeknikoan sartu zen, non emakume ikasle bakarra zen.

Uste da Marić-en ezagutza matematikoak ezinbestekoak zirela Einsteinek bere teoriak garatzeko. Einstein-en sormen urteak bere ikerketak berarekin partekatu zituen.

# data[].attributes.body
(Notting Hill, Londres, Ingalaterra, 1920ko uztailaren 25a - Chelsea, Londres, Ingalaterra, 1958ko apirilaren 16a)  biofisikaria eta kristalografialaria izan zen. DNA molekula, birus, ikatz eta grafitoaren egituren inguruan ekarpen garrantzitsuak egin zituen. Hala ere, X izpien difrakzio bidez DNAren lehen irudiak lortu izanagatik egin zen ezagun. Bere datuei esker, James Watson eta Francis Crickek DNAren egiturari buruzko hipotesia garatu zuten 1953an.

Aitzitik, DNAren egituraren inguruan argitaratu ziren artikuluetatik berea hirugarren tokian kokatu zutenean, hipotesiaren aldeko froga soil bat bezala gelditu zen. Gerora, helize bikoitzaren aurkikuntzan paper garrantzitsua izan ote zuen jakiteko, DNAren historia eta Franklinen ekarpenak ezagutzeko ikerketa bat egin zen.

Kristalografia: kristalen ikerketaz jarduten duen geologiaren barne zientzia da.

Bere ekarpenei eta lanari buruzko laburpen txiki bat: Rosakind Franklin eta Bere ekarpenak

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Profiles in Science

Video

Elizabeth H. Blackburn, who shared the 2009 Nobel Prize in medicine, talks about her work on telomeres, and when she knew she wanted to be a scientist. Credit Credit... Jim Wilson/The New York Times

SAN FRANCISCO - Scientists are trained to be skeptics, and Elizabeth H. Blackburn considers herself one of the biggest. Show her the data, and be ready to defend it.

But even though she relishes the give and take, Dr. Blackburn admits to impatience at times with the questions some scientists have raised about one of her ventures.

"It's just such a no-brainer, and yet people have such difficulty understanding it," she said.

At issue is a l ab test that measures telomeres, stretches of DNA that cap the ends of chromosomes and help keep cells from aging too soon. Unusually short telomeres may be a sign of illness, and Dr. Blackburn, who shared the 2009 Nobel Prize in medicine for her work on telomeres (TEEL-o-meers), thinks measuring them could give doctors and patients a chance to intervene early and maybe even prevent disease. A company she helped found expects to begin offering tests to the public later this year.

Other researchers have raised doubts about the usefulness of the measurement, which does not diagnose a specific disease.

But Dr. Blackburn, 64, a professor of biology and physiology at the University of California, San Francisco, says she has been convinced by a decade of data from her own team and others, linking short telomeres to heart disease, diabetes, cancer and other diseases, and to chronic stress and post-traumatic stress disorder. With studies that explore the connections among emotional stress, health and telomeres, she has delved into questions that she would have shied away from earlier in her career, as a woman trying to establish herself in science. But now, she has enough confidence and autonomy to follow the leads that intrigue her. The scope of her research has expanded tremendously, from a tight focus on molecular biology to broader questions about the implications of her work for health and public policy.

Elizabeth Helen Blackburn was born on Nov. 26, 1948 in Tasmania, the second of seven children, all of whom went on to successful careers in teaching, engineering, medicine, music and graphic design.

Her parents were family doctors who gave her "a sense of the importance of serving people kindly and as well as one can," she wrote in an autobiographical essay for the Nobel committee.

As a child, she scooped up jellyfish at the beach and examined ants, and the family home and yard teemed with pets - dogs, cats, rabbits, guinea pigs, chickens, canaries, goldfish and smelly jars of tadpoles that she had collected. She took lessons in music and elocution, and knew from an early age that she wanted to be a scientist.

But it was not an idyllic childhood. Her father was not at home much, and at times she craved his attention, she told a biographer, Catherine Brady. He drank, and that contributed to her parents' separation when she was in her teens. Dr. Blackburn and her siblings remained with their mother, who began to suffer from severe depression that sometimes put her in the hospital. Dr. Blackburn rarely invited friends home, because she did not want to be judged or pitied for the family's circumstances. Schoolwork became an escape, and she excelled.

She majored in biochemistry at the University of Melbourne and earned her doctorate at the University of Cambridge, where she became an expert in DNA sequencing.

As a graduate student, she loved being a "lab rat," Dr. Blackburn said, adding, "I was just really focused on the science, the science, the science."

Early on, she said, that tight focus was essential to get her career started, particularly in an era when women were still far outnumbered by men in science and felt extra pressure to prove themselves. Her next stop after Cambridge, in 1975, was Yale. Part of America's appeal was its burgeoning women's movement, which made her think she could pursue a scientific career without being held back because she was a woman. But another attraction was that her fiancé, John Sedat, a biochemist and biophysicist, had been offered a post at Yale. She became a postdoctoral fellow there, and they married soon after moving to New Haven.

Not much was known about telomeres at the time, and she began studying them at Yale in a one-celled organism, Tetrahymena, that she cheerfully calls "pond scum."

Telomeres are often compared to the plastic tips that keep the ends of shoelaces from fraying. Scientists had long suspected that telomeres protected the ends of chromosomes, but no one knew how. Each time a cell divides, its telomeres shorten, and if they get too short, the cell cannot divide any more. But somehow, in healthy cells, the telomeres were being rebuilt.

Image

Molecular biologist Elizabeth Blackburn with Bono, lead singer and songwriter for the rock group U2, at commencement ceremonies at the University of Pennsylvania, in 2004. Credit... William Thomas Cain/Getty Images

Dr. Blackburn deciphered the structure, finding that telomeres consisted of six DNA units, repeated many times. She and a researcher at Harvard, Jack W. Szostak, determined that there must be an enzyme that keeps restoring the telomeres.

In 1978, Dr. Blackburn moved on to the University of California, Berkeley, and in 1984, Carol W. Greider, a graduate student in her lab, found the enzyme: telomerase.

Dr. Blackburn, Dr. Greider and Dr. Szostak shared the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 2009. Until then, only eight women had won Nobel Prizes in medicine.
Branching Paths
In the 1980s and 1990s, Dr. Blackburn's interests widened. She describes herself as very visual, with a bent for analyzing graphs and the molecular patterns that emerge on X-ray films. In her mind's eye she even diagrams her own life, broadening here, branching there.

The birth of her son, Ben, in 1986, helped force her to look up from the lab bench and realize that she could fill multiple roles at the same time. The demands of work and family also pushed her to make a major career change: Her commute from San Francisco to Berkeley had become untenable, and she joined the University of California, San Francisco, in 1990.

The move, to an institution with a medical school and a thriving world of clinical research, expanded her horizons even further. She began studying cancer, teaming her deep knowledge of cell biology with that of physicians who saw every day what mutated cells could do to patients.

"It really broadened my head," Dr. Blackburn said. Her projects include studies in mice to find out whether blocking telomerase can fight cancer.

A little more than 10 years ago she began to collaborate with Elissa Epel, a psychologist at the university who studies chronic stress. One of their first projects involved mothers who were the main caregivers for children with chronic diseases.

"It really resonated with me as a mother," Dr. Blackburn said. "I just sort of felt for these women so much. A very nonscientific reason, if you will, but isn't that an interesting question?"

Compared with the mothers of healthy children, those with sick ones had shorter telomeres and less telomerase, and the longer they had been caring for the children, the shorter their telomeres were. The findings were similar in people taking care of spouses with dementia. Other studies have suggested that traumatic events early in life may have effects on telomeres and health that persist for decades.

These studies, Dr. Blackburn said, have taken her far from her early days as a lab rat, to issues and segments of society that she considers neglected.

She has also become curious about the physical and mental effects of meditation, learning one of the techniques herself. And she has wondered whether it does anything to telomeres.

"When scientists get old they get interested in the brain, and I'm a little bit afraid I'm falling into that," she said, laughing.

In 2004, Dr. Blackburn gained a bit of notoriety - which she regarded as a badge of honor. Two years before, she had accepted an invitation to serve on President George W. Bush's Council on Bioethics. But she supported research using embryonic stem cells, dissenting from the views expressed by the president, the council's chairman and the group's reports.

"I kept saying, 'You have to do research. You have to get the science right.' So I was dismissed," Dr. Blackburn said. (Technically, her membership was not renewed when her first term expired.)

The Bush administration and the head of the council insisted that her dismissal was not politically motivated. But she believed it was political, and argued publicly that politics should not influence scientific advice. Much of the scientific world rallied around her.

Diagnostic Test
As data linking telomeres to stress and health accumulated, more people began asking if their telomeres could be measured. Dr. Blackburn began to think it reasonable to offer a test to the public and she helped found a company, Telome Health, in May 2010.

"I like to say we're an un-biotech company," Dr. Blackburn said. Typically, she explained, biotech companies start out to meet some need, like the demand for new cancer treatments.

Describing the usual process, she said: "I have this great idea. I don't know if it will work, but give me millions of dollars and I'll burn though tons of money and do a clinical trial for $50 million and then it will fail and then I'll sell the company and people will make money but it won't actually do anybody any good."

She added, "I mean, let's be brutal."

The result, she said, is that many companies wind up with a shelf full of cleverly designed, useless products.

"We're the exact opposite," she said. "We're saying we've got something really solid that actually works right now. How do you define the need for it?"

The approach is radically different, but she said, "Smart people out there really get it."

The plan is to begin offering telomere tests to the public sometime this year. A doctor's prescription will be required. The price has not yet been announced, but will be "competitive," said the company's president and chief scientific officer, Calvin Harley. Other companies with similar tests charge from $300 to $700.

The test is nonspecific: it does not diagnose a particular disease. Dr. Harley likens it to the "check engine" light on a car - something may be wrong, but more tests are needed to find out what.

"It's not a crystal ball to tell you how many years you've got left or any such nonsense," Dr. Blackburn said.

Unusually short telomeres may indicate a health problem, and are a piece of information that should be factored into the bigger picture of a person's health, she said. "If you're in the lowest percentile for your age group, you might really be interested in knowing why," she said. "It's something physicians would be interested in, for just that reason."

There are ways to protect telomeres, and maybe even lengthen short ones, Dr. Blackburn said. Exercise and a nutritious diet, losing excess weight and easing emotional stress may help. So, a low reading might be a wake-up call to take better care of oneself.

But some researchers are skeptical, arguing that the associations between short telomeres and illness do not prove cause and effect. Some scientists say there is so much individualvariability in telomeres that it can be difficult to draw conclusions from the lengths in any one individual. Among those who have questioned the test is Dr. Greider, Dr. Blackburn's fellow Nobel winner.

Dr. Blackburn acknowledged that a worrisome result could put a seemingly healthy patient on the slippery slope to more tests, prodding and poking.

"You worry about that," she said. "But that's not the fault of the test, is it? That's the fault of the way medicine is practiced. Let's not blame the messenger here."

Her hope is that measuring telomeres will become part of a new direction in medicine, geared to what she calls "intercepting" disease.

She enjoys being free to explore territory where she would not have ventured before.

"I would have been a little afraid to do things, because my male colleagues wouldn't have taken me seriously as a molecular biologist," she said.

But now, "Being senior enough in the field, having enough solidity, I don't feel afraid of being marginalized."

# data[].attributes.attachment_link.description
Profiles in Science SAN FRANCISCO - Scientists are trained to be skeptics, and Elizabeth H. Blackburn considers herself one of the biggest. Show her the data, and be ready to defend it. But even though she relishes the give and take, Dr. Blackburn admits to impatience at times with the questions some scientists have raised about one of her ventures.

# data[].attributes.body
Tamara Amerikan jaio zen 1959ko maiatzaren 7a eta 60 urte ditu.
NASAko zientzialari eta astronauta estatubatuarra da.

NASAren Ames Ikerketa Zentroan zientzialari ikertzaile bezala ñan egin zuen 1981eko ekainetik 1985eko uztailera arte.

Ahinbat lan desberdina ditu, adibidez: Santa Fe Springsen, Kalifornian, 1977an; Fisika Zientzietako lizentziatura.

Zientzietako ikasketak egin zituen Stanfordeko Unibertsitatean.

Stanfordeko Unibertsitatean graduatu ondoren, NASAren Ames Ikerketa Zentroan zientzialari ikertzaile bezala lan egin zuen 1981eko ekainetik 1985eko uztailera arte.

# data[].attributes.body
Valentina Vladimirovna Terexkova 1936ko martxoaren 6an jaio zen, Maslennikovon, Errusia. Bera, sobietar kosmonauta da eta ingeniaria.

Historian lehenengo aldiz ezpaziora irtendako emakumea, bera 1963an irten zen espaziora. 1963ko lehen bidaian ia hiru egun eman zituen, eta denbora-tarte horretan, 48 orbita osatu zituen Lurraren inguruan.

1997an erretiratu zen azkenik Aire Armadatik eta baita Kosmonauta zerbitzutik, baina orain dela gutxi, esn zuen: “martera bidaiatu nahi dut nahiz eta ez itzuli".
https://www.youtube.com/watch?v=eya2gkUv3yg

# data[].attributes.body
Hedwig Eva Maria Kiesler 1914ko azaroaren 14an jaio zen. 16 urterekin ingeniaritza ikasten hasi zen, baina hiru urte geroago, 1933an, bertan behera utzi zituen ikasketak.

Casablanca estreinatu zen urte berean (1846ko abenduaren 19an), Hedy Lamarrek komunikazio-sistema sekretu bat diseinatu eta patentatu zuen George Antheil konpositorearen laguntzaz. Frekuentzien kommutazioan oinarritutako asmakizunari esker, torpedoak irrati bidez gidatu zitezkeen, etsaiek antzeman gabe.

Laburtuta, oraingo WIFI eta Bluetooth-a asmatu zuen spectrum baten bidez. Teknologia digitala hedatu ahala, frekuentzien kommutazioak WiFi datu-komunikazioa ezartzea ahalbidetu zuen, baita Bluetooth estandarra eta GPS sistema ere, beste batzuen artean.

# data[].attributes.body
(1993) Kimika.
Mariak batxilergoa Zaragozako teknikariak Institutu Nagusiak egin zituen. Zaragozako Zientzietako Fakultatean mediku titulua izan zen 1930ean , Hiru Hiru gizonek emakumeren artean izan baitzuten . Bere Artilea Ikerketa Biokimikoen Laborategian Zen, Gregorio Rocasolanoren Zuzendaritzapean.

# data[].attributes.attachment_link.title
María Antonia Martín Zorraquino - X FONCEI

# data[].attributes.body
Montserrat Calleja Gómez 1973 jaio zen Onrensen (Galicia). Montse zientziaren fisika arlotan ari da, Zazpi patente aurkeztu ditu 53 artikulu argitaratu ditu, horietako bi Natura Nanoteknologian. NANOFORCELLS proiektuaren buru proiektuaren buru da, Europako Ikerketa Kontseiluak emandako Start Grant ospetsuenetako bat, zelulen propietate mekanikoak eta minbiziarekin duten harremana aztertzea helburu duena.

Mecwins enpresaren ko-fundatzailea da, irabazi ditun zariak honek dira:

Premio Mujeres a Seguir 2018

Premio Miguel Catalán 2012 para investigadores menores de 40 años

2018an Quo zientziako Aukeraketaren Selekzioaren parte izan zen.

# data[].attributes.body
Elizabeth Blackburn 1948ko azaroaren 26an jaio zen Tasmanian, Australian. Elizabeth Blackburn biokimikaria da.

Bere ikasketak Estatu Batuetako Yale unibertsitatean egin zituen, bertan telomeroak ikertu zituen. Bera eta bere lankidea zen beste emakume zientzialari batek  Carol Greiderrek, telomerasa entzima aurkitu zuten, 1984. urtean.

Urtebete beranduago isolatzea lortu zuten. Hortik aurrera telomero artifizialak ekoizteari ekin zioten. 2006. urtean medikuntza Nobel saria eman zioten arrazoi honegatik.

Liburu asko idatzi ditu aurkikuntza honen ondoren, adibidez, “The Telomere Effect” edo “Write from the hearth”.

Telomero: Telomeroa kromosomen muturretan dagoen egitura bat da, DNAren sekuentzia errepikakorrez osatua.

Kromosoma: Zelulan dagoen DNA eta proteinaz osatutako egitura bat da.

Entzima: Molekula biziak.

Isolatzea: Bakartzea.

https://www.nytimes.com/2013/04/09/science/elizabeth-blackburn-molecular-biologist-charts-her-own-course.html

# data[].attributes.body
Felisa Martin Bravo 1898ko ekainaren 11an jaio zen Donostian eta 1979ko urriaren 29an hil zen Madrilen.

Goi Meteorologiako Korporazioan sartu zen lehenengo emakumea eta Espainiako Fisikako lehenengo medikua izan zen.

Batxilergoa Donostian egin zuen eta goi mailako ikasketak jarraitu zituen Madrilgo Unibertsitate Zentralean, zientzia fisikoetan lizentziatu zen, 1922an. Saileko andereño bakarra izan zen Julio Palacios fisikari aragoiarraren ikerketa-taldean.

Irakasle ere izan zen Espainian eta Estatu Batuetan.

X izpien bitartez Nikel, kobalto oxidoen eta berun xurxuluaren egiturak zehaztu zituen.

Kolbato oxidoa monoxido ezorganiko bat da oliba edo gorrixka itxura duen kristaletan, eta, gainera, substantzia horren laginak hauts grisaxka edo beltz gisa aurki daitezke. Zeramikazko industrian oso erabilia da kolore askotako esmalteak sortzeko, baita kobalto gatzak ekoizteko industrian ere.

# data[].attributes.body
Lise Meitner Vienan jaio zen 1878ko azaroaren 7an eta Cambridge-n hil zen, 1968ko urriaren 27an.

Erradioaktibitatea eta fisika nuklearra ikertu zituen eta austriar zientzialaria izan zen. Erabaki nuklearra aurkitu zuen taldearen parte izan zen. Horregatik lortu zuen Otto Hahn bere lagun eta laguntzaileak Nobel Saria.

1938an Alemaniatik ihes egin behar izan zuen eta han 30 urte egin zituzten lanean, nazismoak jazarri zuen, judu izateagatik. Stockholmen kokatu zen eta Suediako nazionalitatea hartu zuen. Meitnerrek fisika teorikoari dagokionez, uranioaren erabaki nuklearraren lehenengo azalpena eman zuen.

Hauxe da Nobel Batzordearen kasurik argienetako bat lehen lerroko aurkikuntza zientifikoko emakume baten egileak ahaztu dituena, eta, besteak beste, elektrizitatea ekoizteko erreaktoreak eta arma nuklearrak sortu zituen. Bigarren Mundu Gerran eta medikuntza nuklearrean erabilia.

# data[].attributes.body
Augusta Ada King, Lovelaceko kondesa (Londres, Britania Handia) 1815eko abenduaren 10ean jaio zen eta (Londres, Britania Handia) 1852ko azaroaren 27an hil egin zen.

Ada, historiako lehen programatzailea izan zela esan ohi da, programazio-lengoaia kontzeptu orokorra erabili zuen lehen emakumea izan zelako (baita lehen pertsona ere), edo makina bat kontrolatzeko lehen algoritmoa sortu zuelako. Charles Babbagerekin lan egin zuen.

Garai hartan, beste emakume askorekin gertatu zen moduan, emakume honen lanari ez zitzaion garrantzi handirik eman bera bizi zen bitartean, izan ere, bere ideiak 1952an hasi ziren erabiltzen edo aplikatzen informatikako munduan (informatikan hobekuntzak egiteko).

Bideoa: https://www.youtube.com/watch?v=bYCDVwyuVt4

# data[].attributes.body
Aglaonike, Aglaonice edo Aganize Tesaliakoa, Antzinako Greziako astronomoa izan zen, K.a. I. edo K.a. II. mendeen artean bizi izan zena.

Honek eklipseak aurreikusten zituelako sorgin bezala hartu zuten aintzinaroko grezian.

Ez dugu bere lanik aurkitu, eta beregandik dugun informazioa idatzietatik datoz, adibidez; Apolio De Rodaz, Alejandria k.a. 295, Deplutarko greziar-erromatarra Aganises ere idatzi zuela.

Artizarrean krater batek bere izena darama edo eta egun batean Georgian berenganako mentzioak aurkitu situzten; honek horrelako gauzak ezaten zituzten: “Seoseri beldurra izan behar bazaio, nire lagun maitea, ez zaizula burutik pasa, zer pasa zitzaien Tesaliako emakumeei Ilargia ezkutatzen zutenean”.

# data[].attributes.body
Emmy Noether matematikari alemaniarra izan zen, Emmy, Fisika teorikoaren arloetan funtsezko garrantzia duen ekarpenengatik ezaguna izan zen.

David Hilbert, Albert Einstein eta beste historiar pertsonai matematikarentzat, Emmy matematikaren historiako emakume garrantzitsuenaren gisa jotzen zuten. Eraztunen teoria eta gorputzaren teoria erreboluzionatu zituen.

Fisikan, Noether-en teorema fisikan eta kontserbazio legeetan simetriaren arteko oinarrizko lotura azaltzen ditu.

Unibertsitate batera sartzekoa zen baina jabeek ukatu egin zioten emakumea zelako.

# data[].attributes.headline
                                                           Lise Maitner

# data[].attributes.subject
                                                           Lise Maitner

# data[].attributes.body
Lise Maitner fisikaria isan zen,Otto Hahn bere ikerlariarekin batera, elementu erradioaktiboen ikerketan lan egin zuen.

Bere benetako izena, Elise Meitner izan zen. Lise Meitner-en jaiotza-egun zehatza ez da ezagutzen, baina Vienako jaiotze judu komunitatean, 1878ko azaroaren 17an jaio zela agertzen da. Nahiz eta beste dokumentu guztietan, 1878ko azaroaren 7a agertzea[3]. Beranduago kristautasunera bihurtu zen familia judutar batean jaio zen. Bere aita Philipp Meitner izan zen, Austriako lehenetariko abokatu judutarra. Philipp-ek bere lanerako bulego bat ez zuen eskatu.[4] Horregatik, etxea ez ezik, bere aitaren bulegoa ere izan zen haien etxea. Lise eta bere 7 anai-arreba hazi ziren bere aitaren kontuak entzuten. Idealismoak eta haien aitaren eta amaren fedeak aurrerakuntzan egin zuten haien seme-alaba guztiak ikasketa altuak izatea.

Vienako Unibertsitatean ikasi zuen, non 1901ean eman zuen izena eta 1907an doktoratu zen. Berlingo Unibertsitatean ere ikasi zuen, Max Planck-en klaseak jarraitzeko.

Otto Hahn-ekin aritu zen 30 urteko iraupeneko ikerketa batean, eta 1918an protaktinioa aurkitu zuen. Irakasle bezala ere aritu zen Kaiser Wilhem institutuan eta Berlingo Unibertsitatean 1926 eta 1933 urteen artean.

# data[].attributes.body
Dorothy Johnson, Vaughan (Kansas City, Missouri, AEB, 1910eko irailaren 20a - Hampton, Virginia, 2008ko azaroaren 10a) afroamerikar matematikaria izan zen.

NACAn (Aholku Batzorde Nazionala Aeronautikan) lan egin zuena, agentzia hori NASA bihurtu zen geroago. Bertan hainbat lan-taldetan nabarmendu zen, esaterako West-computing taldean (Analisiko dibisioan eta Konputaziokoan, non aditu bihurtu zen FORTRAN programazio-lengoaian).

Sateliteak jaurtitzeko SCOUT proiektuan lan egin zuen geroago  NASAn 1971ean erretiroa hartu zuen arte. NACAn eta NASAn lehenengo arduradun eta kudeatzaile afroamerikarra izan zen. NACAn sartu aurretik matematika irakaslea izan zen.

# data[].attributes.body
Grace Murray Hopper (New York, 1906ko abenduaren 9a - Arlington konderria, 1992ko urtarrilaren 1a) informatikako zientzialaria eta AEBetako militarra izan ziren Atzeko almirantearekin. Informatika munduan aitzindaria izan zen eta Mark I.a erabili zuen lehenengo programatzailea 50 eta 60 urteen artean programazio lengoaiarako lehen konpilatzailea garatu zuen eta balioztatze metodoetara eraman zuen.

Programazio lengoaietatik independentea den makina baten ideia ezagun egin zuen. COBOL, oraindik erabiltzen ez den goi mailako programazioa, sortu zuen. Hopper AEBetako armadan sartzen saiatu zen Bigarren Mundu Gerran, baina armadako erreserbetan sartu behar izan zuen 34 urte zituelako. Bere lagunek Amazing Grace izenarekin ezagutzen zuten.

Mark I.: Harvard Mark I edo Mark I, lehenengo ordenagailu elektromekanikoa izan zen, IBM-n eraikia eta Harvardera bidali zen 1944an.

Hemen daukazue bideo bat: Grace Hopper

# data[].attributes.body
Katherine Johnson 1918an jaio zen White Sulphur Springs-en.Katherine Johnson ez dago hilda eta 101 urte ditu.

1970an bere ekarpena garrantzitsua izan zen Apollo 13a matxuratua lurrera salbu itzuli ahal zedin.

Espazio zientzialaria eta matematikari amerikarra zen. NASAn lan egin zuen programa espaziala eta aeronautika amerikarra garatzeko proiektuetan.Gainera,1961tik 1963ra bitartean Mercury programan parte hartu zuen.

14 urterekin graduatu zen eta 15 urterekin goi mailako ikasketak jarraitu zituen West Virginia State College deiturikoan, 18 urterekin Matematika eta Frantses titulua lortu zituen.

Ilargiaren azalera heldu zen uztailaren 20an,Neil Armstrong, Edwin Buzz Aldrin eta Michael Collinsekin.Historia egin zuen bi gizon Ilargiaren azalean jarriz.

Katherine Johnson,lehenengotariko beltzaran neska izan zen zientzia arloan,Marie Johnson eta Doroty Morganekin batera.

Katherine-ek,sari askotxo irabazi zituen hauen artean,Askatazunaren domina presidentziala dago.

Katherine-eri pelikula bat dedikatu diote,Marie Johnson eta Doroty Morganekin batera.

# data[].attributes.attachment_link.description
La increíble historia real de Katherine G. Johnson (Taraji P. Henson), Dorothy Vaughan (Octavia Spencer) y Mary Jackson (Janelle Monae), tres brillantes mujeres Afro-Americanas que trabajaron en la NASA. Conocidas como las "ordenadores vivientes", ayudaron en el lanzamiento a la órbita del astronauta John Glenn, un logro que restauró la confianza del país y dio la vuelta a la carrera espacial.

# data[].attributes.attachment_link.title
Elizabeth Blackburn, 2009 Nobel Laureate in Physiology or Medicine

# data[].attributes.attachment_link.title
Otra Ronda Radio - Mujeres en la historia - Aglaonice de Tesalia - Martes 04 de Junio de 2019

# data[].attributes.attachment_link.description
Ongi etorri Elorrioko Txintxirri ikastolaren webgunera! Hemen gure hezkuntza proiektuari buruzko informazio guztia aurkituko duzue.

# data[].attributes.attachment_link.title
Txikipedia:Judit Muñoz - Wikipedia, entziklopedia askea.

# data[].attributes.attachment_link.description
Judith Muñoz Matute, 1991ko urtarrilaren 13an jaio zen Abadinon, . Matematikari eta ikertzailea da. Txikitatik gustuko zuen puzzleak ebaztea eta horrelako jolasak. Gero, eskolan matematika beti izan zen gustukoena zuen ikasgaia, problemak ebazten ona zen eta ez zitzaion kostatzen. Baina batxilergoan izan zen matematika karrera ikastea erabaki zuen unea.

# data[].attributes.body
(1907-1964)
Amak piztu zion naturarekiko maitasuna eta laster hasi zen animaliei buzuzko ipuinak idazten. Zailtasun ekonomiko handiak izan arren, ikasketak burutzea lortu zuen

# data[].attributes.body
(1909-1995)
Fisikaria zen eta ezaguna egin zen partikulen kan bat egin zuelako.

# data[].attributes.body
(Philadelphia, AEB, 1901 - New York, 1978) Bere lan batzuk Polemikoak izan arren , Margaret Mead oso antropologo errespetatua izan zen .Eredu kulturalak zehazten lagundu zuen , eta antropologia humanista sustatu zuen .https://www.youtube.com/watch?v=C-Yf_efgPLw.

# data[].attributes.body
1924-2013
Espazio zientzalalriak suiziri, satelite eta zurrusta-propultsiozko teknologiak garatu zituen. Berak asmatutako hidrazina.erresistejetak asko hobetu zituen satelite propultso-metodoak.

# data[].attributes.body
(1862-1940) Etmologoa  izan zen.60 herrialdeetan ibili zen intsektuen bila eta aditua zen tximeletetan.
https://en.wikipedia.org/wiki/Margaret_Fountaine
https://www.youtube.com/watch?v=yLYxAqIk1RQ

# data[].attributes.body
1850-1891
Europan lehen aldiz unibertsitateko irakasle izatera iritsi zen emakumea.

# data[].attributes.body
(1842-1911)
Kimikaria eta ekologoa izan zen. Ingurune-higieneko fundatzaileen bat izan zen, zientzia ekologiko modernoaren aldez aurreko aldia.
Bera urte askoz ibili zen emakumeek unibertsitateko karrerak ikas zezaten zailatzen.

# data[].attributes.body
(1907 - 1997)
Geologa eta pareontologa izan zen,
Australiako unibertsitateko lehenengo emakume irakaslea eta Australiako Zientzia Akademiako lehen emakumezko presidentea izan  zen.
URL:https://eu.wikipedia.org/wiki/Dorothy_Hill

# data[].attributes.body
(1918-)
Aitzindaria izan zen espazio - zientzian eta informatikan. Apollo 11ren Ilargirako bidea kalkulatu zuen.
https://eu.wikipedia.org/wiki/Katherine_Johnson
https://www.youtube.com/watch?v=xsou0Lfy-YE

# data[].attributes.body
1880an jaio zen eta 1952an hil zen.
Bera erizaina izan zen eta berak proposatu zuen tratamendu berri bat poliomielitisarentzat.
https://es.wikipedia.org/wiki/Elizabeth_Kenny

# data[].attributes.body
(1780 - 1872)
Matematikari, astronomo eta ikerlari autodidakta izan zen. Grina erakutsi zuen emakumeetariko bat, matematikan eta aurrerapen teknologikoen jakinduria erakutsiz. Astronomia susperrarazi zuen eta hainbat saiakera idatzi zituen. XIX. mendeko zientzietako erreginaren goitizenaz ezaguna da .https://www.youtube.com/watch?v=8x9B4Xg0Cew

# data[].attributes.body
(1838-19-14)
Paperezko zorroak tolesteko eta itsazteko makina asmatu zuen.
Bideoa: https://www.youtube.com/watch?v=vaw4WX_SgOY

# data[].attributes.body
(1932-1985)
Primatologoak gorilen portaerari buruzko aurkikuntza garrantzitsuak egin zituen. Haiek babesaren alde egin zuen, eta baimenik gabeko ehizaren aurka borrokatu zuen.

https://www.youtube.com/watch?v=HDEw8H9kY88

# data[].attributes.body
(1882-1935)
Zer zen? eragin handiko matematikaria izan zen.
Zergatik izan zen famatua? Ajebra abstraktuan eta fisika teorikoan egindakoekarpen garrantzitsuengatik da ezaguna.
https://www.youtube.com/watch?v=LpvLCNl9y3A

# data[].attributes.body
(1851-1930)
Matematikaria, astronomoa eta ikaslea. Asteroideak eta zeruko gorputzen orbita kalkulatu zuen. Sufrajista eta laneko eskubideen actibista ere izan zen.
https://youtu.be/DQsHI32agH4

# data[].attributes.body
(1890-1980)
Matematikako doktore egin zen lehen emakume afroamerikarra izan zen. Hezkuntzan eta aktibismoan eman zuen bizitza.
https://www.youtube.com/watch?v=572aSiw4ibo

# data[].attributes.body
(1938-2011)
Irakaslea zen eta sibiogenesi-teoriagaitik da ezaguna, zeinak azaltzen baitu zelula eukariotikoek beste zelula-mota goiztiar batzuk bildura lor dirzaketela organuluak.

# data[].attributes.body
Zoologoa eta ingurumen analista izan zen. Gizakiok ekoizten ditugun gai kimikoak elika-katean nola kontzentra daitezkeen eta jendearen et beste animalia batzuen garapenean nola eragin dezaketen aztertu zuen.
https://www.youtube.com/watch?v=uraO-_P8u1c

# data[].attributes.body
Ruby Payne-scott 1912.uertean jaio zen.Astronomoa,Radioastronomoa eta irratifisikaria izan zen

https://www.youtube.com/watch?v=-3wbQj1Npd0

# data[].attributes.body
(1923-2010)
Psikologoa zen, Haurrei kalte egiten zieten edo haien beharrak betetzen ez zituzten hezte-metodoak salatu zituelako da famatua.
https://es.wikipedia.org/wiki/Alice_Miller
Bideoa:https://www.youtube.com/watch?v=xn1_OBLfWWA

# data[].attributes.body
(1940-2011)
Ingurumenaren aldeko ekintzailea eta politikaria izan zen.
2004an Bakearen Nobel saria eman zioten, «garapen sostengagarriaren, bakearen eta demokraziaren alde egindako lanagatik».
Bideoa:
https://youtu.be/TlG4bDuveXg

# data[].attributes.body
(1914-1985)
Zer zen? Monja izateaz gain, matematikaria eta informatika-aitzindaria izan zen.
Zergatik izan zen famatua? BASIC Programazio-lengaia sortzen parte hartu zuen
esteka: https://youtu.be/kJpkhHDO9O4

# data[].attributes.body
Grace Hopper 1906an jaio zen eta 1992an hil zen. Bera matematikaria izan zen eta berak ezagutzera eman zuen informatikako lehen erroreen istorioa.
https://eu.wikipedia.org/wiki/Grace_Hopper

# data[].attributes.body
1900-1995
Fisikari aitzindaria izan zen eguzki-energiaren teknologian.
Lehen energia sorgailu termoelektrikoa eta lehen eguzki-berokuntzako sistema diseinatu zituen.
Bideo bat: https://www.youtube.com/watch?v=k2bKrT3M2K8

# data[].attributes.body
(1885-1952)

Alemaniar psikologo eta psikoanalista aintzindaria izan zen. Lehen autolaguntza-libutruetako bat idatzi zuen.
https://www.youtube.com/watch?v=_KfGmy5Xux8

# data[].attributes.body
(1878-1968)

Fisikaria zen. Fisika nuklearrean oinarritu zituenak bere ikerketak. Bideoa:

https://www.youtube.com/watch?v=D-OnLEXl3aA

# data[].attributes.body
(1956-2008)
Senegaldar informatikaria izan zen, adimen artifizialean espezializatu.
Prestigiosoan inskribatu zen lehenengo emakume afrikarra, ezagutzaren kudeaketan eta web semantikoan egin zuen.
https://www.youtube.com/watch?v=VcZLnzrmSXc

# data[].attributes.body
(1919-1986)
Fisikaria zen eta lehenengo erreaktore nuklearra eta lehenengo bonba atomikoa eraikitzen lagundu zuen.
https://eu.wikipedia.org/wiki/Leona_Woods

# data[].attributes.body
Astronomo eta astrofisikaria izan zen. Noben espektroa analizatu zuen. Izarren %99 hidrogenoa eta helio zela ikusi zuen.
https://www.youtube.com/watch?v=dLuw3KH7XLg

# data[].attributes.body
(1914-2000)
Hollywoodeko aktorea komunikazio militarreko teknologia garrantzitsu bat asmatzen kolaboratu zuen. Gaur egun, WiFi-an eta bluetooth-ean erabiltzen da.
http://elpais.com/elpais/2015/11/09/videos/1447081801_096239.html

# data[].attributes.body
(Paris, 1908 – 1988)
Bera, Jacques Maretteren arreba izan zen, 1962tik 1967raino ministro izandakoa. Pediatra eta psikoanalista izan zen Frantzian eta haurtxen eta haurre psikologiari buruzko eta haien gorputz-hizkuntzari buruzko ikerketengatik da ezaguna.

# data[].attributes.body
(吳健雄, Wú Jiànxíong, 1912 - 1997)
Fisikaria zen, erradioaktibitatearekin lotura aurkikuntza garrantzitsuak egin zituen. Manhattan proiektua sortu zuen, eta Geiger kontagailuak  hobetu  zituen.
URL:https://eu.wikipedia.org/wiki/Chien-Shiung_Wu
Bideoa:https://www.youtube.com/watch?v=P-VLIKS3oDI

# data[].attributes.body
(1878 - 1972.)
Industria-ingeniaria, psikologoa eta, aldi berean, 12 umeren ama izan zen. Aitzindaria izan zen ergonomian eta lanaren psikologian.
https://eu.wikipedia.org/wiki/Lillian_Gilbreth
https://www.youtube.com/watch?v=b4WhcPOm3q4

# data[].attributes.body
(1882-1960) Bera pisikoanalistak zen eta ezaguna egin zen, tratamendu teknika berriak azmatu zituelako.

# data[].attributes.body
(1909 - 2010)
Lehen emakume musulmana modernoa izan zen, medikua izatea lortu zuen Afrikako iparraldean. Medizinako , kontrazepzio eta abortu sarreran aitzindaria izatea lortu zuen ere.

# data[].attributes.body
(1870 -1952 )
italiar pedadogo berritzaile eta psikiatra izan zen.

# data[].attributes.body
(París, 1897 - París, 1956) fisikaria zen , Marie Curieren alaba zen  eta kimikako nobel saria irabazi zuen elementu erradioaktiboak artifizialki sortzen, egin zuen lanagatik. https://www.youtube.com/watch?v=hIbCr20FSsA

# data[].attributes.body
Rosalind Franklin Inglaterran jaio zen, biofisikaria eta kristalografialaria izan zen. DNA molekula, birus, ikatz eta grafitoaren egituren inguruan ekarpen garrantzitsuak egin zituen.

https://www.youtube.com/watch?v=4Ap2I3UpFMk

# data[].attributes.attachment_link.title
LA VERDADERA HISTORIA DE ROSALIND FRANKLIN