# data[].attributes.headline
Ідуць касцы, звіняць іх косы,Вітаюць іх буйныя росы,А краскі ніжай гнуць галовы,Пачуўшы косак звон сталёвы

# data[].attributes.subject
Ідуць касцы, звіняць іх косы,Вітаюць іх буйныя росы,А краскі ніжай гнуць галовы,Пачуўшы косак звон сталёвы

# data[].attributes.body
праца сялян

# data[].attributes.headline
Купіць зямлю, прыдбаць свой кут...

# data[].attributes.subject
Купіць зямлю, прыдбаць свой кут...

# data[].attributes.body
галоўная мэта Мiхала

# data[].attributes.headline
Бо што жанкі? раз што панята, Ноль - слова нашага ім брата...

# data[].attributes.subject
Бо што жанкі? раз што панята, Ноль - слова нашага ім брата...

# data[].attributes.body
Вечная спрэчка паміж мужчынамі і жанчынамі

# data[].attributes.headline
— Ну, дзядзька, як на смак, прызнайся? — Паскудства, брат, і не пытайся!

# data[].attributes.subject
— Ну, дзядзька, як на смак, прызнайся? — Паскудства, брат, і не пытайся!

# data[].attributes.body
Сёння так кажуць пра нечаканы і непрыемны вынік якой-небудзь справы, што раней здавалася вельмі ўдалай.

# data[].attributes.headline
Які ты, хлопча, нецярпячка, Няхай цябе затопча качка!

# data[].attributes.subject
Які ты, хлопча, нецярпячка, Няхай цябе затопча качка!

# data[].attributes.body
Падыходзіць любому, хто занадта спяшаецца

# data[].attributes.headline
Дзядзька спосабаў меў многа Даняць праціўніка малога!

# data[].attributes.subject
Дзядзька спосабаў меў многа Даняць праціўніка малога!

# data[].attributes.body
Дзядзька Антось - сапраўдны псіхолаг, заўсёды ведае, як дзяцей прыгарнуць да сябе.

# data[].attributes.headline
І гніся век,

# data[].attributes.body
І гніся век, цярпі маўкліва,
Пакінь ты ўсякую надзею
Хамут з сябе зняць, дабрадзею!
А над уласнай гаспадаркай
Варонай чорнаю закаркай
І цяжкі крыж пастаў над ёю,
Як мусім ставіць над сабою.
Цярпенне  ўсё: яно  бязмежнасць!
Навошта ж тая незалежнасць?!

Усміхаецца Міхал

# data[].attributes.headline
Дзве рэчы тр

# data[].attributes.body
Дзве рэчы трэба мець, каханы!
Адна рэч  розум выхаваны:
Умець прадгледзець, прылаўчыцца
На цвёрдым грунце закрапіцца.
Другая рэч, Антось харошы:
Таксама трэба мець і грошы...

# data[].attributes.headline
Ды покі будз

# data[].attributes.body
Ды покі будзе сэрца біцца,
Яно не зможа пагадзіцца
Ні з гэтым гвалтам, ні з бядою
Над нашай роднаю зямлёю...

# data[].attributes.headline
Адказ адзін:

# data[].attributes.body
Адказ адзін: няма, брат, ходу,
Хоць з моста кідайся ты ў воду;
Няма зямлі свае і хаты,
І мусіш гнуцца, як пракляты,
Бо ты ні мяса і ні рыба.

Міхал разважае пра сваё жыццё

# data[].attributes.headline
Адзін другог

# data[].attributes.body
Адзін другога не пакрые,
Глядзяць, як ворагі ліхія,
Гатовы ліха прыкупіць,
Каб спатайку цябе ўкусіць.

# data[].attributes.headline
І як ні біся

# data[].attributes.body
І як ні біся, ні старайся,
Хоць на кавалкі разрывайся,
Прычэпку знойдзе і аблае,
Яшчэ й пад носам наківае.
А ты цярпі, маўчы зацята
І слухай споведзь пана-ката.

Аўтар разважае пра несправядлівасць

# data[].attributes.headline
Народ жадзён

# data[].attributes.body
Народ жадзён, бо жыве ў сціску,
Гатоў у вочы сыпнуць прыску,
Зрабіць зумыслу дзеля здзеку,
Не, не ўнаровіш чалавеку!

Аўтар разважае пра жыццё

# data[].attributes.headline
Ў чародах св

# data[].attributes.body
Ў чародах светаў незлічоных,
Нерасчытаных, неадмкнёных,
Людскі наш лёс  былінка поля,
Пылок нязначны  наша доля,
А нашы радасці і слёзы,
Надзеі светлыя, пагрозы
І ўсё, чым жыцце нас вітае,
Яно адзначнасці не мае
У звязку гэтых светаў божых,
Таемных, страшных і прыгожых;
І жыцце пэўнаю ступою
Ідзе, не ведае спакою,
Людскіх пакутаў не адзначыць,
І страты іх яно не бачыць.

Разважанне аўтара

# data[].attributes.headline
I не намолiшся - нагрэшыш  Ды чорта лысага пацешыш.

# data[].attributes.subject
I не намолiшся - нагрэшыш  Ды чорта лысага пацешыш.

# data[].attributes.body
Аўтар пра дзядзьку

# data[].attributes.headline
Там хлопцы зыркацца не смелi,      Бо там парадак вельмi строгi,       Там падпiлуюць табе рогi,              Калi парушыш дысцыплiну. 

# data[].attributes.subject
Там хлопцы зыркацца не смелi,      Бо там парадак вельмi строгi,       Там падпiлуюць табе рогi,              Калi парушыш дысцыплiну. 

# data[].attributes.body
(Пра дысцыплiну у сям'i)

# data[].attributes.headline
I спрэчку там яны канчалi,            Што гэту скварку разразалi.

# data[].attributes.subject
I спрэчку там яны канчалi,            Што гэту скварку разразалi.

# data[].attributes.body
Антось i Мiхал падтрымлiваюць адзiн аднаго

# data[].attributes.headline
Яе такая ўжо натура Стагнаць і лыч трымаць панура Як бы ёй цяжка жыць на свеце.

# data[].attributes.subject
Яе такая ўжо натура Стагнаць і лыч трымаць панура Як бы ёй цяжка жыць на свеце.

# data[].attributes.body
Аўтар пра свінню.

# data[].attributes.headline
- Ну, небажаты, будзем снедаць - У людзей садзяцца ўжо абедаць

# data[].attributes.subject
- Ну, небажаты, будзем снедаць - У людзей садзяцца ўжо абедаць

# data[].attributes.body
Усяму свой час! Нельга марудзіць, работы шмат!

# data[].attributes.headline
Як ты ні падай, ні гайкай, Не пападзеш да пана ў рай З сваёй патрэбай, інтарэсам.

# data[].attributes.subject
Як ты ні падай, ні гайкай, Не пападзеш да пана ў рай З сваёй патрэбай, інтарэсам.

# data[].attributes.body
Аўтар пра Міхала

# data[].attributes.headline
Мой родны кут, як ты мне мілы!..  Забыць цябе не маю сілы!

# data[].attributes.subject
Мой родны кут, як ты мне мілы!..  Забыць цябе не маю сілы!

# data[].attributes.body
Аўтар прызнаецца ў любві да радзімы.

# data[].attributes.headline
Таемны вы, зямлі скрыжалі! Чаго ў сябе вы не ўпісалі!

# data[].attributes.subject
Таемны вы, зямлі скрыжалі! Чаго ў сябе вы не ўпісалі!

# data[].attributes.body
Аўтар: родная зямля напоўнена таямніцамі

# data[].attributes.headline
Назад не прыйдзе хваля тая, Што з быстрай рэчкай уплывае.

# data[].attributes.subject
Назад не прыйдзе хваля тая, Што з быстрай рэчкай уплывае.

# data[].attributes.body
Аўтар: што мінула, не вернеш.

# data[].attributes.headline
...смех гаворку аздабляе...

# data[].attributes.subject
...смех гаворку аздабляе...

# data[].attributes.body
Гумар неабходны ў жыцці

# data[].attributes.headline
А вось, як будзеце вучыцца, То можна сэнсу і дабіцца...

# data[].attributes.subject
А вось, як будзеце вучыцца, То можна сэнсу і дабіцца...

# data[].attributes.body
Антось пра карысць вучобы

# data[].attributes.headline
Набыць дабра не надта лёгка, Яно, як шклечка тое, крохка: Чуць да яго не так кранешся - І з чарапкамі астанешся

# data[].attributes.subject
Набыць дабра не надта лёгка, Яно, як шклечка тое, крохка: Чуць да яго не так кранешся - І з чарапкамі астанешся

# data[].attributes.body
Развагі Міхала

# data[].attributes.headline
А будзе йсці навука туга,  Падгоніць бацькава папруга! 

# data[].attributes.subject
А будзе йсці навука туга,  Падгоніць бацькава папруга! 

# data[].attributes.body
У сям'і - дысцыпліна!

# data[].attributes.headline
Няма чаго чакаць панукі, Калі работы поўны рукі...

# data[].attributes.subject
Няма чаго чакаць панукі, Калі работы поўны рукі...

# data[].attributes.body
Міхал - працавіты чалаек.

# data[].attributes.headline
То — наймацнейшая аснова І жыцця першая умова.

# data[].attributes.subject
То — наймацнейшая аснова І жыцця першая умова.

# data[].attributes.body
Міхал пра зямлю

# data[].attributes.headline
Зямля не зменіць і не здрадзіць, Зямля паможа і дарадзіць, Зямля дасць волі, дасць і сілы, Зямля паслужыць да магілы, Зямля дзяцей тваіх не кіне, Зямля — аснова ўсёй айчыне.

# data[].attributes.subject
Зямля не зменіць і не здрадзіць, Зямля паможа і дарадзіць, Зямля дасць волі, дасць і сілы, Зямля паслужыць да магілы, Зямля дзяцей тваіх не кіне, Зямля — аснова ўсёй айчыне.

# data[].attributes.body
Свая зямля - мара Міхала, надзея на шчаслівае жыццё

# data[].attributes.headline
І мяккім робіцца паганы —  Хоць ты яго кладзі да раны.

# data[].attributes.subject
І мяккім робіцца паганы —  Хоць ты яго кладзі да раны.

# data[].attributes.body
Пра педагагічны талент дзядзькі Антося

# data[].attributes.headline
...людзі схільны строіць кпіны З тваіх нягод без дай прычыны.

# data[].attributes.subject
...людзі схільны строіць кпіны З тваіх нягод без дай прычыны.

# data[].attributes.body
Міхал, сустракаючыся з іншымі леснікамі, стараеца выглядаць вясёлым, каб ніхто не лез у душу.

# data[].attributes.headline
На свеце ўсё канец свой мае...

# data[].attributes.subject
На свеце ўсё канец свой мае...

# data[].attributes.body
Аўтар пра тое, што ўсё мінаецца: і добрае, і дрэннае.

# data[].attributes.headline
— Я больш забыўся, як ён знае...

# data[].attributes.subject
— Я больш забыўся, як ён знае...

# data[].attributes.body
Уладзя пра дарэктара (нялёка вучыцца!)

# data[].attributes.headline
— Не: не здаволіш чалавека,  І будзе вечна ён калека: Чаго-нібудзь, а будзе брак, Ужо бо створаны ён так!  

# data[].attributes.subject
— Не: не здаволіш чалавека,  І будзе вечна ён калека: Чаго-нібудзь, а будзе брак, Ужо бо створаны ён так!  

# data[].attributes.body
Дзядзька Антось і яго таварыш у Вільні разважаюць пра чалавечую натуру: усё не так чалавеку!

# data[].attributes.headline
— Ох, браце: смерць не разбірае І не глядзіць нікому ў зубы

# data[].attributes.subject
— Ох, браце: смерць не разбірае І не глядзіць нікому ў зубы

# data[].attributes.body
Міхал пра наканаванасць лёсу

# data[].attributes.headline
Бо людзі кажуць: «Хлеб служачы  Не надта добры хлеб — сабачы!»

# data[].attributes.subject
Бо людзі кажуць: «Хлеб служачы  Не надта добры хлеб — сабачы!»

# data[].attributes.body
Міхал пра цяжкасці службы ў папа.

# data[].attributes.headline
Адно, брат, тут: старацца трэба Прыдбаць сваю скарынку хлеба...

# data[].attributes.subject
Адно, брат, тут: старацца трэба Прыдбаць сваю скарынку хлеба...

# data[].attributes.body
Міхал марыць набыць зямлю

# data[].attributes.headline
І бацьку скора сын забудзе — Каротка памятка аб людзе...

# data[].attributes.subject
І бацьку скора сын забудзе — Каротка памятка аб людзе...

# data[].attributes.body
Аўтар разважае пра адсутнасць памяці аб продках

# data[].attributes.headline
Міхал пачуў, што ён — пылінка, А век людскі — адна хвілінка.

# data[].attributes.subject
Міхал пачуў, што ён — пылінка, А век людскі — адна хвілінка.

# data[].attributes.body
Міхал разважае пра хуткацечнасць жыцця

# data[].attributes.headline
А ўсё ж дамок свой моцна цягне, І кожны к матцы сваёй прагне.

# data[].attributes.subject
А ўсё ж дамок свой моцна цягне, І кожны к матцы сваёй прагне.

# data[].attributes.body
(Пра Яську Базылёва, якому вельмі хочацца дадому, хоць і ў Міхала яго прымалі па-добраму)

# data[].attributes.headline
Забілі зайца, не забілі, Але ж, брат, гуку нарабілі!

# data[].attributes.subject
Забілі зайца, не забілі, Але ж, брат, гуку нарабілі!

# data[].attributes.body
Антось пасля няўдалага палявання на зайцоў.

# data[].attributes.headline
А пры жаданні, пры ахвоце Сам чорт не страшан у балоце! 

# data[].attributes.subject
А пры жаданні, пры ахвоце Сам чорт не страшан у балоце! 

# data[].attributes.body
Міхал верыць у свае сілы

# data[].attributes.headline
Зямля не будзе нас чакаць

# data[].attributes.subject
Зямля не будзе нас чакаць

# data[].attributes.body
Міхал угаворвае Ганну і Антося купіць зямлю

# data[].attributes.headline
Любоў да Радзімы

# data[].attributes.subject
Любоў да Радзімы

# data[].attributes.headline
Жыццё і смерць

# data[].attributes.subject
Жыццё і смерць

# data[].attributes.headline
Запішыце цытаты з паэмы, размяркуйце іх па падтэмах.

# data[].attributes.subject
Запішыце цытаты з паэмы, размяркуйце іх па падтэмах.