# data[].attributes.attachment_link.title
Eric-Emmanuel Schmitt o książce "Oskar i pan Róża"

# data[].attributes.attachment_link.description
Oddajmy hołd bohaterom powstania warszawskiego

# data[].attributes.attachment_caption
Oskar i pani Róża za darmo - Google Search

# data[].attributes.attachment_link.title
Oskar i panią Róża za darmo - Google Search

# data[].attributes.attachment_link.description
Aby oglądać zaaktualizuj swoją przeglądarkę. Oskar i pani róża cały film.

# data[].attributes.attachment_link.title
Oskar i pani Róża - Eric-Emmanuel Schmitt - AUDIOBOOK

# data[].attributes.headline
Wykonaj ciekawą prezentację na temat powstania warszawskiego (min.7 slajdów, można dodać podkład muzyczny)

# data[].attributes.subject
Wykonaj ciekawą prezentację na temat powstania warszawskiego (min.7 slajdów, można dodać podkład muzyczny)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Najsłynniejsza komedia Aleksandra Fredry w reżyserii Redbada Klynstry-Komarnickiego. „Zemsta", pisana początkowo jako współczesna komedia satyryczna, z czasem przekształcona w komedię historyczną, to klasyka gatunku, kanon komizmu sytuacyjnego, słownego humoru ujętego w mistrzowski wiersz oraz kapitalnego rysunku postaci stwarzającego niezrównaną przestrzeń dla mistrzowskich kreacji aktorskich. To także krytyczny obraz polskiego charakteru, piętnujący nasze, od wieków niezmienne, narodowe przywary i słabości. Obraz ostry i wyrazisty, ale namalowany ciepłymi, życzliwymi barwami.

Któż z nas nie zna losów konfliktu Cześnika Raptusiewicza (Michał Czernecki) i Rejenta Milczka (Grzegorz Mielczarek)? Kto z sympatią nie przyglądał się zmaganiom zakochanej pary, Klary i Wacława, pragnących pogodzić zwaśnionych sąsiadów? Kto nie współczuł życzliwie prześmiesznemu Papkinowi (w tej roli Rafał Zawierucha) podczas jego komicznej próby oświadczyn? Kto wreszcie nie ubawił się setnie podczas sceny pisania listu z udziałem Cześnika i Dyndalskiego, sceny, którą z powodzeniem można zaliczyć do ponadczasowych teatralnych evergreenów? „Zemsta" to nie tylko arcydzieło polskiej literatury, zajmujące szczególne miejsce w panteonie klasyki romantyzmu, to przede wszystkim żywy twór sztuki, poddający się od ponad dwóch stuleci najrozmaitszym interpretacjom, współgrającym z rzeczywistością współczesną ich twórcom. Obok bowiem przedstawień, które stawiały na świetną zabawę, naturalny wdzięk fredrowskiej frazy i nie próbowały być niczym więcej niż klasycznym, wręcz akademickim odbiciem świata przedstawionego przez Fredrę, prym wiodły takie realizacje, w których twórcy pragnęli opowiadać poprzez dzieło mistrza o nas samych i o czasach, w których żyjemy. Tak będzie i tym razem.

Redbad Klynstra-Komarnicki rezygnując w swojej inscenizacji z naturalistycznych odwzorowań i odchodząc od wiernie skopiowanego kostiumu epoki spróbuje zmierzyć się z aktualnymi problemami, przemówić głosem czytelnym dla widza Anno Domini 2020. W jego interpretacji „Zemsta" będzie utworem na zgodę, na rozładowanie napięcia, na pokonanie muru, jaki powstał pomiędzy współczesnymi Polakami, a wydobycie fredrowskiego dobrego śmiechu posłuży przyjrzeniu się nam samym ze zrozumieniem i dystansem.

Autor: Aleksander Fredro
Zdjęcia: Adam Palenta
cenografia i kostiumy: Karolina Fandrejewska
Muzyka: Radek Fedyk
Montaż: Jerzy Zawadzki

# data[].attributes.attachment_link.description
Najsłynniejsza komedia Aleksandra Fredry w reżyserii Redbada Klynstry-Komarnickiego. „Zemsta", pisana początkowo jako współczesna komedia satyryczna, z czasem przekształcona w komedię historyczną, to klasyka gatunku, kanon komizmu sytuacyjnego, słownego humoru ujętego w mistrzowski wiersz oraz kapitalnego rysunku postaci stwarzającego niezrównaną przestrzeń dla mistrzowskich kreacji aktorskich.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Agnieszka Grondowa Szkoła Podstawowa Gminy Oleśnica

# data[].attributes.attachment_link.title
Dziady cz  II Teatr Polski Wrocław strefa lektur

# data[].attributes.attachment_link.title
Przyroda klasa 4 Łąka środowiskiem życia wielu organizmów

# data[].attributes.attachment_caption
Przyroda klasa 4  Przystosowanie zwierząt do zdobywania pokarmu

# data[].attributes.attachment_link.title
Przyroda klasa 4  Przystosowanie zwierząt do zdobywania pokarmu

# data[].attributes.attachment_link.description
Żądna władzy Balladyna popełnia kolejne krwawe zbrodnie, by zdobyć i utrzymać tron.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zimą 1983 roku dziesięcioletni Marcin Borowicz zostaje oddany przez rodziców pod opiekę nauczyciela z wiejskiej szkoły, który ma go przygotować do gimnazjum. Wkrótce chłopiec przekonuje się, że jedyną metodą nauczania jest bicie. Do szkoły przyjeżdża na inspekcję carski urzędnik. Marcinek wraz ze swą przyjaciółką Józią obserwują wizytację ze strychu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Syzyfowe prace: odc. 1 - 1883 - serial telewizyjny, Oglądaj na VOD TVP

# data[].attributes.attachment_link.description
Zimą 1983 roku dziesięcioletni Marcin Borowicz zostaje oddany przez rodziców pod opiekę nauczyciela z wiejskiej szkoły, który ma go przygotować do gimnazjum. Wkrótce chłopiec przekonuje się, że jedyną metodą nauczania jest bicie. Do szkoły przyjeżdża na inspekcję carski urzędnik. Marcinek wraz ze swą przyjaciółką Józią obserwują wizytację ze strychu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Latarnik Sienkiewicza - pozytywistyczna nowela

Jesteś w pozytywizmie!

W tej epoce cenimy pracę, nie walkę zbrojną, ziemię i naukę, nie fantastyczne światy i baśnie... A przy tym miłość ojczyzny i tęsknota za nią pozostaje ta sama...

Henryk Sienkiewicz jest czołowym pisarzem polskiego pozytywizmu, najbardziej znane są jego powieści historyczne - ale pisał też powieści, nowele i opowiadania osadzone w swojej współczesności. Latarnik do nich należy.

W utworze kluczową rolę odgrywa Pan Tadeusz - wielka romantyczna lektura.

Także temat jest rodem z romantyzmu - tęsknota za ojczyzną, los emigranta. Niemniej utwór powstał już w epoce następnej.

Jest utworem prozatorskim - w tej epoce dominuje proza.

Jest nowelą, a pozytywizm to złoty wiek noweli polskiej.

Jest dowodem na to, że żyje pamięć narodu i ojczyzny - nawet w polskich tułaczach rozrzuconych po świecie.

Pojawia się w utworze zagadnienie pracy, jej utraty na skutek poddania się emocjom.

Henryk Sienkiewicz. Polski pisarz XIX wieku, autor powieści historycznych (, Trylogia, ) powieści dla młodzieży - W pustyni i w puszczy, także opowiadań i listów. Ceniony w kraju, sporo podróżował, poznał nie tylko Europę, ale i Stany Zjednoczone oraz Afrykę.

Pamiętaj, że był pierwszym polskim noblistą w dziedzinie literatury!

Latarnik. Noweliści lubili zamieszczać w tytule charakterystyczny element, rekwizyt, który odgrywał dużą rolę w akcji - albo imię bohatera. Sienkiewicz uwypuklił w tytule funkcję, której podjął się bohater.

Nowela. Świadczą o tym następujące elementy:

Wyraźne części noweli!
Ekspozycja - zarysowanie sytuacji i przedstawienie wcześniejszych losów Skawińskiego; zawiązanie akcji - objęcie posady latarnika przez Skawińskiego, rozwinięcie akcji - życie Skawińskiego na wyspie, punkt kulminacyjny - lekturaPana Tadeusza, rozwiązanie akcji - zwolnienie Skawińskiego z funkcji latarnika.

Narracja i narrator

Narrator jest 3-osobowy, wszechwiedzący.

W opisach bohatera stosuje zarówno charakterystykę bezpośrednią (mówi wprost o cechach Skawińskiego), jak i pośrednią (jego uczuć i cech czytelnik domyśla się po opisie zachowań).

Wcześniejsze zdarzenia, epizody z życia Skawińskiego przedstawia za pomocą retrospekcji.

Narrator stosuje stylizację językową - w rozmowie kwalifikacyjnej, którą przeprowadza ze Skawińskim konsul Izaak Falconbridge, stosowane są wyrażenia pochodzące z języka angielskiego.

Narrator ma dużą wiedzę geograficzną i biologiczną - zna topografię opisywanych miejsc, występujące tam gatunki roślin i zwierząt. W paru kwestiach się myli (np. marabuty umieszcza w amerykańskim lesie tropikalnym, choć są to ptaki żyjące w Afryce).

Bohaterowie - jeden czy wielu?

Jest nim tytułowy latarnik, ale tak naprawdę ta jedna postać skupia w sobie losy wielu ludzi.

Po pierwsze losy wielu polskich emigrantów tułających się po całym świecie.

Po drugie - w znaczeniu ogólniejszym - losy potomków mitologicznego Odyseusza, czyli bohaterów pokonujących przeciwieństwa losu.

Józef Skawiński - siedemdziesięcioletni polski emigrant. Miał niezwykły życiorys. Brał udział w wielu wojnach, w czasie których zyskał sobie opinię wzorowego i bardzo odważnego żołnierza. W czasie walk dawał dowody swego męstwa, radził sobie w najtrudniejszych chwilach. Ale w czasach pokoju wiodło mu się znacznie gorzej. Nie mógł zbudować niczego trwałego, nieustannie ponosił porażki. Mówiono nawet, że ciąży na nim jakieś fatum, przekleństwo, które nie pozwala mu zaznać spokoju. Nic dziwnego, że mając 70 lat, Skawiński pragnął tylko odpoczynku. Chciał mieć wreszcie bezpieczny dom. Latarnia w Aspinwall wydawała mu się miejscem wręcz doskonałym.

Izaak Falconbridge - konsul Stanów Zjednoczonych w Panamie. Zatrudnił Skawińskiego, gdyż Polak od razu wzbudził jego zaufanie. Wiedział, że zmęczony ciągłą tułaczką żołnierz będzie sumiennym latarnikiem. Medale zdobyte przez Skawińskiego w czasie wojen potraktował jak najlepsze listy polecające - były bowiem dowodem wierności i odwagi.

Johns - strażnik portowy, który dostarczał Skawińskiemu wodę oraz żywność. Jedyny partner rozmów latarnika. To on musiał zakomunikować latarnikowi niemiłą wiadomość o zwolnieniu z pracy.

Czas i miejsce wydarzeń

Czas:
Prawdopodobnie lata siedemdziesiąte XIX wieku.

Miejsce:
Mała wysepka z latarnią morską położona obok miejscowości Aspinwall, w pobliżu budowanego Kanału Panamskiego (Ameryka Środkowa).

Plan zdarzeń

Zamyka się zaledwie w kilku punktach:

Zwolnienie się posady latarnika na wyspie niedaleko Aspinwall.

Objęcie posady latarnika przez Polaka - Skawińskiego.

Codzienne życie latarnika.

Niespodziewana przesyłka.

Pogrążenie się Skawińskiego w lekturze Pana Tadeusza.

Zwolnienie Skawińskiego z pracy w latarni.

Doświadczenie zawodowe Skawińskiego

Bardzo bogate. Skawiński był:

kopaczem złota w Australii,

poszukiwaczem diamentów w Afryce,

strzelcem rządowym w Indiach Wschodnich,

farmerem w Kalifornii,

handlarzem z plemionami brazylijskimi,

kowalem w Helenie, w Arkansas,

majtkiem na statku kursującym między Bahią a Bordeaux,

harpunnikiem na wielorybniku,

właścicielem fabryki cygar w Hawanie.

Gdziekolwiek się ruszył i jakąkolwiek podjął pracę, zawsze spotykały go nieszczęścia. Często były to klęski żywiołowe (susza zniszczyła mu farmę, pożar - warsztat kowalski). W okresie handlowania z mieszkańcami buszu brazylijskiego nie udało mu się prze-prawić przez Amazonkę i musiał walczyć o przetrwanie w niebezpiecznym, podzwrotnikowym lesie. Przeżył niewolę w plemieniu Indian, kilka katastrof na statkach, zdradę przyjaciela - wspólnika w interesach, ciężką chorobę (malarię). Mimo przeciwności losu zawsze postępował uczciwie i szlachetnie. Gdy w czasie choroby na malarię groziła mu śmierć, nie myślał o sobie, lecz o innych chorych - uratował im życie, rezygnując ze swoich porcji chininy.

Doświadczenia wojenne Skawińskiego

powstanie listopadowe w latach 1830-1831,

wojna domowa w Hiszpanii w latach 1833-1840 o następstwo tronu,

służba w Legii Francuskiej (walka Francji o kolonię algierską),

udział w walkach o odzyskanie niepodległości przez Węgrów (Wiosna Ludów - lata 1848-1849),

wojna secesyjna (po stronie Północy przeciw południo-wcom - lata 1861-1862).

Skawińskiego do pracy przyjmuje konsul Stanów Zjednoczonych. Mimo iż Polak nie jest młody, przemawia za nim ogromne doświadczenie i chęć do pracy. Ostrzeżono go jednak - jakiekolwiek uchybienie od regulaminu oznacza zwolnienie z posady. Tego samego dnia Skawiński rozpoczął pracę latarnika. Mijały podobne do siebie, monotonne tygodnie. Dla Skawińskiego - szczęśliwe. Na ląd płynął jedynie w niedzielę do kościoła. Rozmawiał ze strażnikiem Johnsem. Karmił ptaki, zbierał muszle, obserwował morze i ląd. Stopniowo jednak coraz bardziej dziwaczał - przestał odwiedzać ląd i rozmawiać z marynarzami. Unikał ludzi.

Niespodziewanie otrzymał paczkę z książkami (wiele tygodni wcześniej wysłał część swojej pensji dla Towarzystwa Polskiego w Nowym Jorku). Teraz przysłano mu książki. Wśród nich Pana Tadeusza. Skawiński zaczyna czytać, ogarnia go wzruszenie. Płacząc, wspomina kraj, lata młodości. Tej nocy nie zapalił latarni. Przez to stracił pracę.

I co dalej?
Nie wiadomo. Podobno widziano Skawińskiego na statku płynącym do Nowego Jorku. Później słuch o nim zaginął...

O wpływie literatury
Skawiński był idealnym odbiorcąPana Tadeusza. Starzec, który przez wiele lat nie widział rodzinnych stron, potrafi najlepiej zrozumieć tęsknotę poety opisującego litewskie krajobrazy. Latarnik utracił już wiarę w możliwość powrotu do kraju, można powiedzieć, że pogodził się z losem. I oto w jego wreszcie spokojne życie wkracza dzieło literackie i powoduje prawdziwą rewolucję! Spokój został zburzony, bezpieczna posada stracona. A wszystko z powodu jednej książki.

Sposób na zapamiętanie treści

Nie potrzeba tu specjalnych sposobów.

Plan teraźniejszy
To co zdarzyło się w Aspinwall, to dosłownie kilka faktów: Polak Skawiński, który skrupulatnie wykonuje obowiązki latarnika, otrzymał paczkę od Towarzystwa Polaków, a w niej książki. Między innymi -Pana Tadeusza Mickiewicza. Gdy zaczął czytać, tak pochłonęła go lektura, tęsknota za krajem, rozpacz, że zapomniał o zapaleniu latarni. Stracił posadę i wyruszył na dalszą tułaczkę.

Plan przeszłości
Skawiński w chwili wydarzeń ma już 70 lat. Za sobą przeszłość bojownika o wolność ojczyzny; był uczestnikiem powstania listopadowego, walczył w Wiośnie Ludów, walczył też o wolność na obcej ziemi - w Hiszpanii, w Stanach Zjednoczonych podczas wojny secesyjnej. Poza tym podejmował się różnych prac: był poszukiwaczem złota, farmerem w Kalifornii, marynarzem, kowalem, fabrykantem. Nie powodziło mu się - nie udało mu się osiąść nigdzie na stałe...

Trzy najważniejsze pytania

1. Dlaczego Sienkiewicz zmienił lekturę, która stała się przyczyną kłopotów latarnika?

Bo pisarzowi nie chodziło o sam fakt niedopełnienia obowiązków latarnika. Chciał zwrócić uwagę odbiorców na tęsknotę emigranta za krajem, na jego patriotyzm. Lektura romansu (zobacz dopisek „Geneza" na marginesie) niezbyt pasuje do takiego przesłania a lektura Pana Tadeusza, swoistej biblii narodowej - tak. Dlatego Skawiński zaczytuje się w Panu Tadeuszu i daje się ponieść nie tyle ciekawości co uczuciom żalu, goryczy i tęsknoty. W ten sposób problematyka noweli zyskuje zupełnie inny wymiar, a pisarz pokazuje jak wielką rolę w życiu narodu odgrywa literatura.

2. Czego symbolem stała się postać Skawińskiego?

Losu i uczuć polskich emigrantów. Biografia bohatera - smutna, nieudana - obrazuje los Polaków pozbawionych ojczyzny, wygnańców z własnego kraju. Ich niedola i stan uczuć ważniejsze są od samego wypadku niezgaszenia latarni.

3. Czym jest retrospekcja i jaką rolę spełnia w noweli?

Retrospekcja to zabieg„cofnięcia w czasie" fabuły - po to, by pokazać wypadki minione. Takiego zabiegu używa też Sienkiewicz, aby zaprezentować przeszłość Skawińskiego.

Latarnik - serwis pytań

Dlaczego właśnie Pan Tadeusz jest „bohaterem" noweli?

Ponieważ od chwili wydania zyskał miano najważniejszego polskiego utworu literackiego.

Wyrażał wszystko to, co istotne dla emigrantów: wspomnienia młodości, ojczyste krajobrazy, spokojną atmosferę rodzinnego domu (tak różną od niepokoju wygnańców) i przede wszystkim wiarę w odzyskanie niepodległości.

Kim był Skawiński jako typ postaci:

polski patriota - żołnierz wałczący o „wolność waszą i naszą" (przeszłość),

tułacz, emigrant poszukujący zarobku (przeszłość),

samotnik na bezludnej wyspie (teraźniejszość),

bohater- „ofiara" literatury (teraźniejszość).

Jakie były losy Skawińskiego przed objęciem posady latarnika?

Józef Skawiński - siedemdziesięcioletni, zmęczony życiem człowiek - ma za sobą wiele lat tułaczki i bagaż przeróżnych życiowych doświadczeń. Pierwszego wieczoru po przyjęciu pracy latarnika starzec rozpamiętuje minione lata.

Aby zapoznać czytelnika z losami Skawińskiego przed objęciem posady latarnika, Sienkiewicz zastosował zabieg retrospekcji. Zatem:

retrospekcja - to wprowadzenie wydarzeń wcześniejszych, swoiste „cofnięcie w czasie", wspomnienie z przeszłości.

Biografia Skawińskiego to typowe losy emigranta-tułacza, żołnierza powstania listopadowego, romantyka walczącego o wolność innych. Po upadku powstania, zmuszony opuścić ojczyznę, tułał się po świecie, będąc zawsze tam, gdzie toczyła się walka o wyzwolenie narodowe i społeczne: brał udział w wojnie domowej w Hiszpanii, w wojnie z Algierem, w węgierskim powstaniu narodowym przeciw Austrii w okresie Wiosny Ludów, w wojnie secesyjnej w Stanach Zjednoczonych o wyzwolenie Murzynów.

Wszędzie spotykały go niepowodzenia, choć pracował w wielu różnych zawodach: jako poszukiwacz złota i diamentów, strzelec rządowy w Indiach Wschodnich, prowadził farmę w Kalifornii, warsztat kowalski w Arkansas, służył jako majtek na statku, był współzałożycielem fabryki cygar w Hawanie. Nie potrafił nigdzie osiąść na stałe: ilekroć rozbił gdzie namiot i rozniecił ognisko, by się osiedlić, stale jakiś wiatr wyrywał kołki z namiotu, rozwiewał ognisko, a jego samego niósł na stracenie. Zawsze jednak z godnością podejmował trud i znosił porażki.

Dlaczego Skawiński zatrudnił się jako latarnik?

Po tak burzliwym życiu czuł się ogromnie znużony i przygnębiony. Miał dość tułactwa, marzył więc o odpoczynku i spokoju. Liczył na to, że na bezludnej wyspie, w otoczeniu przepięknej, egzotycznej przyrody, w ciszy i spokoju ukoi swój ból i zapomni o cierpieniu spowodowanym rozłąką z krajem ojczystym. Z pełną odpowiedzialnością wypełniał więc powinności latarnika. Coraz rzadziej jednak spotykał się z ludźmi, z czasem zaniechał wszelkich kontaktów. Jego wieczna nostalgia przemieniła się w rezygnację, ogarnęła go apatia, zapadł jakby w półsen, tracąc poczucie czasu. Zatarły się jego wspomnienia i prawie zapomniał, że jest Polakiem.

W jaki sposób Skawiński dostał pracę latarnika i co wydarzyło się na wyspie?

Skawińskiego do pracy przyjął konsul Stanów Zjednoczonych. Mimo iż Polak nie był zbyt młody, przemawiało za nim ogromne doświadczenie i chęć do pracy. Został jednak ostrzeżony - jakiekolwiek uchybienie regulaminowi oznaczać miało zwolnienie z posady. Tego samego dnia Skawiński rozpoczął pracę latarnika. Mijały tygodnie - podobne do siebie, monotonne. Dla Skawińskiego były one jednak szczęśliwe, ponieważ po wielu latach tułaczki osiągnął wreszcie spokój. Na ląd płynął jedynie w niedzielę na mszę do kościoła. Rozmawiał ze strażnikiem Johnsem. Karmił ptaki, zbierał muszle, obserwował morze i ląd. Stopniowo jednak coraz bardziej dziwaczał - przestał odwiedzać ląd i rozmawiać z marynarzami. Unikał ludzi. Pewnego dnia otrzymał paczkę z książkami (wiele tygodni wcześniej wysłał część swojej pensji dla Towarzystwa Polskiego w Nowym Jorku). Wśród książek był Pan Tadeusz. Skawiński zaczął czytać, ogarnęło go wzruszenie. Płacząc, wspominał kraj, lata młodości. Tej nocy nie zapalił latarni. Zgodnie z umową stracił pracę. Nie wiadomo, co się wydarzyło później. Podobno widziano Skawińskiego na statku płynącym do Nowego Jorku. Później słuch o nim zaginął...

Co wywołało wstrząs psychiczny latarnika?

Skawiński rutynowo wykonywał swoje obowiązki. Któregoś dnia odebrał paczkę z polskimi książkami. Jedną z nich był Pan Tadeusz Adama Mickiewicza. Słysząc bicie własnego serca, otworzył ją i drżącym głosem zaczął czytać Inwokację. Czytał i płakał. I nagle zrozumiał, kim jest. Uświadomił sobie, że od czterdziestu lat nie widział rodzinnego kraju, nie słyszał polskiej mowy, a tu tymczasem ta mowa przyszła sama do niego - przepłynęła ocean i znalazła go, samotnika, na drugiej półkuli, taka kochana, taka droga, taka śliczna! Począł więc przepraszać swoją ojczyznę za te lata rozłąki. Zaczytawszy się, rozmyślał o kraju, wspominał polskie krajobrazy, oderwał się od rzeczywistości, aż wreszcie, ogromnie wzruszony, zmęczony własnym płaczem, zasnął. Tak silne było to przeżycie poezji Mickiewicza, tak mocno poruszyła ona bohatera, że nie dopełnił on swego obowiązku - nie zapalił latarni, co spowodowało rozbicie się statku na mieliźnie. Chwile upojenia Panem Tadeuszem przypłacił utratą posady.

Dzieło Mickiewicza w rękach tułacza to największy symbol patriotyzmu i czci złożonej największemu poecie polskiemu. Przywołując je w swojej noweli, złożył Sienkiewicz hołd twórczości Mickiewicza. Może trudno Wam to zrozumieć, ale nawet dziś epopeja wieszcza jest dla naszych rodaków przebywających na emigracji niemal jak Biblia. Na zagranicznych premierach kinowej adaptacji Pana Tadeusza polscy emigranci wzruszali się do łez. Chociaż na chwilę mieli okazję przenieść się do wspaniałej krainy, w której się wychowali, pozostawili rodziny i do której prawdopodobnie już nie wrócą.

Na czym polegała przemiana wewnętrzna bohatera noweli?

Skawiński po lekturze narodowej epopei odrodził się na nowo. Wywołała ona u niego silny wstrząs psychiczny, dzięki któremu obudził się z letargu. Odżyła w nim tęsknota i miłość do ojczyzny, powróciły siły, chęć do życia i wiara w jego sens. Chociaż po utracie wymarzonej posady latarnika stał się znowu tułaczem, liściem rzucanym na wiatr, to nie czuł się bezsilny - przyciskał do serca książkę, która dodawała mu energii i stanowiła cząstkę umiłowanej ojczyzny. Lektura Pana Tadeusza zadecydowała o dalszym losie emigranta-tułacza.

Dlaczego lektura Pana Tadeusza wzbudziła w Skawińskim tak silne emocje?

Bohater całe życie spędził na tułaczce, a jego część poświęcił na walkę o wolność. Uświadomił sobie nagle, że nie widział ojczyzny kilkadziesiąt lat, że zapewne nigdy tam nie powróci. Czytał Pana Tadeusza - wyraz tęsknoty i miłości do kraju innego emigranta-poety. Mickiewicz przywołuje polskie krajobrazy, polską przeszłość, wartości ważne dla Polaków, w Inwokacji kieruje swoje słowa do Matki Boskiej. Dla polskiego patrioty to nie była zwykła książka - to strofy, które ujmowały sens i klęskę jego życia. Dlatego zadziałały tak silnie.

Czy dobrze się stało, że Skawiński dostał Pana Tadeusza?

W pierwszej chwili można by powiedzieć, że nie - bo przecież stracił pracę, spokojne miejsce zamieszkania i życia... Ale scena, w której Skawiński wyrusza na dalszą tułaczkę, przyciskając Pana Tadeusza do piersi, sugeruje, że nie.Tak jakby bohater przytulał do siebie kawałek ojczyzny - odzyskał po części utraconą wartość. Przypomniał sobie swoją tożsamość i swój kraj - to większa wartość niż samotne życie latarnika na bezludnej wyspie...

Wymień dwa najważniejsze tematy, jakie podejmuje Sienkiewicz w Latarniku?

Temat losu i uczuć polskich emigrantów.

Temat wpływu literatury na dzieje narodu i jednostki.

Na czym polegała praca Skawińskiego?

Skawiński był przyjmowany do pracy przez konsula Stanów Zjednoczonych, chociaż miał nadzorować odcinek wybrzeża Panamy. Ale twórcą i właścicielem Kanału Panamskiego (ponad 80-kilometrowa droga wodna łącząca Ocean Spokojny z Atlantykiem) były Stany Zjednoczone. Ostatecznie budowa została ukończona w 1914 roku. A Panama jest właścicielem tego kanału dopiero od roku 2000 (prawo własności USA obowiązywało aż do końca roku 1999).

W jakich innych dziełach literackich pojawił się motyw wpływu literatury na życie bohaterów?

W Syzyfowych pracach Stefana Żeromskiego
Uczniowie klerykowskiego gimnazjum nie mogą poznawać literatury polskiej. Nie pozwalają na to rosyjskie władze. Za to przychylnym okiem patrzą na uczniów, którzy z własnej inicjatywy zgłębiają literaturę rosyjską. Coraz starsi i bardziej dojrzali gimnazjaliści dostrzegają zakłamanie rusyfikatorów i na przekór im poszukują nielegalnych źródeł wiedzy ( Historia cywilizacji Anglii Buckle'a) oraz zakazana literatura polska. Pamiętna lekcja polskiego i recytacja Reduty Ordona Adama Mickiewicza to symboliczny moment przełomu w świadomości chłopców.

Don Kichot pod wpływem rycerskich romansów traci rozum, postanawia wyruszyć w świat i walczyć z napotkanym złem. Ostatecznie jednak tylko ośmiesza się i zyskuje opinię nie bohatera, ale wariata.

W opowiadaniu Ikar Jarosława Iwaszkiewicza.
Zaczytany chłopiec nie zauważył samochodu gestapo, a w czasie wojny za taką nieuwagę płaciło się życiem.

W Kamieniach na szaniec Aleksandra Kamińskiego
W czasie II wojny światowej harcerze Szarych Szeregów walczyli w myśl słów wielkiego romantyka Juliusza Słowackiego pochodzących z wiersza Testament mój. Fragment wiersza stał się tytułem powieści o losach Alka, Rudego i Zośki.

Czy Skawiński żył naprawdę?

Pierwowzorem Skawińskiego był polski emigrant Sielawa. O jego historii Sienkiewicz usłyszał podczas pobytu w Kalifornii. Sielawa otrzymał stanowisko latarnika w Aspinwall. Pewnego dnia zaczytał się w Murdelionie Zygmunta Kaczkowskiego. Zapomniał o zapaleniu światła, stracił posadę i niedługo później z biedy popełnił samobójstwo. Murdelion to opowieść o szlachcie polskiej w czasach konfederacji barskiej.

Czy dobrze się stało, że Skawiński otrzymał i przeczytał Pana Tadeusza?

nadał sens jego dalszemu życiu;

pozwolił mu na nowo poczuć więź z narodem;

sprawił, że to, co robił przez całe życie (tułał się po wielu krajach, walczył na różnych frontach), nabrało wartości, bo było czynione w imię patriotyzmu;

dzięki lekturze Pana Tadeusza mógł powrócić wspomnieniami do kraju dzieciństwa, poczuć się jak młody żołnierz pełen wiary w odzyskanie niepodległości.

Nie, ponieważ:

lektura książki obudziła wspomnienie ojczyzny - niezbyt miłe, bo pełne żalu z powodu utraconej niepodległości;

efektem przeczytania Pana Tadeusza było zaniedbanie obowiązków w pracy, a co za tym idzie jej utrata i skazanie na dalszą tułaczkę, szczególnie uciążliwą z powodu jego wieku i braku sił;

lektura Pana Tadeusza zburzyła to, na co Skawiński od dawna zasługiwał - spokój;

obrazy rodzimej przyrody opisane w Panu Tadeuszu bardzo różniły się od panamskich krajobrazów - te były jedynie namiastką, której nigdy w pełni nie pokochał.

założenie fabryki cygar w Hawanie (został okradziony przez wspólnika).

Dwa ważne pojęcia z filozofii związane z lekturą

Mistycyzm - to przekonanie, że człowiek może bezpośrednio kontaktować się z bóstwem, przeżywać nierealne wizje. Mistyk na ogół odcina się od rzeczywistego świata, jest samotnikiem.

Gdzie szukać mistycyzmu w Latarniku? We fragmencie, w którym nostalgia Skawińskiego i jego ogromna tęsknota za krajem stopniowo zamieniają się w wielkie uspokojenie, a Polska i Europa stają się czymś nierealnym, jakby z innego świata. Skawiński często wówczas popada w stany tak głębokiej zadumy, że potrafi godzinami wpatrywać się w jeden punkt.

Panteizm - to pogląd, w którym utożsamia się Boga z przyrodą, dostrzega się elementy boskości w otaczającej przyrodzie.

U Skawińskiego wyraźnie widać skłonności do panteizmu, gdy zamknięty na wysepce wielokrotnie przyznaje, że czuje się częścią otaczającego go żywiołu. Wydaje mu się, że morze, niebo, skały i ptaki to jedna wielka tajemnica, do której i on został dopuszczony.

Skawiński - bohater Latarnika Henryka Sienkiewicza

Jaką problematykę poruszali pozytywiści w nowelach?

Pozytywistyczne nowele

Bohaterowie nowel pozytywistycznych

Mistrzowie nowelistyki - referat

Rola literatury w życiu człowieka na przykładzie losów Skawińskiego

Zgromadź argumenty do dyskusji, czy dobrze się stało, że Skawiński, bohater Latarnika Henryka Sienkiewicza, otrzymał i przeczytał Pana Tadeusza.

Opisz zmieniające się nastroje Skawińskiego - bohatera noweli Henryka Sienkiewicza.

# data[].attributes.attachment_link.title
Latarnik - Henryk Sienkiewicz - AleKlasa

# data[].attributes.attachment_link.description
Jesteś w pozytywizmie! W tej epoce cenimy pracę, nie walkę zbrojną, ziemię i naukę, nie fantastyczne światy i baśnie... A przy tym miłość ojczyzny i tęsknota za nią pozostaje ta sama... Henryk Sienkiewicz jest czołowym pisarzem polskiego pozytywizmu, najbardziej znane są jego powieści historyczne - ale pisał też powieści, nowele i opowiadania osadzone w swojej współczesności.

# data[].attributes.attachment_link.title
Style funkcjonalne (styl potoczny, artystyczny, naukowy, publicystyczny, urzędowy)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opinia Rady Języka Polskiego w sprawie wyrażeń „w Ukrainie" / „do Ukrainy" i „na Ukrainie" / „na Ukrainę"
Opinia Rady Języka Polskiego w sprawie wyrażeń w Ukrainie / do Ukrainy i na Ukrainie / na Ukrainę
W obliczu wojny w Ukrainie do Rady oraz do jej członków napływają wciąż pytania i wnioski w sprawie właściwego użycia przyimków z nazwą Ukraina. Wobec tego Rada wyraża następująca opinię:

Zwyczaj językowy preferujący przyimki na i do w odniesieniu do nazw niektórych bezpośrednich i pośrednich sąsiadów Polski ukształtował się bardzo dawno, kiedy zupełnie inne były granice państw oraz poczucie wspólnoty państwowej czy dynastycznej. Stanowi on relikt dawnej rzeczywistości, nie jest zaś przejawem kwestionowania suwerenności Ukrainy, Litwy, Łotwy, Białorusi, Słowacji ani Węgier (z nazwami tych państw łączymy zwyczajowo przyimek na). Jednak niezależnie od faktycznych przyczyn jakiegoś zwyczaju językowego ważne jest, jak odbierają go ludzie, których on dotyczy.

W Polsce już od dziesięcioleci trwa dyskusja, czy nie powinniśmy mówić o wszystkich obcych krajach niewyspiarskich z regularnymi przyimkami do i w (w latach międzywojennych dyskusja ta dotyczyła głównie Litwy). Jednak powojenne słowniki poprawnościowe zalecały posługiwanie się konstrukcjami z przyimkiem na. Mimo to od kilku lat składnia do Ukrainy/ Białorusi, w Ukrainie/ Białorusi wyraźnie zwiększa frekwencję w polszczyźnie, nie bez znaczenia dla refleksji nad językiem były rewolucje w obu krajach, a ostatnio rosyjska agresja na Ukrainę.

Poniżej wykres częstości użycia konstrukcji na Ukrainie i w Ukrainie od początku 2022 roku w tekstach prasowych korpusu monitorującego Monco (frazeo.pl). Składnia na (kolor jasnoniebieski) wciąż zdecydowanie przeważa, ale składnia w (kolor fioletowy) wzrosła lawinowo od pierwszego dnia rosyjskiej agresji. W połowie marca 2022 na Ukrainie było tylko trzy razy częstsze niż w Ukrainie.

W wypadku Ukrainy jest jeszcze więcej językowych argumentów za konstrukcjami w Ukrainie / do Ukrainy. Oficjalna nazwa tego państwa nie zawiera słowa republika ani innego - brzmi po prostu Ukraina. Nie możemy więc wybrać wersji bardziej oficjalnej i łączyć przyimka w ze słowem republika, tak jak to robimy z nazwami innych państw (por. oficjalne: w Republice Białorusi/ Republice Litewskiej), gdyż taka wersja nie istnieje.

Biorąc pod uwagę szczególną sytuację i szczególne odczucia naszych ukraińskich przyjaciół, którzy wyrażenia na Ukrainie, na Ukrainę często odbierają jako przejaw traktowania ich państwa jako niesuwerennego, Rada Języka Polskiego zachęca do szerokiego stosowania składni w Ukrainie i do Ukrainy i nie uznaje składni z na za jedyną poprawną (jak można przeczytać w drukowanych wydawnictwach poprawnościowych). Przyimki w oraz do są zalecane szczególnie w języku publicznym (urzędowym, prasowym) i w tych kontekstach, w których moglibyśmy zastąpić słowo Ukraina wyrażeniem państwo ukraińskie. Piszmy więc wizyta prezydenta w Ukrainie, a nie na Ukrainie. Lepiej pisać o wojnie w Ukrainie niż na Ukrainie, choć druga wersja też nie jest niepoprawna.

Podsumowując - choć oba typy połączeń (zarówno do Ukrainy / w Ukrainie, jak i na Ukrainę / na Ukrainie) są poprawne, to zachęcamy, by posługiwać się (szczególnie w tekstach oficjalnych) konstrukcjami pierwszego typu.

Uznajmy konsekwentnie, że podobnej ewolucji podlegają także połączenia z nazwami Białoruś, Litwa, Łotwa, Słowacja oraz Węgry, wszystkie one mają potwierdzenie w źródłach historycznych z przyimkami w oraz do, nawet do Węgier i we Węgrzech. Takie połączenia można akceptować i dziś, choć obywatele tych państw na ogół nie protestują przeciw polskiemu przyimkowi na.

Jednocześnie prosimy naszych ukraińskich przyjaciół oraz wszystkich zwolenników rewolucyjnych zmian, by uszanowali zwyczaje językowe tych Polaków, którzy będą mówić na Ukrainie. Nie wyrażają w ten sposób lekceważenia. Poza tym wciąż słyszymy на Україні, od wielu uchodźców wojennych, można znaleźć takie konteksty w ukraińskich gazetach i na portalach, choć w tekstach oficjalnych zdecydowanie przeważa в. Zmiany w języku zachodzą powoli, nie tylko w polszczyźnie.

Więcej o przyimkach na, w oraz do z nazwami krajów można przeczytać m.in. w artykule, który ukazał się przed wojną w Ukrainie (M. Łaziński, „Przyimki na, w oraz do przed nazwami państw, krajów i krain. Historia i współczesne wahania normatywne", „Język Polski", 2022, z. 1 < https://jezyk-polski.pl/index.php/jp/article/view/63>).

Lipiec 2022 r.

# data[].attributes.attachment_link.description
Opinia Rady Języka Polskiego w sprawie wyrażeń w Ukrainie / do Ukrainy i na Ukrainie / na Ukrainę W obliczu wojny w Ukrainie do Rady oraz do jej członków napływają wciąż pytania i wnioski w sprawie właściwego użycia przyimków z nazwą Ukraina.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mottem słownika Doroszewskiego były słowa Jana Śniadeckiego "Wydoskonalenie narodowego języka pomaga do powszechnego oświecenia". Wersja internetowa czyni ten słownik powszechnie dostępnym.

Słownik języka polskiego opracowany pod kierunkiem prof. Doroszewskiego to pierwszy po wojnie nowoczesny słownik języka polskiego, jedno z najwybitniejszych dzieł polskiej leksykografii. Powstał w latach 1958-1969. Liczy 11 tomów i zawiera około 125 tys. haseł.

Obejmuje dwa wieki rozwoju polszczyzny - od połowy XVIII do połowy XX stulecia. Wszystkie podane w nim przykłady to autentyczne cytaty ze źródeł pisanych (literatury pięknej, literatury naukowej i fachowej, pism, gazet codziennych itp.) od okresu oświecenia do roku 1968. Już kiedy powstawał, był słownikiem nie tylko współczesnym, ale i historycznym.

Wydany w niewielkim nakładzie i rozprowadzany wyłącznie wśród subskrybentów był trudno dostępny nawet w sprzedaży antykwarycznej.

Wydawnictwo Naukowe PWN w latach 1996-1997 wydało jego wznowienie w wersji tradycyjnej, a w 2000 roku przedruk elektroniczny. Ale i te wydania zostały szybko wyczerpane.

Mimo upływu lat Słownik nadal budzi zainteresowanie i jest poszukiwany, nie tylko przez językoznawców.

Obecne, internetowe wydanie umożliwia korzystanie ze słownika wszystkim zainteresowanym. Nie zostały w nim poczynione żadne zmiany w stosunku do wydania książkowego. Hasła prezentowane są jako obrazy (skany) fragmentów stron papierowej wersji słownika. Hasła pochodzące z Suplementu (tom 11) zostały włączone alfabetycznie do słownika, a te, które stanowiły uzupełnienie już istniejących haseł, zostały do nich dołączone na końcu artykułu hasłowego. Errata, zamieszczona na końcu tomów wydania książkowego, wyświetla się w tym wierszu hasła, którego dotyczy i jest sygnalizowana punktorem.

# data[].attributes.attachment_link.description
Mottem słownika Doroszewskiego były słowa Jana Śniadeckiego "Wydoskonalenie narodowego języka pomaga do powszechnego oświecenia". Wersja internetowa czyni ten słownik powszechnie dostępnym. Słownik języka polskiego opracowany pod kierunkiem prof. Doroszewskiego to pierwszy po wojnie nowoczesny słownik języka polskiego, jedno z najwybitniejszych dzieł polskiej leksykografii. Powstał w latach 1958-1969.

# data[].attributes.attachment_link.title
OPOWIEŚĆ WIGILIJNA  cały film  lektor PL

# data[].attributes.attachment_link.title
Opowieść Wigilijna(A christmas carol)1999 lektor pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Adaptacja opowiadania Charlesa Dickensa. Ebenezer Scrooge jest zgorzkniałym starszym mężczyzną, który nawet rodziny nie traktuje z należytym szacunkiem. W noc przed Bożym Narodzeniem nawiedzają go duchy, które pokazują ,u pewne zdarzenia z jego życia. Ich zadaniem jest uświadomienie starcowi, że jego życie i zachowanie powinno wyglądać zupełnie inaczej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Henryk Sienkiewicz

czas powstania: 1880 r. (pozytywizm)

rodzaj literacki: epika

gatunek literacki: nowela (krótki utwór jednowątkowy, źle się dzieje w życiu bohatera, ale jakieś wydarzenie odmieni jego los)

geneza: inspiracją była notatka Juliana Horaina, który był w korespondentem „Gazety Polskiej", o polskim emigrancie Siellawie, który stracił pracę latarnika, ponieważ zaczytał się w powieści Murdelio Zygmunta Kaczkowskiego - to stało się inspiracją dla Sienkiewicza; publikacja w czasopiśmie Niwa

bohater: Skawiński

lektura, w której się zaczytał to Pan Tadeusz Adama Mickiewicza

miejsce akcji: Aspinwall, nad Zatoką Moskitów, Panama

czas emigracji: 40 lat
co wiemy o bohaterze?
Dużo podróżował, zwiedził cały świat, miał wiele przeżyć, walczył; jest już starszym człowiekiem, dostaje pracę latarnika, marzył o spokoju; nieustannie wyciąga wnioski, uczy się i jest dobrej myśli, chociaż życie go wielokrotnie doświadczało; rozmawia z konsulem Stanów Zjednoczonych na temat pracy w latarni, zwierza się Izaakowi Falconbridge'owi, że jest Polakiem, nie było go jednak 40 lat w kraju; jest wielokrotnie odznaczonym żołnierzem (z czasów powstania listopadowego - 1830; hiszpańskiej wojnie domowej 1833 - 1840, w wojnie północ-południe w Stanach Zjednoczonych; ma też odznakę francuskiej Legii Honorowej); pracował na wielorybniku, kopał złoto w Australii, był strzelcem rządowym w Indiach Wschodnich, miał farmę w Kalifornii, fabrykę cygar w Hawanie, zakład kowalski w Arkansas; handlował z dzikimi plemionami brazylijskimi, rozbiła mu się tratwa na Amazonce, tułał się przez wiele tygodni; w życiu brakowało mu tylko spokoju, który mogła zapewnić mu praca w latarni morskiej.

Jako przyczynę dotychczasowych złych przygód uznawał Gwiazdę Polarną (dla czytelników jest to informacja, że chodzi o Północ, czyli Rosję i zabory).

Życie na latarni spędza głównie samotnie, karmi mewy, rozmawia ze strażnikiem Johnsem (dostawca jedzenia) i co niedzielę chodzi do kościoła. Zamyka się w sobie, coraz rzadziej wychodzi do ludzi. W jednej z paczek z polskimi książkami znajduje Pana Tadeusza, o którym słyszał w Paryżu. Zaczytuje się w książce, płacze, że jego język ojczysty sam go odnalazł tak daleko, przez czterdzieści lat go nie używał. Rozczulił się, zaczął wspominać dzieciństwo w kraju, rozmarzył się, zasnął. Nie włączył latarni - statek rozbił się o skały, zwolniono go z pracy za zaniedbanie obowiązków. Pod wpływem tej przygody bardzo się postarzał, wypłynął do Nowego Jorku i przyciskał do piersi książkę - największy skarb.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hen­ryk Sienkiewicz czas powsta­nia: 1880 r. (pozy­ty­wizm) rodzaj lite­rac­ki: epi­ka gatu­nek lite­rac­ki: nowe­la (krót­ki utwór jed­no­wąt­ko­wy, źle się dzie­je w życiu boha­te­ra, ale jakieś wyda­rze­nie odmie­ni jego los) gene­za: inspi­ra­cją była notat­ka Julia­na Hora­ina, któ­ry był w kore­spon­den­tem „Gaze­ty Pol­skiej", o pol­skim emi­gran­cie Siel­la­wie, któ­ry stra­cił pra­cę latar­ni­ka, ponie­waż zaczy­tał się w powie­ści Mur­de­lio Zyg­mun­ta Kacz­kow­skie­go - to sta­ło się inspi­ra­cją dla Sien­kie­wi­cza; publi­ka­cja w cza­so­pi­śmie Niwa boha­ter: Ska­wiń­ski lek­tu­ra, w któ­rej się zaczy­tał to Pan Tade­usz Ada­ma Mickiewicza miej­sce akcji: Aspin­wall, nad Zato­ką Moski­tów, Panama czas emi­gra­cji: 40 lat co wie­my o bohaterze?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
To również wyrażenie przyimkowe, a więc zapisujemy je rozdzielnie. Ogół, tak jak w przypadku wyrażenia na ogół, tutaj też musi być oddzielony od przyimka w. Jeśli jednak zapisanie tego wyrażenia mimo wszystko okaże się dla Was problematyczne, aby uniknąć takich form jak wogle czy wogule , skojarzcie sobie powiedzenie ̶ I w ogóle, i w szczególe. ☺

To kolejny przykład wyrażenia przyimkowego, a więc zapiszemy je rozdzielnie, czy to w sytuacji, gdy się z kimś żegnamy ̶ Na razie, kolego! ̶ czy też, kiedy chcemy powiedzieć: Czytam właśnie raport o najczęstszych błędach w internecie i na razie jedyne, czego pragnę, to rzucić się pod pociąg niczym Anna Karenina. Doszły nas słuchy, że kiedyś ktoś powiedział, iż są sytuacje, w których na razie zapisujemy łącznie jako narazie . Zdradzimy Wam jednak tajemnicę: takich sytuacji nie ma. ☺ O na razie pisaliśmy już tutaj: Na razie czy narazie - jak to poprawnie zapisać?.

To również częsty błąd ortograficzny, który popełniamy, zapisując to wyrażenie łącznie: pozatym . Możemy to sobie skojarzyć z poza tamtym, co do zapisu którego nikt żadnych wątpliwości nie ma. Zarówno poza tym, jak i poza tamtym to wyrażenia przyimkowe, a więc zapisujemy je rozdzielnie, np. Na razie nie mam czasu usiąść do tego referatu, poza tym mamy na to jeszcze dwa tygodnie; Poza tamtym wybrykiem Adam to raczej spokojny człowiek. Informacje na ten temat znajdziecie także tutaj: Poza tym czy pozatym? Który zapis jest poprawny?.

W przypadku tego wyrażenia przyimkowego, które jest błędnie zapisywane jako conajmniej , również pomocne może okazać się inne, mianowicie co więcej. Analogicznie co najmniej również zapiszemy rozdzielnie, np. W przyszłym roku chcę zdać wszystkie egzaminy co najmniej tak dobrze jak w tym. O co najmniej pisaliśmy też tutaj: Co najmniej czy conajmniej? Tylko jedna forma jest poprawna!.

To wyrażenie sprawia problem pewnie dlatego, że przypomina inne, takie jak stąd, stamtąd czy znad i dlatego nierzadko jest zapisywane jako spowrotem lub zpowrotem . To jednak błąd, gdyż i tutaj mamy do czynienia z przykładem wyrażenia przyimkowego, a więc zapiszemy je rozdzielnie. Głoska z ulega co prawda ubezdźwięcznieniu, ale my tego ubezdźwięcznienia nie zapisujemy, dlatego piszemy wyłącznie z powrotem, np. Wybraliśmy inną drogę, gdyż nie chcieliśmy iść z powrotem tą samą.

Wyjątki zapisu wyrażeń przyimkowych

Dobrze jest zapamiętać regułę o pisowni wyrażeń przyimkowych, aby zredukować liczbę popełnianych przez nas błędów ortograficznych, aczkolwiek należy też wiedzieć, że jak to się często w naszym języku zdarza, istnieją od tej reguły wyjątki. Oto i one.

Choć składająca się z przyimka na i rzeczownika prawda, partykuła naprawdę to wyjątek od reguły o pisowni wyrażeń przyimkowych rozdzielnie, dlatego zapis na prawdę jest niepoprawny (chyba że mowa o innym znaczeniu tego wyrażenia, o czym więcej możecie przeczytać tu: Naprawdę czy na prawdę? Wyjaśniamy, jak poprawnie zapisać to wyrażenie). Jak to z wyjątkami bywa, trzeba się ich po prostu nauczyć. Można pomóc sobie innymi, podobnymi przykładami, jak np. zaprawdę czy doprawdy lub zapamiętać, że prawda łączy!

# data[].attributes.attachment_link.title
Najczęstsze błędy ortograficzne popełniane w internecie

# data[].attributes.attachment_link.description
To również wyrażenie przyimkowe, a więc zapisujemy je rozdzielnie. Ogół, tak jak w przypadku wyrażenia na ogół, tutaj też musi być oddzielony od przyimka w. Jeśli jednak zapisanie tego wyrażenia mimo wszystko okaże się dla Was problematyczne, aby uniknąć takich form jak wogle czy wogule , skojarzcie sobie powiedzenie ̶ I w ogóle, i w szczególe.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przypadki gramatyczne są zmorą każdego czwartoklasisty i cudzoziemca uczącego się języka polskiego. Na szczęście jest ich tylko siedem (podobnie jest w języku czeskim i ukraińskim), jednak wielość końcówek wyrazów odmienianych przez przypadki potrafi przyprawić o ból głowy. Na pocieszenie dodajmy, że w języku węgierskim funkcjonuje ponad dwadzieścia przypadków! Po co nam deklinacja? Przypomnijmy gramatycznych siedmiu braci i poznajmy ich funkcje!

Przypadki gramatyczne - informacje ogólne

Przypadków gramatycznych w języku polskim, jak już wcześniej wspomniano, jest tyle co dni w tygodniu, czyli siedem. To niedużo, jednak końcówek należących do paradygmatu odmiany danej części mowy może być kilka.

Odmiana wymienionych części mowy nazywana jest deklinacją. Przypadkom wiele zawdzięczamy. Dzięki temu, że wyrazy się odmieniają, mamy swobodny szyk zdania.

Przypadki gramatyczne - omówienie

Poniżej szczegółowo omawiamy wszystkie przypadki gramatyczne.

(łac. (to jest). Formę podstawową danego wyrazu podaje się w słownikach właśnie w mianowniku. To nominativus ) - odpowiada na pytania: kto? co? przypadek, w którym rzeczownik najczęściej występuje w roli podmiotu.

(łac. genetivus ) - odpowiada na pytania kogo? czego? (nie ma). Używany jest bardzo często, przede wszystkim w przeczeniach (np. Karol nie zbił szyby) albo w relacjach przynależności, np. lalka Marysi.

(łac. dativus ) - jego pytania to komu? czemu? (przyglądam się). Jest używany stosunkowo rzadko, a opisuje głównie dawanie. Łączy się m.in. z czasownikami takimi jak dawać , mówić , sprzedawać , oddawać , pomagać , obiecywać , dziękować czy przyimkami: dzięki , przeciw , wbrew , ku . Celownik w zdaniu używany jest jako dopełnienie dalsze ( Pani postawiła Hani tylko trójkę ).

Końcówki celownika dla rzeczowników:

w rodzaju męskim -owi : nauczycielowi bądź -u : bratu , kotu ,

w rodzaju żeńskim: -i , np. nadziei , oraz -e , np. kobiecie .

(łac. (widzę). Rzeczowniki i zaimki osobowe występujące w bierniku pełnią w zdaniu funkcję dopełnienia bliższego, a przymiotniki - funkcję accusativus ) - odpowiada na pytania kogo? co? przydawki.

Co ciekawe, wiele czasowników wymaga użycia biernika, jednak po zaprzeczeniu rząd zmienia się na dopełniaczowy:

Słyszę (co?) śpiew.

Nie słyszę (czego?) śpiewu.

Przyimek przez zawsze łączy się z biernikiem.

Rzeczowniki mogą mieć formę równą dopełniaczowi lub równą mianownikowi albo formę niezależną od tych przypadków. O końcówkach rzeczowników w bierniku napiszemy niebawem, jest to bowiem szersze zagadnienie.

(łac. instrumentalis ) - jego pytania to z kim? z czym? (idę). Przede wszystkim służy do określania narzędzia ( młotkiem , śrubokrętem , ołówkiem ) lub środka transportu ( samochodem , samolotem ) albo do wskazywania, czym się interesujemy ( Interesuję się sportem ) lub kim jesteśmy ( Jestem sprzedawcą/informatykiem/mężczyzną). Narzędnik łączy się z przyimkami z , pod , nad .

Cudzoziemcy z końcówkami rzeczowników w narzędniku nie powinni mieć problemu: W liczbie pojedynczej są to: - em , - ą , a w liczbie mnogiej - ami .

(łac. locativus ) - odpowiada na pytania o kim? o czym? (myślę). Służy do opisu miejsca, dlatego też zawsze wymaga użycia przyimka. Rzeczowniki twardotematowe mają w miejscowniku najczęściej końcówkę - e - o kocie , a miękkotematowe - u - w styczniu . Natomiast rzeczowniki zakończone na k, g, ch przyjmują końcówkę u : rogu , smoku. W liczbie mnogiej rzeczowniki we wszystkich trzech rodzajach przybierają końcówkę -ach (wyjątki: na Węgrzech , w Niemczech ).

(łac. vocativus ) - jako jedyny nie ma pytania. Stosowany jest w zawołaniach, bezpośrednich zwrotach (apostrofach). Obecnie często wypierany jest przez mianownik, mało kto dziś zawoła: Sławku! , najczęściej usłyszymy zawołanie: Sławek! .

Jak wynika ze statystyk, najrzadziej używanymi ? Wszak przypadkami są wołacz i celownik. Naszym zdaniem ostatni „Pan Tadeusz" zaczyna się od użycia wołacza! przypadek ma swój niepowtarzalny urok - czymże byłaby literatura polska bez słów: Litwo! Ojczyzno moja!

Na koniec zapytajmy - co sądzicie o przypadkach gramatycznych? Utrudniają życie czy nadają polszczyźnie uroku?

# data[].attributes.attachment_link.title
Językiem polskim rządzą przypadki gramatyczne. Poznaj siedmiu braci, których matką jest deklinacja, czyli odmiana przez przypadki

# data[].attributes.attachment_link.description
Przypadki gramatyczne są zmorą każdego czwartoklasisty i cudzoziemca uczącego się języka polskiego . Na szczęście jest ich tylko siedem (podobnie jest w języku czeskim i ukraińskim), jednak wielość końcówek wyrazów odmienianych przez przypadki potrafi przyprawić o ból głowy. Na pocieszenie dodajmy, że w języku węgierskim funkcjonuje ponad dwadzieścia przypadków!

# data[].attributes.attachment_link.description
Portal dokładnie sprawdzający wiedzę z lektur szkolnych. Testy z lektur na najwyższym poziomie!

# data[].attributes.attachment_link.title
zawód - Wielki słownik języka polskiego PAN

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Informacje o egzaminie z języka polskiego
Egzamin z języka polskiego trwa 120 minut.
Arkusz egzaminacyjny składa się z dwóch części: tekstu i wypracowania.
Część 1. zawiera dwa teksty - jeden literacki (wiersz, fragment utworu epickiego lub dramatu) i jeden nieliteracki (naukowy, popularnonaukowy lub publicystyczny), do których przygotowano dwa zestawy zadań zamkniętych (wymagają wskazania poprawnej odpowiedzi spośród podanych) i otwartych (wymagają sformułowania własnej odpowiedzi).
W części 2. znajdują się dwa tematy wypracowania do wyboru. Można wybrać i napisać wypracowanie twórcze (np. opowiadanie) lub zredagować wypracowanie o charakterze argumentacyjnym (np. rozprawkę).
Na egzaminie pojawią się zadania, które sprawdzą, czy znasz lektury obowiązkowe dla klas VII-VIII. Do obowiązkowej lektury szkolnej musisz się także odwołać w wypracowaniu, i to niezależnie od tego, czy będziesz pisać opowiadanie, czy rozprawkę.
Zadania i ćwiczenia ułatwiające przygotowanie się do egzaminu z języka polskiego po ósmej klasie Tekst nieliteracki: Anna Claybourne „Bardzo ilustrowana historia wynalazków" (fragment)
Ludzie od zawsze z zazdrością obserwowali fruwające nad ich głowami ptaki. Aby zrealizować marzenie o szybowaniu w przestworzach, trzeba było jednak wielu lat eksperymentów.
Podejmując pierwsze naiwne próby przezwyciężenia grawitacji*, ludzie naśladowali ptaki. Konstruowali wielkie pierzaste skrzydła, przypinali je sobie do ramion i zaczynali nimi energicznie machać. Jedną z takich prób podjął w 1507 roku Szkot John Damian.
Przymocował sobie do ramion skrzydła z piór kurczaków i zeskoczył z dachu zamku Stirling. Chciał dolecieć do Francji, ale udało mu się jedynie spaść prosto w kupę obornika** pod zamkowym murem i złamać nogę.
Po tym przykrym incydencie*** Damian doszedł do wniosku, że zamiast piór kurzych powinien użyć orlich. Jak widać, wiele się nie nauczył. Przez lata z uporem testowano przeróżne kombinacje coraz to wymyślniejszych konstrukcji i upierzenia. Upłynęło wiele lat, zanim ktoś wreszcie zrozumiał, że machanie przeczepionymi do ramion skrzydłami na nic się nie zda i że trzeba wypróbować czegoś innego.
Gorące powietrze jest lżejsze niż zimne, co oznacza, że przemieszcza się ku górze. Wiedzieli już o tym starożytni Chińczycy. Wiedzę tę wykorzystywali, konstruując unoszące się w powietrzu latarnie.
Bracia Joseph i Jacques Montgolfier postanowili wykorzystać zjawisko samoczynnego przemieszczania się powietrza ku górze na nieco większą skalę niż Chińczycy i zbudowali balon na ogrzane powietrze. Pochodzili z rodziny papierników, więc nie brakowało im materiału. W 1783 roku zbudowali olbrzymi balon z papieru i tkaniny, napełnili go gorącym powietrzem i balon poszybował w przestworza.
Balon braci Montgolfier pokonał prawie dwa kilometry, na wszelki wypadek bez załogi. Podczas drugiego lotu w koszu znajdowali się już pasażerowie: kaczka, kogut i owca. W końcu bracia skonstruowali balon na tyle bezpieczny, że mogli latać nim ludzie. W pierwszy lot pasażerski w dziejach ludzkości , który odbył się 21 listopada 1783 roku, wybrali się dwaj śmiałkowie, nauczyciel i żołnierz. Przelecieli osiem kilometrów nad ulicami Paryża.

Anna Claybourne, „Bardzo ilustrowana historia wynalazków", Poznań 2007.

*Grawitacja - tu w znaczeniu przyciąganie ziemskie.
**Obornik - nawóz będący mieszaniną zwierzęcych odchodów oraz ściółki.
***Incydent - nieprzyjemne wydarzenie, zajście.

Zadanie 1
Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie powyższego artykułu.

Tematem tekstu Anny Claybourne są .......................................................................
.................................................................................................................................
Autorka skupia się na ...............................................................................................
.................................................................................................................................
i dochodzi do wniosku, że ........................................................................................
............................................................................................................................................

Zadanie 2
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.

A. Spośród wymienionych w tekście osób wiedzę o unoszeniu się gorącego powietrza najwcześniej wykorzystali Chińczycy.
B. Pierwszy pasażerski lot balonem odbył się we Francji w XVIII wieku.

Zadanie 3
Podaj dwa przykłady z tekstu, które udowadniają, że ludzie chcieli szybować w przestworzach.
..............................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Zadanie 4
Które stwierdzenie należy uznać za tezę wynikającą z tekstu Anny Claybourne?

A. Ludzie marzyli o lataniu i dużo na ten temat rozmawiali.
B. Aby poszybować w powietrzu ludzie obserwowali lot ptaków.
C. Ludzie, marząc o lataniu, przeprowadzali wiele eksperymentów z tym związanych.

Zadanie 5
Wskaż poprawną odpowiedź.

Tekst ma charakter

A. literacki.
B. informacyjny.
C. użytkowy.

Zadanie 6
Dokończ zdanie - wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Braci Montgolfier można by scharakteryzować, używając określeń

A. naiwni. wytrwali.
B. nierozsądni, pracowici.
C. pomysłowi, zaradni.

Zadanie 7
Wypowiedzenie z imiesłowowym równoważnikiem zdania przekształć na osobową formę czasownika.

‚Ludzie od zawsze z zazdrością obserwowali fruwające nad ich głowami ptaki'.

Zadanie 8
Wypowiedzenie: ‚Przymocował sobie do ramion skrzydła z piór kurczaków i zeskoczył z dachu zamku Stirling' to A/B i C/D.

A. zdanie współrzędnie złożone.
B. zdanie podrzędnie złożone.
C. łączne.
D. przydawkowe.

Zadanie 9
Zapisz datę 21 listopada 1783 r. na dwa inne sposoby.
..............................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Zadanie 10
Przeczytaj poniższy fragment z mitu, a następnie odpowiedz na pytania znajdujące się pod tekstem.

„[...], rzekł ojciec do syna: „Pamiętaj, synu, żebyś zawsze latał środkiem, między morzem a niebem. Nie wolno ci zbyt wysoko szybować, gdyż gorąco promieni słonecznych roztopi wosk, który spaja skrzydła; ani nie zlatuj zbyt nisko, aby wilgocią wody nie nasiąknęły pióra".

A. podaj związek frazeologiczny, źródłem którego stała się postawa syna.
..................................................................................................................................................
B. objaśnij znaczenie tego związku.
..................................................................................................................................................
ODPOWIEDZI DO ZADAŃ
Zadanie 1
Tematem tekstu Anny Claybourne są informacje dotyczące latania.
Autorka skupia się na przedstawieniu wiadomości na temat wynalazków, dzięki którym można było wzbić się w powietrze i dochodzi do wniosku, że szybowanie w powietrzu od zawsze było marzeniem ludzi.

Zadanie 3
Przykłady: obserwowanie przez ludzi lotu ptaków; eksperymenty przeprowadzane przez Johna Damiana; skonstruowanie latarni unoszonych przez gorące powietrze; zbudowanie z papieru i tkanin balonu i napełnienie go gorącym powietrzem.

Zadanie 7
‚Ludzie od zawsze z zazdrością obserwowali ptaki, które fruwały nad ich głowami'.

Zadanie 10
A. ikarowe loty.
B. śmiałe plany, które mogą skończyć się tragicznie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Egzamin ósmoklasisty - grudzień - Polski Online

# data[].attributes.attachment_link.description
Informacje o egzaminie z języka polskiego Egzamin z języka polskiego trwa 120 minut. Arkusz egzaminacyjny składa się z dwóch części: tekstu i wypracowania. Część 1. zawiera dwa teksty - jeden literacki (wiersz, fragment utworu epickiego lub dramatu) i jeden nieliteracki (naukowy, popularnonaukowy lub publicystyczny), do których przygotowano dwa zestawy zadań zamkniętych (wymagają wskazania poprawnej odpowiedzi spośród podanych) i otwartych (wymagają sformułowania własnej odpowiedzi).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
streszczenie

na egzamnie ósmoklasisty
START
W prezentacji wykorzystałam:

- film Kasi Dziedzic,

- fragmenty arkuszy i informatorów CKE oraz OKE Łomża.
Streszczenie to wypowiedź polegająca na zapisaniu własnymi słowami najważniejszych informacji z przeczytanego tekstu bądź wysłuchanego wykładu, wywiadu itp., czyli spisanie pokrótce ich treści tak, by zachować sens wypowiedzi. W streszczeniu
nie umieszczamy cytatów, opisów, dialogów, komentarzy i opinii.

film dydaktyczny

ćwiczenie interaktywne

KLIKNIJ W OBRAZEK

WSKAZÓWKI DO PRACY NAD STRESZCZENIEM

4. Przeanalizuj środkowe akapity artykułu - zawierają one odpowiedź na pytanie, na czym skupia się autor, rozwijając podjęty temat. W tym celu nadaj tytuły poszczególnym fragmentom i zapisz je w formie planu.

sformułowania do zastosowania we wstępie

sformułowania sygnalizujące czynności autora

sformułowania ułatwiające przywołanie wniosków

sformułowania wskazujące na dokonanie selekcji materiału i uogólnienie treści

Tematem tekstu jest...,

Tekst poświęcony jest...,

Tekst dotyczy...,

Tekst ukazuje...,

Tekst skupia się na zagadnieniu...

Autor skupia się na.../ omawia, opisuje,

rozważa, prezentuje, analizuje, tłumaczy,

referuje, wyjaśnia, porządkuje, wylicza, przywołuje

Autor dowodzi, że.../ stwierdza, że...,

Z rozważań autora wynika, że...

Najważniejszym/najistotniejszym wnioskiem płynącym z rozważań jest...,

Główny wniosek, który można sformułować na podstawie badań, to...,

Autor w klarowny, zwięzły, przejrzysty, przekonujący sposób przedstawia/ukazuje/przekonuje...

Anna Sobieraj, Marta Strychalska
Jak dobrą pamięć mają słonie?
Liczne obserwacje wskazują na to, iż słonie posiadają doskonałą długoterminową pamięć przestrzenno-czasową. Taka struktura pamięci jest przystosowaniem do środowiska, w jakim żyją, ma to duże znaczenie w funkcjonowaniu gatunku, a często jest również kluczem do przetrwania.

Stada przemierzają setki kilometrów w poszukiwaniu dostatecznej ilości pokarmu oraz wody. Już w latach 90. XX wieku obserwowano wędrówki słoni na pustyni Namib. Wędrowały na odległość 195 km od miejsc przez nie zajmowanych do miejsc, gdzie lokalnie, cyklicznie występowały deszcze.

Innym potwierdzeniem na to, że słonie posiadają doskonałą pamięć, są badania prowadzone przez Foley'a [...] w Parku Narodowym Tarangire w Tanzanii. W latach 1992-1994 panująca tam ciężka susza zmusiła słonie do poszukiwania wody i pokarmu. Stada prowadzone przez starsze samice wychodziły poza obszar parku. Te rodziny, które zostały w obrębie rezerwatu, cierpiały na niedostatek wody i pokarmu, co powodowało nawet dwukrotnie większą śmiertelność niż w stadach, które opuściły Park. Samice, które miały przynajmniej 35 lat, przeżyły wcześniej podobną suszę dzięki temu, że poszukiwały pokarmu poza granicami Parku. Pamięć o tym zdarzeniu pozwoliła im w podobnej sytuacji klimatycznej wyprowadzić stado na tereny bogate w pożywienie i dzięki temu zapewnić im przeżycie. Zbyt młode samice nie mające takiego doświadczenia nie wyprowadziły swoich rodzin z terenu suszy.

Drugim obszarem pamięci u słoni, który jest równie interesujący, jest pamięć socjalna. Słonie prowadzą społeczny tryb życia i struktura socjalna ich grup jest skomplikowana. Stada składają się ze spokrewnionych samic i młodych. Na czele grupy stoi najstarsza samica. Wszystkie samice należące do stada współpracują ze sobą przy opiece nad młodymi. Samce pozostają z grupą rodzinną jedynie do czasu osiągnięcia dojrzałości płciowej (12-15 rok życia). Po opuszczeniu stad młode samce tworzą grupy kawalerskie, a dorosłe żyją samotnie [...].

Pamięć społeczna opiera się na dwóch filarach - rozpoznawaniu głosów oraz wydzielanego zapachu. Eksperymenty przeprowadzone przez McComba w Parku Narodowym Amboseli w Kenii dowodzą, że słonie są w stanie rozpoznawać głosy około 100 osobników z tego samego stada, a także innych stad nawet z odległości 1 km. Rezultaty tych badań pokazały też, że słonie potrafią zapamiętać i rozpoznać głos konkretnego osobnika po dłuższym czasie. Podczas doświadczenia odtworzono dźwięk wydawany przez samicę, która zmarła. Członkowie jej rodziny zareagowali, wydając dźwięki w odpowiedzi na to wołanie po 3 miesiącach od jej śmierci. Powtórzono to doświadczenie po 23 miesiącach od śmierci samicy. Słonie ze stada również odpowiedziały wołaniem i podeszły do głośnika, z którego wydobywały się dźwięki. [...]

Tak dobra pamięć nie jest rejestrowana u innych zwierząt. Zdolność zapamiętywania dostępna dla słoni jest porównywana do zdolności pamięciowych ludzi. Naukowcy zakładają, że jest to charakterystyczne dla tych gatunków, gdyż tworzą one podobnie złożone struktury społeczne oraz żyją znacznie dłużej w porównaniu do innych zwierząt.

Na podstawie: http://bio-diversity.pl/2017/05/15/pamiec-slon/
Tekst streszczenia:
Anna Sobieraj i Marta Strychalska w swoim tekście podejmują problem pamięci i zapamiętywania u słoni. Autorki wyodrębniają trzy rodzaje pamięci: biologiczną, socjalną oraz społeczną i każdą z nich charakteryzują. Swoje stwierdzenia ilustrują przykładami oraz odwołują się do badań naukowych. Z tekstu wynika, że pamięć słoni jest podobna do pamięci ludzi.

ćwiczenie 1
Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie fragmentu Rycerz w średniowieczu Marii Ossowskiej.
Tematem tekstu Marii Ossowskiej jest ......................................................................................... .......................................................................................................................................................

Autorka skupia się na ................................................................................................................... .......................................................................................................................................................

i dowodzi, że ................................................................................................................................. .......................................................................................................................................................

+ info

+ info

+ info

+ info

przykładowe

Tematem tekstu Marii Ossowskiej jest kodeks rycerski. Autorka skupia się na przedstawieniu warunków, jakie powinien spełniać ktoś, kto pretenduje do miana rycerza, i dowodzi, że zasady zachowania i postawy, które prezentuje w artykule, czyniły rycerzy ludźmi honoru, godnymi najwyższego uznania.

Ćwiczenie 2
Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie fragmentu Tajemnice dobrej rozmowy Izabelli Anny Zaremby.
Tematem tekstu Izabelli Anny Zaremby jest ...............................................................................

Autorka skupia się na ................................................................................................................... .......................................................................................................................................................

i dowodzi, że ................................................................................................................................ .......................................................................................................................................................

przykładowe

Tematem tekstu Izabelli Anny Zaremby jest rozmowa. Autorka skupia się na rozróżnieniu różnych typów rozmów i ich charakterystyce i dowodzi, że dialog jest najbardziej pożądaną i najtrudniejszą formą rozmowy.

Ćwiczenie 3

Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie tekstu Życie z pasją Małgorzaty Smoczyńskiej.

Tematem tekstu Małgorzaty Smoczyńskiej jest .......................................................... ................................................................................................................. .

Autorka skupia się na ........................................................................................ ...................................................................................................................

i dochodzi do wniosku, że ................................................................................. ................................................................................................................. .

przykładowe

Tematem tekstu Małgorzaty Smoczyńskiej jest rola pasji w życiu człowieka. Autorka skupia się na wyjaśnieniu, czym jest pasja i dochodzi do wniosku, że pasja wzbogaca życie człowieka, daje mu poczucie spełnienia.

Ćwiczenie 4

Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie tekstu Człowiek Józefa Tischnera.

Tematem tekstu Józefa Tischnera jest ......................................................................... .......................................................................................................................... .

Autor zauważa, że ................................................................................................... .......................................................................................................................... .

Na końcu dochodzi do wniosku, że ............................................................................ ........................................................................................................................... .

przykładowe

Tematem tekstu Józefa Tischnera jest zagadnienie dotyczące istoty człowieczeństwa. Autor zauważa, że ten w pełni jest człowiekiem, kto przy podejmowaniu wyzwań nie jest pozbawiony nadziei. Na końcu dochodzi do wniosku, że nadzieja jest motorem ludzkiego działania i dlatego Diogenes nie znalazł prawdziwego człowieka, po spotykał tylko ludzi pozbawionych nadzie i.

Małgorzata Smoczyńska

ŻYCIE Z PASJĄ

W naszej kulturze słowo „pasja" najczęściej kojarzy się z czymś dostarczającym bardzo silnych emocji, z jakąś pochłaniającą aktywnością wykonywaną regularnie, szczególnie w obszarach artystycznych, podróżniczych, sportowych. [...]

Kluczowe wydaje się zrozumienie, czym tak naprawdę jest pasja. To przede wszystkim energia i radość odczuwane wtedy, gdy robimy to, co karmi naszą duszę, ciało, umysł i emocje. To zaangażowanie i motywacja, wyzwolone faktem, że robimy coś, co jest dla nas przyjemne i co chcemy dla tej właśnie przyjemności robić - bez żadnego przymusu z zewnątrz. Stąd efektem oddawania się pasji jest poczucie naładowania akumulatorów. [...]

Liczba aktywności, które można określić mianem pasji, jest tak naprawdę ogromna. Nie jest istotne, czy daną czynność wykonujemy często czy rzadko, nie jest ważne to, czy osiągamy w niej sukcesy bądź korzyści materialne, nie ma znaczenia, czy dana aktywność jest społecznie istotna, czy też zupełnie błaha. To może być spacer z psem, porządkowanie ogrodu, przeglądanie kolekcji zdjęć lub pocztówek. Pasją mogą być inni ludzie - rozmowy z nimi, wspólne spędzanie czasu. Pasją może być gotowanie, sprzątanie, czytanie, oglądanie filmów.

Wszystkie te czynności można określić mianem ziaren pasji, choć nasza kultura nazwie je raczej mało istotnym hobby. Tymczasem to właśnie z takich ziaren pasji, gdy trafią na żyzny grunt i będą odpowiednio pielęgnowane, niczym piękna roślina, wyrasta wielka wspaniała pasja, będąca stylem życia. Z czasem ta roślina, która z entuzjazmem i zaangażowaniem pnie się do słońca, rozwijając kolejne gałązki umiejętności i talentów, może stać się wielkim drzewem - kluczowym elementem naszej tożsamości, koroną rozwoju naszych talentów i umiejętności, pełnym owoców w postaci satysfakcji, dumy, entuzjazmu dla życia, ciągłego rozwoju, relacji z ludźmi, ale też pieniędzy. [...]

Życie z pasją jest dla nas tak istotne przede wszystkim dlatego, że w bardzo dużym stopniu zaspokaja nasze najważniejsze potrzeby oraz daje nam życiodajną energię.

Dzięki pasji stajemy się też ciekawszym człowiekiem dla innych, wzbogacamy ich życie, jesteśmy inspiracją. To z kolei daje nam większe zadowolenie z samych siebie, wyższe poczucie własnej wartości.

Życie z pasją dobrze zaspokaja także potrzebę przynależności - łączy nas i zbliża do ludzi o podobnych zainteresowaniach, pozwala poczuć się częścią ich społeczności. Docelowo pomaga nam znaleźć swoją misję i powołanie, nadaje cel i sens naszemu życiu.

Na podstawie: Małgorzata Smoczyńska, Życie z pasją - instrukcja obsługi, „Focus Coaching Extra" nr 2/2016.

Przeczytaj tekst znajdujący się pod obrazkiem rycerza, następnie wykonaj zadanie ukrywające się pod zapisem Ćwiczenie 1.

Przeczytaj tekst znajdujący się pod obrazkiem rozmawiających osób, następnie wykonaj zadanie ukrywające się pod zapisem Ćwiczenie 2.

Przeczytaj tekst znajdujący się pod obrazkiem uczących się dzieci, następnie wykonaj zadanie ukrywające się pod zapisem Ćwiczenie 3.

Przeczytaj tekst znajdujący się pod obrazkiem mężczyzny w kapturze, następnie wykonaj zadanie ukrywające się pod zapisem Ćwiczenie 4.

Maria Ossowska

RYCERZ W ŚREDNIOWIECZU

Przyjrzyjmy się głównym rysom, które miały charakteryzować ideał rycerza.

Rycerz musiał być w zasadzie dobrze urodzony. Mówię „w zasadzie", bo można było być pasowanym na rycerza za szczególne sukcesy bojowe. Można było także - i to zdarzało się coraz częściej w związku z rozrostem miast i wzmaganiem się ich znaczenia - nabyć ten przywilej. [...]

Rycerz miał promieniować urodą i wdziękiem. Urodę tę podnosił zwykle strój świadczący o zamiłowaniu do złota i drogich kamieni. Nie byle jaka musiała być także zbroja i uprząż. [...]

Rycerz musiał być silny. Siła ta była niezbędna do dźwigania zbroi, która ważyła 60-80 kilo. [...] Znaczenie siły fizycznej będzie - jak zauważają niektórzy - umniejszał rozwój techniki.

Od rycerza oczekiwano, by był nieustannie zaprzątnięty swoją sławą. Szlacheckie pochodzenie - pisał uczeń Arystotelesa - Teofrast - ma to do siebie, że człowiek, któremu przysługuje, jest bardziej chciwy sławy niż inni. Wymagała ona ciągłego podtrzymywania, ciągłej próby. [...] Duma jest w pełni usprawiedliwiona, byle nie przesadna. [...]

Kto chce należeć do rycerzy, musi rozpocząć nowe życie, modlić się, unikać grzechu, pychy i podłości. Musi on bronić Kościoła, wdowy i sieroty, a także opiekować się ludnością. Musi być waleczny, lojalny i nie pozbawiać nikogo jego własności. Obowiązuje go wojna w słusznej sprawie. Musi być wielkim podróżnikiem szukającym udziału w turniejach i walczącym dla damy swego serca.

Gdy mówimy o rycerskości dzisiaj, mamy zwykle na myśli przede wszystkim postawę wobec wroga i wobec kobiety. Wejrzyjmy kolejno w jej bardziej szczegółową charakterystykę.

O chwale rycerza decydowało nie tyle zwycięstwo, ile to, jak walczył. Walka mogła dla niego bez ujmy kończyć się klęską i śmiercią [...]. Śmierć na polu walki była nawet dobrym zakończeniem jego biografii, bo trudno było dopuścić do życia w starczym niedołęstwie. Fair play1 obowiązujący w walce, dyktowany był [...] przez szacunek dla przeciwnika, dumę, postawę zabawową, lęk przed odwzajemnieniem i wreszcie humanitaryzm. [...] Jeżeli rycerz, z którym się walczyło, spadł z konia (a w zbroi nie mógł podnieść się o własnych siłach), ten, kto go strącił, sam także zsiadał z konia, żeby wyrównać szanse.

Na podstawie: Maria Ossowska, Ethos rycerski i jego odmiany, Warszawa 1973.

1 Fair play - (z ang.) uczciwa gra lub walka sportowa; uczciwe postępowanie w stosunkach z ludźmi.

Izabella Anna Zaremba

TAJEMNICE DOBREJ ROZMOWY

Każdy z nas zapewne doświadczył, jak różne mogą być rozmowy. Po niektórych z nich czujemy się lepsi, mądrzejsi, piękniejsi, aktywniejsi, naładowani dobrą energią, po innych znudzeni, osłabieni, pomniejszeni, jałowi. Niestety, choć jako ludzie jesteśmy obdarzeni darem mowy i umiejętnością porozumiewania się, nie zawsze umiemy to robić.

Wiele rozmów jest tylko wymianą informacji: „wrócę później", „wyrzuć śmieci", „ścisz telewizor", „odrób lekcje", „kup pieczywo", „wyjdź wreszcie z tej łazienki", „załóż sweter" i tak oczywiście można by w nieskończoność, ale nawet jeśli druga strona coś odpowiada - trudno nazwać to rozmową. Jakąś formą rozmowy jest rytualna wymiana uprzejmości i nowinek typu „co słychać", a także plotkowanie, marudzenie i narzekanie. Nawet jeśli jesteśmy pozornie ożywieni w tym typie rozmowy, to rezultatem takich banalnych konwersacji jest zazwyczaj znudzenie, rozdrażnienie, irytacja.

Banalne konwersacje są najczęściej po to, aby zagłuszyć własny niepokój, podtrzymać byle jaki kontakt z innymi ludźmi, a najczęściej pozory takiego kontaktu. Tego typu rozmowy służą temu, by nie mówić nic istotnego.

Formę rozmów o tak zwanych poważnych sprawach, traktowaną jako niebanalny rodzaj konwersacji, nazywamy dyskusją. I chociaż naiwnie niemal zawsze oczekujemy, by miała ona konstruktywny charakter, bardzo rzadko udaje się to nam w praktyce osiągnąć.

Na szczęście istnieje jeszcze trzeci typ rozmów, w niektórych kręgach społecznych prawie nieznany, który nazywa się dialogiem. Dialog można by określić najkrócej jako porozumienie się ludzi autentycznie słuchających z ludźmi autentycznie mówiącymi.

Dialog jest w swej istocie wspólnym poszukiwaniem pełniejszego rozumienia. Zmierza do wzbogacenia możliwości i pogłębia więzi między rozmawiającymi. Dialog jest współpracą. Dyskusja jest rywalizacją, gdyż uczestnicy przeciwstawiają sobie racje i argumenty, by wykazać, że druga strona jest w błędzie. Celem dyskusji jest wygrana jednej ze stron. Podczas dialogu jeden słucha drugiego, aby zrozumieć i próbować osiągnąć porozumienie. Tymczasem podczas dyskusji jeden słucha drugiego, by wyłapać słabe punkty i przeciwstawić im własne racje.

Ważne jest, że dialog wyzwala refleksję nad własnym stanowiskiem, a dyskusja wyzwala przede wszystkim krytykę argumentów przeciwnika. Piękne jest to, że dialog wspiera postawę otwartego umysłu i gotowość przyznania, że jest się w błędzie, a nawet gotowość do zmiany stanowiska. Dyskusja wspiera postawę zamkniętego umysłu.

Dialog zachęca, by na pewien czas „zawiesić" własne przekonania, dyskusja każe w nie twardo wierzyć. W dialogu szukamy zgodności, w dyskusji różnic. W dyskusji często lekceważy się innych, ośmiesza, krytykuje, ocenia. Dialog natomiast zakłada, że wiele osób ma dostęp do różnych fragmentów wiedzy i doświadczenia.

Oczywiście trudno sobie wyobrazić funkcjonowanie bez tych wszystkich form słownego komunikowania się między ludźmi. Potrzebne są rozmowy banalne, potrzebne są dyskusje, potrzebny jest dialog. Problem polega na tym, w jakich proporcjach wykorzystujemy te wszystkie formy werbalnej komunikacji. Osobiście uważam, że życie, które toczy się przy akompaniamencie tylko banalnej konwersacji, jest nietwórcze, smutne, powiem więcej, szkodliwe dla ciała i psychiki. Życie w ogniu nieustających polemik jest dobre dla fazy ugruntowania przekonań i poglądów i umiejętności bronienia ich

Bez przejścia przez fazę dyskusji w jakimś okresie życia trudno przejść do prawdziwego dialogu. A dialog jest dojrzałością. Umiejętnością rozumienia, że choć umiemy odpowiedzieć sobie na pewne pytania, niektóre z nich zawsze będą rzeczywistością otwartą, która domaga się stałego i wnikliwego pogłębiania i prób rozumienia. A także, że świat ludzki jest światem relacji, związków z innymi, co nadaje naszemu życiu znaczenie i sens.

Na podstawie: Izabella Anna Zaremba, Tajemnice dobrej rozmowy, psychologia.net.pl
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne określenie tematu i tego, co na ten temat powiedziano w tekście; zachowanie właściwego poziomu uogólnienia.

1 pkt - poprawne określenie tematu i tego, co na ten temat powiedziano w tekście; zaburzony poziom uogólnienia.

0 pkt - odpowiedź nie spełnia kryteriów na 1 punkt ALBO brak odpowiedzi.

Uwaga: Uczeń otrzymuje 0 punktów, jeśli jego wypowiedź w całości składa się z fragmentów przepisanych z tekstu.

Józef Tischner

Pewnego razu na ulicach starożytnych Aten pojawił się człowiek, o którym wszyscy wiedzieli, że jest nieprzeciętnym dziwakiem1 . Był filozofem, co ostatecznie wiele tłumaczy, ale w tym przypadku to już nie wystarczyło. Chodził w biały dzień z zapaloną latarnią i świecił nią w oczy każdemu napotkanemu przechodniowi, a szczególnie co znamienitszym mieszkańcom miasta. Wpatrywał się w każdą twarz, po czym okrutnie się krzywił i gonił za następnymi ofiarami. „Kogo szukasz?", zapytano go. Odpowiedział: „Szukam człowieka". Wielu ludzi chodziło wtedy ulicami miasta, ale prawdziwego człowieka wśród nich nie było.

A może warto by dziś powtórzyć eksperyment starego filozofa? Wziąć latarnię do ręki, świecić nią w oczy każdemu przechodniowi i pytać: „Jesteś już czy nie jesteś człowiekiem?". Ale tego zrobić nie można. Dałoby się jednak zrobić coś podobnego: wziąć w rękę światło i sobie samemu w oczy poświecić, stawiając sobie kłopotliwe pytanie.

Lecz oto w tym miejscu rodzi się problem: co to znaczy być człowiekiem? Na pytanie to nie można dać pełnej odpowiedzi. Postarajmy się jednak o odpowiedź częściową, która także może mieć znaczenie. Być człowiekiem to znaczy zawsze: umieć wyjść poza samego siebie, umieć siebie przekroczyć. Najpierw jakby oderwać się od siebie, wznieść się ponad siebie i nagle znaleźć się przed sobą. Przyjrzyjmy się temu nieco bardziej konkretnie. Spójrzmy na swoje życie.

Kiedyś, jeszcze będąc dziećmi, znaleźliśmy się na spacerze i oto wyrosła przed nami pierwsza życiowa przeszkoda. Stanęliśmy nad strumieniem, nad którym nie było kładki. Trzeba było strumień przeskoczyć. Nie wiadomo było, gdzie skończy się nasz skok: na drugim brzegu czy w wodzie? Ale nie było wyjścia, trzeba było spróbować. Udało się, nabraliśmy pewności siebie. Potem przyszły sprawy trudniejsze, ale zawsze podobnie: przeszkoda, rozterka, rozpęd i ... skok. Wciąż trzeba było niemal na nowo budować siebie na miarę sytuacji, w jakiej się znaleźliśmy. Postawmy teraz kluczowe pytanie: co sprawiało, że byliśmy gotowi do podjęcia takiego kroku? Jaka siła? Jakim określić ją słowem? Z pewnością tu właśnie trzeba zastosować słowo: „nadzieja".

W ciągu całego naszego życia, na progu każdej przeszkody, każdego skoku przed siebie, rosła w nas i mężniała nasza nadzieja. To ona popychała naszą wolę do próby, to ona tłumiła odruchy lęku, to ona pobudzała nas do tego, abyśmy nie przegrywali jeszcze przed rozpoczęciem gry. W miarę jak rosły nasze próby, rosła też w nas nasza nadzieja. Nadzieja zawsze musi być na miarę próby. Im większa próba, tym mocniejsza nadzieja. Im większe wyzwania, tym bardziej przemożna gotowość wewnątrz. Ktoś kiedy poznał wszystkie rozmiary wewnętrznych mocy człowieka?

Chodził stary filozof ulicami Aten ze swoją latarnią i na próżno szukał człowieka. Być może dlatego na próżno, że wszędzie widział tylko trzciny chwiejące się od wiatru, ludzi, którzy pozwolili, aby im wiatr rozwiał gdzieś ich najgłębsze ludzkie nadzieje.

Na podstawie: Józef Tischner, Krótki przewodnik po życiu, Kraków 2017.

1 Mowa o Diogenesie z Synopy, greckim filozofie, żyjącym na przełomie V i IV w. p.n.e. Diogenes był przedstawicielem cyników; głosił naukę o wyrzeczeniu się wszelkich dóbr materialnych.

ćwiczenie 5
Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie tekstu Zdrowy rozsądek Jacka Wojtysiaka.
Tematem tekstu JackaWojtysiaka jest ...................................................................

Autor rozważa ............................................................................................... .................................................................................................................

i dochodzi do wniosku, że .................................................................................

+ info

+ info

+ info

przykładowe rozwiązanie

Tematem tekstu Jacka Wojtysiaka jest zdrowy rozsądek. Autor rozważa rolę zdrowego rozsądku w poznawaniu świata i dochodzi do wniosku, że chociaż stanowi on bazę dla nauki, jeszcze bardziej potrzebuje go filozofia.

ćwiczenie 6
Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie tekstu Pochwała przyjaźni Andrzeja Kojdera.
Andrzej Kojder rozpoczyna swoje rozważania od .......................................................... ..........................................................................................................................

. W kolejnych akapitach odwołuje się do ....................................................................... .......................................................................................................................... .

Przywołuje również przysłowia dotyczące przyjaźni, aby ................................................ .......................................................................................................................... .

Podsumowując rozważania, stwierdza, że ................................................................... ..........................................................................................................................

przykładowe rozwiązanie

Andrzej Kojder rozpoczyna swoje rozważania od refleksji na temat przyjaźni w XXI wieku. W kolejnych akapitach odwołuje się do poglądów filozofów na temat roli przyjaźni w życiu człowieka. Przywołuje również przysłowia dotyczące przyjaźni, aby pokazać, że jest ona istotna dla ludzi różnych kultur. Podsumowując rozważania, stwierdza, że przyjaźń jest jedną z najważniejszych wartości i każdy człowiek jej potrzebuje.

ćwiczenie 7
Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie tekstuMałgorzaty Smoczyńskiej O naszym podejściu do zmian.
Tematem tekstu Małgorzaty Smoczyńskiej jest ............................................................ ........................................................................................................................... .

Autorka koncentruje się na ........................................................................................ .......................................................................................................................... .

Na koniec stwierdza, że ........................................................................................... .......................................................................................................................... .

przykładowe rozwiązanie

Tematem tekstu Małgorzaty Smoczyńskiej jest stosunek człowieka do zmian, które następują w życiu. Autorka koncentruje się na omówieniu trzech różnych postaw ludzkich w tym względzie i przekonuje, że pozytywny stosunek do zmian jest warunkiem dobrego funkcjonowania człowieka w świecie. Na koniec stwierdza, że warto być otwartym na zmiany, ponieważ wtedy łatwiej się człowiekowi żyje.

Przeczytaj tekst znajdujący się pod obrazkiem mózgu, następnie wykonaj zadanie ukrywające się pod zapisem Ćwiczenie 5.

Jacek Wojtysiak

ZDROWY ROZSĄDEK

Dzięki zdrowemu rozsądkowi wspartemu przez potoczną obserwację, wiemy, że im cięższy wózek chcemy pchnąć, tym bardziej musimy się wysilić. Wysiłek ten należy zwiększyć, jeśli pragniemy, by wózek poruszał się szybciej. Z kolei gdy chcemy, by wózek pozostał w spokoju, powinniśmy zaniechać działania. Prosta zasada: nic nie dzieje się bez przyczyny, a skutek jest jakoś do niej proporcjonalny. Zasada ta otrzymała swe ścisłe naukowe opracowanie i dopełnienie w prawach dynamiki Newtona, które pozwalają nam zrozumieć ruchy ciał za pomocą liczbowo wyrażalnych pojęć, takich jak masa, siła, prędkość czy przyśpieszenie. Można powiedzieć, że w tym przypadku wiedza naukowa doprecyzowała wiedzę potoczną.

Nie zawsze jednak tak się dzieje. Zdrowy rozsądek poucza mnie, że gdy spaceruję, to stąpam po stabilnej i płaskiej, choć różnorako pofałdowanej powierzchni. Jednak edukacja szkolna każe mi pamiętać, że nauka już dawno odkryła, iż Ziemia jest lekko spłaszczoną kulą, która kręci się wokół własnej osi i wokół Słońca. W tym wypadku nauka kwestionuje wiedzę zdroworozsądkową. Kwestionuje, ale dla naszych małych spraw nie ma to większego znaczenia; w codziennym życiu jest nawet użyteczniej myśleć o Ziemi jako o statycznej i całkiem płaskiej.

I jeszcze jedna sytuacja. Siedzę przy stole. Solidnym, stabilnym, masywnym. Jeśli jednak wierzyć fizykom, przede mną tańczy ogromna ilość cząsteczek elementarnych, które zderzają się ze sobą jak samochodziki w wesołym miasteczku. Co więcej, nie należy ich sobie wyobrażać jako malusieńkich rzeczy, skoro niekiedy zachowują się jak fale, niektóre z nich nie mają masy lub żyją tylko przez najmniejszy ułamek sekundy. Oczywiście, nie muszę się tym przejmować ani obawiać, że na stół wyleje mi się zupa. Nauka odsłoniła tu jedynie jakiś „głębszy" poziom rzeczywistości, nie negując faktyczności poziomu „płytkiego". Dzięki nauce nastąpiło więc rozszerzenie czy pogłębienie naszej wiedzy.

Poznanie zdroworozsądkowe (potoczne) jest wiedzą, która dzięki nauce zostaje doprecyzowana, zakwestionowana lub uzupełniona, stając się wiedzą naukową. Z pewnością wiedza naukowa jest wiarygodniejsza, ale gdyby nie zdrowy rozsądek, nauka nie miałaby bazy, od której mogłaby się „odbić". Podobnie jest z filozofią - stanowi ona rodzaj gry ze zdrowym rozsądkiem: raz go precyzując, raz kwestionując, raz uzupełniając. Filozofia jednak, bardziej niż nauka, jest skazana na zdrowy rozsądek. Nauki przyrodnicze dysponują wysoce rozwiniętymi narzędziami obserwacyjnymi oraz subtelną aparaturą pojęciową matematyki. Takich atutów nie posiada filozofia. Nic więc dziwnego, że musi ona - poruszając problemy, które w swej fundamentalności, abstrakcyjności i uniwersalności wykraczają poza naukę - uczynić zdrowy rozsądek ostateczną instancją kontrolującą jej wyniki.

Na podstawie: Jacek Wojtysiak, Filozofia i życie, Kraków 2007

Przeczytaj tekst znajdujący się pod czarno- białym obrazkiem przyjaciół, następnie wykonaj zadanie ukrywające się pod zapisem Ćwiczenie 6.

Andrzej Kojder

POCHWAŁA PRZYJAŹNI

Świat współczesny nie przypomina ateńskiej agory1 . Ludziom w XXI wieku jest bliżej do siebie, ale rzadziej i krócej są ze sobą. Będąc w ciągłym ruchu, nawiązują za pośrednictwem nowych mediów kontakty powierzchowne i krótkotrwałe. Nie mają czasu na przyjaźń, co najwyżej zawierają znajomości. Monitor komputera i klawiatura oraz wyświetlacz telefonu komórkowego zastępują im kontakty face-to-face2 lub też są nowym, uproszczonym rodzajem tych kontaktów.

W szybko zmieniającym się świecie coraz częściej słyszy się pytanie: Co w życiu jest ważne? Zapytano o to filozofa Leszka Kołakowskiego, który odpowiedział: „[...] wśród dóbr ważnych w życiu na pierwszym miejscu jest przyjaźń. Potrzebujemy osób, którym możemy ufać, o których wiemy, że nas nie oszukają, nie zdradzą, pomogą w potrzebie i że my powinniśmy im służyć w biedach, które przecież każdego spotykają i które bez przyjaciół bardzo trudno jest przetrwać. Co więcej - przyjaźń to jest dobro, które w bardzo dużym stopniu zależy od nas. Możemy je sami własnym wysiłkiem utkać. Bo przyjaźń to więź zaufania, którą każdy z nas może wokół siebie budować".

W myśli europejskiej prekursorem3 rozważań o przyjaźni jest Arystoteles4 . Wszelka przyjaźń, zauważa Arystoteles, polega na podobieństwie i zaufaniu. Jej rola jest wieloraka. Ludziom młodym pomaga uniknąć błędów, ludzi dojrzałych pobudza do większych czynów, a starszych otacza opieką i wzmacnia ich nadwątlone siły. Podstawą przyjaźni jest wzajemna życzliwość, zgodność upodobań, gotowość do poświęceń. Przyjaciele świadczą sobie przysługi, odnoszą się do siebie z uznaniem, rozłąka nie podkopuje ich związku. Czy należy poszukiwać wielu przyjaciół? Arystoteles twierdzi, że wystarczy mieć niewielu, „tak jak niewielka ilość przyprawy wystarcza w potrawach".

Znaczenie uczucia przyjaźni w harmonijnym układaniu stosunków między ludźmi dostrzegano już bardzo dawno i we wszystkich zakątkach świata. Jak mówi znane porzekadło: „przysłowia są mądrością narodów". Cóż byłaby to za mądrość, gdyby pomijano w niej kwestię przyjaźni? I rzeczywiście, w obiegowej mądrości różnych ludów i narodów nie jest ona pomijana. Rosyjskie przysłowie „Powiedz, kim są twoi przyjaciele, a powiem ci, kim jesteś" stało się również polskim powiedzeniem. W Mongolii usłyszymy, że „wprawdzie zwycięzca ma wielu przyjaciół, ale zwyciężony ma dobrych przyjaciół".

Wszystkie przytoczone tutaj argumenty skłaniają do wygłoszenia krótkiej apologii5 przyjaźni. Przyjaźń uczy nas powściągliwości: traktowania potrzeb przyjaciół na równi z naszymi własnymi. Uczy nas wyrozumiałości dla naszej i cudzej słabości, przywar6 i różnych niedostatków. Mieć przyjaciela to mieć powiernika7 . Przyjaciel, jak nikt inny, potrafi szczerze ukazać nam nasze możliwości i zarazem wskazać na nasze braki i ograniczenia. Im więcej tworzy się kręgów przyjacielskich, tym większy jest poziom uspołecznienia. Przyjaźń bowiem, wraz z zaufaniem i życzliwością, zachęca do uczestnictwa w życiu zbiorowym, rodzi potrzebę serdecznego kontaktu, wymiany myśli.

Na podstawie: Andrzej Kojder, Pochwała przyjaźni, [w:] Kultury religijne. Perspektywy socjologiczne, red. Andrzej Wójtowicz, Warszawa - Tyczyn 2005.

1 Agora - rynek w miastach greckich, będący ośrodkiem życia politycznego, religijnego, czasem handlowego.

2 Face-to-face (ang.) - twarzą w twarz.

3 Prekursor - człowiek, który coś zapoczątkował, np. jakąś ideę.

4 Arystoteles - filozof starożytnej Grecji.

5 Apologia - tu: pochwała.

6 Przywara - ujemna cecha charakteru.

7 Powiernik - osoba zaufana, której ktoś się zwierza ze swoich spraw osobistych i tajemnic.

Przeczytaj tekst znajdujący się pod obrazkiem rzeki, następnie wykonaj zadanie ukrywające się pod zapisem Ćwiczenie 7.

Małgorzata Smoczyńska

O NASZYM PODEJŚCIU DO ZMIAN

Już Heraklit z Efezu1 stwierdził, że „wszystko płynie", a „jedyną stałą rzeczą jest zmiana". Zmiany dokonują się w naszym otoczeniu, zmiany dokonują się w nas. [...]

Czasem zmiany nas cieszą i ekscytują, a czasem nas przerażają. Czasem sami chcemy je wywołać, przyśpieszyć, a czasem - walczymy, by je opóźnić. Jak trafnie zauważył Paulo Coelho2 , „Ludzie tęsknią za całkowitą odmianą, a jednocześnie pragną, by wszystko pozostało takie jak dawniej". Z czego wynika nasze tak różne podejście do zmian? Kiedy zmiany są dobre i słuszne, a kiedy dążenie do nich nie ma sensu? Jak zwiększyć swoją skuteczność w ich wprowadzaniu?

Tak jak Heraklit z Efezu możemy porównać życie pełne zmian do rzeki, która raz jest małym, spokojnym strumyczkiem, a innym razem rwącym, górskim potokiem, raz płynie prosto, głębokim, równym korytem, a innym razem meandruje3 i stale zmienia swój bieg, rozlewając się po łąkach i polach. I mimo że praktycznie każdy człowiek takiej różnorodności zmian w swoim życiu doświadcza, to jednak można zaobserwować wśród ludzi bardzo różne podejścia i sposoby płynięcia rzeką życia.

Pierwszy typ to ludzie niechętni wobec zmian. Najchętniej siedzą na brzegu rzeki, w dobrze znanym, komfortowym miejscu i chociaż jest im tam trochę nudno, to jednak sami z siebie nie wchodzą do wody. Dlaczego? Ponieważ nigdy nie trenowali swoich umiejętności pływania w rzece zmian, nie czują się pewnie, nie mają swobody i radości z pływania, są spięci i przestraszeni. Boją się za bardzo oddalić [...], przeraża ich to, co nieznane [...]; lękiem napawa ich też myśl o groźnych wirach czających się pod wodą i innych potencjalnych niebezpieczeństwach. [...]

Drugi typ to osoby otwarte na zmiany i akceptujące każdą zmianę, która się pojawi. Od dziecka lubiły wodę i pływanie kojarzy im się z przyjemnością i dobrą zabawą. W wodzie czują się bardzo swobodnie, bez wysiłku płyną lub unoszą się na powierzchni. [...] Lubią swój brzeg, ale są też ciekawe tego, co za załomem, tego, co nieznane. Gdy porywa je wezbrana rzeka zmian, z radością i ufnością dają się ponieść prądowi i wyrzucić na ten brzeg, który wybierze dla nich rzeka. Czują wtedy ekscytację, ciekawość, radość, że pojawia się w ich życiu coś nowego. [...]

Trzeci typ to kreatorzy zmian - ludzie, którzy kochają zmiany, ale - w przeciwieństwie do drugiego typu - o swoim losie chcą decydować sami. To świetnie wytrenowani, odważni i wytrwali pływacy, potrafiący nurkować do głębin, pływać pod prąd i skakać na główkę. Siedzenie na brzegu ich w ogóle nie interesuje, rzeka jest dla nich fascynująca i chcą dokładnie poznać wszystkie otaczające ją brzegi, jej meandry, głębiny i rozlewiska. Są głodni wrażeń i przygód, stale szukają nowych bodźców i nowych wyzwań. Wyznaczają sobie cele i [...] dążą do tego, by te cele osiągnąć. Gdy wylądują na nowym brzegu, ich radość trwa tylko chwilę - bo zaraz ich myśli kierują się ku kolejnym, przyszłym celom. [...]

Zależnie od naszego wrodzonego temperamentu i cech osobowości, a także środowiska, w którym dorastaliśmy, któryś z tych typów jest nam pewnie bliższy i bardziej naturalny niż inne. [...] Ale bez wątpienia w świecie pełnym zmian [...] jest nam łatwiej funkcjonować, gdy mamy w sobie pewną otwartość na zmiany, gdy umiemy je akceptować, a czasem - świadomie kreować [...].

Na podstawie: Małgorzata Smoczyńska, Niechętni wobec zmian, otwarci na nie czy ich kreatorzy? O naszym podejściu do zmian, www.focus.pl

1 Heraklit z Efezu - starożytny filozof grecki.

2 Paulo Coelho - współczesny pisarz brazylijski.

3 Meander - zakole rzeki.

ćwiczenie 8
Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie tekstu Ludzie listy piszą...
Autor zastanawia się nad tym, dlaczego ................................................................................... .................................................................................................................................................. .

+ info

+ info

przykładowe rozwiązanie

Tematem tekstu jest

ćwiczenie 9
Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie tekstu Ludzie listy piszą...
Autor zastanawia się nad tym, dlaczego ................................................................................... .................................................................................................................................................. .

przykładowe rozwiązanie

Tematem tekstu jest

Przeczytaj tekst znajdujący się pod obrazkiem listu, następnie wykonaj zadanie ukrywające się pod zapisem Ćwiczenie 8.

Marcin Weincetel

LUDZIE LISTY PISZĄ...

Piszecie listy? Papierowe - takie zwykłe, czasami polecone? Czy ktoś dziś pisze jeszcze listy do rodziny, przyjaciół, ukochanej lub ukochanego? W dzisiejszych czasach piszemy ich dziesiątki, może nawet setki, ale już nie takie zwykłe, polecone. Częściej - elektroniczne.

Pisanie listów to chęć wyrażenia czegoś. Wyjaśnienie tego, co dokładnie ma się na myśli. Nazwanie emocji, określenie intencji1 . A wszystko to za pomocą słów. Zapisane w listach rozumiemy zdecydowanie inaczej niż w czasie zwykłej rozmowy. Bo pisanie listów nie jest przecież czynnością codzienną, choć o codzienności życia listy często opowiadają.

Epistolografia, czyli tworzenie korespondencji zgodnej z określonymi zasadami w danej epoce czy środowisku, miała swoje znaczenie. Bo i listy były czytane nie tylko przez adresata, ale także udostępniane oficjalnie i za zgodą nadawcy wielu innym osobom. Sztukę zamiany myśli w słowa znali już starożytni Grecy, którzy pisali najpierw na drewnianych tabliczkach powleczonych woskiem2 , a potem na papirusach.

Spróbujmy się jednak zastanowić, dlaczego dzisiaj już prawie nikt nie pisze tradycyjnych listów. Najprostsza odpowiedź? Bo nie mamy czasu, siły ani ochoty. Bo brakuje skupienia, odpowiedniej motywacji, a tak naprawdę również powodu. Najczęściej wystarczy SMS. Krótka i zwięzła wiadomość tekstowa. Wyjęta z codzienności. Czasem zakończona ciekawą emotikoną3 . Czasem szybkim „PS Kocham Cię". I żebyśmy się teraz dobrze zrozumieli. Takie słowa w dalszym ciągu posiadają określoną moc i wielką wymowę. Liczy się jednak sposób, w jaki to komunikujemy.

Być może przyczyna tego, że sztuka pisania listów jest dziś nieco zapomniana, wiąże się z osłabieniem międzyludzkich relacji. Wszystko wydaje się bardziej spontaniczne, chwilowe, krótkotrwałe. Nieprawda? Zerknijcie kiedyś na swój komunikator4 . Zobaczcie, ile z tych rozmów kończy się w pośpiechu, bez słowa pożegnania czy wyjaśnienia. Pozostają po nas mrugające emotikonki.

Brak czasu sprawia też, że piszemy szybciej, a co za tym idzie - niedbale. Ale nie oznacza to, że listy elektroniczne są gorsze od tych tradycyjnych. Choć z całą pewnością się różnią. Te elektroniczne często wysyłane są w dużych ilościach, np. informacje o promocjach, wyprzedażach, nowościach książkowych. Te tradycyjne natomiast - do indywidualnego odbiorcy, znajomego, przyjaciela, członka rodziny.

Skończę tak, jak zacząłem. Czy piszecie listy? Papierowe - takie zwykłe, czasami polecone albo elektroniczne? Czy ktoś dziś pisze jeszcze listy do rodziny, przyjaciół, ukochanej lub ukochanego? Pomyślcie o tym. A potem weźcie długopis, wieczne pióro albo laptopa. I napiszcie. Coś od siebie. Coś dla kogoś bliskiego. To niełatwa, ale bardzo piękna sztuka.

Na podstawie: Marcin Weincetel, Ludzie listy piszą... Epistolografia - zapomniana sztuka w cyfrowej formie, www.lubimyczytac.pl

1 Intencja - zamiar.

2 Powleczonych woskiem - pokrytych warstwą wosku.

3 Emotikona - prosty znak graficzny przedstawiający zwykle wyraz twarzy.

4 Komunikator - program pozwalający komunikować się z innymi ludźmi za pośrednictwem internetu.

Przeczytaj tekst znajdujący się pod obrazkiem skrzypaczki, następnie wykonaj zadanie ukrywające się pod zapisem Ćwiczenie 9.

Jolanta Maria Berent

ODBLOKUJ SWÓJ TALENT

Uważasz, że masz jakiś talent? Wykorzystujesz go? Pozwalasz, żeby cię napędzał? Tak naprawdę na jednym talencie się nie kończy. Zdaniem autorów testu Gallupa1 masz ich znacznie więcej! Może rzeczywiście nie potrafisz rysować, nie grasz na żadnym instrumencie, śpiewając, nie zawsze trafiasz w nutę, a w kuchni sprawdzasz się najlepiej przy robieniu herbaty, ale na pewno masz inne zalety, które za talent można uznać. Ponieważ słowo „talent" łączone jest zwykle ze zdolnościami artystycznymi lub z jakąś praktyczną umiejętnością, często uznajemy, że jesteśmy raczej umiarkowanie utalentowani. Owszem, coś potrafimy, coś nam „wychodzi", coś lubimy... Ale talent? To dar, który spływa na wybranych! A gdyby przyjąć, że każdy został nim obdarzony?

Talentów jest sporo. Dokładnie 34. Przynajmniej tak twierdzą badacze Instytutu Gallupa, którzy przez dziesięciolecia prześwietlali ludzkie cechy, by wyłowić te najcenniejsze. Czy wpadłbyś na to, że talentem jest bliskość? Albo rozwaga, odpowiedzialność? Dla badaczy talent to „powtarzający się wzorzec zachowania, myślenia i odczuwania, który może znaleźć praktyczne zastosowanie". Innymi słowy: sposób, w jaki stawiasz czoło określonym sytuacjom, prawdziwy motor twoich działań. Coś, co łatwo przychodzi, po co chętnie sięgasz i co przynosi ponadprzeciętne rezultaty. Może twój dar to „rywalizacja" (chętnie mierzysz się z innymi), „bezstronność" (z łatwością rozwiązujesz konflikty), a może „optymizm" (twoja szklanka jest zawsze w połowie pełna).

Jak przejawiają się Gallupowskie talenty na co dzień? Weźmy na przykład „elastyczność". Człowiek z wysokim poziomem tej cechy postrzega przyszłość nieco inaczej niż pozostali. Ona jest po prostu bliżej. Kiedy słyszy: „chodź na zebranie, robimy plany na trzy lata", ma ochotę uciekać. On zajmuje się tym, co ma przed nosem. Nie znosi harmonogramów, uporządkowanych schematów działania, ścisłych procedur. Reaguje na to, co wydarza się teraz. Z kolei ktoś z talentem „uczenie się" czerpie wielką przyjemność ze zdobywania wiedzy. Dla niego proces nauki nie ma końca. Wciąż eksperymentuje, sprawdza, zgłębia.

Nie da się jednak ukryć, że każdy talent może też mieć ciemną stronę. Weźmy „naprawianie". Jeśli masz ten talent, prawdopodobnie jesteś postrzegany jako osoba, która potrafi rozwiązać każdy problem. Tacy ludzie ulepszają, odnawiają, wskrzeszają. Mają rentgen w oczach - widzą, co nie działa, i wiedzą, jak to zmienić. Wszystko świetnie, póki nie zaczną naprawiać innych...

Odkrycie własnych talentów bywa energetyzującym doświadczeniem. Ważne, by zrozumieć ich istotę. Odkryć, które są zaniedbane i niedocenione, i znaleźć sposób na ich odblokowanie. Badacze zauważają, że talenty nie są dane nam raz na całe życie. Można je rozwijać i świadomie kształtować. Ważne więc, by skupiać się na swoich mocnych stronach, ale też - by włączać do codziennego życia nowe sposoby działania i reagowania. Stanie się ono wtedy ciekawsze, bogatsze. Talent bez naszego wsparcia może przecież zmarnieć. Ale to już wiemy od dawna - z pewnej przypowieści 2 .

Na podstawie: Jolanta Maria Berent, Odkorkuj swój talent. Według Instytutu Gallupa jest ich aż 34, www.focus.pl.

1 Test Gallupa - test, który umożliwia ocenę natężenia cech zwanych talentami.

2 Z pewnej przypowieści - nawiązanie do biblijnej przypowieści o talentach; zgodnie z jej przesłaniem każdy człowiek otrzymuje jakiś dar albo jakąś umiejętność, które powinien pomnożyć, czyli rozwinąć. [

Dziękuję za uwagę!

Przygotowała: Justyna Kozłowska

# data[].attributes.attachment_link.description
streszczenie na egzamnie ósmoklasisty START W prezentacji wykorzystałam: - film Kasi Dziedzic, - fragmenty arkuszy i informatorów CKE oraz OKE Łomża. Streszczenie to wypowiedź polegająca na zapisaniu własnymi słowami najważniejszych informacji z przeczytanego tekstu bądź wysłuchanego wykładu, wywiadu itp., czyli spisanie pokrótce ich treści tak, by zachować sens wypowiedzi.

# data[].attributes.attachment_link.title
Teksty nieliterackie - zadania z rozwiązaniami z języka polskiego dla ósmoklasistów

# data[].attributes.attachment_link.description
2 teksty, 18 zadań. Józef Bocheński, Teoria męstwa Maria Ossowska, Rycerz w średniowieczu

# data[].attributes.attachment_link.title
Jacek Soplica. Przemiana bohatera | „Pan Tadeusz” – świat przedstawiony

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanislaw Soyka I Grzegorz Turnau - Soplicowo [Official Music Video]

# data[].attributes.headline
Czy Jacek Soplica dostał czarną polewkę?

# data[].attributes.subject
Czy Jacek Soplica dostał czarną polewkę?

# data[].attributes.attachment_link.title
92. Literatura bez tajemnic:  Czy Jacek Soplica faktycznie dostał czarną polewkę?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jak myślicie, co by się stało, gdyby z naszego języka zniknęły znaki interpunkcyjne, np. przecinki? Zapanowałoby to, co według starożytnych Greków było na początku - chaos. Gdy w tekście brakuje przecinka, komunikat staje się niejednoznaczny albo niezrozumiały. Przecinki zmieniają znaczenie naszych wypowiedzi. Zasady interpunkcji w języku polskim są dosyć logiczne, jednak nikomu nie chce się ich zgłębiać. Bo to tylko takie małe znaczki i szkoda na nie czasu. Oj, nie! Podpowiadamy, gdzie postawić przecinek.

Na początku posłużymy się przykładami hulającymi w internecie od wielu lat:

Zjedzcie, dzieci!
Zjedzcie dzieci!

Pierwsze zdanie jest zachętą do jedzenia i mogłaby je wypowiedzieć nasza babcia, mama lub ciocia. Pauza między poleceniem a wskazaniem adresata wypowiedzi zaznaczona jest przecinkiem. Z kolei w drugim zdaniu mówiący każe odbiorcy pożreć niewinne pacholęta, ponieważ najpewniej sympatyzuje z Babą-Jagą, która najpierw utuczyła, a potem zjadła Jasia i Małgosię.

Zapamiętajcie, że kiedy zwracacie się do kogoś, przecinek jest nieodzowny

Co chcesz na śniadanie, córeczko?

Cześć, Maćku!

Proszę pani, która godzina?

Innym przykładem jest fragment korespondencji SMS-owej:

A: Czy Michał przypadkiem nie narzekał na nauczyciela chemii?
B: Nie jest zadowolony.
A: To znaczy, że nauczyciel robi coś nie tak?
B: Wszystko jest w porządku.

Gdyby osoba A nie dopytała o szczegóły, pewnie przyjęłaby do wiadomości, że nauczyciel chemii powinien bardziej się przyłożyć do nauczania swojego przedmiotu. W pierwszej wypowiedzi osoby B zabrakło przecinka po zaprzeczeniu. Oto prawidłowy zapis:

Inaczej mówiąc, osoba B miała na myśli:

Michał nie narzeka, jest zadowolony.

W mowie wyraźnie słychać tę pauzę. Zaznaczmy ją zatem przecinkiem! Wstawienie takiego maciupeńkiego znaku nie jest ponad nasze siły i nie zabiera nam połowy życia. 😊

Zasady stawiania przecinków

Wyliczenia

Przecinki są potrzebne, kiedy wymieniamy w zdaniu wyrazy tego samego typu, np. rzeczy, czynności, cechy:

Kupiłem ukochanej ciasteczka, czekoladki, lody i żelki.

Jesienią jest zimno, szaro, ponuro, depresyjnie.

W wakacje wciąż leżę, odpoczywam, rozmyślam.

Gdy wymienione składniki nie są równorzędne, nie rozdzielamy ich przecinkami, np.
Mój ulubiony czarno-biały film to „Lekarstwo na miłość" z Kaliną Jędrusik.

Powtórzenia

Wyrazy powtarzające się w zdaniu, w tym także spójniki, należy oddzielić od siebie przecinkami:

Dziś jest bardzo, bardzo gorąco.

Gdy miałem 6 lat, chciałem zostać i strażakiem, i policjantem, i górnikiem.

Dawno, dawno temu, za górami, za lasami...

Wtrącenia i dopowiedzenia

Zacznijmy od przykładu:

Praca, którą podjęłam, usatysfakcjonowała mnie finansowo. (wtrącenie)

Następny semestr, mam nadzieję, będzie prostszy. (wtrącenie)

Uwielbiam taniec, szczególnie tango argentyńskie. (dopowiedzenie)

Zauważcie, że każde wtrącenie rozpoczyna się i kończy przecinkiem. Jak rozpoznać zdanie wtrącone? Można je usunąć i wypowiedzenie nadal pozostanie zrozumiałe i logiczne, jednak nieco uboższe w treść.

Zdania złożone

W zdaniu złożonym, czyli takim, w którym znajdują się co najmniej dwa orzeczenia, każde zdanie składowe powinno być wyodrębnione za pomocą spójników, przecinków lub przecinków i spójników. Przecinki stawiamy przed większością spójników.

W zdaniu złożonym współrzędnie przed spójnikami:

W zdaniu złożonym podrzędnie przed spójnikami:

Uwaga, uwaga! Nie rozdziela się przecinkiem zdań złożonych współrzędnie połączonych następującymi spójnikami:

Zwróćcie uwagę, że spójników złożonych nie rozdziela się dodatkowo przecinkiem. (Nie przed każdym że postawimy więc przecinek!):

W zdaniu złożonym każde zdanie składowe powinno być oddzielone albo spójnikiem, albo spójnikiem wraz z przecinkiem, albo samym przecinkiem:

Pamiętajcie jeszcze, że tzw. imiesłowowy równoważnik zdania (bazujący na imiesłowie przysłówkowym współczesnym lub uprzednim) wymaga oddzielenia przecinkiem:

W powyższym opracowaniu staraliśmy się zawrzeć najważniejsze zasady polskiej interpunkcji. Zdajemy sobie sprawę z tego, że zapewne są jeszcze przykłady, o których nie wspomnieliśmy. Mimo to będziemy usatysfakcjonowani, jeśli komuś z Was przyda się nasze kompendium. W komentarzach możecie zadać pytania dotyczące przecinków.

Absolwentka Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej na UAM w Poznaniu. Od 2013 r. pracuje jako nauczycielka języka polskiego, zajmuje się również pisaniem tekstów. Język ojczysty uwielbia od zawsze.

# data[].attributes.attachment_link.description
Gdy w tekście brakuje przecinka, komunikat staje się niejednoznaczny albo niezrozumiały. Wyjaśniamy, gdzie stawiać przecinek, aby zdanie było...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dawniej ch i h wymawiano inaczej: ch bezdźwięcznie, a h dźwięcznie. Dziś, gdy h utraciło swoją dźwięczność i nie słychać różnicy między ch a h, możemy mieć problemy z ortografią. Przypomnijmy więc zasady pisowni z ch i h, które pomogą Wam pozbyć się ortograficznych dylematów!

Zasady pisowni z ch

Pewnie część z Was skończyła szkołę wiele lat temu, więc prezentujemy zbiór zasad, kiedy należy pisać ch:

1. Na końcu wyrazu: dach , strych , schodach

Wyjątki: druh (bo wymienia się na drużyna, ale o tym później) i obce nazwy własne: Czatyrdah, Utah

2. Gdy wymienia się na „sz" w innej formie danego wyrazu albo w wyrazie pokrewnym: mucha - muszka , musze , blacha - blasze , duch - duszek

3. Po literze „s": schlebiać , schab , pascha

Wyjątki: dysharmonia, fisharmonia oraz wyrazy zapożyczone z angielskiego, w których „sh" czytamy jako „sz" - show

4. W cząstkach chalko- , chiro- , chondro- , choreo- , chrono- , chryzo- : np. chalkopiryt , chiromanta , chondropatia , choreografia , chronologiczny , chryzokola

1. Gdy h wymienia się na g, wahanie - waga, druh - drużyna, błahy - błazen ż, z innej formie danego wyrazu albo w wyrazie pokrewnym :

2. Po literze zharmonizować , zhańbić z:

3 . W cząstkach hekto-, helio-, hetero-, higro-, hiper-, hipo-, homeo-, homo-, hydro-: np . hektolitry, heliocentryczny, heteroseksualny, higroskopijny, hiperbola, hipochondryk, homeopatyczny, homogenizowany, hydrolog

Wyrazy wymykające się tym regułom, w których często popełniane są błędy

Z naszych obserwacji wynika, że poniższe wyrazy nastręczają Polakom trudności:

ohydny

bohater

czyhać

czmychnąć

hołota

hełm (na głowie strażaka)

Chełm (miasto)

chart (pies)

hart (np. ducha)

hoży

chyży

chuligan

chytry

haczyk

harmonia

honor

herb

holować

hodować

Czy jakieś jeszcze słówka dodalibyście do naszej listy? ?

Absolwentka Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej na UAM w Poznaniu. Od 2013 r. pracuje jako nauczycielka języka polskiego, zajmuje się również pisaniem tekstów. Język ojczysty uwielbia od zawsze.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kiedy piszemy „ch", a kiedy „h"? Zasady pisowni wyrazów z „ch" i „h"

# data[].attributes.attachment_link.description
Dawniej „ch" i „h" wymawiano inaczej. Dziś nie słychać żadnej różnicy. Jakie są więc zasady pisowni z ch i h? Oto ilka zasad pisowni wyrazów z ch i h...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jaki jest sens podwójnej pisowni rz/ż?

No właśnie. Zapewne nieraz zastanawialiście się, skąd wziął się podwójny zapis głoski ż, brzmiącej przecież w obu przypadkach identycznie. Jednak brak różnicy w brzmieniu rz i ż to zjawisko, które nie zawsze istniało w języku polskim. Choć współcześnie na podstawie jedynie brzmienia wyrazu osoba nieznająca zasad ortografii nie mogłaby określić jego pisowni, dawniej ta różnica była oczywista. Dlaczego? Obie głoski wymawiano inaczej. W słowach zawierających współcześnie rz wieki temu funkcjonowało miękkie r (zapisywane jako r').

Jego brzmienie pokrywało się z r do dziś aktualnym w języku rosyjskim (np. w wyrazie „море"- morie - pol. morze). Później w artykulacji pojawiła się także głoska j, niejako w celu ułatwienia wypowiedzenia słów zawierających w sobie miękkie r'. Na pojawienie się ż w wymowie miała natomiast wpływ gwara, której naturalne procesy wpłynęły na transformację j na ż. Jak łatwo się więc domyślić, wyraz morze zapisywano i artykułowano wówczas morże. W pisowni jednak pozostało rz.

Pisownia rz i ż - zasady

Do rzeczy! Bogata historia omawianego zagadnienia współcześnie odzwierciedla się w wielu niejasnościach ortograficznych. Pomimo dużej liczby wyjątków istnieją zasady, które pomogą Wam w zapamiętaniu zasad pisowni rz/ż.

Pisownia ż

Ż należy pisać wtedy, gdy w słowie, jego odmianie lub w wyrazach pokrewnych odnajdujemy następujące wymiany:

- Ż na G (książka - księga)
- Ż na S (papież - papieski)
- Ż na H (drużyna - druh)
- Ż na Z (obraża - obraza)
- Ż na Ź (przewożę - przewoźnik)
- Ż na DZ (koleżanki - koledzy)

Ż figuruje też w partykułach - że oraz -ż, np. takaż, jakże.

Pisownia ż znajduje zastosowanie również po literach L, Ł oraz R, jednak od tej zasady istnieją wyjątki, np. w wyrazie współrzędne.

Oprócz tego ż zapisujemy po literze N w wyrazach zapożyczonych, takich jak „rewanż".

Istnieją także wyrazy, których pisownia z ż sama w sobie stanowi regułę. Są to następujące słowa rodzime: mżawka, zawżdy, gżegżółka, wżdy, oraz piegża.

💡 Zainteresuje Cię również:

# data[].attributes.attachment_link.title
Pisownia rz i ż - rozwiewamy wszystkie wątpliwości

# data[].attributes.attachment_link.description
No właśnie. Zapewne nieraz zastanawialiście się, skąd wziął się podwójny zapis głoski ż, brzmiącej przecież w obu przypadkach identycznie. Jednak brak różnicy w brzmieniu rz i ż to zjawisko, które nie zawsze istniało w języku polskim. Choć współcześnie na podstawie jedynie brzmienia wyrazu osoba nieznająca zasad ortografii nie mogłaby określić jego pisowni, dawniej ta różnica była oczywista.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Pan Tadeusz" - świat przedstawiony | Muzeum Pana Tadeusza

# data[].attributes.attachment_link.description
„Pan Tadeusz" - konteksty i świat przedstawiony Spis treści Bohaterowie Szlachta Miejsca akcji Dwór w Soplicowie Zaścianek Dobrzyńskich Zamek Horeszków Sceny ukazane na szkatule do przechowywania rękopisu „Pana Tadeusza" Bitwa Koncert Wojskiego na rogu Polonez Scena Grzybobrania Obyczajowość Strój szlachecki Czym był zajazd? Historia Polski w „Panu Tadeuszu" Koncert Jankiela na cymbałach Tabakiera Bohaterowie Szlachta [...]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W dziele występują obok siebie dwie formy narracyjne. W Inwokacji, niektórych fragmentach utworu, zakończeniu i Epilogu ujawnia się narrator, będący podmiotem lirycznym, który wypowiada się w pierwszej osobie liczby pojedynczej.

Podmiot liryczny w początkowych wersach ujawnia swoje odczucia, mówi o osobistej tęsknocie za ojczyzną, ujawnia swój stosunek do świata przedstawionego. Są to bezpośrednie wynurzenia „ja" lirycznego. Podmiot liryczny można utożsamić z poetą. Wynika to z zastosowania zwrotu „Litwo! Ojczyzno moja!" oraz opisaniu autentycznego zdarzenia. Mały Mickiewicz zachorował i został ofiarowany pod opiekę Matki Boskiej, dzięki czemu odzyskał zdrowie:

„jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem,
(gdy od płaczącej matki pod Twoją opiekę
Ofiarowany, martwą podniosłem powiekę
I zaraz mogłem pieszo do twych świątyń progu
Iść za wrócone życie podziękować Bogu)" [Ks. I, 8-12].

Jednocześnie podmiot liryczny utożsamia się z rodakami, pozostającymi w rozproszeniu po Europie i bez ojczyzny i mówi:
„Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono" [Ks. I, 13].

To utożsamienie z emigrantami widoczne jest również w Epilogu, nacechowanym refleksjami, dotyczącymi życia na obczyźnie i coraz większym podziałem emigracji, które poeta kontrastuje z idylliczną wizją świata poematu. Również i tu ujawnia się podmiot liryczny w pierwszej osobie liczby pojedynczej:

„O gdybym kiedy dożył tej pociechy,
Żeby te księgi zbłądziły pod strzechy" [Epilog, 107-108]

W dalszych Księgach Pana Tadeusza pojawia się narrator wszechobecny, wtopiony w społeczeństwo, o którym opowiada, i zarazem obiektywny. Jest on obserwatorem, który ze szczegółami oddaje wierność zachodzących wydarzeń, piewcą piękna natury, pozostaje jednak na zewnątrz świata przedstawionego. Czasem rolę narratora przejmują sami bohaterowie, co szczególnie widoczne jest w gawędziarskich opowieściach Wojskiego.Narrator stara się przybliżyć portrety psychologiczne bohaterów, opowiadając o ich działaniach, lecz emocje postaci czytelnik poznaje dzięki zastosowaniu „mowy pozornie zależnej", czyli przytaczania słów bohaterów. Dzięki temu świat przedstawiony w utworze to nie tylko obiektywna relacja wszechobecnego narratora, ale także subiektywne odczucia uczestników opisywanej historii.

Jednoczesne ujawnienie się narratora wszechobecnego i podmiotu lirycznego, następuje w końcowych wersach Pana Tadeusza:

„I ja tam z gośćmi byłem, miód i wino piłem,
A com widział i słyszał, w księgi umieściłem" [Ks. XII, 862-863]

Szybki test:

Emocje postaci czytelnik poznaje dzięki:
a) dystansowi narratora
b) zastosowaniu mowy pozornie zależnej
c) występowaniu podmiotu lirycznego
d) obiektywnemu opisowi
Rozwiązanie

W „Inwokacji", niektórych fragmentach utworu, zakończeniu i „Epilogu„ ujawnia się narrator:
a) wszechwiedzący
b) wypowiadający się w trzeciej osobie liczby pojedynczej
c) będący podmiotem lirycznym
d) utożsamiający się z bohaterami
Rozwiązanie

W dalszych Księgach „Pana Tadeusza" pojawia się narrator:
a) obiektywny
b) wszechobecny
c) wtopiony w społeczeństwo
d) wszystkie odpowiedzi są poprawne
Rozwiązanie

Zobacz inne artykuły:

Partner serwisu:

kontakt |polityka cookies

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
narrator w „panu tadeuszu” – jego rola i miejsce

# data[].attributes.attachment_link.title
Narrator w „Panu Tadeuszu" - jego rola i miejsce

# data[].attributes.attachment_link.description
W dziele występują obok siebie dwie formy narracyjne. W Inwokacji, niektórych fragmentach utworu, zakończeniu i Epilogu ujawnia się narrator, będący podmiotem lirycznym, który wypowiada się w pierwszej osobie liczby pojedynczej. Podmiot liryczny w początkowych wersach ujawnia swoje odczucia, mówi o osobistej tęsknocie za ojczyzną, ujawnia swój stosunek do świata przedstawionego.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Książnica Płocka im. Władysława Broniewskiego

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pamiętacie słowa Inwokacji, w których poeta zwraca się do Matki Boskiej, której zawdzięcza życie. To autentyczne wspomnienie z dzieciństwa. Pięcioletni Adaś wypadł z okna, uderzył się w głowę i stracił przytomność. Przerażona matka modliła się o jego zdrowie i życie. Po latach Mickiewicz napisał:

"Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem,

(Gdy od płaczącej matki pod Twoją opiekę

Ofiarowany, martwą podniosłem powiekę".

Wypaść musiał Adam z okna domu w Nowogródku (wprawdzie urodził się w samą wigilię (!) w Zaosiu, ale rodzina wydzierżawiła majątek i przeniosła się do miasta). Spędził tam dzieciństwo w otoczeniu rodziców (matka Barbara, ojciec Mikołaj - podobno "klasyczny pieniacz", ale ambitny), braci (był drugim z pięciu chłopców w rodzinie) oraz zwierząt, bo dom Mickiewiczów był ich podobno zawsze pełen. Tam chodził do szkoły ojców dominikanów (uzdolniony, słaby w kaligrafii, drobnej postury - w szkolnych przedstawieniach grywał postacie kobiece), tam też obserwował w 1812 roku wspaniały przemarsz wojsk napoleońskich (co oczywiście później opisał). Rodzice Adama wcześnie zmarli (ojciec w 1812, matka w 1820), a sam poeta po zesłaniu do Rosji (1824) nigdy już w rodzinne strony nie wrócił. Nie poznałby zresztą pewnie swojego domu, bo został on odbudowany po pożarze w zmienionej formie.

Dom Muzeum Adama Mickiewicza w Nowogródku. Źródło Wikipedia.

Czy wiecie, że... Mickiewicz był nauczycielem?

Studiując na Uniwersytecie Wileńskim, Mickiewicz otrzymywał stypendium, które później musiał odpracować. W latach 1819-1823 pracował więc jako nauczyciel w Kownie. Uczył literatury, historii, prawa i opiekował się szkolną biblioteką. W listach z tego okresu pisał do przyjaciół: "nuda, nuda i po trzecie nuda". O uczniach napisał kiedyś, że to "tępe żmudzkie łby". Ale znamy i taka wypowiedź: "jedyną prac szkolnych nagrodą jest pożytek i miłość uczniów".

Koweńska nuda dobrze zrobiła jego twórczości. To wtedy powstały przecież "Ballady i romanse", "Grażyna" oraz II i IV część "Dziadów". Na tę nudę znalazł zresztą poeta lekarstwo i wdał się w romans z żoną miejscowego lekarza Karoliną Kowalską. A na wakacje pojechał do przyjaciela Michała Wereszczaki i poznał Marylę...

Czy wiecie, że... Mickiewicz miał sześcioro (a może i siedmioro) dzieci?

Matką sześciorga dzieci poety była jego żona Celina Szymanowska. Pobrali się w Paryżu 22 lipca 1834 roku i już w rok po ślubie urodziła się ich pierwsza córka Maria. W kolejnych latach przychodzili na świat: Władysław, Helena, Aleksander, Jan i Józef. Podobno poeta doczekał się również córki "z nieprawego łoża" z Ksawerą Deybel. W takim razie bilans ogólny to trzy córki i czterech synów. Utrzymać i wychować taką gromadkę nie było łatwo. Czy Mickiewicz był dobrym ojcem? Po śmierci żony zostawił dzieci i wyruszył do Turcji, z której, jak wiemy, nigdy nie wrócił. Najmłodszy Józef miał wówczas tylko pięć lat. Ostatnie słowa poety brzmiały podobno: "Powiedz tylko dzieciom, niech się kochają. Zawsze".

Portret Celiny Mickiewiczowej z córkami Marią i Heleną
Czy wiecie, że... Mickiewicz umarł w domu przy ulicy Słodkich Migdałów w Stambule?
Poeta umarł około godziny 21.00. Niedomagał od kilku dni (kłopoty żołądkowe), ale nie tak, aby spodziewać się śmierci. Przyczyną była być może cholera, a może, jak napisano w akcie zgonu, wylew krwi do mózgu. Od pierwszych chwil podejrzewano też otrucie. Co robił Mickiewicz w Stambule? Przybył z misją tworzenia polskich oddziałów. Kilka miesięcy przebywał w obozie Sadyka Paszy (czyli Michała Czajkowskiego - życiorys jego i jego żony Ludwiki Śniadeckiej - tej samej w której kochał się młody Julek Słowacki - to gotowy materiał na film), skąd przeniósł się do Stambułu. Żył tam oszczędnie, wynajmując małe, ciemne mieszkanko. Dziś w tym miejscu, przy ulicy Słodkich Migdałów (Tatlı Badem), mieści się muzeum poświęcone poecie.

Czy wiecie, że... Mickiewicz miał kilka pogrzebów?

Za pierwszy pogrzeb uznać można złożenie do trumny zabalsamowanych zwłok poety. Odbyło się to w skromnym mieszkanku w Stambule. Dopiero po ponad miesiącu (kwarantanna!) trumna trafiła na statek płynący do Francji. 21 stycznia 1856 roku odbył się kolejny pogrzeb, tym razem już oficjalny, na cmentarzu Les Champeaux w Montmorency pod Paryżem. Rodacy chcieli jednak sprowadzić zwłoki wieszcza do ojczyzny i po wielu staraniach (przerywanych sporami, wojnami i szukaniem miejsca na pochówek) w 1890 roku przeprowadzono ekshumację i trumna pociągiem wyruszyła do kraju. 4 lipca 1890 roku Mickiewicz spoczął na Wawelu w Krakowie (gdzie nigdy wcześniej nie był) w sarkofagu z jasnego marmuru częstochowskiego. Pogrzeb był oczywiście wielką narodową demonstracją. Przez 37 lat Mickiewicz leżał sam. Aż w 1927 roku do Polski powróciły prochy Słowackiego (statkiem o nazwie "Mickiewicz"!) i dziś poeci leżą zgodnie w krypcie zwanej Kryptą Wieszczów.

Pierwotny wygląd krypty. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe.

Czy wiecie, że... Mickiewicz był genialnym poetą?

Niby wszyscy wiemy, ale czy czytamy dziś jego wiersze? Czy do tomów jego poezji zaglądają dziś tylko uczniowie i studenci polonistyki? Byłoby szkoda. Tymczasem przypomnijmy sobie jeden z najpiękniejszych (a może najpiękniejszy...) wiersz poety. Miłosny, bo w ciągu całego życia poeta napisał wiele wierszy poświęconych wielu kobietom. Ale to osobny temat...

"Do*** na Alpach w Splügen" (1829)

Nigdy, więc nigdy z tobą rozstać się nie mogę!Morzem płyniesz i lądem idziesz za mną w drogę,Na lodowiskach widzę błyszczące twe śladyI głos twój słyszę w szumie alpejskiej kaskady,I włosy mi się jeżą, kiedy się oglądam,

I postać twoję widzieć lękam się i żądam.

Niewdzięczna! Gdy ja dzisiaj, w tych podniebnych górach.Spadający w otchłanie i niknący w chmurach,Wstrzymuję krok, wiecznymi utrudzony lody.I oczy przecierając z lejącej się wody,Szukam północnej gwiazdy na zamglonym niebie,Szukam Litwy i domku twojego, i ciebie;Niewdzięczna! może dzisiaj, królowa biesiady,Ty w tańcu rej prowadzisz wesołej gromady,Lub może się nowymi miłostkami bawisz,Lub o naszych miłostkach śmiejąca się prawisz,Powiedz, czyś ty szczęśliwsza, że ciebie poddani,Niewolnicze schylając karki, zowią Że cię rozkosz usypia i wesołość budzi,I że cię nawet żadna pamiątka nie nudzi?Czy byłabyś szczęśliwsza, gdybyś, moja miła,Wiernego ci wygnańca przygody dzieliła?Ach! Ja bym cię za rękę po tych skałach wodził,Ja bym trudy podróżne piosenkami słodził,Ja bym pierwszy w ryczące rzucał się strumienieI pod twą nóżkę z wody dostawał kamienie.I przeszłaby twa nóżka wodą nie dotknięta,A całowaniem twoje ogrzałbym rączęta.Spoczynek by nas czekał pod góralską chatą:Tam zwleczoną z mych barków okryłbym cię szatą,A ty byś przy pasterskim usiadłszy płomieniu

Pani!

Usnęła i zbudziła na moim ramieniu.

Caspar David Friedrich "Wędrowiec nad morzem mgły" 1818

# data[].attributes.attachment_link.title
Czy wiecie że... Adam Mickiewicz - Książnica Płocka im. Władysława Broniewskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy wiecie, że... Mickiewicz upadł na głowę? Pamiętacie słowa Inwokacji, w których poeta zwraca się do Matki Boskiej, której zawdzięcza życie. To autentyczne wspomnienie z dzieciństwa. Pięcioletni Adaś wypadł z okna, uderzył się w głowę i stracił przytomność. Przerażona matka modliła się o jego zdrowie i życie.

# data[].attributes.attachment_link.title
„Pan Tadeusz” – świat przedstawiony: dwór w Soplicowie

# data[].attributes.attachment_link.title
„Pan Tadeusz” – świat przedstawiony: Zamek Horeszków

# data[].attributes.headline
Wykonaj ilustrację do "Stepów akermańskich" Adama Mickiewicza. Format A4. Termin ostateczny 17.10.22r.

# data[].attributes.subject
Wykonaj ilustrację do "Stepów akermańskich" Adama Mickiewicza. Format A4. Termin ostateczny 17.10.22r.

# data[].attributes.body
Technika dowolna.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
0:00 / 7:15•Watch full video

# data[].attributes.attachment_link.title
W końcu wiem co poeta miał na myśli pisząc Stepy Akermańskie

# data[].attributes.attachment_link.description
Tak właśnie wygląda "suchy przestwór oceanu"

# data[].attributes.headline
Położenie stepów: na południowym zachodzie od Odessy. nazwa pochodzi od miasta Akerman, obecna nazwa Białogród.

# data[].attributes.subject
Położenie stepów: na południowym zachodzie od Odessy. nazwa pochodzi od miasta Akerman, obecna nazwa Białogród.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Bilhorod-Dnistrovs'kyi · Odessa Oblast, Ukraine, 67701

# data[].attributes.attachment_link.title
Bilhorod-Dnistrovs’kyi · Odessa Oblast, Ukraine, 67701

# data[].attributes.attachment_link.title
Pan Tadeusz - Co trzeba wiedzieć na lekcje i na egzamin ósmoklasisty z polskiego.

# data[].attributes.attachment_link.title
68. Spowiedź Jacka Soplicy. Egzamin ósmoklasisty z polskiego.

# data[].attributes.attachment_link.title
59. Pan Tadeusz - o co chodzi w sporze o zamek? Egzamin ósmoklasisty.

# data[].attributes.attachment_link.title
29. Jak napisać rozprawkę? Egzamin ósmoklasisty z języka polskiego

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fabuła w "Panu Tadeuszu"

Wątek psychologiczny

Wątek obyczajowy

Wątek miłosny

Adama Mickiewicza

Bohaterowie

Wątek narodowo-wyzwoleńczy

Ciekawostki

Wątki poboczne

Terminy

Historia zamku Horeszków wg Gerwazego

Autor: Agnieszka Ptasiewicz

Wątek powstania narodowego przygotowywanego na Litwie przez księdza Robaka: działalność emisariusza, oczekiwanie na pomoc Napoleona, wysiłki księdza, by połączyć sprawę narodową z prywatną (Sędzia jako pierwszy, który podejmie działania niepodległościowe); bitwa z Moskalami.

10 ciekawostek z polszczyzna.pl: https://polszczyzna.pl/pan-tadeusz-10-szczegolow-i-ciekawostek/ Pan Tadeusz - 10 intrygujących szczegółów i ciekawostek!Pan Tadeusz - książka, która powinna być znana każdemu Polakowi. Choć jest to lektura obowiązkowa zarówno w liceum, jak i w szkole podstawowej, warto...Poprawna polszczyzna dla każdego

spór Asesora i Rejenta dotyczący Sokoła i Kusego

spór Domeyki z Domeyką, znany z opowieści Wojskiego

opowieść Wojskiego o Rejtanie i księciu Denassów

# data[].attributes.attachment_link.description
Fabuła w "Panu Tadeuszu" Wątek psychologiczny Wątek obyczajowy Wątek miłosny Adama Mickiewicza Bohaterowie Wątek narodowo-wyzwoleńczy Ciekawostki Wątki poboczne Terminy Historia zamku Horeszków wg Gerwazego Autor: Agnieszka Ptasiewicz Wątek powstania narodowego przygotowywanego na Litwie przez księdza Robaka: działalność emisariusza, oczekiwanie na pomoc Napoleona, wysiłki księdza, by połączyć sprawę narodową z prywatną (Sędzia jako pierwszy, który podejmie działania niepodległościowe); bitwa z Moskalami.

# data[].attributes.attachment_link.title
🎧 Pan Tadeusz 🎧 Adam Mickiewicz. Audiobook. Lektury szkolne

# data[].attributes.headline
"W osiemdziesiąt dni dookoła świata" - film

# data[].attributes.subject
"W osiemdziesiąt dni dookoła świata" - film

# data[].attributes.attachment_link.title
W 80 Dni Dookoła Świata / Around The World In 80 Days / Dubbing

# data[].attributes.attachment_link.description
W 80 Dni Dookoła Świata / Around The World In 80 Days / Dubbing

# data[].attributes.attachment_link.title
Perły literatury światowej: Odyseja (1987) Lektor PL

# data[].attributes.attachment_link.description
Ekranizacja wiersza Homera. Odyseusz zabija cyklopa, za co zostaje skazany przez Bogów na tułaczkę. Podczas swojej wędrówki przeżywa wiele niebezpiecznych przygód.

# data[].attributes.attachment_link.title
Qvo Vadis streszczenie w 10 minut na egzamin ósmoklasisty

# data[].attributes.attachment_link.description
Darmowe, opracowane, pełne teksty lektur, e-booki, audiobooki i pliki DAISY na wolnej licencji.

# data[].attributes.attachment_link.title
Piosenka (Znów wędrujemy ciepłym krajem) - interpretacja, środki stylistyczne, analiza - Krzysztof Kamil Baczyński

# data[].attributes.attachment_link.description
Utwór Krzysztofa Kamila Baczyńskiego „Piosenka” powstał w 1938 roku. Wyróżnia się więc na tle twórczości poety, w większości nacechowanej doświadczeniami II wojny światowej. Stanowi o...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autorem interpretacji jest: Paulina Słoma.

Bajki Ignacego Krasickiego zawierają nie tylko krytykę ludzkich wad. W ich treści odnaleźć można wiele uniwersalnych - przedstawionych przy pomocy krótkich opowieści - prawideł rządzących światem. Wiele takich tekstów odnaleźć można w wydanym pośmiertnie tomie „Bajki nowe", w którym znajduje się również utwór „Podróżny".
Spis treści
„Bajki nowe" Ignacego Krasickiego

Ignacy Krasicki pisał bajki przez całe swoje życie. Choć pierwszy zbiór bajek ukazał się w 1779 roku nie oznacza to, że poeta oświeceniowy w swojej twórczości porzucił ten gatunek literacki. W latach 1798-1799 pozostałe utwory publikował na łamach czasopism - m.in. w czasopiśmie „Co tydzień".

Poeta, tworząc bajki, wzorował się na antycznych bajkach ezopowych - podczas pracy nad „Bajkami nowymi" czerpał inspirację również z twórczości La Fontaine'a.

Bajka to gatunek wywodzący się jeszcze z czasów antycznych. Ich głównym zadaniem było wyraziste zaprezentowanie zasad rządzących światem, wytknięcie przywar społeczeństwa i krytyka nadmiernego wykorzystywania władzy bądź urzędów. Posiadają one charakter moralizatorski, to znaczy skłaniają do przemyśleń i pouczają. Mimo swojej krótkiej formy bajki są w stanie przemycić najważniejsze informacje w sposób lekki i zrozumiały dla każdego czytelnika.

Podróżny - interpretacja bajki

Bajka Ignacego Krasickiego „Podróżny" o incipicie „Arab jeden, gdy go noc w podróży zapadła" opisuje los wędrowca błądzącego samotnie po stepie. Całość utworu zmierza ku wyraźnie zarysowanej puencie, mającej nadawać wcześniejszym informacjom dodatkowe, pouczające znaczenie.

Dwa pierwsze wersy opisują sytuację, w której znalazł się bohater bajki:
Arab jeden, gdy go noc w podróży zapadła,
A był dwa dni wśród stepu bez wody, bez jadła
Czytelnik może dowiedzieć się z nich, że sytuacja podróżującego Araba daleka była od wygód. Jego wędrówka trwała najprawdopodobniej kilka dni, a po jakimś czasie skończyły mu się zapasy. Teren, po którym przemieszcza się bohater to step - zatem rozległy trawiasty teren, charakteryzujący się brakiem zadrzewienia i suchością podłoża. Podróż po stepie jest zazwyczaj bardzo wymagająca - ze względu na ukształtowanie terenu powietrze jest suche, opady deszczu niemal nie występują, a temperatury wahają się od gorących po bardzo zimne. W takich warunkach brak nie tylko pożywienia, ale przede wszystkim wody, mogły okazać się dla podróżnego zgubne. Utwór, choć w lekkich słowach, opisuje więc wędrówkę trudną, wymagającą i wyczerpującą. W jej trakcie Arab natknął się na worek wypełniony nieznaną mu zawartością:
Postrzegł worek na drodze; wziął, rozweselony,
A w blasku gwiazd chcąc wiedzieć, czym był napełniony,
W sytuacji, w której znajdował się wędrowiec, zawartość worka mogła znacząco przyczynić się do jego dalszego losu. Pozbawiony zapasów, głodny i wyczerpany podróżny zainteresował się workiem licząc na to, że pozwoli mu on uratować się z nieszczęścia. Doskwierał mu bowiem nie tylko głód, ale najprawdopodobniej również niska temperatura stepowych nocy.

Zawartość worka przybliża czytelnika do głównej myśli utworu. Zamiarem Ignacego Krasickiego było nie tylko ukazanie znaczącej prawdy o życiu - dla wzmocnienia efektu obwarował ją historią, z którą każdy czytelnik mógłby się utożsamić. Rozumiejąc uczucia podróżnego łatwo dostrzec, że najważniejszym dla niego znaleziskiem mogło być jedzenie lub woda. Wędrowiec w trakcie swojej podróży natknął się jednak na coś zupełnie innego:
Jęknął i rzekł niezmierną boleścią przejęty:
"Jam rozumiał, że kasza, a to dyjamenty!"
Tym samym paradoksalnie szczęśliwa zdobycz wcale nie uszczęśliwiła wędrowca. Liczył on na to, że w worku znajdzie jedzenie, które pozwoli mu przetrwać najbliższe kilka dni. Diamenty, które mieściły się w worku w żaden sposób nie były w stanie poprawić jego sytuacji - pośrodku stepu okazywały się zupełnie nieprzydatne.

Puenta utworu zmierza do uchwycenia znaczącej prawdy o życiu, którą należy zapamiętać. W chwili zagrożenia życia, podczas wyczerpującej wędrówki bogactwo okazuje się nieprzydatne, nie zastąpi w żaden sposób podstawowych potrzeb człowieka, takich jak głód czy pragnienie. W sytuacji bardziej komfortowej dla wędrowca na pewno ucieszyłby się on z worka diamentów. W momencie podróży po stepie jego priorytetami była woda i jedzenie - za kosztowności nie był w stanie nabyć niczego, co pomogłoby mu przeżyć.

Poeta ukazuje czytelnikowi, że bogactwo nie rozwiązuje wszystkich problemów. Pozornie błahe sprawy bardzo często urastają do rangi najpotrzebniejszych w życiu. Ignacy Krasicki uświadamia swojemu odbiorcy, że gromadzenie kosztowności nie zastąpi podstawowych potrzeb. Przypomina tym samym, że chciwość i skupienie się na dobrach materialnych nigdy nie są dobrymi wyborami. Zachęca również do tego, by każdą sytuacje rozpatrywać indywidualnie i nie opierać się na schematach, ponieważ komfort życia nie jest czymś, co da się zdefiniować w wyłącznie jeden sposób. Zarysowanie sytuacji podróżnego podkreśliło znaczenie przemyśleń poety - za sprawą precyzyjnego opisuj jego sytuacji możliwe było uwypuklenie znaczenia utworu. Tym samym krótka, kilkuwersowa bajka niesie za sobą ważny i uniwersalny przekaz.

Czytaj dalej: Dwa psy interpretacja

Ostatnia aktualizacja: 2022-08-11 20:23:54

# data[].attributes.attachment_link.description
Autorem interpretacji jest: Paulina Słoma. Bajki Ignacego Krasickiego zawierają nie tylko krytykę ludzkich wad. W ich treści odnaleźć można wiele uniwersalnych - przedstawionych przy pomocy krótkich opowieści - prawideł rządzących światem. Wiele takich tekstów odnaleźć można w wydanym pośmiertnie tomie „Bajki nowe", w którym znajduje się również utwór „Podróżny".