# data[].attributes.body
Lokckdown zorgt voor nieuwe recessie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De economie van de eurozone is in het eerste kwartaal opnieuw gekrompen en daardoor weer in een recessie beland. Dat komt door de lockdownmaatregelen om de nieuwe golf aan coronabesmettingen in te dammen. Een aantal landen, waaronder Frankrijk, België, Zweden en Litouwen, ontsprong de dans en noteerde groeicijfers.

Volgens nieuwe cijfers van het Europese statistiekbureau Eurostat nam de omvang van de economie van de eurolanden met 0,6 procent af ten opzichte van een kwartaal eerder.

Economen rekenden er gemiddeld op dat de economische neergang op 0,8 procent zou uitkomen. In de laatste drie maanden van vorig jaar ging de economie nog 0,7 procent achteruit. Met twee kwartalen van krimp op rij is technisch gezien sprake van een recessie.

Maar er zijn ook positieve ontwikkelingen aan te wijzen, aldus economen van ING. Kleine versoepelingen van coronamaatregelen zorgden in de loop van de afgelopen maanden wel meteen voor relatief sterke toenames van de consumptie.

Dat zou betekenen dat consumenten in Europa graag weer geld willen uitgeven als de lockdowns straks helemaal niet meer nodig zijn. Daarbij gaat het ook steeds beter met de industriële productie, al wordt vooruitgang op dit vlak wel enigszins afgeremd door verstoringen in toeleveringsketens.

Litouwen beleefde ten opzichte van het vierde kwartaal van 2020 met een plus van 1,8 procent de beste eerste drie maanden van het jaar. Ook vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder zat de economie in de lift. Hetzelfde geldt voor Frankrijk. België en Zweden plusten alleen ten opzichte van het kwartaal ervoor.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kleine krimp van Europese economie zorgt voor nieuwe recessie

# data[].attributes.attachment_link.description
De economie van de eurozone is in het eerste kwartaal opnieuw gekrompen en daardoor weer in een recessie beland. Dat komt door de lockdownmaatregelen om de nieuwe golf aan coronabesmettingen in te dammen. Een aantal landen, waaronder Frankrijk, België, Zweden en Litouwen, ontsprong de dans en noteerde groeicijfers.

# data[].attributes.body
Bij het vak economie meten we de inkomensverscillen door te meten(uit te rekenen) hoe vaak het laagste inkomen "past" in het hoogste inkomen....een hoger getal geeft dan aan dat de verschillen groter zijn geworden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De topmensen in de duizend grootste Nederlandse bedrijven verdienden vorig jaar gemiddeld 5,9 keer zo veel als de doorsneevoltijdwerknemer, blijkt vrijdag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Daarmee is de loonkloof even groot als in 2019.

Er zijn wel grote verschillen tussen sectoren. In de handel is de loonkloof het grootst. Daar verdiende de top gemiddeld 11,2 keer zo veel als 'gewone' werknemers bij hetzelfde bedrijf. In het onderwijs is de kloof met 2,4 keer het kleinst. In die sector geldt, samen met de zorg, namelijk de Wet normering topinkomens. Die stelt bepaalde grenzen aan de verloning voor topmensen.

Lang was het verschil tussen toplonen en gewone lonen het grootst in de financiële dienstverlening, maar sinds 2016 is de kloof daar gezakt van 15,7 keer naar 9,3 keer. De loonkloof in haar geheel zakte ook de afgelopen jaren. Tussen 2010 en 2017 liep ze op van 5,5 tot 6,1 keer, waarna ze weer daalde naar 5,9 keer.

Dat er een groot verschil tussen de lonen zit, betekent ook niet altijd dat de top bijzonder veel verdient. In sommige sectoren, zoals de horeca en de handel, pakt eerder het loon van de werknemers laag uit doordat er bijvoorbeeld veel jongeren werken.

Als naar alle bedrijven in Nederland wordt gekeken, blijkt dat 252.000 werknemers minstens 100.000 euro per jaar verdienen. Dat is 3 procent van alle werknemers. In 2010 ging het nog om 133.000 werknemers. Ook het aantal vrouwen dat meer dan 100.000 euro per jaar verdient, is toegenomen. 18 procent van de mensen die 100.000 euro per jaar verdienen is momenteel een vrouw, in 2010 was dat 10 procent.

Mannen zijn nog steeds in de meerderheid aan de top, maar het aantal vrouwen wordt wel groter. In tien jaar tijd steeg het aantal topvrouwen van 17 naar 26 procent. Vooral in de zorg zijn vrouwen in de meerderheid aan de top.

# data[].attributes.attachment_link.title
Topverdieners krijgen zes keer zo veel loon als doorsneewerknemer

# data[].attributes.attachment_link.description
De topmensen in de duizend grootste Nederlandse bedrijven verdienden vorig jaar gemiddeld 5,9 keer zo veel als de doorsneevoltijdwerknemer, blijkt vrijdag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Daarmee is de loonkloof even groot als in 2019.

# data[].attributes.body
Ook meester Frank kan je helpen  in de voorbereiding op je examen economie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Live streams ter voorbereiding op je eindexamen economie en bedrijfseconomie | Vmbo, Havo en Vwo

# data[].attributes.attachment_link.description
Tijdens deze live streams krijg je heldere antwoorden op je vragen over economie en bedrijfseconomie. De beste voorbereiding op je centraal examen.

# data[].attributes.headline
Nog een link waarbij je je kennis kunt toetsen

# data[].attributes.subject
Nog een link waarbij je je kennis kunt toetsen

# data[].attributes.body
Snap je waar het om gaat?

# data[].attributes.attachment_link.description
De kandidaat kan in contexten analyseren dat keuzes en ruil die plaatsvinden worden gecoördineerd via de markt. Prijsvorming is het coördinatiemechanisme waarmee vraag en aanbod op elkaar worden afgestemd. De manier waarop prijsvorming plaatsvindt is afhankelijk van de marktstructuur (marktvormen) en heeft gevolgen voor toetreding, welvaart en economische politiek.

# data[].attributes.body
Zowel voor het vak economie als bedrijfseconomie vind je op deze site veel nuttige videos!

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
economie bijles examentraining havo vwo eindexamen hulp nabespreking uitleg examen toetsen markt "ruilen over de tijd" "samenwerken en onderhandelen" "risico...

# data[].attributes.attachment_link.title
Economie Academy - duidelijke eco en beco uitleg

# data[].attributes.attachment_link.description
Leer met video voor je eindexamen en slaag! | begrijpelijke online examentraining | https://www.economie-academy.nl/examentraining + Direct extra punten scoren op je economie toets of eindexamen | https://www.economie-academy.nl/examentips + Email | frank@economie-academy.nl + Mobiel | +31 6 2124 00 99

# data[].attributes.body
om de stof te herhalen of beter te begrijpen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Algemene leertips Op de poster staan algemene tips over hoe je efficiënt kunt leren. Daarnaast heb ik per domein flash-cards gemaakt die je kunnen helpen bij het leren en herhalen van de begrippen en theorie. De pdf kun je direct dubbelzijdig printen. Met behulp van het ppt-bestand kun je kaartjes aanpassen of extra kaartjes toevoegen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Doe jij eindexamen vmbo, havo of vwo?

Deze website helpt jou om goed voorbereid op het examen te verschijnen. Hoe we dat doen? Per opleidingsniveau laten we op een overzichtelijke manier zien wat je moet weten en hoe je kunt leren. Oefen met oude eindexamens en krijg meer uitleg over diverse onderwerpen door filmpjes te bekijken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Alle voorbereiding voor je eindexamen op één plek

# data[].attributes.attachment_link.description
Ben je op zoek naar informatie om je goed voor te bereiden op het centraal examen vmbo, havo of vwo? Op 1 plek vind je links naar oude examens, uitlegvideo's en onderwerpen waar je nog mee aan de slag moet.

# data[].attributes.body
Richting het Centraal Schriftelijk Examen hebben jullie nog zo'n 5x 2 lessen economie. In deze laatste periode van lessen richten we ons iedere les op een beperkt deel(concept) van jullie examen stof. We bespreken kort de (lastige)onderdelen va de theorie en oefenen met enkele examenopgaven.

# data[].attributes.body
voor examenopdrachten per domein.

# data[].attributes.attachment_link.description
Vraag 1 Voor veel ondernemers is het voeren van een boekhouding geen hobby. Zij huren een boekhouder in die periodiek de administratie bijwerkt aan de hand van verzamelde facturen, bonnetjes, bankafschriften enz.. Sabine heeft een handelsonderneming in lampen. Via een website verkoopt zij aan consumenten allerlei

# data[].attributes.headline
Reactie van de beurzen op steunmaatregel

# data[].attributes.subject
Reactie van de beurzen op steunmaatregel

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De aandelenbeurs op Wall Street sluit dinsdag met grote winst. Zo sloot de Dow Jones met de grootste dagelijkse winst sinds 1933 bijna 11 procent hoger (20.704 punten). De grote stijgingen hebben waarschijnlijk te maken met een mogelijk noodpakket dat door het Amerikaanse Congres wordt geloodst.

Niet alleen de Dow Jones sloot dinsdag met grote winst. Ook de S&P 500 behaalde een winst van 9,38 procent. De Nasdaq sloot met een winststijging van 8,12 procent.

De afgelopen dagen waren er op de Amerikaanse aandelenbeurs veelal negatieve records geboekt door de coronacrisis.

Dit ondanks het besluit van de Amerikaanse Federal Reserve (Fed) om afgelopen zondag de belangrijkste rentestand met 1 procentpunt te verlagen naar een bandbreedte van 0 tot 0,25 procent. Daarnaast breidde de Fed het opkoopprogramma van het stelsel van centrale banken verder uit.

De Amerikaanse president Donald Trump probeert nu een steunpakket ter waarde van 1.800 miljard dollar (ruim 1.668 miljard euro) goed te laten keuren door het Congres.
Volg de laatste ontwikkelingen rond het virus in ons liveblog.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dow Jones sluit met grootste winst sinds 1933

# data[].attributes.attachment_link.description
De aandelenbeurs op Wall Street sluit dinsdag met grote winst. Zo sloot de Dow Jones met de grootste dagelijkse winst sinds 1933 bijna 11 procent hoger (20.704 punten). De grote stijgingen hebben waarschijnlijk te maken met een mogelijk noodpakket dat door het Amerikaanse Congres wordt geloodst.

# data[].attributes.body
De Amerikaanse politiek ziet het goed...de (wereld)economie stevent af op een grote recessie. Groot steunpakket moet de VS economie op de been houden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het Amerikaanse Congres is het woensdag na dagenlang onderhandelen eens geworden over een economisch steunpakket ter waarde van 2 biljoen dollar (1,85 biljoen euro). Het pakket is nodig om de impact van het coronavirus op de Amerikaanse economie te verzachten. Twee eerdere pogingen om tot een akkoord te komen mislukten.

Het pakket bestaat onder meer uit geld dat vrijelijk uitgeleend kan worden aan bedrijven en directe betalingen aan Amerikaanse gezinnen. Ook wordt geld vrijgemaakt voor werkloosheidsuitkeringen.

Zo is er een bedrag van 500 miljard dollar vrijgemaakt om grote bedrijven een financiële injectie te geven via het Amerikaanse stelsel van centrale banken. Voor het midden- en kleinbedrijf is 367 miljard dollar gereserveerd. Het geld is bedoeld voor bedrijven die als gevolg van het coronavirus moeilijk lonen kunnen uitbetalen.

Een ander onderdeel van het pakket is een directe betaling aan Amerikaanse burgers. Volwassenen die tot 75.000 dollar per jaar verdienen, kunnen een cheque van maximaal 1.200 dollar in de brievenbus verwachten.

Ook maakt de Amerikaanse regering 130 miljard dollar vrij voor ziekenhuizen. Daarnaast komt er een stimuleringsfonds ter waarde van 150 miljard voor staten en gemeentebesturen.
Volg de laatste ontwikkelingen rond het virus in ons liveblog.

# data[].attributes.attachment_link.title
Amerikaans Congres stemt derde keer wel in met steunpakket van 2 biljoen

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Amerikaanse Congres is het woensdag na dagenlang onderhandelen eens geworden over een economisch steunpakket ter waarde van 2 biljoen dollar (1,85 biljoen euro). Het pakket is nodig om de impact van het coronavirus op de Amerikaanse economie te verzachten. Twee eerdere pogingen om tot een akkoord te komen mislukten.

# data[].attributes.body
Een uitlegfilmpje

# data[].attributes.body
voor meer stabiliteit in de Eurozone

# data[].attributes.headline
Links naar examenopgaven per examendomein

# data[].attributes.subject
Links naar examenopgaven per examendomein

# data[].attributes.body
Voor de andere domeinen, die niet direct zichtbaar zijn klik op lees meer Examenopgaven VWO

# data[].attributes.body
.Stof uit de eerste periode....komt altijd terug in het centraal examen....of de herkansing van periode 1

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Marktvorm en opbrengsten

De omstandigheden op een markt kunnen sterk verschillen. Soms zijn er veel producenten, soms slechtst één. Soms vinden de consumenten de producten van verschillende producenten identiek, soms vinden consumenten dat er duidelijk verschil is tussen de producten van concurrerende bedrijven. Al die omstandigheden waarmee een bedrijf te maken heeft op zo'n markt noemen we de marktvorm.

Voor een bedrijf is de marktvorm bepalend voor haar invloed op de prijs.

Zo'n marktvorm wordt beoordeeld op de volgende kenmerken:
Aantal aanbieders - hoeveel producenten maken dit (type) product?

We spreken in dit geval van "veel aanbieders" als elke individuele aanbieder de marktprijs niet kan beïnvloeden, en dus als een gegeven moet beschouwen.

We spreken van "enkele aanbieders" als een paar bedrijven meer dan 80% van de markt in handen hebben.

We spreken van "één aanbieder" als zo'n bedrijf meer dan 80% van de markt in handen heeft.

Aantal vragers - hoeveel vragers zijn er voor het product?

We spreken in dit geval van "veel vragers" als elke individuele vrager geen invloed kan uitoefenen op de prijs van het product.

Aard van het product - gaat het om een homogeen of heterogene producten?

Homogeen = als consumenten de producten van de verschillende aanbieders als identiek beschouwen; de consument heeft geen voorkeur en stapt dus moeiteloos van de ene naar de andere aanbieder over. Hierdoor kan er ook geen prijsverschil ontstaat tussen de verschillende aanbieders (anders zouden immers alle klanten over stappen naar de goedkoopste).

Heterogeen = als de consument vindt dat er verschil is tussen de producten van de verschillende aanbieders. Hierbij gaat het niet alleen om het product zélf, maar ook allerlei factoren die ermee samenhangen (bijvoorbeeld: sfeer in de winkel, spaaracties, enz).

We kunnen de verschillende marktvormen als volgt samen vatten:

* Op een markt met slechts enkele aanbieders (oligoplie) zullen producenten uit angst voor een prijzenoorlog elkaar niet graag beconcurreren met de prijs. Zij zullen op allerlei manieren de consument ervan proberen te overtuigen dat hún product het beste is: op deze wijze wordt het product automatisch heterogeen.

De marktvorm bepaalt het verloop van de opbrengsten

De marktvorm is bepalend voor de manier waarop een onderneming moet omgaan met de prijs van het product. We maken daarbij onderscheid tussen volkomen concurrentie en onvolkomen concurrentie (monopolie, oligopolie, monopolistische concurrentie).
Opbrengst begrippen: P, GO, MO
P = prijs - de prijs die de producent ontvangt voor zijn product
GO = gemiddelde opbrengst - het bedrag dat een producent gemiddeld ontvangt voor zijn product (= prijs)
MO = marginale opbrengst - het bedrag waarmee de totale opbrengst verandert als de producent één extra product produceert (en verkoopt).

Opbrengsten bij volkomen concurrentie

Zoals we al zagen zijn er zo veel vragers en zo veel aanbieders dat geen van de individuele aanbieders (en dat geldt ook voor de individuele vrager) invloed kan uitoefenen op de prijs.
De prijs wordt door de vrije werking van vraag en aanbod bepaald. Door dit marktmechanisme ontstaat een evenwichtsprijs.

Totale markt
De totale vraag en het totale aanbod bepalen de hoogte van de (evenwichts)prijs op deze markt.

Individuele producent
De prijs staat dus vast en is niet afhankelijk van de omvang van de productie van één producent. Deze prijs zal dan ook het bedrag zijn dat de producent ontvangt voor zijn producten.
Als hij één extra product zal verkopen, zal hij één keer de prijs extra verdienen; de marginale opbrengst is dus ook gelijk aan de prijs.
Waardoor geldt: Prijs = GO = MO

De individuele producent moet dus de marktprijs overnemen en zijn productieomvang aanpassen aan de gegeven omstandigheden. Een producent op deze markt wordt dan ook wel een hoeveelheidsaanpasser genoemd.

Opbrengsten bij onvolkomen concurrentie

De producent kan nu zelf de prijs van zijn product bepalen (hij is een prijszetter), maar moet er wel rekening mee houden dat consumenten bij een hogere prijs minder zullen kopen.
Hoe de consumenten reageren op een prijsverandering en hoeveel zij zullen vragen bij een bepaalde prijs wordt weergegeven door de vraagfunctie van het betreffende product. De vraagfunctie geeft dus aan welke afzetmogelijkheden er voor de producent(en) zijn bij een bepaalde prijs (prijs-afzetlijn = collectieve vraaglijn)

Van links naar rechts heeft de consument steeds minder mogelijkheden om over te stappen bij een prijsverandering. Dit is in de grafiek weergegeven: de rode lijn geeft een identieke prijsverlaging weer, de blauwe lijn laat zien hoeveel extra afzet een producent hierdoor kan verwachten.

Bij volkomen concurrentie is de producent te klein om invloed op de prijs te kunnen hebben;
Bij monopolistische concurrentie zijn er veel alternatieven, zodat er heel veel klanten overstappen (ondanks kleine verschillen tussen de producten) als een producent zijn prijs verlaagt;
Bij een oligopolie is het aantal alternatieven beperkt en zijn mensen vaak iets merkvaster, zodat de reactie op een prijsverlaging beperkter is;
Bij een monopolie is er geen (goed) alternatief. Het is het enige product. De consument kan alleen overstappen naar een substitutiegoed , wat meestal niet aantrekkelijk is. De reactie op een prijsverlaging (of verhoging) zal in dit geval het kleinst zijn.

Opbrengsten bij een monopolie

De producent kan zelf de prijs bepalen. De consumenten bepalen hoeveel producten zij bij deze prijs zullen afnemen. Het is voor de producent dus belangrijk om te weten hoe consumenten reageren op de hoogte van de prijs (de collectieve vraagfunctie).

De collectieve vraag naar het product, bepaalt voor deze producent zijn afzetmogelijkheden.

Voor de marginale opbrengst geldt dat deze altijd twee keer zo snel daalt dan de GO-lijn, zodat de MO-lijn altijd halverwege de horizontale as snijdt (t.o.v. de GO).
Dus als de GO-lijn bij een hoeveelheid van 20 miljoen producten 0 bedraagt, zal de MO-lijn bij 10 miljoen producten 0 bedragen.

# data[].attributes.attachment_link.description
De omstandigheden op een markt kunnen sterk verschillen. Soms zijn er veel producenten, soms slechtst één. Soms vinden de consumenten de producten van verschillende producenten identiek, soms vinden consumenten dat er duidelijk verschil is tussen de producten van concurrerende bedrijven.

# data[].attributes.body
Hopelijk heb je geen last van het Coronavirus. Zonder lessen kun je je natuurlijk ook voorbereiden op het CSE (en herkansingstoetsen). Succes!!!

# data[].attributes.attachment_link.description
Vraag 1 Marco wil een bedrijfje beginnen. Voordat hij start verzamelt hij alle gegevens, zodat hij met een break-even-analyse de risico's kan inschatten: De consumentenprijs van zijn product is € 29,98 (inclusief 21% BTW). De inkoopprijs van dit product is € 8,50 (excl.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De inhoud van www.economielokaal.nl is speciaal aangepast voor de vwo-leerlingen in klas 4, 5 en 6. Het belangrijkste deel van de examenstof is opgenomen. Ook de oefenopgaven, examentraining, powerpoints en ander lesmateriaal zijn aangepast aan de vwo-exameneisen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Economielokaal voor vwo! De inhoud van www.economielokaal.nl is speciaal aangepast voor de vwo-leerlingen in klas 4, 5 en 6. Het belangrijkste deel van de examenstof is opgenomen. Ook de oefenopgaven, examentraining, powerpoints en ander lesmateriaal zijn aangepast aan de vwo-exameneisen. HAVO MAVO

# data[].attributes.body
Maak bij je voorbereiding op het se of cse gebruik van de site van mijn collega.

# data[].attributes.body
Rechts naast de beschrijving van het begrip vind je verdere uitleg en eventuele opgaven die aansluiten bij het betreffende begrip. Ook een handige manier om de stof voor je examen te bestuderen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kernbegrippen In deze begrippenlijst staan de belangrijkste begrippen. Wanneer een begrip niet in de lijst staat, kun je ook de zoekfunctie van de website gebruiken. Leer de begrippen, maar zorg vooral dat je de begrippen kunt toepassen. Vandaar dat de begrippen steeds verwijzen naar uitlegpagina's.

# data[].attributes.body
Je kunt aan de conjunctuurklok van vorige maand zien dat onze conjunctuur al in een neergaande fase zit.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Conjunctuurklok laat de stand en het verloop van de Nederlandse conjunctuur zien.

# data[].attributes.headline
Aktuele informatie uit het Corona-tijdperk

# data[].attributes.subject
Aktuele informatie uit het Corona-tijdperk

# data[].attributes.body
Dalende beurskoersen leiden tot grote verliezen van pensioen op hun beleggingen....als econoom zeg ik ....laat dit gegeven maar even los in deze "crisis"tijd....er zijn genoeg andere(misschien belangrijkere) financieel-economische problemen die we het hoofd moeten bieden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De dekkingsgraden van pensioenfondsen vielen eind februari flink lager uit door de onrust rond het coronavirus op de beurzen. Ambtenaren- en onderwijsfonds ABP, het grootste Nederlandse pensioenfonds, zag de dekkingsgraad met maar liefst 5,4 procentpunt dalen naar 88,7 procent.

De dekkingsgraad daalde doordat de bezittingen in waarde daalden. Aandelen kelderden in februari uit vrees voor de economische schade die het COVID-19-virus kan aanrichten. Hierdoor nam de dekkingsgraad bij ABP met 2,1 procentpunt af.

Tegelijkertijd daalde de rekenrente doordat beleggers 'vluchtten' in staatsobligaties. Hierdoor daalde de dekkingsgraad bij ABP met nog eens 3,2 procentpunt.

Bij andere pensioenfondsen gebeurde hetzelfde. PMT, Pensioenfonds Zorg & Welzijn en PME zagen de dekkingsgraden dalen naar respectievelijk 92,3 procent, 90,4 procent en 92,3 procent.

De flinke koersdalingen op de beurzen van maart zijn in deze cijfers nog niet meegenomen. Als de situatie niet verbetert, dan zullen de dekkingsgraden waarschijnlijk nog lager uitvallen.

De dalingen hebben voorlopig geen gevolgen voor deelnemers. De stand van zaken op 31 december van dit jaar is bepalend voor het wel of niet verlagen van de pensioenen. Wel geven de fondsen nu al aan dat de kans op verlaging in 2021 er zeker is.
Volg de laatste ontwikkelingen rond het virus in ons liveblog.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dekkingsgraden pensioenfondsen onderuit door onrust rond coronavirus

# data[].attributes.attachment_link.description
De dekkingsgraden van pensioenfondsen vielen eind februari flink lager uit door de onrust rond het coronavirus op de beurzen. Ambtenaren- en onderwijsfonds ABP, het grootste Nederlandse pensioenfonds, zag de dekkingsgraad met maar liefst 5,4 procentpunt dalen naar 88,7 procent. De dekkingsgraad daalde doordat de bezittingen in waarde daalden.

# data[].attributes.body
Met opgaven per domein van je examenprogramma.....succes met de voorbereiding op je examen.

# data[].attributes.attachment_link.description
dreschler.net is een website voor leerlingen economie

# data[].attributes.headline
China in het nieuws(maandag 8 april 2019)

# data[].attributes.subject
China in het nieuws(maandag 8 april 2019)

# data[].attributes.body
vanaf ongeveer 11 minuten....China verovert de wereld met economische "wapens". (8 april)

# data[].attributes.attachment_link.title
NOS Journaal gemist? Start met kijken op NPO Start

# data[].attributes.attachment_link.description
Met het laatste nieuws, gebeurtenissen van nationaal en internationaal belang en de weersverwachting.

# data[].attributes.body
De internationale geldstromen binnen de economie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De betalingsbalans is het overzicht van betalingen tussen ingezetenen van een land en alle andere landen over een bepaalde periode.
Het is geen echte balans waar bezittingen en schulden op staan, maar het is een overzicht van ontvangsten en uitgaven.

Opbouw van de betalingsbalans

De betalingsbalans is onderverdeeld in vijf rekeningen:

Rekening 1: De goederenrekening of Handelsbalans

Rekening 2: De dienstenrekening

Rekening 3: De inkomensrekening

Deze drie rekeningen samen worden de lopende rekening genoemd.

Rekening 4: De kapitaalrekening

Rekening 5: De goud- en deviezenrekening

De lopende rekening

De lopende rekening weerspiegelt het netto-inkomen van een land, met andere woorden ze beïnvloeden de hoogte van het nationaal inkomen.

De lopende rekening bestaat dus uit drie deelrekeningen:

1. De goederenrekening ofwel de handelsbalans. Op deze rekening worden in geld de invoer en uitvoer van goederen geregistreerd.

2. De dienstenrekening. Op deze rekening worden in geld de invoer en uitvoer van diensten zoals transport en toerisme geregistreerd.

3. De inkomensrekening. Op deze rekening worden in geld geregistreerd de primaire inkomens - loon, rente, winst en pacht - die ingezetenen van Nederland ontvangen voor het beschikbaar stellen van productiefactoren aan het buitenland en de primaire inkomens die aan het buitenland worden betaald.

Ook worden op deze rekening de inkomens in geld geregistreerd die aan of door het buitenland worden betaald zonder dat er een tegenprestatie tegenover staat: uitkeringen uit of naar het buitenland, ontvangsten en uitgaven aan de EU, schenkingen aan het buitenland vanwege rampen en ontwikkelingshulp. Voor inkomensoverdrachten hoeven geen productiefactoren opgeofferd te worden en is voornamelijk consumptief van aard.

Schema Lopende rekening

Als van deze drie deelrekeningen het saldo wordt bepaald spreken we over hetsaldo op de lopende rekening.

De kapitaalrekening

De kapitaalrekening laat de netto verandering van het nationale vermogen van een land zien. Een overschot op de kapitaalrekening in een land betekent dat er geld het land binnenstroomt, een tekort op de kapitaalrekening betekent dat er geld het land uitstroomt.

Materieel evenwicht

>De betalingsbalans is in materieel evenwicht als de totaaltellingen van de lopende rekening en de kapitaalrekening links en rechts gelijk zijn.

Formeel evenwicht

Is de betalingsbalans niet in materieel evenwicht dan wordt deze boekhoudkundig in evenwicht gebracht met de vijfde rekening van de betalingsbalans: de goud- en deviezenrekening.
Betalingsbalansoverschot / betalingsbalanstekort:
Is de totaaltelling debet groter dan de totaaltelling credit - de ontvangsten zijn groter dan de uitgaven - dan komt er per saldo geld uit het buitenland.

Is de totaaltelling debet kleiner dan de totaaltelling credit - de ontvangsten zijn kleiner dan de uitgaven - dan gaat er per saldo geld naar het buitenland.

Een voorbeeld

Gegevens: (alle bedragen in miljarden euro's)

Ontvangen kredieten/leningen: 10

Export van diensten: 6

Betaalde inkomens: 12

Export van goederen: 15

Ontvangen rente: 5

Verleende ontwikkelingshulp: 2

Betaalde rente: 3

Ontvangen inkomens: 10

Import van diensten: 5

Verleende kredieten/leningen: 12

Import van goederen: 9

De betalingsbalans ziet er dan als volgt uit

Er is dus geen materieel evenwicht op de betalingsbalans (de debet- en credittellingen zijn niet aan elkaar gelijk). Daarom moet de betalingsbalans formeel in evenwicht gebracht worden met behulp van de goud- en deviezenrekening.

De betalingsbalans is nu formeel in evenwicht.

Conclusie:

Per saldo komt er een bedrag van 3 het land in; de toename van de goud- en deviezenvoorraad is 3

Vraag en aanbod op de valutamarkt

Consumenten buiten Euroland die Nederlandse goederen en diensten willen kopen, moeten deze betalen met euro's. Ze zullen de euro's moeten kopen om de Nederlandse bedrijven mee te betalen. Zelfs als de Nederlandse bedrijven het goedvinden dat ze met hun eigen munten (bv. dollars) betalen dan zullen die Nederlandse bedrijven deze munten om gaan ruilen voor euro's omdat ze daarmee hun leveranciers (in Euroland) en hun personeel moeten betalen en die willen euro's. Export van goederen en diensten door Nederlandse bedrijven naar landen buiten euroland betekent dus vraag naar de euro.

Naast het exporteren van goederen en diensten wordt de vraag naar euro's ook door andere transacties beïnvloed. Een aantal voorbeelden zijn:

Nederlandse werknemers die voor een buitenlands bedrijf werken ontvangen hun salaris in vreemde valuta en zetten dat om in euro's.

Nederlandse bedrijven met vestigingen in het buitenland zetten hun in het buitenland behaalde winsten om in euro's.

Mensen met spaargeld in het buitenland of buitenlandse aandelen zetten de rente en winst om in euro's.

Mensen van buiten Euroland zetten hun geld hier op een spaarrekening, kopen hier aandelen of investeren in Nederland. Hiervoor zetten ze hun eigen valuta om in euro's. Dit wordt kapitaalimport genoemd.

Er zijn dus vier soorten transacties die leiden tot meer vraag naar euro's:

De export van goederen vanuit Eurolanden naar niet-Eurolanden.

De export van diensten vanuit Eurolanden naar niet-Eurolanden.

Het binnenkomen van inkomen (loon, rente, winst) vanuit niet-Eurolanden.

Het binnenkomen van kapitaal (voor de renteopbrengst of om te investeren) vanuit niet-Eurolanden.

De koers van de euro wordt bepaald door vraag en aanbod van de euro. Bij het aanbod van euro's gaat het om dezelfde factoren als bij de vraag naar euro's, maar dan in tegengestelde richting. De vraag naar euro's wordt groter door de export vanuit Nederland naar niet-Eurolanden, het aanbod wordt groter door meer import door Nederland vanuit niet-Eurolanden.

De betalingsbalans en koersveranderingen

Vraag en aanbod van een valuta zijn het gevolg van financiële transacties. En de omvang van alle internationale transacties staan soort bij soort op de betalingsbalans. Op deze manier is er dus een verband te zien tussen wat er op de betalingsbalans staat en de verandering van de wisselkoers.

Er zijn bijvoorbeeld internationale geldstromen als gevolg van de export van goederen door een land. Die zorgen voor de vraag naar de munt van het land. De omvang van de vraag naar de munt staat hiervan aan de linkerkant op de goederenrekening van de betalingsbalans van dat land (in de eigen munt) aan de andere kant van deze handelsbalans staat het bedrag (in de eigen munt genoteerd) waarvoor goederen zijn geïmporteerd en dat het totale aanbod van de munt weergeeft. En dit verhaal geldt voor zowel de lopende rekening als de kapitaalrekening.

Kortom: de linkerkant van de Betalingsbalans zorgt voor vraag naar de munt van dat land en de rechterkant van de Betalingsbalans zorgt voor aanbod van de munt van dat land. Als de inkomende geldstroom groter is dan uitgaande geldstroom, dan is de vraag naar de munt groter dan het aanbod van de munt en zal de koers daardoor stijgen.

Wisselkoersbewegingen

De prijs van het product en de wisselkoers samen bepalen of er internationaal gehandeld wordt of niet. Als de prijzen in Nederland harder stijgen dan in de VS, is de inflatie in Nederland is groter dan die in de VS. De Nederlandse producten worden duurder en de Amerikanen zullen dus minder bij ons kopen. De Nederlandse export daalt en hierdoor daalt de koers van de euro. Door die gedaalde koers van de euro worden de producten uit Nederland weer iets goedkoper voor de Amerikanen die weer iets meer naar onze producten gaan vragen.

In die landen of economische blokken waar de ondernemingen hun productieprocessen verbeteren om nog efficiënter te kunnen produceren zal de inflatie laag zijn. Deze ondernemingen kunnen internationaal hun producten beter kwijt, dat betekent meer vraag naar hun producten en dus ook naar hun munt, waardoor de koers van die munt stijgt.

In landen waar de lonen harder stijgen dan de arbeidsproductiviteit, worden de producten duurder. Daar gaat de inflatie dan harder dan in andere landen. De concurrentiepositie van de bedrijven in die landen verslechtert en dat leidt tot minder export, minder vraag naar de munt van die landen en een dalende koers voor die landen.

Een koersdaling ervoor zorgt dat de producten van die landen, die te duur waren in het buitenland, door de koersdaling weer wat goedkoper worden, zodat de export weer wat toeneemt.

Een koersstijging is dus niet per definitie goed voor de economie van een land net zomin als een koersdaling per definitie slecht is. Uit de praktijk blijkt wel dat het voor de economie van een land goed is als de koers stabiel is en niet steeds hevig schommelt. Koersschommelingen zorgen voor onzekerheid en maken bedrijven bang om contracten te sluiten omdat ze niet weten wat de koers zal gaan doen.

Het is ook niet goed voor de economie van een land als de koers voortdurend daalt. Buitenlandse consumenten en producenten verliezen dan het vertrouwen in die munt en willen die munt niet meer. Dat betekent dat het aanbod van die munt toeneemt en de vraag daalt zodat de koers nog verder daalt. De munt kan dan internationaal onbruikbaar worden en dan kan het land vrijwel geen handel meer drijven met het buitenland.

De ontwikkelingen rond de inflatie, de export en import en de wisselkoers hebben vooral betrekking op de langere termijn. Het kost even tijd voor er een nieuw evenwicht ontstaat.

Wisselkoersbewegingen op de korte termijn

Op de korte termijn spelen andere factoren een rol die van invloed zijn op de koers van een munt. Mensen en bedrijven zijn voortdurend bezig hun geld zo goed mogelijk te beleggen. Ze zijn op zoek naar het hoogste rendement, zoveel mogelijk rente of winst. En daarbij kijken ze ook over de grenzen heen.

Als de rente in de VS 6% is en in Nederland maar 4%, is het interessant om spaargeld om te zetten in dollars en op een Amerikaanse bank te zetten. Als dit omzetten op grote schaal gebeurd, betekent dit vraag naar dollars en de koers van de dollar stijgt. Ook het kopen van Amerikaanse aandelen door Europeanen leidt op deze manier tot meer vraag naar de dollar en een hogere koers. Grote pensioenfondsen of levensverzekeringsmaatschappijen hebben vanwege de grote bedragen waar zij mee werken invloed op de koers.

Renteverschillen tussen landen hebben dus invloed op de geldstromen tussen landen. Het land met de hoogste rente trekt beleggers aan en ziet de vraag naar zijn munt toenemen en daarmee de koers stijgen. Al deze transacties komen op de kapitaalrekening van de betalingsbalans terecht.

De laatste tientallen jaren is het effect van deze kapitaaltransacties op de koers erg groot geworden. De koers van een munt is dan meer het resultaat van kapitaalstromen die over de gehele wereld gaan dan van de goederenstromen. Deze kapitaalstromen reageren snel op veranderende situaties waardoor de koersen op de korte termijn flink kunnen schommelen.

Speculanten, mensen die proberen geld te verdienen door te gokken op toekomstige gebeurtenissen, weten hoe dit werkt. Als zij dus vermoeden dat de rente in Amerika wel eens zou kunnen gaan stijgen dan kopen zij vast dollars omdat die meer waard worden als de rente echt stijgt. Zo zal de stijging van de koers al plaatsvinden voordat de rente echt stijgt. Als die rente dan eenmaal stijgt dan zal de stijging van de koers niet meer zo groot zijn omdat de speculanten dan hun meer waard geworden dollars weer verkopen.

Samengevat kan gezegd worden dat de inflatie en de rente twee hele belangrijke factoren zijn die invloed hebben op internationale financiële transacties en daarmee de koers van een valuta. De inflatie heeft vooral invloed op de goederen en diensten en dus op de lopende rekening van de betalingsbalans en de rente vooral op de kapitaalstromen die op zoek zijn naar hoog rendement en op de kapitaalbalans genoteerd staan, dus: de kapitaalstromen hebben vooral invloed op de korte termijn en de goederen- en dienstentransacties vooral op langere termijn.

Overheidsingrijpen

Een overheid kan in een markt ingrijpen als de uitkomst van de markt strijdig is met het "algemeen belang". Ook op de valutamarkt komt overheidsingrijpen voor.

Als de politieke meerderheid in een land vindt dat de koers van zijn munt te laag is voor de eigen economie, kan ze besluiten hier iets aan te doen. De centrale bank van dat land kan met de voorraad buitenlandse valuta die ze beheert de eigen munt gaan opkopen. Zo komt er meer vraag naar de eigen munt en stijgt de koers.

De centrale bank kan ook proberen de vraag naar de eigen munt te vergroten met het rente-instrument. De centrale bank kan de rente verhogen die de gewone banken moeten betalen voor een lening bij de centrale bank. Deze gewone banken rekenen hun klanten ook weer een hogere rente en geven ook een hogere rente voor spaargeld. Deze hogere rente lokt buitenlandse beleggers naar dit land, die eerst hun eigen munt omwisselen voor de munt van dit land. Zo ontstaat er meer vraag naar de munt van dit land en stijgt de koers.

De Nederlandse betalingsbalans 2011, 2012 en 2013

Alle bedragen in miljoenen euro's

Bron: DNB, 1 februari 2015 (uittreksel volgens de nieuwe berekeningswijze).
De Nederlandse economie is een erg open economie. Er vinden veel transacties plaats tussen Nederland en het buitenland. Er zijn een aantal voordelen voor de burgers van een land met een open economie. Een belangrijk voordeel is dat de burger uit een veel grotere verscheidenheid aan goederen en diensten kan kiezen. Daarnaast zijn deze goederen en diensten vaak goedkoper. Daarnaast hebben consumenten de mogelijkheid hun spaargeld buiten het eigen land te investeren. Zij beschikken dus over meer investeringsmogelijkheden.

Dat de economie van Nederland zo open is blijkt uit de exportquote: de exportwaarde van goederen en diensten in procenten van het BBP.

In 2010 was de exportquote: 360.150 ÷ 586.789 x 100% = 61,4%.

In 2011 was de exportquote: 395.205 ÷ 599.047 x 100% = 66%.

In 2012 was de exportquote: 418.513 ÷ 599.338 x 100% = 69,8%.

# data[].attributes.attachment_link.description
De betalingsbalans is het overzicht van betalingen tussen ingezetenen van een land en alle andere landen over een bepaalde periode. Het is geen echte balans waar bezittingen en schulden op staan, maar het is een overzicht van ontvangsten en uitgaven.

# data[].attributes.attachment_link.title
Opgave 6 - Staat van Middelen en Bestedingen

# data[].attributes.attachment_link.description
Over 2014 zijn de volgende gegevens (in miljarden euro's) bekend: Overige gegevens: Kostprijsverhogende belastingen minus subsidies 36,95 Toename van de voorraden bij de bedrijven 3,50 Saldo ontvangen

# data[].attributes.attachment_link.description
Vraag 1 De Nederlandse markt van product PKN kan met de volgende collectieve vraag- en aanbodfuncties worden beschreven: Qv = -15P + 600 Qa = 12 P - 60 Waarbij: Q in mln. stuks P in

# data[].attributes.headline
Vraag en aanbodlijn tekenen en berekenen surplussen

# data[].attributes.subject
Vraag en aanbodlijn tekenen en berekenen surplussen

# data[].attributes.attachment_link.description
Vraag 1 De wereldmarkt voor cacao kan worden beschreven als met markt van volkomen concurrentie. Onderstaand model beschrijft deze markt voor jaar 1: Qv = -15P + 900 Qa = 20P - 200 Waarbij: P is prijs van 1 kilo cacao

# data[].attributes.attachment_link.title
Top 10 Examentips Economie VWO 2018 | ExamenOverzicht

# data[].attributes.attachment_link.description
Zoek je examentips Economie VWO 2018? Hier vind je handige tips & tricks die voorkomen dat je veelvoorkomende fouten maakt op het eindexamen.

# data[].attributes.body
Een compleet keynesiaans model...met overheid en buitenland.

# data[].attributes.attachment_link.description
Introductie van het buitenland Wanneer we een model van een open economie bekijken komen er minimaal een export- en een importvergelijking bij in het model. Bovendien zorgt de import ervoor dat de multiplier wordt afgezwakt.

# data[].attributes.body
externe effecten...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dat meldt Natuur & Milieu dat milieuadviesbureau CE Delft onderzoek heeft laten doen.

Wanneer de kosten wel zouden worden doorberekend, wordt rundvlees 40 procent duurder, kippenvlees 26 procent en varkensvlees stijgt dan zelfs 53 procent in prijs, aldus de organisatie.

CE Delft becijfert dat de maatschappelijke schade door vleesconsumptie van Nederlanders jaarlijks neerkomt op zo'n 4,5 miljard euro.

Wereldwijd bestaat al de hamburgerindex, ook wel Big Mac Index genoemd. Die dient als graadmeter voor de koopkracht omdat hamburgers in elk land op dezelfde manier worden geproduceerd.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Vlees zou tot 53 procent duurder moeten zijn'

# data[].attributes.attachment_link.description
Dat meldt Natuur & Milieu dat milieuadviesbureau CE Delft onderzoek heeft laten doen. Wanneer de kosten wel zouden worden doorberekend, wordt rundvlees 40 procent duurder, kippenvlees 26 procent en varkensvlees stijgt dan zelfs 53 procent in prijs, aldus de organisatie. CE Delft becijfert dat de maatschappelijke schade door vleesconsumptie van Nederlanders jaarlijks neerkomt op zo'n 4,5 miljard euro.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een marktuitkomst is Pareto-optimaal wanneer niemand zijn positie kan verbeteren zonder dat dit ten koste gaat van de ander. Of: Pareto-optimaal wil zeggen dat de som van consumenten- en producentensuplus maximaal is. Een perfect werkende markt (volkomen concurrentie) levert een evenwichtssituatie op waarbij de som van producenten- en consumentensurplus maximaal is.

# data[].attributes.headline
De antwoorden bij het volgende deel van deze padlet

# data[].attributes.subject
De antwoorden bij het volgende deel van deze padlet

# data[].attributes.body
Goede stof om te oefenen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Onderstaand artikel is op woensdag 23 mei 2017 gepubliceerd door De Volkskrant naar aanleiding van mogelijke vijandige overnames van AkzoNobel en Unilever door buitenlandse bedrijven. De schrijvers vragen zich af of de overheid niet zou moeten ingrijpen.

Toets overnames op maatschappelijke effecten

Wanneer een vijandige overname leidt tot milieuschade, verlies van banen of prijsverhogingen, draait de gemeenschap daarvoor op, niet de aandeelhouders. Een maatschappelijke toets door bijvoorbeeld de Ondernemingskamer is dan ook noodzakelijk.

Door: Adrian de Groot Ruiz en Dirk Schoenmaker, 24 mei 2017, 02:00.

De 'barbaren' staan aan de poorten: onze kroonjuwelen, waaronder de mondiale duurzaamheidskoplopers Unilever en AkzoNobel, dreigen door buitenlandse multinationals opgekocht te worden.

Het kabinet onder leiding van Henk Kamp heeft een antwoord gevonden: verplichte bedenktijd bij vijandelijke overnames. Dit kan nuttig zijn waar het een zorgvuldige besluitvorming bevordert. Het lost de kern van het probleem echter niet op: een overname kan aantrekkelijk zijn voor een groep aandeelhouders, maar schadelijk voor de maatschappij. Wat dus ook nodig is, is een maatschappelijke toets bij overnames.

Een verplichte bedenktijd beschermt niet tegen een geduldige koper, inhalige aandeelhouders van de prooi of bestuurders die zelf gewillig hun onderneming verkopen, bijvoorbeeld in het vooruitzicht van een flinke bonus.

Mega-overnames kunnen grote maatschappelijke kosten veroorzaken, door onder meer prijsverhogingen, banenverlies en minder duurzame productie. Het probleem is dat bovenstaande schade omdat niet door de aandeelhouders worden gedragen, die nu het laatste woord hebben, maar door de maatschappij.

De markt is ervoor om welvaart te brengen, en moet gecorrigeerd worden als het daarin faalt. In een goed werkende economie is er dus geen plaats voor overnames die de maatschappij juist grote schade berokkenen. Dit principe erkennen we reeds in het mededingingsrecht dat consumenten beschermt en dient te gelden voor alle stakeholders, inclusief werknemers en onze kinderen die de gevolgen van klimaatverandering ondervinden.

De oplossing voor dit probleem is het invoeren van een maatschappelijke toets via het ondernemingsrecht: overnames dienen alleen plaats te vinden als zij de maatschappij geen schade berokkenen. Vroeger was dat lastig, maar tegenwoordig kan dit door middel van een Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse (MKBA). Hierbij worden de effecten van een overname voor alle betrokkenen uitgerekend en in euro's uitgedrukt, en met stakeholders getoetst, waardoor de voor en nadelen zo objectief mogelijk tegen elkaar afgewogen kunnen worden. De toetsing kan plaatsvinden door de Ondernemingskamer of een apart overname commissie, een maatschappelijke variant van het Britse take-over panel.

Voor de casus AkzoNobel-PPG hebben we een allereerste schatting gemaakt van de maatschappelijke effecten van de overname voor aandeelhouders, werknemers, consumenten en het klimaat. De effecten voor aandeelhouders zijn erg onzeker, maar netto pakken grote overnames niet goed uit voor hen. Werknemers en consumenten kunnen er sterk op achteruitgaan: overnames leiden gemiddeld tot banenverlies en prijsstijgingen.

Het milieu ondervindt potentieel ook grote schade. AkzoNobel heeft nu nog speciale aandacht voor duurzaamheid. Als haar prestaties terugvallen naar het niveau van PPG, kunnen de maatschappelijke kosten van CO2-uitstoot - waaronder overstromingen, voedselschaarste en ziektes door klimaatverandering - oplopen tot 7 miljard euro. De som van deze vier effecten ligt tussen de 30 en 5 miljard euro en is naar verwachting negatief op 6 miljard euro.

Het totale effect kan veel groter zijn, want we hebben vele zaken, zoals vervuiling, grondstofgebruik en de netto fiscale gevolgen, nog niet eens meegenomen.

Als het nu spannend wordt voor AkzoNobel, zal een maatschappelijke toets via het ondernemingsrecht wellicht nog te laat komen. Wel hebben investeerders en bestuurders nu al de maatschappelijke verantwoordelijkheid uit eigen beweging de maatschappelijke kosten en baten te betrekken in hun besluiten.

In het bijzonder zouden de bestuurders van AkzoNobel niet dienen in te stemmen met een mogelijke overname, als de maatschappelijke kosten daarvan groot of onbekend zijn. En de Ondernemingskamer kan mogelijk zelfs nu al stimuleren dat een MKBA deel wordt van de conversatie.

Als maatschappij moeten we zeker geen netto miljardenverliezen meer accepteren enkel ten bate van een aantal financiële partijen. Het is hoogste tijd dat de samenleving het laatste woord neemt en overnames verplicht worden getoetst op hun maatschappelijke kosten.
Adrian de Groot Ruiz is executive director van True Price. Dirk Schoenmaker is hoogleraar Finance aan de Rotterdam School of Management.

# data[].attributes.attachment_link.description
Onderstaand artikel is op woensdag 23 mei 2017 gepubliceerd door De Volkskrant naar aanleiding van mogelijke vijandige overnames van AkzoNobel en Unilever door buitenlandse bedrijven. De schrijvers vragen zich af of de overheid niet zou moeten ingrijpen. Wanneer een vijandige overname leidt tot milieuschade, verlies van banen of prijsverhogingen, draait de gemeenschap daarvoor op, niet de aandeelhouders.

# data[].attributes.body
De overige domeinen van je examenprogramma, in het hiernavolgende deel van deze padlet staat het domein Markt.

# data[].attributes.body
Op de site kun je de bundel bestellen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De inhoud van www.economielokaal.nl is speciaal aangepast voor de vwo-leerlingen in klas 4, 5 en 6. Het belangrijkste deel van de examenstof is opgenomen. Ook de oefenopgaven, examentraining, powerpoints en ander lesmateriaal zijn aangepast aan de vwo-exameneisen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Economielokaal voor vwo! De inhoud van www.economielokaal.nl is speciaal aangepast voor de vwo-leerlingen in klas 4, 5 en 6. Het belangrijkste deel van de examenstof is opgenomen. Ook de oefenopgaven, examentraining, powerpoints en ander lesmateriaal zijn aangepast aan de vwo-exameneisen. HAVO MAVO

# data[].attributes.attachment_link.description
https://www.youtube.com/watch?v=nw9f_gxuGD0 Wanneer er door wat voor reden dan ook, een andere prijs ontstaat dan het marktevenwicht, werkt een markt niet meer 'perfect', zoals bij een echt pure vorm van volkomen concurrentie wel het geval is (dit komt in de praktijk eigenlijk bijna niet voor). Als een markt niet 'perfect' werkt, spreken we van een welvaartsverlies.

# data[].attributes.attachment_link.title
You searched for maximale winst - Economielokaal

# data[].attributes.attachment_link.description
Een monopolist kan zelf zijn prijs bepalen. Hoeveel producten hij dan verkoopt is afhankelijk van de betalingsbereidheid van zijn klanten. De producent kan dus een prijs en productie-omvang kiezen die hij wil, afhankelijk van zijn doelstelling: Break-even-punt: de productie-omvang waarbij de producent geen winst en geen verlies maakt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dit meldt het minister van Economische Zaken maandag. Het is voor het eerst dat een windpark van dergelijke omvang tegen zulke lage kosten gebouwd kan worden.

Het gaat om twee kavels van het geplande windpark Hollandse Kust voor de kust van Zuid-Holland. In elke kavel komt voor 350 megawatt aan windmolens. Eenmaal gebouwd gaan de windturbines net zoveel stroom produceren als een half miljoen huishoudens jaarlijks verbruiken.

De opdracht zal worden uitgevoerd door Chinook, een vennootschap die weer onder Vattenfalls dochterbedrijf Nuon valt. Andere gegadigden bij de tender waren Innogy, het Noorse Statoil en een consortium van onder meer Oord en Eneco.

Ambitie

Magnus Hall, de ceo van het moederbedrijf van Nuon, is zeer in zijn nopjes met de opdracht: ''We hebben eerder aangekondigd dat we van plan zijn om tussen 2017 en 2018 meer dan 1,5 miljard euro te investeren in duurzame projecten in Noordwest-Europa'', zegt Hall.

''Nederland is een belangrijke markt voor ons en dit zal ons tweede offshore windpark zijn in Nederland. Het is een grote eer voor ons om met dit project bij te dragen aan de Nederlandse energietransitie'', voegt de ceo van Vattenfall daar aan toe.

Minister Wiebes van Economische Zaken schrijft aan de Kamer dat hij ''met genoegen constateert dat er sprake was van uitstekende aanvragen.''

Honderden windmolens

De tender maakt deel uit van een groter plan om flink meer windmolens op zee te bouwen. Nederland heeft al vier offshore windparken, maar de komende jaren moet er voor 3.450 megawatt aan capaciteit bijkomen. Opgeteld bij de huidige windparken komt de capaciteit van Nederlandse wind op zee dan uit op 4.500 megawatt.

Dit betekent dat er honderden windmolens zullen worden gebouwd in de Noordzee. De plannen zijn onderdeel van de doelstelling om in 2023 ongeveer 16 procent van al de verbruikte energie uit groene bronnen te halen.

Kostendaling

Drie jaar geleden dacht de overheid nog 18 miljard euro nodig te hebben om deze plannen te realiseren, maar sindsdien zijn de kosten van wind op zee flink gedaald. Volgens marktvolgers is de kostendaling ook te danken aan het Nederlandse tendermodel.

In dit model zorgt de overheid ervoor dat de windparkontwikkelaars zo weinig mogelijk risico lopen. Zo laat de overheid allerlei locatieonderzoeken doen die ontwikkelaars normaliter zelf doen.

Ook hoeven de ontwikkelaars niet zelf de aansluiting van het windpark te regelen, maar wordt dit centraal gedaan door hoogspanningsnetbeheer TenneT. Met een lager risico kunnen de ontwikkelaars inschrijven met een lagere kostprijs en is er uiteindelijk minder subsidie nodig.

# data[].attributes.attachment_link.title
Vattenfall en Nuon mogen subsidieloos windpark in zee bouwen

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit meldt het minister van Economische Zaken maandag. Het is voor het eerst dat een windpark van dergelijke omvang tegen zulke lage kosten gebouwd kan worden. Het gaat om twee kavels van het geplande windpark Hollandse Kust voor de kust van Zuid-Holland. In elke kavel komt voor 350 megawatt aan windmolens.

# data[].attributes.body
Markten

# data[].attributes.body
Rechts naast de beschrijving van het begrip vind je verdere uitleg en eventuele opgaven die aansluiten bij het betreffende begrip.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kernbegrippen In deze begrippenlijst staan de belangrijkste begrippen. Wanneer een begrip niet in de lijst staat, kun je ook de zoekfunctie van de website gebruiken. Leer de begrippen, maar zorg vooral dat je de begrippen kunt toepassen. Vandaar dat de begrippen steeds verwijzen naar uitlegpagina's.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cryptovaluta en de belastingaangifte hebben zowel een positieve, als een negatieve kant. Het goede nieuws is dat je dit jaar waarschijnlijk geen of niet zoveel belasting over je vermogen aan de digitale munten hoeft te betalen. Het slechte nieuws? Die rekening komt volgend jaar alsnog.

De belastingen voor het vermogen aan digitale munten vallen overigens wel mee. Zo betaal je geen btw over je aankoop van cryptomunten, zoals bijvoorbeeld wel het geval is bij de aankoop van een auto.

Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft eerder bepaald dat cryptovaluta dienen als een transactiemiddel en dat er daarom geen btw over geheven wordt.

Ook tellen de inkomsten uit bijvoorbeeld bitcoins waarschijnlijk niet mee voor box 1 met inkomen uit werk en woning. Handel je echter 'enorm veel' in cryptomunten en kun je het eigenlijk zien als beroep, dan kunnen die inkomsten mogelijk wel in box 1 vallen.

Ben je echter particulier en niet beroepsmatig aan het handelen geweest, dan hoef je jouw cryptovermogen alleen op te geven bij 'overige bezittingen' in box 3 voor het bepalen van het vermogen.

Vermogensbelasting

Is je totale vermogen minus je schulden hoger dan het heffingsvrij vermogen (25.000 euro), dan moet je vermogensbelasting betalen over dat vermogen. Beleggingen in cryptomunten horen bij dat vermogen.

Maar de koers van de cryptomunten fluctueert constant. Hoe bepaal je nou wat jouw vermogen aan bitcoins of altcoins is voor de Belastingdienst?

Veel andere beleggingen fluctueren ook in waarde, dus heeft de Belastingdienst iets bedacht om het simpel te houden. Voor de aangifte moet je het vermogen nemen op 1 januari van het jaar waarover je aangifte doet. Voor de komende aangifte is deze zogeheten peildatum dus 1 januari 2017.

Positief

Voor eigenaren van cryptomunten valt het dit keer positief uit. Op 1 januari van vorig jaar waren de cryptomunten nog lang niet zoveel waard als nu.

Stel, je had begin vorig jaar 10 bitcoins, dan waren die op dat moment per stuk ongeveer 900 euro waard en in totaal dus zo'n 9.000 euro.

Als je dan bijvoorbeeld ook 3.000 euro spaargeld had en een studieschuld van 10.000 euro, dan kwam je totale vermogen uit op 2.000 euro. Dat is ruim onder de grens van 25.000 euro en dan hoef je geen vermogensbelasting te betalen.

De echte belastingrekening voor de forse waardestijging in 2017 komt voor veel mensen pas volgend jaar. Op de peildatum van 1 januari 2018 voor volgend jaar was één bitcoin maar liefst 11.000 euro waard. In het voorbeeld is de waarde van het mandje met 10 bitcoin dus gestegen naar 110.000 euro.

Hoger vermogen

Rekenen we nogmaals met een studieschuld van 10.000 euro en spaargeld ter waarde van 3.000 euro, dan komt het totale vermogen uit op 103.000 euro. Volgend jaar heb je als alleenstaande een heffingsvrij vermogen van 30.000 euro, waardoor het belastbare vermogen 73.000 euro is.

De Belastingdienst gaat ervan uit dat je 1.523 euro aan voordeel behaalt over dit vermogen en daar betaal je weer 30 procent belasting over. Uiteindelijk moet je dus 457 euro aan vermogensbelasting overmaken.

Hoe hoger het vermogen, hoe meer je relatief betaalt omdat de fiscus verwacht dat je meer rendement kan behalen.

Nou zijn veel cryptomunten vorig jaar in waarde gestegen, maar zijn ze dit jaar juist in waarde gedaald.

Koersdaling

Wat als koers van de bitcoin komend jaar nog veel verder daalt, moet je dan nog steeds die vermogensbelasting betalen?

De Belastingdienst is hier duidelijk in, vertelt belastingexpert Joost de Leeuw van Duijn's Tax Solutions. Ongeacht wat je doet met jouw cryptovermogen of wat er gebeurt van de koers van cryptomunten, kijkt de fiscus naar de waarde op 1 januari 2018.

"In theorie is het dus mogelijk dat de koers van bitcoin zo ver zakt dat je meer aan belasting betaalt dan de waarde van je bitcoin", zegt De Leeuw. Maar dit risico hebben beleggers in bijvoorbeeld aandelen of vastgoed in theorie ook.

Ook als de bitcoin gestolen worden, zoals beleggers regelmatig overkomt, moet de vermogensbelasting betaald worden. De Leeuw maakt een vergelijking met een vakantiehuisje. Als die afbrandt zonder dat je een verzekering hebt, gaat de fiscus daar geen rekening mee houden.

Handelshistorie

Voor volgend jaar verwacht Van Leeuw dat enkele tienduizenden Nederlanders opvallend hogere bedragen moeten opgeven voor de vermogensbelasting. Hij adviseert mensen die een aardig vermogen hebben verdiend, vooral hun handelshistorie op een rijtje te zetten zodat een eventuele inspecteur van de Belastingdienst deze makkelijk kan inzien.

Voor de fiscus is het namelijk opvallend als iemand van niks, naar een paar ton aan vermogen gaat.

Stel dat je in 2013 een paar bitcoins hebt gekocht en weinig hebt gehandeld, dan is er niet veel aan de hand. "Maar als je met daghandel van 10 euro, 1 miljoen euro hebt gemaakt, dan moet je dat kunnen uitleggen. Je moet wel kunnen laten zien dat je het wit verdiend hebt."
Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

# data[].attributes.attachment_link.title
Bitcoins en de belasting: De rekening komt later pas

# data[].attributes.attachment_link.description
Cryptovaluta en de belastingaangifte hebben zowel een positieve, als een negatieve kant. Het goede nieuws is dat je dit jaar waarschijnlijk geen of niet zoveel belasting over je vermogen aan de digitale munten hoeft te betalen. Het slechte nieuws? Die rekening komt volgend jaar alsnog.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stel dat de overheid alle inkomen met 20% belast.

De overheid wil de conjunctuur stimuleren.
Bijvoorbeeld met een extra overheidsbesteding van € 8 mld. Maar het zou ook kunnen met een algemene belastingverlaging.
Daardoor stijgt de effectieve vraag, de productie en dus het nationaal inkomen met € 10 mld.

Omdat dit extra inkomen ook met 20% wordt belast, verdient de overheid (20% van 10 mld) € 2 mld terug.
Dit noemen we het inverdieneffect.

In de afbeelding wordt het inverdieneffect aangegeven met de rode pijl.
Uiteindelijk neemt de overheidsschuld niet met € 8 mld. toe, maar met € 6 mld.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wanneer de overheid de economie wil stimuleren, zal een deel van de extra uitgaven via extra belastinginkomsten wordt terugverdiend. Dit noemen we het inverdieneffect. Voorbeeld inverdieneffect Stel dat de overheid alle inkomen met 20% belast. De overheid wil de conjunctuur stimuleren. Bijvoorbeeld

# data[].attributes.headline
Nog meer opgaven van het onderdeel arbeidsmarkt 

# data[].attributes.subject
Nog meer opgaven van het onderdeel arbeidsmarkt 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De inhoud van www.economielokaal.nl is speciaal aangepast voor de vwo-leerlingen in klas 4, 5 en 6. Het belangrijkste deel van de examenstof is opgenomen. Ook de oefenopgaven, examentraining, powerpoints en ander lesmateriaal zijn aangepast aan de vwo-exameneisen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Economielokaal voor vwo! De inhoud van www.economielokaal.nl is speciaal aangepast voor de vwo-leerlingen in klas 4, 5 en 6. Het belangrijkste deel van de examenstof is opgenomen. Ook de oefenopgaven, examentraining, powerpoints en ander lesmateriaal zijn aangepast aan de vwo-exameneisen. HAVO MAVO

# data[].attributes.headline
De Wig; het verschil tussen nettoloon en de totale loonkosten voor de werkgever

# data[].attributes.subject
De Wig; het verschil tussen nettoloon en de totale loonkosten voor de werkgever

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In de loononderhandeling wordt een brutoloon afgesproken.
Werkgevers hebben echter te maken met loonkosten die hoger zijn. Werknemers krijgen een nettoloon dat lager ligt. Het verschil wordt veroorzaakt door de wig.

De wig ontstaat doordat de overheid over het brutoloon sociale premies en loonbelasting in rekening brengt.

Brutoloon

Het brutoloon is het officiële loon dat afgesproken wordt in een arbeidscontract (of een CAO).

Loonkosten

Bovenop het brutoloon betaalt de werkgever ook een deel van de sociale premies.
Die premies komen dus nog als extra kosten bovenop het brutoloon. Samen vormt dat de totale loonkosten voor de werkgever.

Nettoloon

De werknemer krijgt minder op zijn rekening dan het afgesproken brutoloon.
De overheid houdt sociale premies en loonbelasting in. Na het betalen van die bedragen houdt de werknemer zijn nettoloon over.

# data[].attributes.attachment_link.description
In de loononderhandeling wordt een brutoloon afgesproken. Werkgevers hebben echter te maken met loonkosten die hoger zijn. Werknemers krijgen een nettoloon dat lager ligt. Het verschil wordt veroorzaakt door de wig. De wig ontstaat doordat de overheid over het brutoloon sociale premies en loonbelasting in rekening brengt.

# data[].attributes.headline
Examenopgaven per domein ...om mee te starten

# data[].attributes.subject
Examenopgaven per domein ...om mee te starten

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nadat je de basis redelijk beheerst is het van belang om te trainen met examens.
Daarbij moet je proberen steeds minder te bladeren en kritisch te zijn op je eigen formuleringen. Oefen in het opschrijven van complete antwoorden en redeneringen en niet alleen in steekwoorden!
Bekijk ook eens goed de pagina ' vragen technisch benaderen '.

Bij de examentraining kun je gebruik maken van om je op weg te helpen.
Uiteraard zijn de opgaven voorzien van de originele correctievoorschriften: bedenk echter dat die een antwoord op hoofdlijnen geven bedoeld voor docenten.

Op deze pagina zijn enkele havo-examenopgaven opgenomen om 'rustig te beginnen'.
Ophavo.economielokaal.nl kun je nog meer examenopgaven van dit niveau vinden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Nadat je de basis redelijk beheerst is het van belang om te trainen met examens. Daarbij moet je proberen steeds minder te bladeren en kritisch te zijn op je eigen formuleringen. Oefen in het opschrijven van complete antwoorden en redeneringen en niet alleen in steekwoorden! Bekijk

# data[].attributes.headline
De conjuncturele werkloosheid was laag in 2018

# data[].attributes.subject
De conjuncturele werkloosheid was laag in 2018

# data[].attributes.body
Een goed document voor het begrip van conjunctuur- en structuurwerkloosheid.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Werkloosheid die ontstaat door onderbesteding.

Door laagconjunctuur wordt er minder gekocht dan bedrijven maximaal kunnen produceren. Bedrijven beperken in zo'n geval hun productie.

Door de lage bezettingsgraad zitten mensen thuis, die bij meer vraag (en dus meer productie) wél werk zouden hebben.

Door een stijging van de bestedingen kan deze vorm van werkloosheid worden bestreden.
Volgens Keyens zou de overheid in dat geval kunnen overwegen om:

1. zélf meer te gaan besteden,

2. en/of de belastingen te verlagen, zodat gezinnen meer gaan besteden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Er zijn verschillende soorten werkloosheid. Afhankelijk van de oorzaak van de werkloosheid moet gekozen worden voor de juiste maatregel om deze werkloosheid op te lossen. Maar helaas is de praktijk lastiger dan je wellicht uit de theorie zou opmaken. Indien de werkloosheid veroorzaakt wordt door te lage bestedingen, spreken we van conjuncturele werkloosheid.

# data[].attributes.body
Aanbod en vraag ...loonhoogte

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Onderstaand schema geeft aan hoe de verschillende begrippen die betrekking hebben op de arbeidsmarkt zich onderling verhouden:

Beroepsgeschikte bevolking:
Tot de beroepsgeschikte bevolking hoort iedereen in de leeftijdscategorie 15 tot 75* jaar.

* aangepaste definitie CBS 2016.

Beroepsbevolking:
Iedereen van de beroepsgeschikte bevolking die betaald werk hebben (werkzame beroepsbevolking), of die geen betaald werk hebben, maar recent naar betaald werk hebben gezocht en daarvoor direct beschikbaar zijn (werkloze beroepsbevolking)

Niet-actieven:
Mensen die niet kunnen of willen werken, of daar niet direct beschikbaar voor zijn.
Bijvoorbeeld:

arbeidsongeschikten,

huisvrouwen,

studenten en leerlingen (vanaf 15 jaar),

mensen die met vervroegd pensioen zijn gegaan.

Een belangrijk deel van deze mensen kunnen we rekenen tot de (stille) arbeidsreserve. In tijden van een krappe arbeidsmarkt, wanneer er dus weinig werkloosheid is en het moeilijk is voor bedrijven om geschikt personeel te vinden, kunnen mensen uit deze groep de krapte oplossen.

Werkzame deel van de beroepsbevolking:
Het deel van de beroepsbevolking dat werkt is onder te verdelen in twee delen:

1. mensen die werken in loondienst (afhankelijke deel van de beroepsbevolking)

2. mensen die werken als zelfstandig ondernemer.

Werkloze deel van de beroepsbevolking:
Officieel werkloos is iemand pas wanneer hij behoort tot de beroepsbevolking, direct beschikbaar is en actief op zoek is naar werk (en ingeschreven als werkzoekend).

# data[].attributes.attachment_link.description
Het aanbod van arbeid in een land wordt bepaald door de omvang van de beroepsbevolking. De beroepsbevolking omvat alle personen in de leeftijd van 15 tot 75 die: betaald werk hebben (werkzame beroepsbevolking), of die geen betaald werk hebben, maar recent naar betaald werk hebben gezocht en daarvoor direct beschikbaar zijn (werkloze beroepsbevolking).