# data[].attributes.body
Vierde kind van Engel en Sytske Douwes Dekker

# data[].attributes.body
In het boek Max Havelaar verwerkte Eduard Douwes Dekker zijn ervaringen als bestuurlijk ambtenaar in Nederlands-Indië. Hij bekritiseerde in dit boek de bestuurlijke misstanden waar de gewone bevolking onder leed. De Nederlandse staat maakte in zijn ogen van de lokale machtsstructuur gebruik om koloniaal te kunnen overheersen. Plaatselijke hoofden kregen de functie regent en ontvingen daarvoor een beloning. Corruptie en uitbuiting van de gewone bevolking werden daardoor in stand gehouden. Het Nederlandse bestuur ondernam niets om dit te voorkomen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Eduard Douwes Dekker schreef in 1859 in Brussel zijn roman Max Havelaar onder het pseudoniem Multatuli, wat ik heb veel gedragen betekent in het Latijn. In het boek verwerkte Eduard Douwes Dekker zijn ervaringen als bestuurlijk ambtenaar in Nederlands-Indië. Hij bekritiseerde in dit boek de bestuurlijke misstanden waar de gewone bevolking onder leed. De Nederlandse staat maakte in zijn ogen van de lokale machtsstructuur gebruik om koloniaal te kunnen overheersen. Plaatselijke hoofden kregen de functie regent en ontvingen daarvoor een beloning. Corruptie en uitbuiting van de gewone bevolking werden daardoor in stand gehouden. Het Nederlandse bestuur ondernam niets om dit te voorkomen.

Auteursrechten

In mei 1860 verscheen het boek Max Havelaar bij uitgeverij De Ruyter te Amsterdam. Jacob van Lennep, een schrijver die door Eduard Douwes Dekker benaderd was voor de uitgave, had alle Nederlands-Indische plaatsnamen onherkenbaar gemaakt, en tal van andere ingrepen toegepast. De auteursrechten stonden op naam van Van Lennep. Een goedkope uitgave voor een breed publiek, wat Eduard Douwes Dekker meer aansprak, zat er niet in. Een rechtszaak om de auteursrechten terug te krijgen verloor Dekker. Pas in 1874 kon hij in de vierde druk (1875) veranderingen aanbrengen nadat het auteursrecht door uitgever G.L. Funke was gekocht.

Het boek werd een groot succes. Max Havelaar maakte een diepe indruk op lezers en werd bewonderd als literair meesterwerk. Voor zijn verdere publicaties bleef Eduard Douwes Dekker het pseudoniem Multatuli gebruiken. In zijn werken bekritiseerde hij de Nederlandse maatschappij van de negentiende eeuw. Zijn werk zou met de tijd een grote invloed hebben op de Nederlandse koloniale politiek en de arbeiders- en emancipatiebewegingen.

Het leven van Multatuli

Eduard Douwes Dekker werd in 1820 geboren in Amsterdam. Zijn vader was kapitein. Op zijn achttiende (1838) voer hij mee op het schip van zijn vader naar Batavia, waar zijn carrière als bestuurlijk ambtenaar begon. Naast zijn baan schreef hij. Enkele werken uit die tijd zijn: de Losse bladen 'Uit het dagboek van een oudeman' (1841) en het toneelstuk 'De Eerloze', later in 1864 uitgegeven als 'De bruid daarboven'.

Als ambtenaar kwam Eduard Douwes Dekker meerdere malen in conflict met zijn meerderen. Zo was er twee maal sprake van kastekort waar hij de schuld van kreeg. Daarnaast was er de situatie in het district Lebak op Java waar Dekker benoemd was tot assistent-resident. Deze benoeming volgde na een lange verlofperiode in Nederland (1852-1855) waarvan Dekker en zijn vrouw financieel berooid terugkwamen. De toekomst leek na de benoeming weer rooskleurig. Maar al gauw kreeg hij te maken met het ernstige machtsmisbruik van de regent. Dekker kon het niet aanzien dat de bevolking meedogenloos werd beroofd en leeggezogen en diende een aanklacht in tegen de regent en zijn handlangers.

Zijn aanklacht werd afgewezen door het Nederlands-Indische bestuur. Dekker weigerde vervolgens een overplaatsing naar een ander district en nam ontslag. Na zijn vertrek werden de klachten onderzocht en niet ongegrond bevonden. Het onderzoek vond plaats in 1856 en leidde tot het ontslag van de regent. Eduard Douwes Dekker werd niet betrokken bij het onderzoek en was hiervan niet op de hoogte toen hij Max Havelaar schreef.

Schulden

Het viel Multatuli tegen om buiten de ambtenarij werk te vinden waarop hij in 1857 zonder zijn vrouw en kinderen terugkeerde naar Europa. Eduard Douwes Dekker was in 1846 getrouwd met Tine (Everdine Huberte van Wynbergen) en zij hadden twee kinderen. Na de geboorte van zijn tweede kind vertrok Dekker naar Europa en verbleef daar in verschillende landen. Tine en de kinderen kwamen twee jaar later naar Europa. Zij hadden amper geld en grote schulden. Dekker moest van het schrijven leven. Max Havelaar schreef hij in 1859 in korte tijd in een Brussels hotelletje. Het boek werd een succes en Multatuli's literaire naam was gemaakt. Dekker hoopte daarna nog lang en tevergeefs op eerherstel en een ambtelijke functie.

Hoewel getrouwd leefden Tine en Eduard na het vertrek uit Nederlands-Indië gescheiden. Tine vertrok in 1866 naar Amsterdam en werd gesteund door vrienden en kennissen. Later vond zij werk als gezelschapsdame en opzichteres van een kostschool in Italië. Eduard Douwes Dekker ontmoette Mimi Hamminck Schepel een bewonderaarster van zijn werk. Zij kregen vanaf 1862 een liefdesrelatie en leefden afwisselend in Duitsland en Nederland samen.

Vrijdenker

Tine heeft nog enkele maanden van het jaar 1870 met kinderen bij Eduard en Mimi in Den Haag gewoond. Ze verhuisde daarna naar Venetië en bleef daar tot haar dood. Eduard Douwes Dekker had met zijn kinderen geen band. Na de dood van Tine in 1874 trouwde Dekker met Mimi. Mimi schreef zelf ook en publiceerde onder de naam Heloïze. In 1878 adopteerde zij het jongetje Wouter.

Eduard Douwes Dekker was vrijdenker, atheïst en voorstander van vrouwenemancipatie. Hij had nauwe banden met de vrijdenkersvereniging De Dageraad en publiceerde in hun blad. De voorzitter van De Dageraad, de boekhandelaar en uitgever R.C. d'Ablaing van Giessenburg, gaf Dekkers' Ideën I en II (1862 - 1863) uit. Boekhandelaar en vrijdenker Günst publiceerde de Minnebrieven.

Bekrompen Nederlandse moraal

In zijn werk uitte Eduard Douwes Dekker zich over de situatie van arbeiders en vrouwen, de bekrompen Nederlandse moraal, gebreken in de opvoeding en onderwijs en de politiek. Dekkers taalgebruik was persoonlijk, 'levend Hollands' waardoor hij vernieuwend was in de Nederlandse literatuur.

In 1877 hield hij op met schrijven. Tien jaar later overleed hij op 66-jarige leeftijd in Nieder Ingelheim in Duitsland. Mimi keerde naar Nederland terug en bleef zich tijdens haar verdere leven bezighouden met het samenstellen en uitgeven van Multatuli's werk dat zijn van voor- en nawoorden voorzag. Zo stelde zij de eerste Woutertje Pieterse bloemlezing uit de 'Ideën' samen en verzorgde de uitgave van de Brieven van Multatuli.

Na 1930 herleefde de belangstelling voor Multatuli's werk. In 1945 werd het Multatuli Genootschap opgericht. Dankzij de inzet van de voorzitter van dit genootschap werd in 1949 de Max Havelaar voor het eerst naar het oorspronkelijke handschrift uitgegeven (de 'nulde druk'). In 1950 werd een begin gemaakt met het uitgeven van Multatuli's volledige werk.
In 1987, precies honderd jaar na zijn dood, werd in Amsterdam een standbeeld van Multatuli neergezet.

~ Ymelda van Duin

Boek: Max Havelaar of de koffieveilingen van de Nederlandse Handelmaatschappij

# data[].attributes.attachment_link.title
Multatuli (1820-1887) - Schrijver 'Max Havelaar' | Historiek

# data[].attributes.attachment_link.description
Eduard Douwes Dekker schreef in 1859 in Brussel zijn roman Max Havelaar onder het pseudoniem Multatuli, wat ik heb veel gedragen betekent in het Latijn. In het boek verwerkte Eduard Douwes Dekker zijn ervaringen als bestuurlijk ambtenaar in Nederlands-Indië. Hij bekritiseerde in dit boek de bestuurlijke misstanden waar de gewone bevolking onder leed.

# data[].attributes.body
Douwes Dekker kreeg met zijn chef een conflict over hoe er een einde zou moeten worden gemaakt aan de misstanden. Zijn chef hield vast aan de ambtenaarsregels, maar Douwes Dekker pleitte voor het los laten van die regels. Dekker verloor de strijd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In de negentiende eeuw droegen de meeste vrouwen een keurslijf. Een vrouw die zich in het openbaar vertoonde zonder zo'n korset, werd onfatsoenlijk gevonden. Sociale druk dwong vrouwen dus de natuurlijke vormen van hun lichamen in te snoeren, opdat er maar één voorgeschreven vorm overbleef. Multatuli heeft zijn hele leven gestreden tegen die tirannie van de maatschappelijke dwang. Groepsdruk dwingt immers iedereen in hetzelfde, voorspelbare stramien. Maar hij hield niet van het voorspelbare, hij hield van het onverwachte. Deze strijd tégen opgelegde vormen loopt als een rode draad door zijn leven en zijn literaire werk.

Hij werd in 1820 in Amsterdam geboren, in de Korsjespoortsteeg. In zijn geboortehuis is nu het Multatuli-museum gevestigd. Het is een klein, smal huis; een kind had hier weinig bewegingsruimte. Zijn ouders waren bovendien zeer streng. Deze Amsterdamse jeugd is een inspiratiebron geweest voor De geschiedenis van Woutertje Pieterse (1862-1877). Hij laat hierin zien hoe ongelukkig een kind wordt als alles om hem heen klein, benauwd, streng en bekrompen is.

Waarschijnlijk hoopten zijn ouders dat Eduard later dominee zou worden, maar hij maakte zijn school niet af. Op zijn achttiende voer hij met zijn vader (een kapitein) naar Nederlands-Indië. Aldaar werd hij ambtenaar in dienst van het koninkrijk. In 1846 trad hij in het huwelijk met Everdine van Wijnbergen.

In 1856 werd hij benoemd tot assistent-resident van Lebak, een gebied op West-Java. De bevolking was er daar slecht aan toe: velen trokken weg, anderen hadden honger. Douwes Dekker kreeg met zijn chef, de resident Brest van Kempen, een conflict over de manier waarop er een einde gemaakt zou moeten worden aan die misstanden. Brest van Kempen hield vast aan de ambtelijke regels en voorschriften. Douwes Dekker pleitte juist voor het loslaten van die regels.

Dekker verloor de strijd. Vier jaar later schreef hij over deze nederlaag zijn Max Havelaar. Hij gebruikte het pseudoniem Multatuli, wat betekent: 'ik heb veel geleden'. Het was een vernieuwend boek. In de negentiende eeuw golden er nog strenge literaire voorschriften. Zo moest een roman een verhaal vertellen met een behoorlijk begin, midden en einde. Multatuli hield zich in Max Havelaar niet aan die eis. Hij vond zo'n strenge vorm maar een 'leelyk ryglyf' [=keurslijf]. Multatuli wordt vanwege dit verzet tegen vormdwang vaak in verband gebracht met de romantiek.

Hij bleef na Max Havelaar strijden tegen allerlei verschillende vormen van inperking (lichamelijk, sociaal, literair). In zijn zeven bundels Ideën (1862-1877) gebruikte hij daarbij vooral filosofische argumenten. De mens was volgens hem onderdeel van de natuur. Die natuur geeft ons spontane gevoelens en verlangens. Als al die spontane verlangens meteen in een onnatuurlijk keurslijf worden gedwongen, groeit alles in ons krom of sterft er zelfs iets af. Hij raadde zijn lezers aan daarom eens de volgende test te doen:

Neem 'n nest jonge honden die 't ongeluk hebben welgeschapen te zyn. Spreek deze bezwering uit:
' Natuur, Natuur, Natuur, wat benje dom, Natuur!'
Trek daarna uw hondjes korsetjes aan, liefst wat styf en wat nauw, en let eens goed op of Natuur niet heel spoedig uw tooverspreuk gehoorzaamt, en u wat scheefs geeft, waar ze in haar domheid, vóór uw bezwering, meende te kunnen volstaan met welgeschapenheid.

Een belangrijk strijdpunt is de seksualiteit van de vrouw. Multatuli beweerde in de Ideën dat maatschappelijke druk ervoor zorgt dat meisjes zichzelf van jongs af aan wegcijferen. Ze zijn dus wel gedwongen hun natuurlijke gevoelens te onderdrukken:

Wat maakt ge van onze dochters, o zeden! Ge dwingt haar tot liegen en huichelen. Ze mogen niet weten wat ze weten, niet voelen wat ze voelen, niet begeeren wat ze begeeren, niet wezen wat ze zyn.

Ook de geest van de vrouw was volgens hem gelijk aan die van de man. Hij was in Nederland een van de eerste mannen die er voor pleitte dat meisjes een wetenschappelijke opleiding moeten kunnen doen.

Multatuli is na zijn conflict in Lebak vertrokken uit Nederlands-Indië. Hij zwierf vervolgens door Europa. Na de verschijning van Max Havelaar woonde hij nog enkele jaren in Nederland, maar kon het daar uiteindelijk niet uithouden. Hij woonde de laatste jaren van zijn leven in Duitsland, samen met zijn tweede vrouw Mimi. Uiteindelijk stierf hij in 1887 in Nieder-Ingelheim. Maar zelfs als dode weigerde hij zich te laten opsluiten in het houten korset van de doodskist. Hij was een van de eerste Nederlanders die zich heeft laten cremeren.

# data[].attributes.attachment_link.description
In de negentiende eeuw droegen de meeste vrouwen een keurslijf. Een vrouw die zich in het openbaar vertoonde zonder zo'n korset, werd onfatsoenlijk gevonden. Sociale druk dwong vrouwen dus de natuurlijke vormen van hun lichamen in te snoeren, opdat er maar één voorgeschreven vorm overbleef.

# data[].attributes.body
Getrouwd met Everdine barones van Wijnbergen in 1846 en ze krijgen 2 kinderen. Later waren ze gescheiden en trouwde hij opnieuw , deze keer met Mimi Hamminck Schepel.

# data[].attributes.body
Gezinsleden: zoon Edu, dochter Nonni, vrouw Everdina Huberts van Wijnbergen
Hij is hertrouwd met Mimi Hamminck Schepel nadat zijn eerste vrouw overleed.

# data[].attributes.body
"In 1856 werd hij benoemd tot assistent-resident van Lebak, een gebied op West-Java. De bevolking was er daar slecht aan toe: velen trokken weg, anderen hadden honger. Douwes Dekker kreeg met zijn chef, de resident Brest van Kempen, een conflict over de manier waarop er een einde gemaakt zou moeten worden aan die misstanden. Brest van Kempen hield vast aan de ambtelijke regels en voorschriften. Douwes Dekker pleitte juist voor het loslaten van die regels."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In de negentiende eeuw droegen de meeste vrouwen een keurslijf. Een vrouw die zich in het openbaar vertoonde zonder zo'n korset, werd onfatsoenlijk gevonden. Sociale druk dwong vrouwen dus de natuurlijke vormen van hun lichamen in te snoeren, opdat er maar één voorgeschreven vorm overbleef. Multatuli heeft zijn hele leven gestreden tegen die tirannie van de maatschappelijke dwang. Groepsdruk dwingt immers iedereen in hetzelfde, voorspelbare stramien. Maar hij hield niet van het voorspelbare, hij hield van het onverwachte. Deze strijd tégen opgelegde vormen loopt als een rode draad door zijn leven en zijn literaire werk.

Hij werd in 1820 in Amsterdam geboren, in de Korsjespoortsteeg. In zijn geboortehuis is nu het Multatuli-museum gevestigd. Het is een klein, smal huis; een kind had hier weinig bewegingsruimte. Zijn ouders waren bovendien zeer streng. Deze Amsterdamse jeugd is een inspiratiebron geweest voor De geschiedenis van Woutertje Pieterse (1862-1877). Hij laat hierin zien hoe ongelukkig een kind wordt als alles om hem heen klein, benauwd, streng en bekrompen is.

Waarschijnlijk hoopten zijn ouders dat Eduard later dominee zou worden, maar hij maakte zijn school niet af. Op zijn achttiende voer hij met zijn vader (een kapitein) naar Nederlands-Indië. Aldaar werd hij ambtenaar in dienst van het koninkrijk. In 1846 trad hij in het huwelijk met Everdine van Wijnbergen.

In 1856 werd hij benoemd tot assistent-resident van Lebak, een gebied op West-Java. De bevolking was er daar slecht aan toe: velen trokken weg, anderen hadden honger. Douwes Dekker kreeg met zijn chef, de resident Brest van Kempen, een conflict over de manier waarop er een einde gemaakt zou moeten worden aan die misstanden. Brest van Kempen hield vast aan de ambtelijke regels en voorschriften. Douwes Dekker pleitte juist voor het loslaten van die regels.

Dekker verloor de strijd. Vier jaar later schreef hij over deze nederlaag zijn Max Havelaar. Hij gebruikte het pseudoniem Multatuli, wat betekent: 'ik heb veel geleden'. Het was een vernieuwend boek. In de negentiende eeuw golden er nog strenge literaire voorschriften. Zo moest een roman een verhaal vertellen met een behoorlijk begin, midden en einde. Multatuli hield zich in Max Havelaar niet aan die eis. Hij vond zo'n strenge vorm maar een 'leelyk ryglyf' [=keurslijf]. Multatuli wordt vanwege dit verzet tegen vormdwang vaak in verband gebracht met de romantiek.

Hij bleef na Max Havelaar strijden tegen allerlei verschillende vormen van inperking (lichamelijk, sociaal, literair). In zijn zeven bundels Ideën (1862-1877) gebruikte hij daarbij vooral filosofische argumenten. De mens was volgens hem onderdeel van de natuur. Die natuur geeft ons spontane gevoelens en verlangens. Als al die spontane verlangens meteen in een onnatuurlijk keurslijf worden gedwongen, groeit alles in ons krom of sterft er zelfs iets af. Hij raadde zijn lezers aan daarom eens de volgende test te doen:

Neem 'n nest jonge honden die 't ongeluk hebben welgeschapen te zyn. Spreek deze bezwering uit:
' Natuur, Natuur, Natuur, wat benje dom, Natuur!'
Trek daarna uw hondjes korsetjes aan, liefst wat styf en wat nauw, en let eens goed op of Natuur niet heel spoedig uw tooverspreuk gehoorzaamt, en u wat scheefs geeft, waar ze in haar domheid, vóór uw bezwering, meende te kunnen volstaan met welgeschapenheid.

Een belangrijk strijdpunt is de seksualiteit van de vrouw. Multatuli beweerde in de Ideën dat maatschappelijke druk ervoor zorgt dat meisjes zichzelf van jongs af aan wegcijferen. Ze zijn dus wel gedwongen hun natuurlijke gevoelens te onderdrukken:

Wat maakt ge van onze dochters, o zeden! Ge dwingt haar tot liegen en huichelen. Ze mogen niet weten wat ze weten, niet voelen wat ze voelen, niet begeeren wat ze begeeren, niet wezen wat ze zyn.

Ook de geest van de vrouw was volgens hem gelijk aan die van de man. Hij was in Nederland een van de eerste mannen die er voor pleitte dat meisjes een wetenschappelijke opleiding moeten kunnen doen.

Multatuli is na zijn conflict in Lebak vertrokken uit Nederlands-Indië. Hij zwierf vervolgens door Europa. Na de verschijning van Max Havelaar woonde hij nog enkele jaren in Nederland, maar kon het daar uiteindelijk niet uithouden. Hij woonde de laatste jaren van zijn leven in Duitsland, samen met zijn tweede vrouw Mimi. Uiteindelijk stierf hij in 1887 in Nieder-Ingelheim. Maar zelfs als dode weigerde hij zich te laten opsluiten in het houten korset van de doodskist. Hij was een van de eerste Nederlanders die zich heeft laten cremeren.

# data[].attributes.attachment_link.description
In de negentiende eeuw droegen de meeste vrouwen een keurslijf. Een vrouw die zich in het openbaar vertoonde zonder zo'n korset, werd onfatsoenlijk gevonden. Sociale druk dwong vrouwen dus de natuurlijke vormen van hun lichamen in te snoeren, opdat er maar één voorgeschreven vorm overbleef.

# data[].attributes.body
Hij was voor gelijkheid voor iedereen. Bijvoorbeeld voor stemrecht voor iedereen, ook vrouwen. Is een van de grondleggers van socialisme in Nederland.

# data[].attributes.body
Multatuli bekritiseert hoe vrouwen worden opgevoed. Waneer mensen zegge: zo spreekt geen meisje (bijvoorbeeld). Hoe dit vrouwen vanaf jongs af aan een eigen weg ontmoedigd.  Hij zegt hoe dit gehoorzamen tot de norm dit ook de mening van vrouwen kan weghalen.

# data[].attributes.body
Een emancipatiebeweging is 'een beweging die streeft naar gelijkberechtiging van achtergestelde groepen'. Emancipatiebewegingen kwamen vooral sterk op onder invloed van de Industriële Revolutie, de Verlichting en de Franse Revolutie.

# data[].attributes.body
De ‘gelijkgestelde’ Indo-Europeanen hadden een voorkeur voor werk als “klerk” om te onderstrepen dat zij een status met meer rechten dan de oorspronkelijke bevolking. Denk daarbij aan banen als ambtenaar en administrateur op een plantage. Andere banen voor Indo’s waren onderwijzer en militair (waarbij iemand natuurlijk liever een officier was dan een soldaat). In eerste instantie gaf de volbloed Europese elite (de totoks) deze groep ook een voorkeurspositie als het ging om de invulling van dergelijke posities. Totdat de ethische politiek ingevoerd werd.

# data[].attributes.body
Als ambtenaar kwam Eduard Douwes Dekker meerdere malen in conflict met zijn meerderen. Zo was er twee maal sprake van kastekort waar hij de schuld van kreeg. Daarnaast was er de situatie in het district Lebak op Java waar Dekker benoemd was tot assistent-resident. Deze benoeming volgde na een lange verlofperiode in Nederland (1852-1855) waarvan Dekker en zijn vrouw financieel berooid terugkwamen. De toekomst leek na de benoeming weer rooskleurig. Maar al gauw kreeg hij te maken met het ernstige machtsmisbruik van de regent. Dekker kon het niet aanzien dat de bevolking meedogenloos werd beroofd en leeggezogen en diende een aanklacht in tegen de regent en zijn handlangers.
Zijn aanklacht werd afgewezen door het Nederlands-Indische bestuur. Dekker weigerde vervolgens een overplaatsing naar een ander district en nam ontslag. Na zijn vertrek werden de klachten onderzocht en niet ongegrond bevonden. Het onderzoek vond plaats in 1856 en leidde tot het ontslag van de regent. Eduard Douwes Dekker werd niet betrokken bij het onderzoek en was hiervan niet op de hoogte toen hij Max Havelaar schreef.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Eduard Douwes Dekker schreef in 1859 in Brussel zijn roman Max Havelaar onder het pseudoniem Multatuli, wat ik heb veel gedragen betekent in het Latijn. In het boek verwerkte Eduard Douwes Dekker zijn ervaringen als bestuurlijk ambtenaar in Nederlands-Indië. Hij bekritiseerde in dit boek de bestuurlijke misstanden waar de gewone bevolking onder leed. De Nederlandse staat maakte in zijn ogen van de lokale machtsstructuur gebruik om koloniaal te kunnen overheersen. Plaatselijke hoofden kregen de functie regent en ontvingen daarvoor een beloning. Corruptie en uitbuiting van de gewone bevolking werden daardoor in stand gehouden. Het Nederlandse bestuur ondernam niets om dit te voorkomen.

Auteursrechten

In mei 1860 verscheen het boek Max Havelaar bij uitgeverij De Ruyter te Amsterdam. Jacob van Lennep, een schrijver die door Eduard Douwes Dekker benaderd was voor de uitgave, had alle Nederlands-Indische plaatsnamen onherkenbaar gemaakt, en tal van andere ingrepen toegepast. De auteursrechten stonden op naam van Van Lennep. Een goedkope uitgave voor een breed publiek, wat Eduard Douwes Dekker meer aansprak, zat er niet in. Een rechtszaak om de auteursrechten terug te krijgen verloor Dekker. Pas in 1874 kon hij in de vierde druk (1875) veranderingen aanbrengen nadat het auteursrecht door uitgever G.L. Funke was gekocht.

Het boek werd een groot succes. Max Havelaar maakte een diepe indruk op lezers en werd bewonderd als literair meesterwerk. Voor zijn verdere publicaties bleef Eduard Douwes Dekker het pseudoniem Multatuli gebruiken. In zijn werken bekritiseerde hij de Nederlandse maatschappij van de negentiende eeuw. Zijn werk zou met de tijd een grote invloed hebben op de Nederlandse koloniale politiek en de arbeiders- en emancipatiebewegingen.

Het leven van Multatuli

Eduard Douwes Dekker werd in 1820 geboren in Amsterdam. Zijn vader was kapitein. Op zijn achttiende (1838) voer hij mee op het schip van zijn vader naar Batavia, waar zijn carrière als bestuurlijk ambtenaar begon. Naast zijn baan schreef hij. Enkele werken uit die tijd zijn: de Losse bladen 'Uit het dagboek van een oudeman' (1841) en het toneelstuk 'De Eerloze', later in 1864 uitgegeven als 'De bruid daarboven'.

Als ambtenaar kwam Eduard Douwes Dekker meerdere malen in conflict met zijn meerderen. Zo was er twee maal sprake van kastekort waar hij de schuld van kreeg. Daarnaast was er de situatie in het district Lebak op Java waar Dekker benoemd was tot assistent-resident. Deze benoeming volgde na een lange verlofperiode in Nederland (1852-1855) waarvan Dekker en zijn vrouw financieel berooid terugkwamen. De toekomst leek na de benoeming weer rooskleurig. Maar al gauw kreeg hij te maken met het ernstige machtsmisbruik van de regent. Dekker kon het niet aanzien dat de bevolking meedogenloos werd beroofd en leeggezogen en diende een aanklacht in tegen de regent en zijn handlangers.

Zijn aanklacht werd afgewezen door het Nederlands-Indische bestuur. Dekker weigerde vervolgens een overplaatsing naar een ander district en nam ontslag. Na zijn vertrek werden de klachten onderzocht en niet ongegrond bevonden. Het onderzoek vond plaats in 1856 en leidde tot het ontslag van de regent. Eduard Douwes Dekker werd niet betrokken bij het onderzoek en was hiervan niet op de hoogte toen hij Max Havelaar schreef.

Schulden

Het viel Multatuli tegen om buiten de ambtenarij werk te vinden waarop hij in 1857 zonder zijn vrouw en kinderen terugkeerde naar Europa. Eduard Douwes Dekker was in 1846 getrouwd met Tine (Everdine Huberte van Wynbergen) en zij hadden twee kinderen. Na de geboorte van zijn tweede kind vertrok Dekker naar Europa en verbleef daar in verschillende landen. Tine en de kinderen kwamen twee jaar later naar Europa. Zij hadden amper geld en grote schulden. Dekker moest van het schrijven leven. Max Havelaar schreef hij in 1859 in korte tijd in een Brussels hotelletje. Het boek werd een succes en Multatuli's literaire naam was gemaakt. Dekker hoopte daarna nog lang en tevergeefs op eerherstel en een ambtelijke functie.

Hoewel getrouwd leefden Tine en Eduard na het vertrek uit Nederlands-Indië gescheiden. Tine vertrok in 1866 naar Amsterdam en werd gesteund door vrienden en kennissen. Later vond zij werk als gezelschapsdame en opzichteres van een kostschool in Italië. Eduard Douwes Dekker ontmoette Mimi Hamminck Schepel een bewonderaarster van zijn werk. Zij kregen vanaf 1862 een liefdesrelatie en leefden afwisselend in Duitsland en Nederland samen.

Vrijdenker

Tine heeft nog enkele maanden van het jaar 1870 met kinderen bij Eduard en Mimi in Den Haag gewoond. Ze verhuisde daarna naar Venetië en bleef daar tot haar dood. Eduard Douwes Dekker had met zijn kinderen geen band. Na de dood van Tine in 1874 trouwde Dekker met Mimi. Mimi schreef zelf ook en publiceerde onder de naam Heloïze. In 1878 adopteerde zij het jongetje Wouter.

Eduard Douwes Dekker was vrijdenker, atheïst en voorstander van vrouwenemancipatie. Hij had nauwe banden met de vrijdenkersvereniging De Dageraad en publiceerde in hun blad. De voorzitter van De Dageraad, de boekhandelaar en uitgever R.C. d'Ablaing van Giessenburg, gaf Dekkers' Ideën I en II (1862 - 1863) uit. Boekhandelaar en vrijdenker Günst publiceerde de Minnebrieven.

Bekrompen Nederlandse moraal

In zijn werk uitte Eduard Douwes Dekker zich over de situatie van arbeiders en vrouwen, de bekrompen Nederlandse moraal, gebreken in de opvoeding en onderwijs en de politiek. Dekkers taalgebruik was persoonlijk, 'levend Hollands' waardoor hij vernieuwend was in de Nederlandse literatuur.

In 1877 hield hij op met schrijven. Tien jaar later overleed hij op 66-jarige leeftijd in Nieder Ingelheim in Duitsland. Mimi keerde naar Nederland terug en bleef zich tijdens haar verdere leven bezighouden met het samenstellen en uitgeven van Multatuli's werk dat zijn van voor- en nawoorden voorzag. Zo stelde zij de eerste Woutertje Pieterse bloemlezing uit de 'Ideën' samen en verzorgde de uitgave van de Brieven van Multatuli.

Na 1930 herleefde de belangstelling voor Multatuli's werk. In 1945 werd het Multatuli Genootschap opgericht. Dankzij de inzet van de voorzitter van dit genootschap werd in 1949 de Max Havelaar voor het eerst naar het oorspronkelijke handschrift uitgegeven (de 'nulde druk'). In 1950 werd een begin gemaakt met het uitgeven van Multatuli's volledige werk.
In 1987, precies honderd jaar na zijn dood, werd in Amsterdam een standbeeld van Multatuli neergezet.

~ Ymelda van Duin

Boek: Max Havelaar of de koffieveilingen van de Nederlandse Handelmaatschappij

# data[].attributes.attachment_link.title
Multatuli (1820-1887) - Schrijver 'Max Havelaar' | Historiek

# data[].attributes.attachment_link.description
Eduard Douwes Dekker schreef in 1859 in Brussel zijn roman Max Havelaar onder het pseudoniem Multatuli, wat ik heb veel gedragen betekent in het Latijn. In het boek verwerkte Eduard Douwes Dekker zijn ervaringen als bestuurlijk ambtenaar in Nederlands-Indië. Hij bekritiseerde in dit boek de bestuurlijke misstanden waar de gewone bevolking onder leed.

# data[].attributes.body
Eduard Douwes Dekker werd geboren in de Korsjespoortsteeg (tegenwoordig: nr. 20) in Amsterdam[1] als vierde van vijf kinderen van een doopsgezinde familie: de andere kinderen waren Catharina (1809-1849), Pieter Engel (1812-1861), Jan (1816-1864), en Willem (1823-1840). Zijn vader, Engel Douwes Dekker, was een scheepskapitein afkomstig uit de Zaanstreek.[2] Engels ouders waren Pieter Douwesz en Engeltje Dekker. Engel Douwes voegde de achternaam van zijn moeder aan zijn achternaam toe.[3] De officiële achternaam zou echter Dekker zijn geweest; op de trouwakte van Eduard Douwes Dekker en Mimi Hamminck Schepel (1875) wordt de achternaam van de bruidegom vermeld als "Dekker, zich noemende en schrijvende Douwes Dekker".[4] Zijn moeder Sietske Eeltjes Klein (soms ook Klijn) was huisvrouw, afkomstig van Ameland.

# data[].attributes.body
geboren in Amsterdam
geboortehuis is nu multatuli-museum
moeder: sietske eeltjes klijn
vader: engel douwes dekker (schipper)
ouders waren streng, wilden dat hij minister werd
ging naar latijnse school, later gestopt met school

# data[].attributes.body
Multatuli was socialist
Socialisme is een politieke maatschappijvorm, en ook een economische filosofie gebaseerd op socialisatie en het collectief eigendomsrecht van de productiemiddelen. Kerngedachte binnen deze stromingen is dat het collectief de hoogste beslissingsbevoegdheid heeft over de verdeling van macht en goederen. Arbeiderszelfbestuur staat centraal bij verscheidene socialistische theorieën.

Of de samenleving gevormd moet worden door overheidsingrijpen of door individueel initiatief is van oudsher een strijdpunt binnen de socialistische beweging. Een meerderheid van sociaaldemocraten, institutionalisten, marxisten-leninisten, fabianen en anderen zien heil in ingrijpen in economie en maatschappij door politieke partijen en regeringsdeelname, terwijl anarchistisch en links-communistisch georiënteerde socialisten doorgaans fel gekant zijn geweest tegen staatsmacht, vooral waar die als ondemocratisch wordt ervaren.

-Gakpo Geit

# data[].attributes.body
In 1843 werd Eduard de jonge Si Oepi Keteh toegewezen. Ze was 13 jaar oud en Eduard beschreef haar later als een van zijn eerste liefdes.

# data[].attributes.body
Multatuli was anti-parlementair, hij was het niet mee eens hoe de regering heerste over Nederlands Indië