# data[].attributes.headline
"Nic nie czuję" film Janusza Schwertnera i Anity Bugajskiej

# data[].attributes.subject
"Nic nie czuję" film Janusza Schwertnera i Anity Bugajskiej

# data[].attributes.body
https://zapobiegajmysamobojstwom.pl/rekomendacje-dotyczace-informowania-o-zachowaniach-samobojczych-wersja-skrocona/?fbclid=IwAR3Z58-IFIgsA3AuBcwCXM95Nu4q9g7U6K5RAAUcg0w3eHKE39RPMps3Pbw

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tekst Janusza Schwertnera został nominowany do nagrody Grand Press 2021 w kategorii "Reportaż".
Oliwia, w tamtej chwili 13-latka: - Pan chce posłuchać o karach, jakimi nas dręczono? Najpierw opowiem panu o punktach. Bo za dobre sprawowanie przyznawali nam punkty. Jak mieliśmy ich dużo, to uzyskiwało się "status lidera". W zamian była szansa dostać przepustkę albo zgodę na spacer z rodzicami na świeżym powietrzu.

Jednak o punkty nie było łatwo. Podam przykład. Wielu z nas miało tam problem z rozbieraniem się przy innych dzieciach. My się nawzajem wstydziliśmy swoich ciał, z wielu powodów. Większość miała okaleczenia. Problem w tym, że obowiązkowo wysyłali nas na basen. No i tutaj nie było zmiłuj! Kto się stawiał, migał, protestował - tracił punkty, a przez to szansę na dłuższy spacer z rodziną.

Dziewczynki miały łatwiej, bo czasem dostawały okres. Jak się miało okres, to wiadomo, ani nie trzeba było iść pływać, ani nie gubiło się punktów. No więc zaczęli nas podejrzewać, że my ten okres sobie wymyślamy.

Od tej pory przed pójściem na pływalnię, musiałyśmy pokazywać podpaskę. Jak była we krwi, to wszystko było w porządku. Gorzej, gdy ktoś dawał się złapać na kłamstwie.

Wtedy mógł dostać karę.

Kary były naszą codziennością.

2.

Martyna też przebywała na oddziale leczenia nerwic w Garwolinie, miała wtedy 17 lat. Trafiła tam chwilę po próbie samobójczej, przedawkowała leki. Później uciekła z ośrodka opiekuńczego przy ul. Parkowej w Krakowie, w którym mieszkała. Mogła do niego wrócić tylko pod warunkiem, że podejmie terapię w Garwolinie.

- Całe życie zmagam się z myślami samobójczymi i całe życie uciekam - opowiada mi Martyna, gdy spotykamy się w jednej z krakowskich knajpek, niedaleko jej obecnego mieszkania. Ma dziś 20 lat, utrzymuje się sama. Jest pełna energii, często się uśmiecha, żartuje, choć rozmawiamy na ponure tematy. - Najpierw uciekłam z domu rodzinnego, bo nie mogłam dogadać się z mamą. Później z ośrodka. A na końcu jeszcze z tego cholernego Garwolina - wspomina.

Zniknęła stamtąd podczas popołudniowej przerwy.

Podopieczni mieli wtedy czas na rekreację. Mogli wyjść przed budynek, powygłupiać się na placu zabaw albo pospacerować. Martyna miała akurat wymierzoną karę, więc zgodnie z panującymi tu zasadami obowiązywał ją całkowity zakaz wychodzenia na zewnątrz. Cudem udało jej się przekonać terapeutkę, by wyjątkowo pozwoliła jej wyjść i poczytać.

Czuła się fatalnie, miała dość tego miejsca. Uznała, że pora uciekać.

Książkę zostawiła na ławce. Poszła na plac zabaw, kilka razy czujnie rozglądając się dookoła. Nikt nie zwracał na nią uwagi. Wolnym krokiem oddaliła się w kierunku bramy, przekroczyła wejście i podbiegła parę kroków, żeby schować się za pobliskim sklepem.

- Szczerze mówiąc było znacznie prościej, niż myślałam - śmieje się Martyna. - Ale jak potem minęły mnie trzy radiowozy, to byłam pewna, że mam przechlapane.

Pewnym krokiem poszła dalej. Policjanci zauważyli ją, ale to nie po nią jechali. Nikt z ośrodka nie zgłosił organom ścigania jej zaginięcia.

Wieczorem, bez telefonu, środków do życia, tuż po ucieczce ze szpitala, dotarła na rozległą polanę w okolicach Garwolina. Położyła się i na moment zasnęła. Beztroski sen pod gołym niebem stanowił przyjemną odmianę po trzech miesiącach spędzonych w ośrodku, w którym za każde najdrobniejsze przewinienie dostawała karę.

Obudziła ją sarna. Zwierzę jak gdyby nigdy nic podbiegło do niej i ją powąchało. Potem spotkała jeszcze bociana, też jakiegoś odważnego, bo jak podeszła do niego bliżej, to ten nawet nie drgnął.

Przed godz. 22.00 stwierdziła, że pora wracać do Krakowa. W ośrodku opiekuńczym przy Parkowej zachwyceni jej widokiem nie będą, ale przecież nie pozwolą jej spać na ulicy.

Na pierwszej stacji benzynowej zauważyła mężczyznę wychodzącego z TIR-a. Spytała, czy jedzie w kierunku Warszawy. Chciała zbliżyć się do stolicy, by następnie autostopem udać się do Krakowa. Niestety, jechał gdzie indziej. Ale podwiózł ją tyle, ile mógł, dał wodę, bułki, konserwę i wysadził na następnej stacji.

Tam podjechało inne auto, facet wyszedł, zaczął nalewać benzynę. Była już noc, całkiem ciemno. Zestresowana spytała go przyciszonym głosem, czy jedzie do miasta. Powiedział, że się zastanowi, po chwili wrócił i krzyknął, że może wsiadać. Zapytał jeszcze, czy jest głodna. Była, od rana nie zjadła prawie nic. Kupił jej hot- doga.

Miał jakieś 40 lat. Martyna pamięta, że w samochodzie puszczał dziwne, wulgarne rapy. A potem piosenkę, którą znała: Kali, "Piękna i bestia".

Leci mniej więcej tak: Ona jest piękna. Piękna i bestia. On jest jak bestia, on jest jak bestia...

Po kilkudziesięciu minutach zjechał na ubocze. Jechali ścieżką, pomiędzy krzakami. Podjechali pod bramę, on wtedy wyszedł, otworzył wejście, po chwili na maskę samochodu wbiegł uradowany ich widokiem wilczur. Dostrzegła niewielki, ceglany domek i wtedy spodziewała się najgorszego.

Weszli do środka. Włączył telewizor, w Eska TV leciała "polska noc", czyli zestaw polskich przebojów. Zaparzył jej kawę, a potem zaproponował nalewkę z pigwy.

Zrobiła się senna. Chciała spać na kanapie, ale on nalegał, żeby poszła do sypialni. Przygotował jej łóżko, zgasił światło, zostawił samą.

Wrócił chwilę później, był już w samych bokserkach. Położył się obok, początkowo plecami do niej. Ale potem zaczął się do niej dobierać. Położył rękę na jej biodrze, biuście, posuwał się coraz dalej.

- Zesztywniałam - wspomina Martyna. - Może to poj***ne, ale oglądając filmy, nieraz zastanawiałam się, co zrobię, gdy ktoś będzie próbował mnie zgwałcić. Uznałam, że gdy spotka mnie coś takiego, będę udawała wyluzowaną i chętną, potem namówię go, by pozwolił mi wyskoczyć na moment do łazienki, a w międzyczasie ucieknę. Teraz, gdy to się działo, byłam bezradna i sparaliżowana.

- Ale miałam szczęście - kontynuuje Martyna. - Jak zaszedł jeszcze dalej, krzyknęłam: „przestań!", a on wtedy wziął rękę, odwrócił się plecami i nie dotknął mnie już więcej.

Rano oboje udawali, że nic się nie stało. Przyniósł jej świeże skarpetki, wziął do auta, podwiózł kilka kilometrów od domu. Na odchodne rzucił jej jeszcze 10 złotych. Kupiła sobie piwo i bilet na jakiegoś busa. Złapała kilka stopów i w końcu, przez Radom, dotarła do Krakowa.

- Na Parkowej czekała mnie awantura za ucieczkę z Garwolina - mówi Martyna. - Opowiedziałam im o tym, co spotkało mnie w nocy. Powiedzieli, że jak samotna nastolatka kręci się po zmroku po stacji benzynowej, to musiało się tak skończyć. I że mogłam nie uciekać.

- Jedno mnie dziwi - mówi po latach Martyna. - Że nikt nie mówi o tym, co dzieje się tam, w ośrodku.

3.

W skład Szpitala Mazowieckiego w Garwolinie wchodzą dwa dziecięce oddziały psychiatryczne: całościowych zaburzeń rozwojowych oraz leczenia nerwic.

Tym drugim przez blisko 40 lat - aż do 2020 r. - zarządzała psycholog Genowefa Pasik. To ona jest autorką skomplikowanego mechanizmu psychicznego dręczenia i upokarzania dzieci, o którym wspominają moje rozmówczynie. Wymyślone przez nią metody zespół pielęgniarek i terapeutów stosuje na młodych pacjentach.

Pani Genowefa to niska, korpulentna, starsza pani, z zawsze perfekcyjnie ułożoną fryzurą i dyskretnym uśmiechem na twarzy. Zwykle nosi garsonkę, krótkie bolerko i spódniczkę do kolan, wszystko w pastelowych kolorach, najczęściej w fiolecie, zieleni albo różu.

Podopieczni ośrodka w Garwolinie - dzieci cierpiące na depresję i inne choroby, często trafiające tu po próbach samobójczych - nazywali ją "Dolores", bo z wyglądu łudząco przypomina profesor Dolores Umbridge, bohaterkę sagi o Harrym Potterze.

Genowefa Pasik niedawno przeszła na emeryturę. Dwa miesiące temu otrzymała medal "Za zasługi dla ochrony zdrowia". Nadal pracuje w szpitalu.

4.

W Garwolinie karę wymierza się za każdy rodzaj niesubordynacji: agresywne zachowanie, niegrzeczną odzywkę, przekleństwo albo choćby zbyt leniwe wstanie z łóżka. Za płacz w czasie rozmowy z rodzicem, oszustwo z podpaskami albo przysypianie w trakcie lekcji. Nawet za głośne odliczanie dni do końca pobytu. Karane są wszystkie formy sprzeciwu i niepodporządkowania się poleceniom personelu.

Jednak najgorsza kara jest za samookaleczenie.

Oliwia obecnie ma 17 lat, od jej pobytu w Garwolinie minęły już cztery. Jest ofiarą pedofila, trafiła do ośrodka, gdy w szkole nauczyciele zauważyli szramy na jej rękach. Przeszła przez próby i myśli samobójcze.

- Przeżywasz szok, jak orientujesz się, jakie zasady tu panują - przyznaje. - A potem starasz się do tej rzeczywistości jakoś przystosować.

Oliwii najbardziej zależało na przepustkach i spacerach z mamą. W trakcie trzymiesięcznego pobytu tego typu spotkania z rodziną możliwe były tylko pod warunkiem posiadania odpowiedniej liczby punktów uzbieranych za tzw. dobre uczynki.

W czasie pobytu Oliwia uważała na każdy ruch. Wstawała na czas, sprzątała pokój, kołdrę składała w kostkę, tak jak kazały pielęgniarki. Jest niewierząca, ale żeby zebrać dodatkowe punkty, chodziła na niedzielne msze. Nawet śpiewała w chórze i odczytywała fragmenty Pisma Świętego, bo to w Garwolinie było dodatkowo premiowane.

A potem na oddziale zauważyli u niej okaleczenie, więc wszystkie punkty nagle przepadły.

Do jej pokoju wpadły pielęgniarki. Wzięły ubrania i spakowały je do wora. Zostawiły tylko bieliznę i wręczyły piżamkę.

"Piżamka" to w Garwolinie forma skrajnego upokorzenia pacjenta. Wizualnie przypomina tę z filmu "Chłopiec w pasiastej piżamie" - jest biała, w niebieskie paski, zużyta, mocno przechodzona. W okresie trwania kary dziecko nie ma prawa się przebrać. W efekcie chodzi za dnia i śpi ciągle w tym samym ubraniu, pośród śmiechów i kpin innych podopiecznych.

Pacjent ubrany w piżamkę stanowi przestrogę dla innych, że nie należy podpadać personelowi.

Mama Oliwii: - Kiedyś w czasie odwiedzin widziałam chłopca ubranego w tę piżamę. To taki więzienny, obozowy strój. Koszula zapinana na guziki, długi rękaw, długie spodnie. Przygnębiający widok.

Martyna: - Mojej koleżance dali raz zbyt mały rozmiar. Kostki i fragmenty rąk wychodziły jej na zewnątrz.

Mama jednego z podopiecznych ośrodka: - Przy wejściu na oddział była szafa. Pielęgniarka ją otwierała i tam leżały poukładane pasiaste piżamki. Jak w więzieniu.

Oliwia: - Choć piżamki były prane, to miały widoczne plamy. Po prostu już ciężko było je doprać.

Mama Oliwii: - Kiedyś na oddziale była próba samobójcza. Dziewczyna podcięła sobie żyły, wzięli ją na szycie, a później umieścili w izolatce. Za karę też dostała piżamkę.

5.

Upokorzenie jest tylko jednym elementem kary, drugi polega na psychicznym znęcaniu się nad dzieckiem.

Naznaczony piżamką pacjent każdorazowo otrzymuje grubą książkę do przeczytania. Oliwia, wówczas 13-latka, dostała do wyboru "Quo Vadis" albo "Pana Tadeusza". Książki nie wystarczyło przeczytać, trzeba było jeszcze zdać jej treść u terapeutów. Kara w Garwolinie obowiązuje tak długo, aż pacjent zdoła przyswoić całą fabułę.

Zdaje się rozdział po rozdziale. Trzeba w szczegółach opowiedzieć o najważniejszych wątkach i bohaterach.

Dla dzieci cierpiących na depresję i inne choroby, zmagających się z myślami samobójczymi i przyjmujących silne leki, czytanie grubych, wymagających książek jest prawdziwą męczarnią. W Garwolinie widok pacjentów płaczących nad lekturami nie jest niczym nadzwyczajnym.

Jednak dopóki dziecko nie zda, po oddziale musi poruszać się w piżamce.

W tym czasie nie ma także prawa opuszczać szpitala. Personel zakazuje wychodzenia z innymi dziećmi na plac zabaw czy choćby na krótki spacer, żeby zaczerpnąć świeżego powietrza. Dziecku nie wolno nawet chodzić na lekcje organizowane w przyszpitalnej szkole. Piętrzą się więc zaległości, które później musi nadrabiać.

Podczas kar, pacjent przebywa głównie w swoim pokoju i na świetlicy - to ponure i przygnębiające pomieszczenie, pamiętające głęboki PRL, wyposażone w kilka stołów i rozwalających się krzeseł.

Kolegów i koleżanki grające w piłkę albo spacerujące wokół ośrodka obserwuje z okna.

Oliwia: - Wybrałam "Quo vadis". Zdałam po dwóch tygodniach.

6.

Wydane w XVI w. "Treny" Jana Kochanowskiego są bolesnym zapisem emocjonalnego cierpienia ojca po stracie ukochanej córki. Należą do klasyki polskiej poezji.

Podopieczni oddziału w Garwolinie zmagają się z poważnymi problemami psychicznymi i w większości dostają tu silne leki przeciwpsychotyczne. U wielu farmakoterapia wywołuje liczne skutki uboczne: kłopoty z koncentracją, bezsenność, zmęczenie, ból głowy.

Mimo to personel zmusza dzieci, by za drobne przewinienia uczyły się "Trenów" i innych utworów na pamięć. Aż do momentu, gdy nie wykują ich linijka po linijce, pacjenci nie mają prawa wychodzić na zewnątrz - podobnie jak ci, którzy są karani piżamką.

- Mówi pan teraz o "wierszykach", czyli łagodniejszej formie kary - tłumaczy mi Martyna. - Trzeba było uczyć się ich na pamięć i recytować przed terapeutami - wyjaśnia.

Powoli układam to sobie w głowie. A więc "piżamki" są za okaleczenia i inne formy agresji. "Lekturki" idą w parze z "piżamkami", a także wymierza się je osobno za "przewinienia" o nieco mniejszej skali. A "wierszyki" można dostać właściwie za wszystko. Zaś jeden element łączy wszystkie kary: naznaczonych pacjentów obowiązuje bezwzględny zakaz opuszczania budynku, co ma wywołać u nich dodatkowe cierpienie.

Oliwia "wierszyki" dostała dwa razy.

Jeden, krótszy - bo zapomniała wziąć książek na zajęcia, w trakcie których pacjenci odrabiali zadania domowe.

Drugi, dłuższy - fragment "Inwokacji" Adama Mickiewicza - otrzymała za wyrzucenie kromki chleba. Cierpiała na zaburzenia odżywiania, przestała jeść. Żeby nikt się nie czepiał, zawinęła kromkę w papier i wyrzuciła do kosza. Ktoś z personelu to zauważył i zgłosił terapeutom.

- Kacper też raz dostał Kochanowskiego, już nie pamiętam, czy "Treny", czy "Pieśni". To była kara za jakąś błahą odzywkę - przypomina sobie Agnieszka, jego mama, jedna z bohaterek reportażu " Miłość w czasach zarazy", w którym opisałem jej zmagania z systemem psychiatrii dziecięcej.

Kacper trafił do Garwolina po pobytach w dwóch innych szpitalach. Po tym, gdy jego przyjaciel, 14-letni Wiktor, popełnił samobójstwo, jego stan mocno się pogorszył. Agnieszka obawiała się o jego życie, dlatego niechętnie, ale w końcu przystała na pobyt w Garwolinie.

Agnieszka: - Niemal wszyscy przyjmują tam lek o nazwie Rispolept. Kacper był po nim zmulony i ogłupiały. Jak zapisywał coś w zeszycie podczas lekcji, to zdarzało mu się napisać trzy razy to samo słowo. Mogę sobie tylko wyobrazić, jakim cierpieniem w tym stanie jest uczenie się wierszy na pamięć.

Oliwia: - Jak się czułam po Rrispolepcie? Nie pamiętam. Zdarzało mi się zasypiać na stojąco. To absurdalne uczucie. Po tych lekach nie masz w ogóle siły, ale jak nie wstaniesz z łóżka, to oni znów wlepią ci karę.

Pamięta, że pierwszy rozdział "Quo vadis" czytała jakieś dziesięć razy. Na zmianę płakała i robiła sobie notatki. W tym stanie trudno było nawet wykuć na pamięć imiona bohaterów.

Martyna też ciągle przysypiała. Ale organizm dawał jej też inne niepokojące sygnały. Przez wiele miesięcy spóźniał jej się okres, poza tym coraz bardziej tyła. O tym, jakie leki będzie przyjmować, dowiedziała się na stołówce, gdy pielęgniarki kazały połknąć jej kilka pigułek. O skutkach ubocznych nic nie mówiły.

Rispolept to lek na schizofrenię. Można podawać go wyłącznie dzieciom z niepełnosprawnością intelektualną w przypadku zaburzeń zachowania. W Garwolinie nie ma takich pacjentów.

By zastosować go w innych przypadkach, należy uzyskać zgodę rodzica. Podawanie go dzieciom bez takiej zgody jest niezgodne z prawem.

Ani Agnieszka, mama Kacpra, ani Magdalena, mama Oliwii, nie przypominają sobie, by psychiatrzy z Garwolina konsultowali z nimi podanie tego leku.

Martynie okres spóźnił się o pół roku. Mogło do tego dojść wskutek nadmiaru prolaktyny w organizmie - hiperprolaktynemia może być skutkiem ubocznym podawania rispoleptu.

Lekarze, z którymi po wyjściu z Garwolina zetknęli się Kacper, Oliwia i Martyna, kazali im natychmiast zaniechać dalszego przyjmowania tego leku.

Agnieszka pamięta, jak poszła z Kacprem do lekarki przyjmującej w prywatnym gabinecie.

Najpierw spytała zdziwiona, czy rispolept łyka też rano.

A potem zerknęła na Kacpra: - Jesteś w ogóle w stanie po tym funkcjonować?

Była pełna podziwu, że Kacper wstaje do szkoły.

6.

- Na początku nie wiedziałam, że w Garwolinie są kary - mówi Martyna.

Dowiedziała się, gdy zaraz po przyjęciu na oddział uczestniczyła w "społecznościach", czyli wieczornym spotkaniu przypominającym szkolną godzinę wychowawczą.

Przed terapeutami stał chłopczyk i recytował wiersz.

Potem terapeuta wyczytywał nazwiska kolejnych pacjentów. Łącznie było ich około czterdziestu. Każdy musiał zgłosić się i opowiedzieć, jak się ostatnio zachowywał. Czy zdobył jakieś punkty - na przykład za pójście do kościoła - albo czy dostał jakąś karę.

Oliwia: - Terapeuta przy nazwisku każdej osoby miał informację o karach, więc okłamywanie go nie było dobrym pomysłem. Można było przez to stracić punkty lub znów dostać "piżamkę" albo "lekturkę". Wymagano szczerości. Jak ktoś się pociął, to musiał przy czterdziestu osobach powiedzieć: "zachowanie miałem niedobre, ponieważ się pociąłem".

Pod koniec każdej "społeczności" terapeuta publicznie odczytuje, kto ma ile punktów.

Na zdanie wierszyków ma się trzy próby. W razie dwóch pomyłek, można spróbować jeszcze raz, jednak przy trzeciej kara wydłuża się o kolejny dzień.

Dla niepoznaki "społeczności" nazywa się w Garwolinie terapią bądź treningiem behawioralnym. To umożliwia ośrodkowi zdobywanie funduszy, bo za prowadzenie terapii płaci Narodowy Fundusz Zdrowia. Używanie takiej nazwy pozwala także skutecznie wprowadzać w błąd rodziców - na kartach wypisowych personel nie wspomina o godzinach spędzanych na zdawaniu kar, lecz tylko o tajemniczej "terapii behawioralnej".

W Garwolinie stosuje się także inne kary.

Dzieci nie mają prawa korzystać z własnych komórek, więc jeśli chcą porozmawiać z rodziną, korzystają z telefonu stacjonarnego, który wisi na korytarzu przy dyżurce pielęgniarek. Telefonować można raz dziennie, nie dłużej niż przez 10 minut. Jeśli dziecko w trakcie rozmowy się rozpłacze, może otrzymać okresowy zakaz rozmów.

Płacz bowiem w takich sytuacjach jest w Garwolinie potępiany i traktowany jako wyraz niepożądanych u dziecka emocji.

W pokojach nie wolno trzymać nie tylko telefonów, ale także pieniędzy. Podopieczni mają swoje kieszonkowe, wpłacane przez rodziców. Podczas wyjścia do sklepu otrzymują określoną kwotę. Jednak jeśli podczas przeszukania pielęgniarki znajdą ukryte pieniądze, to zabierają je do tzw. depozytu. Z tych skradzionych dzieciom pieniędzy kompletują "składkę" przeznaczaną później na wspólne potrzeby wszystkich pacjentów.

8.

Pobudka jest o 6:30. Dzieci wychodzą na korytarz i dzień zaczynają od modlitwy. Obowiązkowo modlą się wszyscy, chyba że ktoś dysponuje podpisanym przez rodzica zwolnieniem z religii. Nie wszyscy jednak mają rodziców, no i nie wszyscy - jak Martyna - mają z nimi kontakt.

Następnie pielęgniarki prowadzą gimnastykę. Nie są do tego przeszkolone, po prostu pokazują parę ćwiczeń, które pamiętają ze szkoły. Przysiady, wymachiwanie rękami, krótkie przebieżki po oddziale. Czasami z szerokim uśmiechem wykrzykują do dzieci: "będziecie zdrowsi!". Albo: "teraz z uśmiechem pójdziecie do szkoły!".

Raz w tygodniu odbywa się ważenie. Pielęgniarki budzą wtedy każdego po kolei i każą stawać na wadze. Później krzyczą do siebie, kto ile ma kilogramów.

Po gimnastyce pacjenci wracają do swoich pokojów. Mają pół godziny na sprzątanie. Kołdrę i ubrania należy poskładać w kostkę, pościelić łóżko, a potem równo rozłożyć koc. Gdy pielęgniarka czepia się o nierówno ułożone prześcieradło, lepiej je poprawić, zamiast wkuwać znów Kochanowskiego na pamięć.

9.

Powiecie mi coś pozytywnego o Garwolinie? - proszę moje rozmówczynie.

Martyna: - Zdarzali się fajni terapeuci. Czasem wyrwała ci się jakaś "k***a" z ust, ale przymykali oko i nie wlepiali ci kary.

Oliwia: - Przez te trzy miesiące tylko raz dostałam okres. No ale jak już miałam, to zgłosiłam pielęgniarce, że nie idę na basen. Nie sprawdziła mi podpaski jak czasem innym dziewczynom, tylko powiedziała: "wierzę ci, ale jak mnie oszukasz, to więcej nie będę taka miła".

Martyna: - Najlepiej wspominam księdza, który ukradkiem dał mi zapalić papierosa. Poza tym lubił nas i miło się do nas zwracał. Ksiądz w tym wszystkim był spoko.

Agnieszka, mama Kacpra, uważa, że rządząca oddziałem przez blisko cztery dekady Genowefa Pasik w gruncie rzeczy chce dla tych dzieci dobrze - i równocześnie nie potrafi zrozumieć, że je krzywdzi.

- Pierwsze wrażenie jest takie, że tam przynajmniej ktoś się tymi dziećmi zajmuje. Pani Genowefa naprawdę jest w stanie zrobić wszystko, żeby przyjąć pacjenta na oddział. W Polsce to rzadkość, prawie wszystkie szpitale są przepełnione. To robi na nas takie wrażenie, że początkowo przymykamy oczy na inne sprawy - mówi Agnieszka.

10.

Oddział leczenia nerwic w Garwolinie jest położony tuż obok Krajowego Ośrodka Psychiatrii Sądowej, do którego trafiają nieletni mający problemy z prawem. Oba budynki odgrodzone są od siebie wielkim, białym murem. Dlatego plac zabaw i okoliczny fragment zieleni przypominają tu więzienny deptak.

Dzieci, gdy wychodzą na zewnątrz, z bezpiecznej odległości przyglądają się temu niepokojącemu miejscu. Czasem słyszą od personelu, że jak będą niegrzeczne, same trafią za mur.

O Genowefie Pasik, autorce stosowanego na oddziale systemu kar, przygotowując ten reportaż kilkukrotnie usłyszałem, że "wszyscy się jej boją". Na spotkanie ze mną nie wyraża jednak zgody. Porozmawiać twarzą w twarz nie chce także obecna kierowniczka oddziału Urszula Mucha. Obie zgadzają się tylko na to, żebym wysłał im swoje pytania e-mailem.

Z kolei sprawujące kontrolę nad oddziałem władze Szpitala Mazowieckiego w Garwolinie nie wyrażają zgody na sfotografowanie wnętrza ośrodka. Będąc na miejscu, proszę, by pokazano mi chociaż piżamki, w które personel za karę przebiera dzieci. Chcę zobaczyć je na własne oczy, sprawdzić, z jakiego są materiału, zrobić im zdjęcia. Na to też nie otrzymuję zgody.

Genowefa Pasik i Urszula Mucha faktycznie odpowiadają na mojego e-maila. W załączniku przysyłają dokument o nazwie "Formy pracy leczniczej i terapeutyczno-wychowawczej w Oddziale Nerwic Szpitala Mazowieckiego w Garwolinie".

Dowiadujemy się z niego, że dzieci niejednokrotnie "nie wywiązują się z terapeutycznych zadań" oraz "krytykują terapeutę, jego styl pracy, przechodząc do aktywnych zachowań buntowniczych". Jak piszą Pasik i Mucha, wtedy "biorą w nich górę negatywne emocje".

A "praca z oporem" dziecka polega na "umiejętności przełamania impasu". I że to, co ja postrzegam jako kary, to w istocie "taktyka przekierowania niepożądanego zachowania poprzez nauczenie innej czynności osłabiającej siłę postawy konfrontacyjnej".

I właśnie w tym celu stosowane są "treningi funkcji poznawczych", czyli: "nauka sekwencji słów, wierszy, piosenek, pamięciowe uczenie się biografii znanych pisarzy, malarzy, artystów".

Na większość pytań - na przykład tych dotyczących formy podawania leku Rispolept, sprawdzania podpasek czy nakładania "piżamek" - Genowefa Pasik i Urszula Mucha w ogóle nie odpowiadają.

11.

Środowisko polskich terapeutów i psychiatrów dziecięcych od wielu lat wie, jakie metody wobec dzieci stosuje personel oddziału leczenia nerwic w Garwolinie. Mimo to nikt nigdy nie zdecydował się opowiedzieć o tym na głos. Jednak część prywatnych psychiatrów, widząc, że ich pacjent ma skierowanie do szpitala w Garwolinie, robi wszystko, by odwieść rodziców od posyłania tam dziecka.

W Warszawie spotykam się z dr Agnieszką Dąbrowską, psychiatrą dziecięcą. W swojej przychodni pacjentów ma tak dużo, że na krótkie spotkanie umawiamy się przez kilka tygodni. Z trudem udaje jej się wysupłać pół godziny wolnego czasu pomiędzy kolejnymi przyjęciami.

- Brak mi słów. To nie są metody terapeutyczne, tylko systemowe upokarzanie i znęcanie się nad dziećmi - mówi wprost, gdy pytam ją o Garwolin.

Opowiadam szczegółowo, za co pacjenci ośrodka otrzymują kary. - Jeśli dziecko nie wstaje do szkoły z powodu obniżonego nastroju czy napędu psychoruchowego, nie wolno go karać - przecież to tak jakby karać za gorączkę! - denerwuje się dr Dąbrowska.

A okaleczenia?

- To brzmi szczególnie wstrząsająco. Personel powinien zastanowić się, jak pomóc dziecku w takiej sytuacji, a nie wymyślać kary. Strach nie jest motywacją w procesie terapii! A w następnej kolejności należałoby wyjaśnić, kto jest odpowiedzialny za to, że na oddziale znalazło się ostre narzędzie i że nikt pacjenta nie zdołał powstrzymać - dodaje.

- Pani doktor, jak dużym wyzwaniem jest nauczenie się "Inwokacji" na pamięć w momencie kryzysu psychicznego i po tygodniach łykania rispoleptu dwa razy dziennie? - dopytuję.

- Dużym. Te "piżamki" i "wierszyki" przypominają tortury... Czuję bezradność, gdy mnie pan o to pyta. Dziecko wychodzi stamtąd z dwoma przeświadczeniami. Po pierwsze, jak najdalej trzymać się od psychiatrów i psychologów. Po drugie, nigdy więcej nie przyznać się do złego nastoju albo myśli samobójczych. I jakoś radzić sobie samemu. To jest najbardziej przykre.

Przeraża mnie, że to się ciągle dzieje - mówi dr Dąbrowska.

11.

Magda, mama Oliwii, sięga po dokumentację medyczną swojej córki. Dziwna sprawa: dziewczyna przebywała w Garwolinie od 30 października 2017 do 20 stycznia 2018 roku. Jednak sporządzona przez lekarzy i terapeutów historia jej pobytu na oddziale zawiera jedną poważną lukę. Chodzi o okres od 27 grudnia do 8 stycznia. Nie wiadomo, w jakim stanie była wówczas dziewczynka i co się z nią działo. W papierach nie ma ani jednej wzmianki od lekarza psychiatry bądź terapeuty.

- To był ten czas, gdy nosiła piżamkę - wyjaśnia Magda. - W szczegółowej dokumentacji trzymiesięcznego pobytu nie ma żadnych informacji o karach. Nic, pustka.

12.

Relacje Oliwii z jej mamą podczas pobytu w Garwolinie były napięte.

Dziewczyna w sierpniu 2017 r. padła ofiarą poznanego w internecie pedofila. Mężczyzna najpierw doprowadził do spotkania, a później wykorzystał ją seksualnie. We wrześniu, miesiąc przed przyjęciem Oliwii na oddział, prokuratura wszczęła w tej sprawie śledztwo.

- Terapeuci z Garwolina mieli tego świadomość, ale wobec oliwki zachowywali się dziwnie - mówi Magda. - Wmawiali jej, że wszystko sobie zmyśliła. Że nie było żadnego gwałtu, molestowania. Mnie mówili to samo. Wykryli u niej skłonność do manipulacji. Ich zdaniem zmyślała niestworzone historie, żeby zwrócić na siebie uwagę - wspomina.

Przez chwilę - wstyd jej dziś to przyznać - Magda im uwierzyła. I myślała sobie, że skoro Oliwia mogła zmyślić gwałt, to może także te myśli samobójcze nie były całkiem na serio.

22 lutego, miesiąc i dwa dni po wyjściu z Garwolina, dziewczyna łyknęła w szkole 24 tabletki apapu. Magda w szpitalu usłyszała od lekarzy, że jej córka może wymagać przeszczepu wątroby. Sytuacja była poważna. Dla niej to był przełom.

A dwa lata później, 5 listopada 2020 r. mężczyzna, który napastował Oliwię, usłyszał wyrok skazujący. Przyznał się do wszystkiego. Dziewczyna od początku mówiła prawdę.

Gdy podczas pobytu w Garwolinie dostała "piżamkę", pani Genowefa złożyła jej propozycję: jeśli przyzna się do swoich manipulacji, to nie dostanie kary. - I wtedy machnęłam ręką. Zbliżał się sylwester, głupio byłoby spędzić go w piżamie. Dla świętego spokoju przyznałam się, że wykorzystuję mamę - wspomina. - Wyszliśmy z gabinetu, ale pielęgniarki i tak wręczyły mi piżamkę. Okazało się, że pani Genowefa tylko blefowała - opowiada.

Radzić sobie z traumą Oliwii pomogli specjaliści z Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę oraz terapeuci ze szpitala psychiatrycznego w Józefowie. Dziś obie z mamą są już na innym etapie życia. Mają bliski, przyjacielski kontakt.

Z kolei Kacper - posługujący się obecnie innym imieniem - przebywa teraz w ośrodku prywatnym, gdzie kontynuuje własną terapię. Agnieszka co miesiąc płaci za jego pobyt niemałą kwotę, ale jak mówi: w zamian otrzymuje szacunek do swojego dziecka, czyli coś, z czym wcześniej się nie spotkała.

A Martyna miała niedawno wypadek, złamała nogę i naderwała ścięgno Achillesa. Mimo to dobry humor jej nie opuszcza. Mówi tylko, że od dawna "nic nie czuje". A jeśli już, to obojętność wobec świata i ludzi. No i te myśli samobójcze przyplątują się jej co jakiś czas, musi sobie jakoś z nimi poradzić. Chciałaby kontynuować leczenie i trafić w końcu na jakichś dobrych specjalistów. Gdzieś usłyszała, że tacy też istnieją.

Na razie na leczenie jej nie stać. Łapie się dorywczych prac, żeby zapłacić za mieszkanie, rachunki i jeszcze mieć za co jeść. A wizyta u prywatnego specjalisty to wydatek rzędu kilkuset złotych.

Szuka więc terapii na NFZ. Niedawno usłyszała, że wolne terminy mogą zwolnić się za rok, może półtora.
* Według oficjalnych danych młody Polak odbiera sobie życie średnio co trzy dni. * Polskie dzieci statystycznie każdego dnia dokonują kilku prób samobójczych. * Polski system psychiatrii dziecięcej jest rozłożony na łopatki i wymaga natychmiastowych zmian. Chcesz porozmawiać z autorem? Napisz! janusz.schwertner@redakcjaonet.pl
Janusz Schwertner jest współautorem książki "Szramy. Jak psychosystem niszczy nasze dzieci" - można kupić ją tutaj.

# data[].attributes.attachment_link.description
Przygląda się, jak ubrania lądują w worku na śmieci. Odzyska je dopiero, gdy minie kara. Zostaje więc bez niczego, w samych majtkach i staniku. Nakłada pasiastą piżamkę i odtąd śpi w niej, chodzi w niej, brudnej i przepoconej, przez wiele dni, na oczach innych dzieci.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Reportaż "Miłość w czasach zarazy" stał się inspiracją do napisania książki "Szramy. Jak psychosystem niszczy nasze dzieci".

17 kwietnia 2019 r.

Warszawa, stacja Centrum. Kamery monitoringu śledzą każdy ruch pasażerów metra.

Na nagraniu widać, jak chłopak starannie zawiązuje jednego buta, potem drugiego, rozgląda się dookoła, aż w końcu, widząc nadjeżdżający pociąg, spokojnie skacze pod pędzące wagony.

Koła pociągu łamią mu fragmenty odcinka szyjnego kręgosłupa, miednicę, śledzionę, żuchwę, rozrywają płuca.

Potem zbiera się tłum gapiów, przyjeżdża karetka, która zawozi go do szpitala, policja i pozostałe służby. Po dwóch godzinach sytuacja na stacji zostaje opanowana. W szpitalu chłopak walczy o życie.

Na imię ma Wiktor.

14 maja 2019 r.

Niespełna miesiąc później monitoring rejestruje dziwne zachowanie innego młodego chłopca.

Kacper przechadza się po stacji Metro Wilanowska w samych skarpetkach. Zgodnie z poleceniem motorniczy mają zachować szczególną ostrożność i na wszystkie stacje w Warszawie wjeżdżać z minimalną prędkością. Wiedzą, że chłopak znał się z Wiktorem i on też może się rzucić pod pociąg.

W końcu spacerującego chłopca odnajdują policjanci. Podbiegają do niego i zaraz razem opuszczają metro.

- Ci dwaj, jak się poznali?

- Na „Żwirkach", kilka miesięcy wcześniej - mówi mama Kacpra. - Tam bardzo się do siebie zbliżyli. A jak stamtąd wyszli, to już byli nierozłączni.

„Żwirki" to szpital dziecięcy przy ul. Żwirki i Wigury w Warszawie.

Wrzesień 2017 r. Wiktoria

Dwa lata wcześniej Wiktor to jeszcze Wiktoria, ma 13 lat i właśnie rozpoczyna naukę w nowej szkole. Musi, po reformie w jej podstawówce nie będzie 7. i 8. klas.

Wiktoria jest typem wrażliwca, ma artystyczną duszę. Na przerwach, zamiast kręcić snapy lub rozrabiać z innymi dziećmi, czyta książki. W czasie lekcji rysuje mangę. Wolny czas spędza na montowaniu filmików anime. Co tu gadać, tacy jak ona już po kilku tygodniach mają w klasie przechlapane. Od dzieci najczęściej słyszy: „co tam, mangozjebie?". Widzi szydercze uśmiechy na każdym kroku.

Mamę zapewnia, że nie chce znowu zmieniać szkoły i jakoś to wytrzyma. Ale koleżance, po cichu, pod koniec roku szkolnego mówi, że chce się zabić.

Wrzesień 2017 r. Kacper

Kacper ma te same cechy, co Wiktor, które na pewno nie są na te czasy: delikatność i wrażliwość. Tak przynajmniej opowie o nim później Agnieszka, jego mama.

Też uwielbia mangę. Nie lubi grać w piłkę, woli plastykę. Nosi długie włosy, ma długie rzęsy, niebieskie oczy i inne ruchy niż większość chłopców. Dla dzieci to idealny materiał na klasową ofiarę. Zwłaszcza że wychowawca to jego całkowite przeciwieństwo: silny, sprawny, prący do przodu, lubiący naigrywać się ze słabości uczniów. Tu nie ma miejsca dla chłopca, który nie lubi sportu.

Agnieszka dość dobrze pamięta moment, gdy zauważyła zmiany w jego zachowaniu. Bała się. Gdy pytała, co dzieje się w szkole, odpowiadał półsłówkami. Twierdził, że koledzy śmieją się z niego i mu dokuczają. Całą prawdę powie jej dopiero za kilka miesięcy.

Sama w tym czasie regularnie odwiedza wychowawcę. Prosi go o reakcję. Ten się dziwi. Narzeka, że Kacper nie lubi grać z chłopakami w piłkę. Raz pyta ją wprost: „Czemu syn po prostu nie może dostosować się do innych?".

Czerwiec 2018 r. Wiktoria

Józefów pod Warszawą. Pościel dobrze pamięta pobyt poprzedniego pacjenta. Jest mocno przepocona, wyraźnie brudna, ale najgorsze wrażenie robią zaschnięte plamy krwi, które nie pozwalają nawet na moment zapomnieć o miejscu, w którym się jest.

W tak przygotowanym posłaniu trzeba się położyć, zasnąć w nim i się w nim obudzić, w jakiś sposób powstrzymując obrzydzenie.

Światło dzienne, tuż po przebudzeniu, pozwala przyjrzeć się ścianom pokoju. Są pomazane najróżniejszymi flamastrami. Widać napisy: „Jutro się zabiję", „fuck life", ale też rysunki, najczęściej penisy i szubienice. I wszędzie ślady krwi: stare, rozmazane, sięgające sufitu.

Z kilku łóżek wystają pręty, którymi bez trudu można się okaleczać. Brudne, pełne zarazków. Wielu pacjentów z nich korzysta, by rozrywać sobie skórę, na rękach, nogach, łydkach. Stąd później ubrudzone krwią pościele i ściany.

Najpierw mija się pokój pielęgniarek. To jakby mała izba przyjęć. Rodzice wypełniają tam dokumenty, a dzieci oddają swoje rzeczy. Wiktoria zostawiła sznurówki, łańcuszek, zegarek. Stamtąd idzie się korytarzem do swojego pokoju.

Choć nie zawsze tak jest. Oddział jest zwykle przeludniony. Bywa, że na jedno łóżko przypada dwóch albo i trzech pacjentów. Wtedy dzieci - przyjęte na oddział świeżo po próbach samobójczych - kładzie się na materacach. Materace leżą na korytarzach, są stare, brudne, miejscami pocięte i popękane. Poklejone szarą taśmą do wzmacniania kartonów. Niektóre są za krótkie, dzieciom nogi wystają na podłogę.

Idąc dalej, widać odrapane ściany, obok połamane meble i szafki z urwanymi drzwiczkami. Czuć zapach nieświeżości. Dzieci wałęsają się bez celu, często ze świeżymi nacięciami na rękach i w innych miejscach.

Na końcu korytarza jest łazienka, wspólna dla chłopców i dziewczynek. Prowadzi do niej wnęka, w której znajdują się niezamykane kabiny prysznicowe. Są ledwie przykryte poobrywanymi zasłonkami. Żeby skorzystać z ubikacji, trzeba minąć kabiny. Nawet jeśli dzieci nie chcą podglądać się pod prysznicem, to czasem robią to mimowolnie. Żeby się umyć, Wiktoria zawsze czekała na przyjazd mamy. Mama pilnowała, by pod prysznicem nie podglądały jej inne dzieci.

Tak wygląda oddział psychiatrii dziecięcej w Józefowie pod Warszawą.

Wiktoria jest tu po raz pierwszy. Julka - koleżanka, której w szkole zwierzyła się z myśli samobójczych - dała znać wychowawczyni. Ta powiadomiła mamę Wiktorii, a szkolna psycholog poradziła konsultację z psychiatrą. Dlatego Wiktoria trafiła do Józefowa.

- Pamiętam pierwszą noc. Byłam tak zdruzgotana, że muszę ją tam zostawić, że wróciłam do samochodu i zaczęłam płakać - mówi Justyna, jej mama.

Czerwiec 2018 r. Kacper

Klasa uważa, że Kacper to „pedał", „mózgozjeb", „mangociota", „japoński gej". Raz chłopcy otaczają go, wleką siłą do łazienki i wsadzają mu głowę do ubikacji. Innym razem zdejmują mu spodnie przy innych dzieciach. Codziennie przechodzi przez piekło.

Któregoś dnia koledzy z klasy krzyczą do niego, że jest „bi". Nie rozumie. Wraca do mamy i pyta, co to znaczy.

Z czasem rozumie coraz więcej i coraz bardziej się buntuje. Z szafy wyjmuje biało-różowe ubrania. Upina długą grzywkę, na szyję wkłada różowe diademiki. Raz do domu przynosi tęczowe flagi. Zaczyna identyfikować się z ruchem LGBT. Czy sam jest gejem - tego nie wie.

Czerwiec 2018 r. Wiktoria

Po bliskim zderzeniu z Józefowem rodzice często obawiają się, że pobyt tutaj tylko pogorszy sytuację. Ale przywożą dzieci, bo nie mają innego wyjścia.

Justyna wypisała córkę z Józefowa po czterech dniach.

Wcześniej Wiktoria wyznała jej, że boi się jednego z chłopców. Chłopak biegał po całym oddziale, uderzał głową w ścianę, przeklinał na głos. Bił inne dzieci pięścią w ramię, kopał, wyzywał pacjentów i pielęgniarki. Nikt na to nie reagował. Wiktoria obawiała się chodzić sama już nie tylko do łazienki, ale nawet na świetlicę.

- Warunki były nieludzkie. Jak w horrorze - przyznaje Justyna. - Lekarze nie mieli czasu, więc niczego nie mogłam się od nich dowiedzieć. Były tylko pielęgniarki, które na nic nie zważały. Dzieci biegały po korytarzu, biły się, pluły na siebie - wspomina.

Wiktoria tylko raz spotkała się z psychologiem. Na więcej konsultacji zarobieni lekarze nie mieli czasu. W końcu dziewczyna wybłagała mamę, by wzięła ją do domu. Lekarz się zgodził, polecił psychoterapię już poza oddziałem.

Wrzesień 2018 r. Kacper

Na początku siódmej klasy Kacper robi sobie pierwsze niewidoczne dla innych nacięcia na ciele. Żyletką rozcina sobie skórę w pachwinach, rany obmywa wodą. Nakłada spodnie, żyje dalej.

W szkole, w łazience podczas przerwy, tnie się rozkręconą temperówką. Nauczyciele wzywają pogotowie. Z mamą po raz pierwszy jedzie na oddział psychiatryczny na Żwirki i Wigury.

Przyjeżdżają w południe, na wizytę czekają osiem godzin. Tam Kacper znów się okalecza, tym razem w szpitalnej łazience. Agnieszka w końcu siłą przedostaje się do dyżurującej lekarki. Ta rozkłada ręce, nie ma czasu ich przyjąć. Wracają do domu. Dwa dni później prywatny psychiatra stwierdza u chłopca aktywne myśli samobójcze, każe natychmiast jechać do Józefowa.

- Jak tam weszłam, to pomyślałam, że w takim miejscu można by nakręcić film o białoruskich albo ukraińskich psychuszkach z lat 60. - mówi Agnieszka. Widzi to, co wcześniej Justyna z Wiktorem: rozwalające się łóżka, meble, brudne pościele. W wielu miejscach dostrzega pluskwy.

Zwraca uwagę na jednego chłopca. Na oko dziewięć lat, biega po korytarzu w kaftanie bezpieczeństwa i miękkim hełmie na głowie. Krzyczy i co jakiś czas piszczy jak kot. Z impetem wali głową o ścianę. Obok stoją niewzruszone pielęgniarki.

- Dla matki to jest podwójny szok. Widzisz to okropne miejsce, a równocześnie myślisz o tym, że twoje dziecko cały czas chce się zabić. Przełykasz ślinę, powstrzymujesz łzy - mówi Agnieszka. - Kacper był tam półtora miesiąca. Będę tego żałowała do końca życia.

O tym, co zobaczyła, może mówić godzinami. Kiedyś wchodzi na oddział, a tam dzieci zbiorowo okaleczają się ostrymi przedmiotami. W świetlicy nikt ich nie pilnuje. Każdemu po rękach spływa krew. Idzie do pielęgniarek. Słyszy: „No nie upilnuje ich pani, tacy to są gówniarze".

W Józefowie na chłopca mówi się „gówniarz", a na dziewczynkę „gówniara". Popularne są groźby. Agnieszka pamięta taką sytuację: dziecko stoi przy okienku pielęgniarki i płacze, bo chce zadzwonić do mamy. One to ignorują. W pewnym momencie jedna z nich nie wytrzymuje i poirytowana pyta dziewczynkę: „chcesz iść w pasy?".

„Chcesz iść w pasy?" to najpopularniejsza groźba na oddziale dziecięcym.

Innym razem: po oddziale krząta się sanitariusz. Dziwny na pierwszy rzut oka. Upolował sobie jedną 15-latkę i bez skrępowania rzuca jej komplementy. Przy pielęgniarkach i innych dzieciach. Kacper zapamiętał, jak ciągle słyszała od niego, że jest „śliczna i piękna", zawsze miała we wszystkim pierwszeństwo. Wszystkie dzieci szeptały, że coś między nimi może być.

Kiedy indziej, pod prysznicem - tym samym, w którym wstydził się kąpać Wiktor podczas swojego pobytu w Józefowie - dochodzi do brutalnego pobicia jednej z dziewczynek. Pobiły ją dwie inne pacjentki. Przyjechała policja, karetka, wcześniej nikt nie zareagował na czas.

Listopad 2018 r. Wiktoria

W listopadzie Wiktoria mówi mamie, że chce zmienić płeć. Mama tak będzie to wspominała:

- Po prostu przyszła do mnie i mi to powiedziała. Że nie czuje się dziewczynką, tylko chłopcem. Przytuliłam ją. Zapewniłam, że dla mnie liczy się tylko to, żeby była szczęśliwa. Ale tak naprawdę zamartwiałam się cały czas. Nie tym, że podjęła taką decyzję, tylko tym, ile cierpienia ją jeszcze czeka.

Pierwszy etap metamorfozy z dziewczynki na chłopca odbywa się na dwóch płaszczyznach.

Najpierw Wiktoria poprosiła mamę, by kupiła jej męskie ubrania i bieliznę. Sama poszła do fryzjera i obcięła włosy na krótko. Od razu przemalowała je na ciemny kolor. Chwila moment i już wyglądała jak chłopiec.

A potem poprosiła, by zwracać się do niej męskim odpowiednikiem jej imienia. Tak stała się Wiktorem.

O operacji korekty płci wcześniej sama przeczytała w internecie. Myślała o tym od dawna. W kobiecym ciele nie czuła się sobą. Wiedziała, że na operację na razie jest za młoda. Ale to nie szkodzi. Poczeka.

Ojciec Wiktora, który opuścił rodzinę niedługo po narodzinach dziecka, gdy dowiedział się o decyzji córki, stwierdził, że „chyba ją popier...o".

Listopad 2018 r. Wiktor

Wiktor jest już w ósmej klasie. Przychodzi do szkoły w nowym wydaniu.

Dla kolegów nadal jest „mangozjebem", ale teraz także „ciotą" i „pedałem". Klasowa grupa na Facebooku służy głównie do wyśmiewania się z niego. Wkrótce dostęp do niej będzie próbowała zdobyć prokuratura, szukając dowodów na uporczywe prześladowanie chłopca. Póki co Wiktor sam opuszcza grupę, a wcześniej pyta rozpaczliwie kolegów, czy sami chcieliby być traktowani tak, jak oni traktują jego.

Członkinią grupy pozostaje Julka. Dla niej zmiana z Wiktorii na Wiktora nie robi wrażenia. Mówi mu, żeby się nie przejmował, bo inne dzieci są głupie i niczego nie rozumieją. Ale Julka pokazuje mu, że wpisów jest coraz więcej, coraz okropniejszych. On przejmuje się coraz bardziej. W szkole prosi, by zwracać się do niego „Wiktor", ale nauczyciele konsekwentnie wyczytują z dziennika stare imię. Ma dość.

W sylwestra próbuje się zabić. Podcina sobie żyły. Przyjeżdża pogotowie. Jadą z mamą do szpitala na ul. Szaserów na zszycie ręki, a później na oddział psychiatryczny, tym razem na Żwirki i Wigury.

Tam poznaje Kacpra.

Listopad 2018 r. Kacper

Kacper wychodzi z Józefowa. Zostaje wypisany z diagnozą „nieprawidłowo budującej się osobowości". Wraca do domu, ale po pięciu dniach próbuje się zabić po raz drugi. Łyka cały zapas przypisanych mu leków na depresję, łączy je z miesięcznym zapasem lekarstw na cukrzycę, które znajduje w domu. Pogotowie zawozi go na Żwirki i Wigury. Pierwsze rokowania są złe, ale cudem udaje się go uratować.

Grudzień 2018 r. Wiktor

Wiktor po bezustannym poniżaniu w szkole jest wyczerpany.

Nim trafia na „Żwirki" i poznaje Kacpra, odwiedza kilku lekarzy. Jedną panią psycholog bardzo polubił, szybko złapał z nią wspólny język. Ale ona któregoś dnia wezwała Justynę i powiedziała jej, że syn w czasie spotkań rozmyśla o samobójstwie. W tej sytuacji - tłumaczyła jej - zanim Wiktor rozpocznie terapię, powinien jak najszybciej jechać do ośrodka i poddać się kilkumiesięcznej obserwacji.

Psychiatra, dr Andrzej Towalski, od początku im się nie podoba. Za pierwszym razem diagnozuje depresję, każe łykać lekarstwa. Krótko pogadali, jakoś poszło.

W czasie drugiej wizyty, gdy Wiktor już bardzo przypominał chłopca, dr Towalski patrzy na niego jak na dziwadło. Rzuca, że „i tak nie może zrobić operacji zmiany płci, bo jest niepełnoletnia". I że byłoby dobrze, gdyby najpierw spróbowała pieszczot z facetem, bo to „przyjemna sprawa". Na koniec wyraża nadzieję, że może jeszcze kiedyś zmieni zdanie, bo jest piękną i delikatną dziewczyną.

Na karcie pacjenta Wiktora odręcznie wpisuje nową diagnozę: „(Wiktoria) woli dziewczynki". Pod taką diagnozą przybija pieczątkę. Przepisuje kolejną dawkę leków.

Grudzień 2018- styczeń 2019 r. Wiktor i Kacper

Kacper po przedawkowaniu leków zostaje na „Żwirkach" - tam, gdzie po ostatniej próbie samobójczej nikt nie wyszedł do niego przez osiem godzin. Teraz w skrajnym stanie trafia na oddział psychiatryczny.

W sylwestra dołącza do niego Wiktor, chwilę po tym, jak podciął sobie żyły. Wtedy się poznają. Jest styczeń 2019 r., cztery miesiące przed zdarzeniem w metrze.

Styczeń 2019 r. Wiktor i Kacper

W szpitalu na „Żwirkach" lekarka prowadząca leczenie Wiktora podważa diagnozę dr. Towalskiego. Jej zdaniem Wiktor nie cierpi na depresję. Ma zaburzenia adaptacyjne i cechy nieprawidłowo kształtującej się osobowości.

Mimo to przypisuje mu seronil, antydepresant, i to w zwiększonej dawce. Mama Wiktora nic o tym nie wie, dowie się dopiero za kilka tygodni, gdy jej syn zostanie wypisany ze szpitala. Czemu dostawał lek na depresję, choć depresji nie miał? Tego nie dowie się nigdy.

Seronilłykał też Kacper podczas pobytu w Józefowie. A oprócz tego drugi lek ketrel. Oba lekarstwa kazał zażywać mu lekarz. Pięć dni po opuszczeniu oddziału chłopiec próbował popełnić samobójstwo. Wiktor - nim dojdzie do sytuacji w metrze - też dostanie w prywatnej poradni receptę na ketrel.

Obaj będą faszerowani tymi dwoma lekami przez minimum kilka tygodni.

Tymczasem ketrel to silny lek przeznaczony wyłącznie dla dorosłych. Stosuje się go na schizofrenię i w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej. Podawanie go dzieciom w sposób niekontrolowany - wbrew sugestiom Europejskiej Agencji Medycznej - może przynieść opłakane skutki na całe życie. Człowiek zachowuje się po nich jak robot, ma problemy z koncentracją nawet przy najdrobniejszych czynnościach.

Z kolei stosowanie seronilu można rozważać tylko w przypadku depresji. Wiktor zdiagnozowanej depresji nie miał. Badania naukowe wykazały, że podawanie tego leku osobom dorosłym niechorującym na depresję zwiększa ryzyko samobójstwa aż dwukrotnie. A co dopiero dzieciom!

- Lekarka powiedziała mi tylko, że po ketrelubędzie mu się lepiej spało - wspomina Justyna.

Ketreli seronil to leki standardowo przypisywane dzieciom na warszawskich oddziałach psychiatrycznych oraz w prywatnych poradniach. Podawanie ich niezdiagnozowanym lub niechorującym na depresję małym pacjentom, w dodatku w niekontrolowany sposób, to igranie z ich życiem.

Styczeń 2019 r. Wiktor

Na oddziale Wiktor nie ma lekko. Pielęgniarki nie chcą zwracać się do niego męskim imieniem. Tłumaczą, że za dużo mają pracy, by zaprzątać sobie głowę takimi głupstwami. Znowu ma dość.

Agnieszka, która przyjeżdżała na oddział często w tym samym czasie co Justyna, pamięta taką scenę: wychodzi z pokoju swojego syna i idzie korytarzem, gdzie dzieci leży tak dużo, że o niektóre można się potknąć. Wśród nich jest Wiktor. Nagle Agnieszka słyszy krzyk: „Wiktoria, chodź tutaj!". Patrzy na Wiktora i widzi, że chłopak się obruszył. Potem skonsternowana patrzy na pielęgniarkę i zwraca jej uwagę: „Chyba Wiktor, nie Wiktoria!". A pielęgniarka poirytowana: „Wiktor, Wiktoria, w dupach się poprzewracało".

I na odchodne: „To jest dziewczynka, proszę pani, gówniara!".

Styczeń-marzec 2019 r. Wiktor i Kacper

Na początku roku chłopcy zostają wypisani z oddziału. Zaczynają nowy rozdział w życiu - wspólny.

Nie ma dnia, którego nie spędzają razem. Wiktor zakochuje się w Kacprze, Kacper jest jeszcze za młody, by tak do końca to zrozumieć. Na razie ma Wiktora za najlepszego kumpla - i jest fajnie.

W warszawskim kinie „Świt" odbywają się seansy filmów anime, na które w końcu mogą pójść razem. Chodzą też na łyżwy, z Justyną i Agnieszką spacerują nad Wisłą. Najczęściej spotykają się w domu Kacpra. Wygłupiają się, razem oglądają filmiki. Raz znajdują lalkę którejś postaci z bajki, nadają jej imię „Zenek" i śmieją się, że to ich syn. Są nierozłączni i śmieją się ciągle. Jak to dzieci.

W czasie wizyt u psychologów Wiktor nazwie Kacpra swoim chłopakiem. Wspomni, że to dla niego stara się przestać okaleczać. Opowie też o swoim największym marzeniu: ślubie z Kacprem, któregoś dnia, gdzieś za granicą.

Luty 2019 r. Wiktor

Najgorzej jest w szkole. Po wyjściu ze szpitala Wiktor pojawia się w niej dwa razy. Potem błaga mamę, by nie musiał już tam iść nigdy więcej. Za każdym razem, gdy stamtąd wraca, myśli o samobójstwie.

Justyna załatwia mu nauczanie indywidualne. Na pierwszej lekcji nauczyciel geografii pyta go, czy ma zwracać się do niego męskim imieniem. Wiktor przytakuje, jest wdzięczny i zszokowany, bo pierwszy raz ktoś z zewnątrz szanuje jego wybór.

Na oddziale było inaczej. Nawet pani psycholog mówiła do niego „Wiktoria". Podobnie lekarze i pielęgniarki. Ale nauczyciel geografii to wyjątek. Dla pozostałych nauczycieli pozostaje dziewczynką.

W walentynki nie wytrzymuje. Robi sobie nacięcia na przedramieniu i jeszcze raz jedzie na Żwirki i Wigury. Tym razem nie zostaje przyjęty, bo nie ma miejsc. W chwili przyjazdu Wiktora oddział jest przepełniony o sto osiemdziesiąt procent.

Justyna panikuje. Bierze Wiktora do pani psycholog, z którą jej syn kilka miesięcy wcześniej złapał świetny kontakt. Ona zdziwiona pyta, czemu znów do niej przyszli. Tłumaczy jeszcze raz, że na terapię jest za wcześnie, Wiktor musi jak najszybciej trafić na szpitalną obserwację. Bo teraz jest w takim stanie, że nawet najdrobniejszy kryzys, kłótnia z mamą czy z Kacprem, może doprowadzić do tragedii.

Tylko że żaden oddział w Warszawie Wiktora nie chce przyjąć.

Marzec 2019 r. Wiktor i Kacper

Któregoś dnia, późnym wieczorem, Kacper idzie odprowadzić Wiktora do metra. Długo nie wraca, więc Agnieszka zaczyna się niepokoić. Dzwoni, on mówi jej tylko, że jednak musi odprowadzić Wiktora aż do domu. Po czym wyłącza telefon. To samo robi Wiktor. Nie ma z nimi żadnego kontaktu.

Agnieszka z Justyną są przerażone. Obie w tym samym czasie wsiadają do samochodów i jadą na przystanek autobusowy znajdujący się nieopodal domu Wiktora. Tam w końcu ich znajdują. Kacper jest roztrzęsiony, płacze. Mówi, że Wiktor chciał skoczyć pod metro.

- Dla matki usłyszeć, że twoje dziecko chce się zabić, to koszmar. To za każdym razem szok - mówi Justyna.

Jest końcówka marca, kolejny raz jadą do Józefowa. Justyna mówi lekarzom, że syn chciał się rzucić pod metro. Ale znów: nie ma zgody na przyjęcie go na oddział.

W uzasadnieniu lekarze podkreślają, że Wiktor miał "tylko jedną myśl samobójczą" i że w trakcie konsultacji zaprzeczył, by w przyszłości miał zamiar odebrać sobie życie. Poza tym z myślami samobójczymi do tej pory radził sobie „konstruktywnie", a ostatnich samookaleczeń dokonał w lutym, czyli prawie miesiąc temu.

Czyli nie ma powodu, by brać go na obserwację.

Justyna rozpaczliwie prosi o przyjęcie syna na oddział. Wspomina, że pani psycholog, do której chodził Wiktor, odmówiła dalszej terapii i kazała umieścić go w szpitalu. Lekarka proponuje, by w takim razie zmieniła psychologa, skoro tego „problem przerasta".

Na karcie pacjenta pisze: „brak zagrożenia życia i zdrowia". Podpisuje się, przybija pieczątkę, dziękuje za wizytę. Poleca dalszą psychoterapię.

O ile znajdzie się lekarz, który zgodzi się ją przeprowadzić.

Justyna ma złe przeczucia. Umówić dziecko na szybką wizytę u psychoterapeuty w ramach publicznej służby zdrowia w Polsce się nie da. Ale prywatnie to też praktycznie niemożliwe.

W końcu ląduje w prywatnej warszawskiej poradni. Lekarz konsultuje Wiktora, po czym woła do siebie Justynę. Rozkłada ręce, mówi, że Wiktor w czasie rozmowy był jak skała. Nie chciał rozmawiać, nie odpowiadał na żadne pytanie. W tej sytuacji jest zmuszony odmówić prowadzenia terapii.

Justynie Wiktor mówi, że albo będzie chodził do poprzedniej pani psycholog, albo do żadnej, bo tylko tamtej ufa.

Kwiecień 2019 r. Wiktor

Trzy tygodnie później żyletką podcina sobie gardło. W szpitalu uspokaja lekarzy. Mówi, że kontrolował sytuację.

Wyjaśnia, że to nie była próba samobójcza. Wie dokładnie, gdzie znajdują się naczynia krwionośne, biologia to jego ulubiony przedmiot. Zrobił to, bo pokłócił się z chłopakiem, a później było mu smutno, gdy Kacper przez dłuższy czas nie odpisywał na jego wiadomości. Ale już jest spokojny, bo wie, że Kacprowi złość zaraz przejdzie. - Żałuję tego. Myśli samobójcze już dawno mi przeszły - mówi lekarzom.

Justyna przypomina sobie słowa pani psycholog: „Nawet najdrobniejsza kłótnia może doprowadzić do tragedii".

Do sytuacji z podcięciem gardła doszło na klatce schodowej w bloku u Kacpra, tuż po wyjściu z jego mieszkania. Faktycznie wcześniej o coś się pokłócili. Tylko że Kacprowi w tym dniu nagle dochodzi kolejne zmartwienie: niespodziewanie umiera jego ciocia, siostra Agnieszki. Jedzie z mamą do szpitala. Lekarze stwierdzają zgon cioci w chwili, gdy chirurdzy zszywają rozległą ranę na szyi Wiktora.

- W szpitalu Wiktor dostał skierowanie do Józefowa - mówi Justyna. - Najpierw jeszcze spytali mnie: „A czemu on już od dawna tam nie przebywa?".

Lądują tam po raz trzeci i ostatni. Lekarze, po krótkiej rozmowie z Wiktorem, dochodzą do wniosku, że okaleczenie było spowodowane kłótnią z chłopakiem. Powodów do przyjęcia go na oddział nie widzą.

- Byłam zdesperowana - mówi Justyna. - Wiedziałam, że pobyt w Józefowie jest czymś strasznym, ale chodziło już tylko o to, by był bezpieczny, zanim nie wymyślimy nowego rozwiązania. Bałam się o niego, bałam się, że coś złego się wydarzy.

- I wtedy ostatecznie zgodzili się go przyjąć? - dopytuję.

- Nie. Pan doktor stwierdził, że jestem przewrażliwiona i żebym więcej czasu poświęciła dla siebie, zapisała się na warsztaty fitness albo na siłownię. I żebym „przestała tak się trząść nad córką".

Kwiecień 2019 r. Justyna, mama Wiktora

- Jak można opisać strach, który czuje się, gdy dziecko rozmyśla o samobójstwie? - pytam Justynę.

- Jest coś takiego jak intuicja matki. Ja się bałam o niego, w każdej godzinie, w każdej sekundzie - mówi.

W kwietniu boi się już nawet wychodzić do pracy. W domu chowa wszystkie noże, tabletki, ostre narzędzia. Do Wiktora dzwoni co pół godziny. Z byle tematem, żeby sprawdził, czy jest mleko w lodówce albo na byle pogawędkę. W nocy wstaje i zagląda do jego pokoju. Sprawdza, czy śpi, czy oddycha. Patrzy na ręce, czy nie są pocięte.

17 kwietnia 2019 r. Wiktor i Kacper

Ten dzień nie może być łatwy. Ani dla Wiktora, ani dla Kacpra. Wiktor ma egzamin z angielskiego kończący podstawówkę, a Kacper z mamą jedzie na pogrzeb cioci.

Egzaminy rozpoczynają się o godz. 9 rano. Wiktora do szkoły odwozi mama. Zaraz po egzaminie wysyła do niej esemesa. Pisze, że „zdał chyba na sto procent". Myli się, ale minimalnie. Za jakiś czas przyjdą wyniki. Wiktor zda angielski na 98 proc.

Kacper z mamą w tym czasie są już w drodze na pogrzeb. Nagle chłopakowi napływają łzy do oczu. Patrzy w telefon, na ekranie wyświetla się wiadomość od Wiktora. Napisał mu, że „idzie gdzieś skoczyć". Próbuje do niego zadzwonić, ale jego telefon nie odpowiada. Ciągnie mamę za ramię, mówi jej po cichu, że musi jak najszybciej zadzwonić do mamy Wiktora.

Agnieszka dzwoni do Justyny, a Justyna na policję.

17 kwietnia 2019 r. Wiktor

Policjanci jadą do Justyny. Proszą o zdjęcie Wiktora i rozsyłają komunikat na całą Warszawę. Ruszają w miasto, chcą obstawić wszystkie stacje metra. Spodziewają się, że mogą go tam odnaleźć, zanim dojdzie do tragedii.

Justyna dzwoni do Wiktora. Brak sygnału.

Zawożą ją pod stację metra na Młocinach. Proponują, by na własną rękę pojechała w kierunku centrum i sama też próbowała znaleźć syna. Zgadza się, to dobry pomysł. Płacze.

Jedzie metrem. Nagle z głośników słyszy komunikat: „ Ze względu na wypadek na stacji Centrum metro będzie kursować tylko do stacji Dworzec Gdański ". Drży, traci oddech, przymyka oczy.

Z zatłoczonego pociągu wysiada na Starych Bielanach. Biegnie pod blok Kacpra. Policja pojechała także tam, by sprawdzić, czy Wiktor nie zmienił planów i nie poszedł do jego domu. Przed blokiem widzi funkcjonariuszy. Mówi im o komunikacie z metra.

Potwierdzają: przed chwilą „młoda kobieta wpadła pod pociąg". Pogotowie zawiozło ją do szpitala na Szaserów. Justyna ma tam jechać natychmiast.

Kacper jest na pogrzebie cioci. Nic jeszcze nie wie. W kościele nie może się skupić, spodziewa się najgorszego.

Na pogrzeb wiele osób się spóźnia. Wszyscy przepraszają, tłumaczą się, że w Warszawie był jakiś wypadek, stanęło metro i dlatego nie zdążyli na czas. W czasie mszy do Agnieszki przychodzi esemes. Nie słyszy sygnału, wiadomość odczyta później. Pisał Wiktor: „Niech się pani już o mnie nie martwi. Do widzenia :)".

19 kwietnia 2019 r. Wiktor

Wiktor skoczył pod pociąg 17 kwietnia 2019 r.

O godz. 10.06 napisał jeszcze jedną wiadomość. Do Kai, koleżanki z internetu, której nigdy nie widział, ale bardzo się zaprzyjaźnili. Napisał: „Idę popełnić samobójstwo. Przepraszam. Dziękuję za wszystko, ale nie daję rady".

O godz. 10.52 wysyła jej zdjęcie torów metra. Chwilę później skacze.

Mimo rozległych obrażeń chłopiec walczył o życie przez kolejne dwa dni.

Lekarz, który operował go zaraz po wypadku, stwierdził, że trudno wytłumaczyć, jakim cudem Wiktor zdołał przeżyć próbę samobójczą. W szpitalu podłączyli go do respiratora, zoperowali śledzionę, szykowali się do założenia stabilizatora. Justyna wierzyła w cud.

Podczas kolejnej operacji doznał rozległego krwotoku. Zmarł 19 kwietnia, dwa tygodnie przed swoimi piętnastymi urodzinami.

Kwiecień 2019 r. Justyna, mama Wiktora

Pod koniec miesiąca Justyna wyjmuje ze skrzynki list. Nadawca: Sąd Rejonowy. Otwiera i nie wierzy własnym oczom: to decyzja, by w związku z próbą samobójczą Wiktora, w trybie natychmiastowym ustanowić nad nią kuratora. Kurator będzie przychodził do jej domu i sprawdzał, czy właściwie opiekuje się synem.

Justyna czyta ten list i płacze. Przez kilka miesięcy walczyła, by ktokolwiek przejął się losem jej dziecka. A gdy je straciła, to tu nagle taki list.

Idzie do sądu z aktem zgonu Wiktora. Wkrótce przychodzi decyzja o umorzeniu postępowania.

W czerwcu przychodzi kolejny list. Znów z sądu. Tym razem bardziej szczegółowy: dokładne dane kuratora i dni, w jakich od tej pory będzie przychodził do domu i sprawdzał, jak Justyna radzi sobie z wychowaniem dziecka.

Już nie ma sił wyjaśniać. Pieprzyć ich.

Maj - grudzień 2019 r. Kacper

- Bałam się o tym powiedzieć Kacprowi - mówi Agnieszka. - Byłam przerażona, że może zrobić to samo. Ten jego spacer po metrze, miesiąc po śmierci Wiktora, to było właśnie z tęsknoty za nim.

Kacper nie był jeszcze na grobie Wiktora. Wypiera jego śmierć i zwykle ucina temat. Choć ostatnio ma chwile, gdy zaczyna o nim mówić. Agnieszka nie wie jeszcze, czy to chwile słabości, czy wręcz przeciwnie. Wtedy Kacper przyznaje mamie, że bardzo za nim tęskni i cały czas o nim myśli. Raz powiedział, że Wiktor zabił się przez niego.

Innym razem przyznał, że bardzo nie lubi zostawać sam w domu. Bo wtedy wyciąga z szafy wszystkie rysunki Wiktora. Jak jest sam, to nie może się powstrzymać. Ogląda je i zaraz płacze. Cierpi - tak jak cierpi się po stracie najcenniejszej osoby.

Lipiec 2019 r. Dr Towalski

Latem toczy się śledztwo w sprawie śmierci Wiktora. W prokuraturze stawia się doktor Towalski, który napisał wcześniej, że „Wiktoria woli dziewczynki" i której radził, by przed zmianą płci spróbowała pieszczot z facetem.

Zeznaje, że jego samobójstwo było wynikiem wprowadzenia do szkół "ideologii gender".

Jesienią Justyna dzwoni, by umówić się na wizytę u psychiatry. Potrzebuje leków na uspokojenie. W słuchawce słyszy miły głos recepcjonistki. Ta tłumaczy jej, że dotychczasowa lekarka odeszła z przychodni i teraz wszystkich pacjentów przejmuje nowy psychiatra.

Proponuje Justynie wizytę na marzec 2020 r.

U dr. Andrzeja Towalskiego.

Prokurator

Prokurator Jerzy Mierzewski, gdy widzieliśmy się po raz ostatni przed tą publikacją, palił papierosa za papierosem. Gdy dogaszał jednego, natychmiast sięgał po kolejnego, tak jakby obawiał się, że jego płuca na dłuższą chwilę mogą stracić kontakt z tytoniem.

Dla dziennikarzy jest prawdziwym ekspertem od zła. To on zamykał gangsterów z Pruszkowa, szukał zabójców gen. Marka Papały i to on odkrył, że w Polsce na polecenie Amerykanów powstały więzienia, w których torturowano ludzi. A teraz prowadzi śledztwo w sprawie śmierci Wiktora.

Spotykamy się w jednej z warszawskich kawiarni. Miejsc w strefie dla palaczy nie ma. Prokurator macha ręką, jakoś wytrzyma.

- Nie pamiętam sprawy, która po ludzku ruszyłaby mnie bardziej - rzuca na początek. - To my odpowiadamy za to, co się stało. My, dorośli. Nie umiemy dojrzeć w dziecku małego człowieka. Nie mamy systemu opieki nad dziećmi. Nie potrafimy nawet rozpocząć dyskusji na ten temat! A choćby największe poświęcenie nie będzie miało znaczenia, gdy w szpitalu zabraknie miejsc na korytarzu, a w końcu zabraknie też samych lekarzy - mówi.

Postępowanie prawdopodobnie będzie musiał umorzyć. Przepisy nie dają mu podstaw, by lekarzy, którzy nie przyjmowali Wiktora na oddział, pociągnąć do odpowiedzialności. Nie przyjmowali, bo w salach nie było miejsc. Prokurator musiałby oskarżyć całą psychiatrię dziecięcą albo wręcz całe polskie państwo. Z kolei za homofobię ścigać nie może.

- Nasz brak tolerancji, brak poszanowania dla odmienności i innych ludzi, a do tego coraz bardziej rosnący kult siły. Wszystko to w pewnym momencie układa się w przeraźliwy ciąg technologiczny. Taki, który potrafi doprowadzić małego człowieka nawet do śmierci - mówi prokurator.

I dodaje: - To my wszyscy jesteśmy winni.

Zaraza

W 2019 r. jedna z gazet dołączyła dla swoich czytelników naklejki z napisem: „Strefa wolna od LGBT". Agnieszka i Justyna przyglądały się temu z rosnącym przygnębieniem. W czasie, gdy Justyna przeżywała żałobę, abp Marek Jędraszewski jak mantrę powtarzał hasło o tęczowej zarazie.

Wiktora nie ma. Justyna straciła dziecko. Kacper ma 14 lat i już poznał najczarniejszą stronę życia - przeżył miłość w czasach zarazy.

Polska jest na drugim miejscu w Europie pod względem liczby samobójstw wśród dzieci. Nieznacznie wyprzedzają nas Niemcy - ale tylko dlatego, że to kraj dwukrotnie większy.

Dane pokazują, że blisko 70 proc. nastolatków LGBT w Polsce myśli o samobójstwie.

- Trzeba krzyczeć o stanie polskiej psychiatrii dziecięcej - mówił na miesiąc przed śmiercią Wiktora rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar.
Dr Andrzej Towalski odmówił rozmowy z Onetem, oddział w Józefowie nie odpowiedział na nasz e-mail z pytaniami. Chcesz porozmawiać z autorem o stanie psychiatrii dziecięcej w Polsce? Napisz! janusz.schwertner@redakcjaonet.pl
W tych instytucjach można uzyskać pomoc:

22 628 52 22 (dostępny od poniedziałku do piątku w godzinach 18:00 - 21:00)

Ogólnopolski telefon dla ofiarprzemocy w rodzinie "Niebieska Linia": 800 12 00 02 (czynny całą dobę)

Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży:116 111 (czynny cały tydzień, 12:00-2:00)

Telefoniczne Centrum Wsparcia: 800 70 2222 (czynny całą dobę)

Fundacja ITAKA - Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych prowadzi też: 800 080 222 - Całodobową, bezpłatną infolinię dla dzieci i młodzieży, rodziców oraz nauczycieli

Mailowe wsparcie psychologiczne Kampanii Przeciw Homofobii: bezpieczniej@kph.org.pl

Mailowe wsparcie psychologiczne Lambdy Warszawa: poradnictwo@lambdawarszawa.org

Lista psychologów i psycholożek rekomendowanych przez Kampanię Przeciw Homofobii: https://kph.org.pl/pomoc/pomoc-psychologiczna/

Mailowe wsparcie dlachrześcijan LGBTQ „Wiara i tęcza": wsparcie@wiaraitecza.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Reportaż "Miłość w czasach zarazy" stał się inspiracją do napisania książki "Szramy. Jak psychosystem niszczy nasze dzieci". Warszawa, stacja Centrum. Kamery monitoringu śledzą każdy ruch pasażerów metra. Na nagraniu widać, jak chłopak starannie zawiązuje jednego buta, potem drugiego, rozgląda się dookoła, aż w końcu, widząc nadjeżdżający pociąg, spokojnie skacze pod pędzące wagony.

# data[].attributes.headline
Marek Sekielski, Małgorzata Serafin "Jest OK. To dlaczego nie chcę żyć?"

# data[].attributes.subject
Marek Sekielski, Małgorzata Serafin "Jest OK. To dlaczego nie chcę żyć?"

# data[].attributes.headline
Klaudia Stabach "Głodne. Reportaże o (nie)jedzeniu"

# data[].attributes.subject
Klaudia Stabach "Głodne. Reportaże o (nie)jedzeniu"

# data[].attributes.headline
Aneta Pawłowska-Krać "Głośnik w głowie. O leczeniu psychiatrycznym w Polsce"

# data[].attributes.subject
Aneta Pawłowska-Krać "Głośnik w głowie. O leczeniu psychiatrycznym w Polsce"

# data[].attributes.headline
Małgorzata Gołota "Żyletkę zawsze noszę przy sobie. Depresja dzieci i młodzieży"

# data[].attributes.subject
Małgorzata Gołota "Żyletkę zawsze noszę przy sobie. Depresja dzieci i młodzieży"

# data[].attributes.headline
Justyna Suchecka "Nie powiem ci, że wszystko będzie dobrze"

# data[].attributes.subject
Justyna Suchecka "Nie powiem ci, że wszystko będzie dobrze"

# data[].attributes.attachment_link.description
Share your videos with friends, family, and the world

# data[].attributes.headline
Janusz Schwertner, Witold Bereś "Szramy, jak psychosystem niszczy nasze dzieci"

# data[].attributes.subject
Janusz Schwertner, Witold Bereś "Szramy, jak psychosystem niszczy nasze dzieci"