# data[].attributes.headline
Algemeen (meerdere LUK's) -gedeelde bronnen uit stagecoaching

# data[].attributes.subject
Algemeen (meerdere LUK's) -gedeelde bronnen uit stagecoaching

# data[].attributes.body
Drok, Van Hoof & Wintermans. Kunstvakken: een voorbeeld uit de lespraktijk

LKCA, cultuurpublicaties

Disclaimer: deze bronnen zijn gedeeld tijdens stagecoaching. Ze zijn (nog) niet geverifieerd op vindbaarheid en inhoud

# data[].attributes.body
Absoluut indrukwekkende bron van artikelen. Een instituut waar ook kanonnen zoals Gert Biesta, Luc Stevens en Ilias El Hadioui bij zijn aangesloten.

# data[].attributes.attachment_link.title
NIVOZ | Opleidingen en inspiratie voor pedagogisch handelen

# data[].attributes.attachment_link.description
NIVOZ sterkt onderwijsmensen in pedagogiek, met artikelen, lezingen, opleidingen en onderzoek.

# data[].attributes.headline
LUK 2 - gedeelde bronnen uit stagecoaching

# data[].attributes.subject
LUK 2 - gedeelde bronnen uit stagecoaching

# data[].attributes.body
Ryan and Deci's Self Determination Theory.

M. van Herpen. Ik, de leraar.

A. Ros et. al. Gemotiveerd leren en lesgeven, de kracht van intrinsieke motivatie.

Reggio Emilia Pedagogiek (primair onderwijs)

Rita Pierson -TedTalk. Every Kid Needs A Champion

LOC-HAL

Disclaimer: deze bronnen zijn gedeeld tijdens stagecoaching. Ze zijn (nog) niet geverifieerd op vindbaarheid en inhoud

# data[].attributes.body
Handige (gratis!) praktische publicatie met verhelderende teksten over pedagogiek, feedback geven, etc. Goed voor begeleiders en studenten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kirschner ea. Op de schouders van reuzen

# data[].attributes.body
STRAATCULTUUR

El Hadioui, I. (2011). Hoe de straat de school binnendringt. Van Gennep.

Kaldenbach, H. (2005) Respect. Prometheus.

PEDAGOGIEK - FILOSOFIE

Biesta, G. (vert.) (2015). Het prachtige risico van het onderwijs (The Beautiful Risk of Education). Culemborg: Phronese

# data[].attributes.body
Te gebruiken bij visievorming docentschap

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Doel van het spel is (toekomstige) leraren te laten ontdekken welke pedagogische idealen de belangrijkste drijfveer zijn in hun eigen onderwijs.
Het spel daagt (aanstaande) leraren uit hun pedagogische drijfveren te onderzoeken, te verwoorden, en onderling te bespreken.

# data[].attributes.attachment_link.description
Doel van het spel is (toekomstige) leraren te laten ontdekken welke pedagogische idealen de belangrijkste drijfveer zijn in hun eigen onderwijs. Het spel daagt (aanstaande) leraren uit hun pedagogische drijfveren te onderzoeken, te verwoorden, en onderling te bespreken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zelfdeterminatietheorie: autonomie, relatie & competentie van Ryan en Deci Motivatietheorie deel 6

# data[].attributes.attachment_link.title
Maak een sociogram in een handomdraai met Sometics

# data[].attributes.attachment_link.description
Maak eenvoudig een heldere rapportage van de sociale verbindingen, relatiepatronen en cohesie in uw groep, klas of team op basis van het Sociogram

# data[].attributes.attachment_link.description
Voor elke levensfase een eigen beschrijving. Dit leerplankader is beschreven voor negen doelgroepen, voorschools, po, vo, mbo en hbo-wo.

# data[].attributes.body
voorstel curriculum vernieuwing

# data[].attributes.headline
Vakdidaktiek; Design thinking for educators

# data[].attributes.subject
Vakdidaktiek; Design thinking for educators

# data[].attributes.headline
LUK 1 -gedeelde bronnen uit stagecoaching

# data[].attributes.subject
LUK 1 -gedeelde bronnen uit stagecoaching

# data[].attributes.body
Wicked Art Assigments.

B. van Heusden. Cultuur in de spiegel.

Kneyber, Sluismans, David & López (2022). Formatief Handelen.

Wijze lessen.

E. Heijnen. Remixing The Art Curriculum.

E. Heijnen. Een nieuw model voor authentieke kunsteducatie.

K. Sawyer. Explaining Creativity.

Kunstmeisjes.

ICE model

4C/ID model

Baron (1992). Descriptive Strategies for Teachers.

Disclaimer: deze bronnen zijn gedeeld tijdens stagecoaching. Ze zijn (nog) niet geverifieerd op vindbaarheid en inhoud

# data[].attributes.body
Roos van Leary test | 123test.nl

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Volgens T. Leary heeft ons gedrag consequenties voor het gedrag van de ander. Door je op een bepaalde manier te gedragen beïnvloed je het gedrag van de ander. Zijn bevindingen resulteerden in de Roos van Leary.

Via deze test, die is gebaseerd op de Roos van Leary en is ontwikkeld voor de Nederlandse markt, kan je bepalen welke gedrag het meest op je van toepassing is en welk gedrag je daarmee oproept.

Vragenlijst Roos van Leary test

Hieronder staan steeds twee gedragingen. Haal jezelf voor de geest hoe jezelf doorgaans ten opzichte van anderen opstelt. Denk hierbij aan vrienden, collega's, klanten en managers. Geef per keer aan welke gedraging het meest op je van toepassing is, het beste bij je past. Ook als beide minder op je van toepassing zijn. Maak dus altijd een keuze.

# data[].attributes.attachment_link.description
Volgens T. Leary heeft ons gedrag consequenties voor het gedrag van de ander. Door je op een bepaalde manier te gedragen beïnvloed je het gedrag van de ander. Zijn bevindingen resulteerden in de Roos van Leary.

# data[].attributes.body
Een boeiend stuk van Philippe Meirieu over het 'consumentisme' wat zijn intrede doet in onderwijsland -- ouders en leerlingen die zich als onderwijsconsument gaan gedragen.

# data[].attributes.body
Vereniging onderwijs en cultuur; site met veel informatie over het vak. Links naar interessante artikelen

# data[].attributes.attachment_link.title
VONKC - Vereniging Onderwijs Kunst en Cultuur

# data[].attributes.attachment_link.description
VONKC heeft als doelstelling het in stand houden en bevorderen van het onderwijs in de kunstvakken en het behartigen van de belangen van haar leden.

# data[].attributes.body
Examenblad; de site met alle informatie over de examenstof van het kunstvak voor het VO (VMBO,HAVO,VWO)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dit centraal examen geldt voor kandidaten van een van de volgende vakken

Let op: Deze pagina bevat alleen informatie die specifiek is voor het examen kunst (algemeen) havo 2023. Kies kunst in 2023 of havo in 2023 als u breder geïnformeerd wilt worden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit centraal examen geldt voor kandidaten van een van de volgende vakken Let op: Deze pagina bevat alleen informatie die specifiek is voor het examen kunst (algemeen) havo 2023. Kies kunst in 2023 of havo in 2023 als u breder geïnformeerd wilt worden.

# data[].attributes.body
doorloopjes; handige tools voor startende docent rondom leren.

# data[].attributes.attachment_link.title
WELKOM BIJ DOORLOOPJES! Doorloopjes helpen jou de uitdagingen in het onderwijs aan te pakken. Stap voor stap.

# data[].attributes.attachment_link.description
Welkom bij Doorloopjes! Doorloopjes helpen jou de uitdagingen in het onderwijs aan te pakken. Stap voor stap. Dus wil je bijvoorbeeld je leerlingen beter motiveren, wil je ze beter laten samenwerken, ben je bezig met formatief handelen of wil je je curriculum rijker maken? Dan kunnen Doorloopjes je hierbij

# data[].attributes.headline
Vakdidactiek; didactisch model bij beeldende vorming

# data[].attributes.subject
Vakdidactiek; didactisch model bij beeldende vorming

# data[].attributes.headline
LUK3 -gedeelde bronnen uit stagecoaching

# data[].attributes.subject
LUK3 -gedeelde bronnen uit stagecoaching

# data[].attributes.body
Ontwikkeling door onderzoek

S. van Esveld. Positionering van teacher leaders in schoolorganisaties.

D. Beijaard. (2019). De leraar van morgen.

Disclaimer: deze bronnen zijn gedeeld tijdens stagecoaching. Ze zijn (nog) niet geverifieerd op vindbaarheid en inhoud

# data[].attributes.body
Test online;
http://www.edu-kw1c.nl/multifocus/

# data[].attributes.body
Podcast van de Correspondent met interview van hoogleraar sociaal-cognitieve neuropsychologie Harold Bekkering over hoe de mens leert.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ik zie de naam Lees hier meer over Bekkering. al jaren her en der voorbijkomen omdat mensen geregeld boos op hem zijn. Sommige wetenschappers noemen zijn ideeën over onderwijs 'ideologie'. Dus jarenlang dacht ik: die Bekkering, dat zal wel een beetje een gekkie zijn.

Tot ik De lerende mens (2015) las, het boek dat Bekkering samen met cognitief neurowetenschapper Jurjen van der Helden schreef. En ik kwam erachter: Bekkering is geen gekkie, maar hoogleraar sociaal-cognitieve neuropsychologie.

Ik zocht Bekkering op, en sprak hem op zijn werkkamer op de Radboud Universiteit in Nijmegen, in het Maria Montessorigebouw.

Bekkering: 'Montessori's beroemdste credo is "leer het me om het zelf te doen". De kern is dat je kinderen, jongeren, iedereen eigenlijk, zichzelf in vrijheid wilt laten ontwikkelen. En dat spreekt mij heel erg aan.' In het Maria Montessorigebouw doet hij met zijn team hersenonderzoek, met name veel waarin hij kijkt welke delen van de hersenen wanneer actief zijn.

Deze tekst is een verkorte versie van ons gesprek. Een uitgebreidere versie kan je hierboven beluisteren.

Wat is leren eigenlijk?

'Het maken van verbindingen tussen is het simpele antwoord. De beroemdste wet uit de neurologie is van psycholoog neurons that fire together wire together. Neuronen die samen aangaan, maken een netwerk - en dat is wat leren is.'

'Alles is leren. Wij zien elkaar nu voor het eerst, dus maak ik een klein modelletje van jouw gezicht. Ik leer nu hoe jij eruitziet - dat is leren, dat is niks anders dan dat ik een nieuw woord leer.'

Waar begint leren dan?

'Je leert altijd vanuit wat je al weet. De hersenen zijn een voorspellingsmachine, dat is de basis. Het idee is dat je niet zomaar iets waarneemt, maar dat je hersenen altijd al een voorspelling maken van hoe iets eruit zal zien. Als er dan een voorspellingsfout optreedt, dan maak je nieuwe verbindingen tussen neuronen.'

'Leren is dus eigenlijk altijd gebaseerd op voorspellingsfouten, en op betere voorspellingen leren maken. Want evolutionair gezien moet je overleven. Waar kan ik lopen en waar niet? Hoe kan ik een partner vinden? Hoe kan ik me voortplanten? Onze hersenen zijn geëvolueerd op al dat soort driften.'

In het boek noem je psycholoog en natuurkundige Karl Friston, en zijn theorie over 'toekomstige waarneming'.

'Zijn idee is dat mensen de onzekerheid van wat er gaat gebeuren zo klein mogelijk proberen te maken. Mensen rijden bijvoorbeeld altijd op dezelfde manier naar huis, omdat ze weten: dit is de goede weg, de kortste weg.'

Als je stress in je lijf hebt, dan kun je niet leren

'De ruimte die je hebt om van dat model af te wijken, noemt Friston het free energy principle. Alles wat je doet waarmee je van je model van de wereld afwijkt, doe je om dat model te verrijken.'

'Maar: dat verrijken gebeurt eigenlijk alleen in tijden van luxe. Als je bijvoorbeeld nog niet echt honger hebt, maar wel weet dat je straks wat wilt eten, dan denk je: "Ik heb zo meteen wel zin in een lekker croissantje. Waar zouden ze de lekkerste hebben?" Zo breid je dus je model uit. Terwijl je als je al honger hebt gewoon naar de dichtstbijzijnde bakker gaat.'

Gaat dit op voor alle manieren van leren?

'Friston zegt dat we eigenlijk drie soorten voorspellingen maken. De eerste gaat over hoe de wereld eruitziet, letterlijk. Daar hoort bij wat je hoort, wat je ziet. Daarnaast maak je voorspellingen over wat je met je lichaam moet doen, over bewegingen. Tot slot zijn er de interoceptieve voorspellingen: hoe voelt het om iets te doen?'

'Interoceptieve voorspellingen zijn bij leren heel belangrijk. Als je als leraar een sfeer weet te creëren waarin het voor leerlingen goed voelt om bij elkaar te zijn en om samen te leren, dan heb je een goed leerklimaat gerealiseerd.'

'Als je stress in je lijf hebt, dan kun je niet leren. Dan zegt je systeem namelijk: "Hé, je moet iets doen om uit de situatie te komen." Dus wat doet een leerling dan? Ervoor zorgen dat hij niet aan leren toekomt.'

'Leraren weten ook wel dat die veilige sfeer zó belangrijk is dat je daar eerst voor moet zorgen - ook al heb je er drie volle weken voor nodig om ervoor te zorgen dat de klas positief naar elkaar is, dat er niemand uitgelachen wordt als iemand een fout maakt. Als ik lezingen geef op scholen, zeggen leraren: "Ja, dat is belangrijk." Maar als ik dan vraag of ze er ook genoeg tijd aan besteden, dan zeggen ze van niet.'

Het lijkt me voor leraren ook frustrerend om dit wel te weten, maar geconfronteerd te worden met de dagelijkse realiteit: acht lesuren op een dag, driehonderd kinderen in de week... De leraar kan dan niet ook nog eens aandacht hebben voor de sfeer. Of wel?

'Dan zul je misschien water bij de wijn moeten doen als het op de lesstof aankomt. Je kunt het hele lesboek wel behandelen, maar als niemand oplet wordt er niets geleerd.'

'Het kan nooit zo zijn dat je als leraar zegt: "Ik heb het goed gedaan als ik in veertig weken dat boek heb behandeld." Nee, je hebt het goed gedaan als je in veertig weken de leerlingen verrijkt hebt. Als je daarvoor eerst veiligheid moet creëren, dan zul je daar tijd voor moeten vrijmaken.'

En als die veiligheid er eenmaal is, hoe kan een leraar er dan voor zorgen dat leerlingen opletten?

'Ik kom steeds meer tot het inzicht dat motivatie niet is waar het mee begint, maar een gevolg is van wat mensen doen. Als jij iets volgt wat de moeite waard is, dan ben je gemotiveerd. En wat de moeite waard is, is dus altijd persoonlijk.'

'De drie factoren van de geven handvatten om dat in kaart te brengen. Die theorie heeft drie factoren: heb je het gevoel dat je autonoom bent in wat je doet, goed bent in wat je doet, en dat wat je doet in verbinding met anderen staat? We zouden leren moeten zien als: wat is voor jou de moeite waard?'

Hoe blijkt dat uit onderzoek?

'Zelf doen wij veel onderzoek naar autonomie en verbondenheid. We hebben bijvoorbeeld een leertaakje waarbij je met een soort spotlight beweegt naar plekken waar een voorwerp ligt. De spotlight bestuur je met een joystick, en als je op een voorwerp schijnt, dan zie je welk voorwerp het is. Je krijgt ze vijf seconden te zien, en jouw taak is om ze te onthouden.'

Het is heel belangrijk dat je het gevoel hebt dat je de kennis aan het opdoen bent die je ook wílt opdoen

'In een andere variant van deze leertaak volg je de joystick van iemand anders. Dus: je ziet de spotlight en maakt precies dezelfde beweging met de joystick, maar bestuurt de joystick niet zelf. Als je die joystick zelf bestuurt, onthoud je zo'n 75 procent van de voorwerpen. Volg je? Dan onthoud je maar 60 procent. Dus terwijl je in beide tests hetzelfde ziet en dezelfde bewegingen maakt, onthoud je de objecten veel beter als je zelf je aandacht kunt sturen.'

'Ik vind dit een mooie metafoor voor het onderwijs. Die autonomie is zo belangrijk, want je kunt je aandacht maar op één ding richten. Als jij in de klas zit en iemand vertelt jou iets wat je niet wilt weten, dan is het ook heel moeilijk om te luisteren. Maar als je zelf een vraag stelt, dan wil je het antwoord weten en dan maak je dus ook meer verbindingen, letterlijk, met je neuronen. Het is dus heel belangrijk dat je het gevoel hebt dat je kennis aan het opdoen bent die je ook wílt opdoen.'

Je krijgt zo nu en dan kritiek van onderwijskundigen. Die zeggen: dat is geen wetenschap, dat is ideologie.

'Heel veel onderwijskundigen - vooral de didactici - doen alsof het lesboek de basis vormt. "Dit is het materiaal, hoe gaan we dit zo optimaal mogelijk overbrengen? Hoe moet ik de stof zo aanbieden dat er een zo hoog mogelijk punt op de toets wordt gehaald?" Maar ik zou zeggen dat onderwijskunde dan een heel beperkte wetenschap is.'

'Ik denk dat het onderwijs een veel groter doel heeft: om jongeren te inspireren en te verrijken. En dat kun je niet zomaar even in een wetenschappelijke formule uitdrukken. Als psycholoog zeg ik: de student is de basis. Hoe gaan we de student zo optimaal mogelijk verrijken? En dan moeten we op een andere manier nadenken over de manier waarop we onderwijs aanbieden, in welke vormen. Maar het uitgangspunt is altijd het meest persoonlijke orgaan dat we hebben: onze hersenen.'

Over de beelden Onze hersenen zijn een voorspellingsmachine, stelt Harold Bekkering. 'Als er dan een voorspellingsfout optreedt, dan maak je nieuwe verbindingen tussen neuronen.'
In de serie 'Tongue in your Ear' speelt kunstenaar Helmut Smits met dit idee. Door gebruik te maken van de specifieke kenmerken van een puzzelstukje, vormt hij minipuzzels die zichzelf completeren. Door af te wijken van het patroon, creëert Helmut Smits abstracte beelden en verrijkt hij onze blik. Bekijk hier meer werk van Helmut Smits

Meer lezen?

Lees dit. Je bent toch niet dom?! Discriminatie is verboden, maar onderscheid maken op basis van intelligentie en diploma's wordt alom geaccepteerd. Vooral hogeropgeleiden kijken neer op mensen die niet dezelfde diploma's hebben. Bescheidenheid zou ze sieren, want slim zijn is ook een kwestie van dom toeval. Ga naar dit artikel

# data[].attributes.attachment_link.title
Deze neuropsycholoog legt uit waarom leren begint bij nieuwsgierigheid

# data[].attributes.attachment_link.description
Ik zie de naam Lees hier meer over Bekkering. al jaren her en der voorbijkomen omdat mensen geregeld boos op hem zijn. Sommige wetenschappers noemen zijn ideeën over onderwijs 'ideologie'. Dus jarenlang dacht ik: die Bekkering, dat zal wel een beetje een gekkie zijn.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kunsteducatie: broodnodig voor het kinderbrein

# data[].attributes.body
Info over de didaktiek van de Makerseducation. Zie ook NLs platform:
MakerEducation.nl | Heel Nederland maakt!

# data[].attributes.headline
Vakdidactiek - Waarom het gebruiken van (goede en slechte) voorbeelden goed is.

# data[].attributes.subject
Vakdidactiek - Waarom het gebruiken van (goede en slechte) voorbeelden goed is.

# data[].attributes.body
Waarom is het goed om goede en slechte voorbeelden van een opdracht te laten zien is een (beeldende) les?

# data[].attributes.attachment_link.title
Kwaliteitsbesef bij kunstvakken_ een voorbeeld uit de lespraktijk _ Toetsrevolutie

# data[].attributes.body
maken van een persoonlijke SWOT analyse bij start en einde stage

# data[].attributes.headline
Didactiek - Feedback in relatie tot formatief beoordelen (EN)

# data[].attributes.subject
Didactiek - Feedback in relatie tot formatief beoordelen (EN)

# data[].attributes.body
Prachtig document waarin de zin van beoordelen door feedback wordt bevestigd. Must see voor leraren die worstelen met de nadelen van (alleen) cijfers geven.

# data[].attributes.headline
Vakdidaktiek; woordgebruik in de culturele sector. 

# data[].attributes.subject
Vakdidaktiek; woordgebruik in de culturele sector. 

# data[].attributes.body
https://wij-leren.nl/autonomie.php#:~:text=Autonomie%20is%20zelfbeschikking%2C%20vrij%20zijn,je%20jezelf%20eigen%20wetten%20oplegt.

# data[].attributes.body
Emiel Heijnen

# data[].attributes.headline
Didaktiek- eigenaarschap van de leerling VO

# data[].attributes.subject
Didaktiek- eigenaarschap van de leerling VO

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Geplaatst op 13 maart 2017

Eigenaarschap van leren is de mate waarin de leerling verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen leerproces. Om het eigenaarschap van leerlingen te versterken kun je onder meer de motivatie, betrokkenheid, zelfsturing en metacognitieve vaardigheden bevorderen. Docenten kunnen daarvoor hun eigen gedragsrepertoire verbreden, bijvoorbeeld door didactische strategieën toe te passen die zijn gericht op het gevoel van autonomie, betrokkenheid en competentie. Ook leerlingen effectieve leerstrategieën aanleren en hen ondersteunende feedback geven, zijn voorbeelden van effectief docentgedrag. Bovendien kunnen docenten de leeromgeving verrijken met bijvoorbeeld goed toegankelijke informatiebronnen, internet en andere (digitale) hulpmiddelen.

Eigenaarschap van leren is een complex begrip dat nauw verweven is met een aantal andere begrippen zoals learner agency, motivatie, betrokkenheid, zelfsturing en metacognitieve vaardigheden. Waar leerlingen vroeger de rol hadden van passieve ontvangers hebben zij nu een veel autonomere rol. Learner agency betekent dat leerlingen actief de omstandigheden van hun eigen leerproces mede bepalen. Een voorwaarde hiervoor is dat de leerling ervan overtuigd is dat zijn eigen gedrag ertoe doet tijdens het leren. Wanneer een docent in een les uitleg geeft, kunnen leerlingen besluiten om wel of niet op te letten, ze kunnen de leertaak leuk vinden of er tegenop zien. Agency houdt dan in dat leerlingen niet alleen reageren op de leeractiviteit, maar dat ze deze zelf ook kunnen beïnvloeden en veranderen. Het gaat om een actieve betrokkenheid vanuit de leerling zelf.

Motivatie en betrokkenheid

Motivatie en betrokkenheid van de leerling kunnen als startpunt van het eigenaarschap van het eigen leren worden gezien. De motivatie van mensen kan variëren in de mate van motivatie (weinig of veel motivatie) en in het type motivatie, zoals intrinsieke en extrinsieke motivatie. Intrinsieke motivatie komt uit de persoon zelf (leren omdat iemand het zelf interessant vindt), extrinsieke motivatie komt van buitenaf (leren om het cijfer of voor de leraar). Intrinsieke motivatie zet meer aan tot leren.

Zelfsturing en metacognitie

Vanuit hun motivatie en betrokkenheid vormt de leerling een aantal leerdoelen (doeloriëntatie) en ontstaat de drive om vanuit de huidige situatie naar de gewenste situatie te komen (zelfsturing of zelfregulering). Zelfregulerende leerlingen zetten doelbewust bepaalde leerstrategieën in om hun leren te vergemakkelijken en hun leerprestaties te verbeteren. Ze beschikken over verschillende leerstrategieën die zij flexibel kunnen inzetten.

Het stellen van leerdoelen en zelfsturing doet leerlingen inzien dat zij de controle kunnen nemen over hun eigen leerproces, hetgeen hun gevoel van self-efficacy (vertrouwen in eigen kunnen) en zelfvertrouwen vergroot. Hoe groter de self-efficacy van leerlingen, hoe groter hun betrokkenheid bij het leerproces en hoe groter hun doorzettingsvermogen als het tegenzit.

Leerlingen gebruiken metacognitieve vaardigheden en het vermogen om zichzelf te monitoren om vast te stellen hoe zij hun leerdoelen succesvol kunnen bereiken. Metacognitie is het denken over het eigen denken of het eigen leren. Metacognitie gaat over zelfreflectie met betrekking tot het eigen leren en over de regulering van de cognitieve processen door bijvoorbeeld leerstrategieën te gebruiken.

Effectief gedrag van docenten

Om het eigenaarschap van leerlingen te versterken, kunnen docenten zich richten op alle genoemde factoren, bij voorkeur in samenhang. Daartoe kunnen zij hun eigen gedragsrepertoire aanpassen, bijvoorbeeld door didactische strategieën toe te passen die zijn gericht op het gevoel van autonomie, betrokkenheid en competentie. Hoe je dat kunt doen, is onder andere in een eerdere vraag aan de Kennisrotonde terug te vinden: Met welke didactische strategieën kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beïnvloeden?

Verder kunnen leraren het ontwikkelen van leerstrategieën bevorderen, door middel van hints, modeling en procesgerichte feedback. Zie ook het antwoord op een vraag hierover aan de Kennisrotonde: Welk leerkrachtgedrag bevordert zelfgestuurd leren bij leerlingen?

Daarnaast kan feedback, mits op een goede manier gegeven, bijdragen aan eigenaarschap, motivatie en leerresultaten van leerlingen. Met name taakgerichte feedback blijkt effectief. Digitale hulpmiddelen kunnen daarbij ondersteunen. Zie ook het antwoord op een vraag hierover aan de Kennisrotonde: Kan het geven van feedback de motivatie en leerresultaten van studenten positief beïnvloeden en wat is effectieve feedback?

Een stimulerende leeromgeving waarin bijvoorbeeld informatiebronnen en internet aanwezig zijn, kan kinderen helpen om zelfgestuurd te gaan leren. Zie ook het antwoord van de Kennisrotonde op de vraag: Wat is de invloed van ouderbetrokkenheid op het zelfgestuurde leerproces van leerlingen die werken met kindportfolio's?

Ook werken met (e-)portfolio's heeft positieve effecten en op de leerlingen en stimuleren hen in hun zelfsturing. Zie ook het antwoord van de Kennisrotonde op de vraag: Dragen e-portfolio's in het basisonderwijs bij aan meer leerwinst, metacognitie en zelfsturing?

Opgesteld door: Anke Klein Hulse en Niek van den Berg
Vraagsteller: docent voortgezet onderwijs

Vraag

Wat is op basis van beschikbare onderzoeksliteratuur bekend over hoe docenten het eigenaarschap van leerlingen in het voortgezet onderwijs kunnen versterken? Met name:

1. Hoe verhouden de verschillende begrippen rond 'eigenaarschap van leerlingen' zich tot elkaar?

2. Welke gevalsbeschrijvingen en goede praktijkvoorbeelden van effectief gedrag van docenten zijn in dit verband beschikbaar?

Kort antwoord

Eigenaarschap (ownership) van leren is de mate waarin de leerling verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen leerproces (Hintze, Burke, & Beyerlein, 2013). Het begrip is nauw verwant aan learner agency: het actief betrokken zijn van leerlingen bij het construeren van de omstandigheden van hun eigen leerproces (Mercer, 2011). Iemands agency wordt volgens Mercer (2012) bepaald door zijn zelfconcept, overtuigingen, motivatie en zelfregulatie.

Conley en French (2014) hebben in relatie tot het begrip eigenaarschap van leren een meer uitgebreid model met niet vier factoren zoals bij Mercer in relatie tot agency, maar negen factoren, waaronder motivatie en zelfregulatie. Conley en French (2014) stellen dat betrokkenheid samen met motivatie als startpunt van eigenaarschap van het eigen leren kunnen worden gezien. Deze twee dragen bij aan een bepaalde doeloriëntatie en zelfsturing van leerlingen, die op hun beurt het gevoel van self-efficacy en zelfvertrouwen vergroten. Die zijn de basis voor de inzet van metacognitieve vaardigheden en het vermogen om zichzelf te monitoren in het bereiken van de gestelde leerdoelen. Tot slot beïnvloeden deze factoren het doorzettingsvermogen van de leerling. Van daaruit heeft het doorzettingsvermogen weer effect op de motivatie en betrokkenheid van de leerling, et cetera.

Om het eigenaarschap van leerlingen te versterken, zijn de onderzoeksliteratuur en praktijkhandboeken vooral aanwijzingen te vinden om de motivatie, betrokkenheid, zelfsturing en metacognitieve vaardigheden te versterken. Docenten kunnen daarvoor hun eigen gedragsrepertoire verbreden (met name wat betreft didactische strategieën gericht op het gevoel van autonomie, betrokkenheid en competentie, het aanleren van effectieve leerstrategieën, en het geven van feedback) en de leeromgeving verrijken (met bijvoorbeeld goed toegankelijke informatiebronnen, internet en andere (digitale) tools).

Toelichting antwoord

1. Verschillende begrippen rond 'eigenaarschap van leerlingen'

Eigenaarschap van leren (ownership of learning) is een complex begrip dat nauw verweven is met een aantal andere begrippen zoals learner agency, motivatie, betrokkenheid (student engagement) zelfsturing (self-regulation) of zelfgestuurd leren (self-regulated learning) en metacognitieve vaardigheden. Waar leerlingen vroeger de rol hadden van passieve ontvangers, wordt hen nu een veel autonomere rol toebedeeld (Schraw, Crippen, & Hartley, 2006). De belangstelling voor deze aspecten van leren is in onderwijsonderzoek en de onderwijspraktijk de laatste jaren enorm toegenomen. Dit is niet verrassend, omdat zij erg belangrijk en waardevol zijn in de huidige maatschappij (De Boer, Donker-Bergstra, & Kostons, 2012; Conley & French, 2014). De jeugd van nu zal later in een werkomgeving terechtkomen die continu verandert en die van hen vraagt zich continu aan te passen aan nieuwe eisen en dus te blijven leren. Daardoor is het vermogen tot eigenaarschap van het leerproces voor leerlingen niet alleen belangrijk voor succes op school, maar ook voor hun verdere leven (Conley & French, 2014). Hieronder lichten we een aantal van deze begrippen toe.

Learner agency

Agency kan worden gedefinieerd als de bereidheid en het vermogen van een individu om te handelen en is één van de fundamentele kenmerken van menselijk gedrag (Mercer, 2011). Mercer (2011) omschrijft learner agency als het actief betrokken zijn van leerlingen bij het construeren van de omstandigheden van hun eigen leerproces. Een voorwaarde hiervoor is dat de leerling ervan overtuigd is dat zijn eigen gedrag ertoe doet tijdens het leren (Mercer, 2012).

Learner agency komt volgens (Mercer, 2012) voort uit een interactie van factoren als zelfconcept, overtuigingen, motivatie en zelfregulatie. Dit zijn met andere woorden de determinanten, voorspellers, veroorzakende factoren van learner agency. Volgens Bandura (2008) behoren er vier kernelementen tot agency. De eerste is intentionaliteit: mensen doen over het algemeen niet zomaar iets, maar zij hebben een bepaalde bedoeling met hun acties en bedenken strategieën om die doelen te bereiken. Het tweede kernelement is forethought, oftewel het vooruitkijken en vooruitplannen. Hierbij stelt het individu doelen en anticipeert hij op de gewenste resultaten van zijn handelen zodat hij extra gemotiveerd raakt deze doelen te halen. Als derde kernelement noemt Bandura self-reactiveness. Hierbij gaat het over het vermogen van het individu om te monitoren of hij nog steeds op de goede weg zit en het gedrag zo nodig bij te sturen. Het vierde element ten slotte, self-reflectiveness, is het evalueren van de eigen motieven, waarden, doelen en het eigen functioneren (Bandura, 2008).

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe kunnen docenten het eigenaarschap van leerlingen in het voortgezet onderwijs versterken?

# data[].attributes.attachment_link.description
Geplaatst op 13 maart 2017 Eigenaarschap van leren is de mate waarin de leerling verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen leerproces. Om het eigenaarschap van leerlingen te versterken kun je onder meer de motivatie, betrokkenheid, zelfsturing en metacognitieve vaardigheden bevorderen.

# data[].attributes.body
te gebruiken bij visievorming als docent; werken aan een narratief zelfportret

# data[].attributes.attachment_link.title
Kunskapsskolan EDucation_ gepersonaliseerd leren in Zweden

# data[].attributes.headline
Communicatie; zorg &cultuur - mentaliseren

# data[].attributes.subject
Communicatie; zorg &cultuur - mentaliseren