# data[].attributes.headline
Peter Mclaren - „Życie w szkołach. Wprowadzenie do pedagogiki krytycznej” - Kształtowanie tożsamości przez podporządkowanie systemom

# data[].attributes.subject
Peter Mclaren - „Życie w szkołach. Wprowadzenie do pedagogiki krytycznej” - Kształtowanie tożsamości przez podporządkowanie systemom

# data[].attributes.body
„Wiele mainstreamowych poglądów na temat kształtowania programu szkolnego postuluje, by nauczanie przybierało formę procesu sterylnego, kulturowo i politycznie wybielonego, w ramach którego od uczniów oczekuje się fragmentaryzacji myślenia i oddzielenia nauki od nurtu codziennych doświadczeń. Uczniowie rozwijają mechaniczny styl poznawczy, co kojarzy się czasem z linią produkcyjną z fabryki Henry’ego Forda. Na poziomie stanowym i lokalnym wszelkiego rodzaju spece od rozliczania oraz „eksperci z zakresu pomiaru wiedzy” uczą nauczycieli, jak klasyfikować zachowania, jak mierzyć płynną aktywność społeczną w kategoriach „nakładów” i „wyników” oraz jak redukować istotę ludzką do tabelki wydrukowanej z komputera.”

~ Peter Mclaren, „Życie w szkołach. Wprowadzenie do pedagogiki krytycznej”

Wskazanie, że proces nauczania powinien przybierać formę 'sterylnego procesu' sugeruje, że istnieje tendencja do postrzegania edukacji jako mechanicznego, pozbawionego kreatywności procesu. Może to prowadzić do utraty zainteresowań przez uczniów oraz ograniczać rozwijanie ich indywidualnych zdolności i pasji. Uczniom nie pozwala się na indywidualne myślenie, bo wszyscy mają działać według jednego, ustalonego z góry schematu. Dotyczy to każdej dziedziny życia, do której dostęp ma instytucja totalna, jaką jest szkoła. Oddzielenie nauki od codziennych doświadczeń sprawia, że edukacja traci swoją praktyczność. Brak powiązań między tym, co uczniowie uczą się w szkole, a ich rzeczywistym życiem może wpływać na postrzeganie przez nich edukacji jako czegoś odległego i nieprzydatnego. Z kolei przyrówanie procesu nauczania do linii produkcyjnej z fabryki, sugeruje standaryzację procesu uczenia się. To podejście może prowadzić do traktowania uczniów jak przedmioty masowej produkcji, co może ograniczać indywidualność i różnorodność w podejściu do nauki. Do tego nauczyciele podlegając kuratorium muszą wykonywać określone zadania, z których muszą zostać rozliczeni. Zatem system edukacji skutecznie uniemożliwia zarówno uczniom jak i pracownikom szkoły swobodę działania.

# data[].attributes.body
W podstawówce oraz w gimnazjum nie mieliśmy szansy na to, by jakkolwiek sprzeciwić się obowiązującym zasadom oraz normom. W szkołach rządziła tzw. ,,elita”, czyli dzieci najbogatszych ludzi, które mogły robić wszystko, ponieważ ich rodzice wspierali szkołę datkami. Nauczyciele nie robili nic, żeby jakkolwiek zapanować nad zachowaniem tych uczniów, ponieważ tak kazała im dyrekcja. Jedynie jedna nauczycielka próbowała powstrzymać i zmienić tę sytuację, ale przez to niestety sama była mobbingowana przez dyrektorkę. W całej tej historii zmierzam do tego, że wszystko podlegało ścisłej kontroli dyrekcji, która chciała byśmy wszyscy szli jednym tokiem rozumowania. Jak się można było domyślić każda próba robienia czegoś po swojemu kończyła się karą.

# data[].attributes.body
W technikum, po przejściu na drugie nauczanie zdalne, wywierano na nas ogromną presję związaną z przygotowaniem do matury oraz drugiego egzaminu zawodowego i osiągania wysokich ocen z bieżących zaliczeń. Stres z tym związany był na tyle silny, że zaczęłam uczyć się po dwadzieścia godzin na dobę i spać po cztery godziny. Wytrzymałam tak bez przerwy pół roku, ale skutki tego odczuwam do dziś, mimo że minęło już pięć lat. Prawdopodobnie nie podjęłabym takiej decyzji, gdyby system pozwalał na większą swobodę i docenianie uczniów. Gdyby pokazać każdemu z nich, że oceny tak naprawdę nie mają żadnego znaczenia i liczy się tylko to, żeby uczyć się dla siebie, to byłoby całkowicie inaczej.

# data[].attributes.body
W moim gimnazjum nikt nie mógł być lepszy, wszyscy musieli uczyć się na tym samym poziomie. Mimo że ktoś był lepszy w sporcie, nie wysyłano go na zawody. Gdy ktoś szybciej zrozumiał temat z matematyki, musiał bezczynnie czekać, aż rówieśnicy go "dogonią". Taki uczeń nie dostawał trudniejszych zadań, aby nie wychodził przed szereg.

# data[].attributes.headline
Roland Meighan, ,,Socjologia edukacji” - kształtowanie tożsamości przez ocenianie

# data[].attributes.subject
Roland Meighan, ,,Socjologia edukacji” - kształtowanie tożsamości przez ocenianie

# data[].attributes.body
,,Ocenianie to zbieranie informacji, na których będzie można oprzeć sądy o doświadczeniach uczenia się w szkołach. W szkołach największą wagę przywiązuje się do oceniania produktów końcowych, a nie procesów uczenia się; uczących się, a nie kursów, nauczycieli lub egzaminatorów i raczej do pisemnego materiału niż innych ćwiczeń. Ponadto ocenianie to odwołuje się raczej do norm niż do kryteriów, ma przeważnie charakter diagnostyczny i przeprowadzane jest przez innych, a nie polega na samoocenie. Ukazanie, jak wybór tego, kto ocenia, co jest oceniane, jak odbywa się ocenianie, tworzy jeden z elementów wielu konkurujących układów idei i wierzeń o edukacji.”

~ Roland Meighan, ,,Socjologia edukacji”

System skupia się jedynie na ocenach i sprawdzaniu wyników końcowych, a nie na bieżącym docenianiu starań uczniów. Prowadzi to do sytuacji, w której uczniowie uczą się dla ocen, a nie dla siebie oraz prześcigają się w osiągnięciach i porównują do siebie nawzajem, co z kolei prowadzi do niezdrowej rywalizacji i niskiej samooceny. Uczniowie mogą skupiać się głównie na osiągnięciu oczekiwanych wyników i nabyć mechanicznego podejścia do nauki. Pominięcie procesu uczenia się na rzecz skoncentrowania się na rezultatach może skutkować tym, że uczniowie będą starać się jedynie spełniać narzucone im wymagania. Ocenianie ma też często charakter diagnostyczny, jego głównym celem jest identyfikacja błędów i potrzeb uczniów. To może wpływać na ich poczucie podporządkowania, gdy oceny są postrzegane jako narzędzie do korygowania ich deficytów, a nie jako sposób na rozwijanie umiejętności. Poza tym ocenianie jest przeprowadzane przez innych, a nie przez samych uczniów, co może wpływać na ich poczucie kontroli nad własnym postępem. Mogą odczuwać presję związaną z oczekiwaniami nauczycieli czy egzaminatorów i oprócz niechęci wobec szkolnego porządku, mogą czuć się wykorzystani. Szkoła w taki sposób może ukształtować w nich nieustanną potrzebę robienia rzeczy "pod publikę" i strach przed niespełnieniem oczekiwań innych ludzi.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zakazana Edukacja - pełna wersja PL (La Educación Prohibida)

# data[].attributes.body
Moja mama była przedszkolanką i zauważyła, że przedszkole staje się schematyczne. Priorytetem stałą się nauka liter, bo tak nakazuje kuratorium. Dzieci dostają wszystko "na tacy" i nie muszą się wysilać. Poza tym, udział w wielu projektach i konkursach był tylko po to, aby wypromować placówkę i na niej zarabiać. A jednak dzieci przedszkolne potrzebują akceptacji i bezwarunkowej uwagi nauczyciela, skierowanej na ich potrzeby, możliwości i zainteresowania. Od jakiegoś czasu w przedszkolach trzeba "walczyć" o zabawę, która jest głównym narzędziem rozwoju, pobudza wyobraźnię oraz entuzjazm dziecka i buduje relacje społeczne.

# data[].attributes.body
Ankieta wykazała, niewielką różnicę w liczbie respondentów mających różne wspomnienia ze szkoły. Większość wspomina lepiej swoich znajomych niż samą szkołę. Najmniej respondentów ma ogólnie niemiłe wspomnienia ze szkoły.

Wyniki wskazują, że wszyscy respondenci uznają, że doświadczenia szkolne miały wpływ na ich życie. Respondenci zauważyli, że w większości szkół, do których uczęszczali, istniał sztywny plan lekcji, wspólny dla całej placówki, z ograniczonymi możliwościami wyboru przedmiotów. Tylko w niektórych szkołach pozwalało się na wybór przedmiotów lub zapisywanie się na dodatkowe zajęcia.

Większość respondentów sądzi też, że szkoła oczekiwała od nich porządku, posłuszeństwa i podporządkowania. Jedyny wpływ na organizację szkolną mieli poprzez własną inicjatywę, jak na przykład składanie petycji, które były czasami uwzględniane przez szkołę. W kwestii wolności wyrażania opinii, respondenci zauważyli, że jedynie na niektórych lekcjach nauczyciele pozwalali na wypowiadanie się, ale ogólnie było to ograniczone.

Badani podkreślają również, że szkoła kładła nacisk na konkretne wartości, takie jak posłuszeństwo, ale także pewne dobre wartości, które osobiście cenią.

Aktualnie respondenci sądzą, że mają wyrobione własne zdanie i nie godzą się na wszystkie zasady panujące w instytucjach, w których się znajdują. Twierdzą, że na podporządkowanie się ma wpływ atmosfera w danym miejscu. Tylko niewielka część respondentów wyszła z systemu szkolnego z wykształconym posłuszeństwem wobec ustalonych reguł i strachem przed ich łamaniem. W jednej i drugiej grupie są osoby w różnym wieku, zatem okres, kiedy uczęszczali do szkoły niekoniecznie miał główne znaczenie, a bardziej atmosfera panująca w danej placówce i ich osobiste podejście. To jest jednak tylko przypuszczenie. Aby zebrać dokładniejsze dane, należałoby wykonać ankietę na większej liczbie badanych i na konkretnych grupach wiekowych dla porównania zmian, które mogły zajść w kształceniu szkolnym.

# data[].attributes.body
Liczba respondentów: 37

Średnia wieku: 27 lat

Najmłodszy respondent: 17 lat

Najstarszy respondent: 47 lat

Pytania i najczęściej wybierane odpowiedzi:

1. Jak wspominasz swoje szkolne czasy?

Dobrze wspominam swoich znajomych, ale sama szkoła (budynek, atmosfera, nauczyciele, dyrekcja) nie była przyjemnym miejscem.

2. Czy uważasz, że doświadczenia szkolne miały na Ciebie wpływ?

Tak, miały na mnie duży wpływ.

3. Czy Twoja szkoła narzucała swoje oczekiwania uczniom?

Szkoła oczekiwała od nas głównie porządku, posłuszeństwa i podporządkowania swojej organizacji.

4. Czy szkoła kładła nacisk na konkretne wartości?

Częściowo tak, ale były to dobre wartości, które osobiście cenię.

5. Czy był jeden plan lekcji dla każdego lub całej klasy?

Tak, każda klasa miała narzucony plan lekcji, który był podobny dla całej szkoły i nie było możliwości wybrania innych przedmiotów.

6. Czy w szkole panowała wolność wyrażania własnych opinii?

Tylko na niektórych lekcjach nauczyciele pozwalali nam wyrażać własne zdanie.

7. Czy w Twojej szkole uczniowie mieli wpływ na szkolną organizację?

Mogliśmy mieć wpływ tylko, gdy sami przejawialiśmy inicjatywę, np. pisząc petycję. Czasem szkoła brała to pod uwagę, a czasem nie.

8. Czy Twoim zdaniem szkoła ukształtowała w Tobie posłuszeństwo wobec instytucjalnego porządku?

Teraz to zależy od instytucji, w której się znajduję i atmosfery, która w niej panuje. Mam wyrobione własne zdanie, nie godzę się na wszystko, ale staram się też nie łamać zasad.

# data[].attributes.headline
Artykuł „Ukryty program szkoły” Mariusza Zemło

# data[].attributes.subject
Artykuł „Ukryty program szkoły” Mariusza Zemło

# data[].attributes.body
W artykule Mariusza Zemło „Ukryty program szkoły” wspomniano o kilku cechach szkolnej organizacji, które pokazują wyraźnie, jak szkoła buduje swój charakter instytucjonalny i oswaja uczniów z porządkiem z góry ustalonym.

Szkoła „uczy konserwatyzmu myślowego polegającego na nieumiejętności wyjścia poza poznane schematy, co wyraża się w ujmowaniu nowego przez stare”. W instytucjach edukacyjnych powielane są od lat, a nawet stuleci te same schematy, które są odporne na przychodzące z czasem zmiany. I chociaż tracą swoją uniwersalność, wciąż są wpajane uczniom z pokolenia na pokolenie. Co gorsze, uczniowie nie mają możliwości się z nich wyrwać. Funkcjonują przez lata szkoły w środowisku, które wywiera na nie taki, a nie inny wpływ i każde wyjście poza ramy jest niemile widziane.

Szkoła „sprzyja nabywaniu postaw podporządkowywania, niesamodzielności, braku zdecydowania oraz bojaźni przed nowym i nieznanym”. Warto tutaj podkreślić kilka słów, jak: podporządkowanie, niesamodzielność, niezdecydowanie i bojaźń — postawy, które kształtowane są przez szkolną organizację.

Nieco dalej w artykule, autor pisze o roli nauczyciela: „jest tym, który przekazuje wiedzę, ale i tym, który stwarza określoną oprawę tego procesu, reżyserując to wszystko, co dzieje się pomiędzy uczestnikami lekcyjnych spotkań”. Poniekąd nazywa nauczyciela reżyserem. Jeśli więc nauczyciele są reżyserami, to może dyrekcja jest producentem, a kuratorium scenarzystą, tak więc wszystko jest dokładnie zaplanowane, jak przy produkcji filmowej. W tym kontekście autor pisze także o stereotypach ukazujących się w szkolnym scenariuszu: „pełnią rolę stymulującą zachowania uczniów, którzy ulegają im, dopasowując się do standardów, które one określają”.

Odnosząc się do charakteru instytucjonalnego placówek oświatowych, autor wspomina o propagatorach i cenzorach, którzy decydują, jaka wiedza jest ważna i powinna znaleźć się w programie nauczania, w podręcznikach i na egzaminach. W związku z tym nawet jeśli znalazłby się nauczyciel z powołania, otwarty na poglądy uczniów, który chciałby wspierać ich w rozwoju osobistych zainteresowań, na lekcji musi podporządkować się narzuconemu z góry kanonowi wiedzy.

Zatem ustalone schematy, które nie podlegają dyskusji i stale powielane stereotypy są tymi szkodliwymi czynnikami kształtującymi tożsamość uczniów, które wręcz programują ich do spełniania określonych norm i oczekiwań społecznych.

# data[].attributes.attachment_link.title
Artykuł „Ukryty program szkoły” - Mariusz Zemło

# data[].attributes.body
Jedna z respondentek po wypełnieniu ankiety zgodziła się udzielić osobistego komentarza i podzielić się własnymi doświadczeniami z jej szkolnych czasów. Ma 46 lat i do szkoły chodziła w latach 90. Był to w Polsce okres panowania władz i porządku komunistycznego, który oczywiście miał swój znaczny wpływ na szkolne instytucje.

Respondentka wspomniała między innymi, że uczniowie byli zmuszani do noszenia jednakowych szarych fartuszków. Poza tym, na lekcji nie wolno było otwarcie dyskutować z nauczycielem, wyrażać własnego zdania czy też dzielić się własnymi odczuciami np. na temat wiersza. Dzieci wyglądały jednakowo i nie było przyzwolenia na osobisty styl ubioru. Uczniowie musieli w pełni podporządkować się programowi kształcenia i regułom ustalanym przez nauczycieli.

Warto zastanowić się, jakie zmiany zaszły w systemie edukacji w tych kwestiach. Aktualnie tylko w nielicznych i zwykle prywatnych szkołach jest obowiązek noszenia jednakowych mundurków. Jednak w większości szkół publicznych nie ma ograniczeń co do wyglądu i ubioru poza społecznie przyjętą przyzwoitością (która też ulega rozluźnieniu). Uczniowie są częściej zachęcani do posiadania własnych opinii i wypowiadania się na lekcjach. Niektóre szkoły respektują zdanie uczniów i nawet uwzględniają ich w podejmowaniu decyzji.

System kształcenia zrobił duży postęp, ale dzieci wciąż obawiają się apelować o zmiany panujących zasad. Często nawet nauczyciele i szkolne władze okazują się bezsilne wobec panującego systemu. Problem zazwyczaj tkwi w programie edukacji układanym przez aktualnie panujący w kraju rząd. Bywa, że każde nowe wybory i nowe władze wprowadzają swoje własne ustalenia. Powoduje to chaos i brak przemyślanej strategii. Ale widać wyraźnie, że każdy rząd próbuje poprzez swój program edukacji, wychować obywateli, którymi chce zarządzać. Z tego powodu, prawdopodobnie zawsze będą ograniczały szkołę, nauczycieli i uczniów, narzucone im z góry schematy. Tylko wzrost ludzkiej świadomości i determinacja do rozwoju osobistego na własnych zasadach może pomóc jednostkom funkcjonować w systemie, nie tracąc przy tym swojej tożsamości i osobowości.

# data[].attributes.body
Podsumowując, szkoła jako instytucja totalna narzuca uczniom własne schematy postępowania. Wszystko, co się w szkole dzieje jest zwykle wynikiem odgórnie ustalonej organizacji działania. Oczywiście jak każda instytucja szkoła musi mieć swój porządek, według którego funkcjonuje, bo gdyby go nie miała, panowałby w niej chaos. Niebezpieczeństwo pojawia się w momencie, gdy owy porządek w znacznym stopniu ogranicza wolność uczniów. Mechaniczny proces nauczania, uczenie teoretyczne i pamięciowe, jednakowe dla wszystkich uczniów standardy i oczekiwania, narzucony przez rząd program niedostosowany do zmiany pokoleniowej. To tylko kilka rzeczy, które w skutkach prowadzą między innymi do kształtowania w młodych ludziach tożsamości instytucjonalnej. Takie osoby mogą wyjść ze szkoły zniechęcone do osobistego rozwoju, bo mają przekonanie, że światem rządzą systemy, wobec których są bezsilni, a ich osiągnięcia nigdy nie spełnią oczekiwań innych. Pocieszający jest fakt, że istnieją nauczyciele o otwartych umysłach i szerokich horyzontach, którzy mają szansę wywrzeć pozytywny wpływ przynajmniej na część swoich uczniów.

# data[].attributes.body
Film, w którym nowa nauczycielka zderza się z bardzo konserwatywnym systemem w szkole wyższej dla dziewcząt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Mona Lisa Smile (2003) Official Trailer 1 - Julia Stiles Movie

# data[].attributes.body
Film, w którym nowy nauczyciel próbuje otworzyć umysły swoich uczniów na szersze myślenie o poezji i życiu, a jeden z tych młodych chłopaków chce wyrwać się ze stereotypowych schematów panujących w szkole.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dead Poets Society (1989) Trailer Full HD

# data[].attributes.body
W tekście utworu pojawia się wers: "We don't need no thought control", który w tłumaczeniu oznacza "nie potrzebujemy kontroli myśli". To zdanie wypowiadają uczniowie. W teledysku zostały przedstawione jednakowo ubrane dzieci maszerujące w równym tempie, które pod koniec filmu wpadają do metalowego przedziału ładunkowego, z którego wychodzą jako jednolita masa podobna do mięsa, co symbolizuje ich przystosowanie do społeczeństwa.

# data[].attributes.attachment_link.title
Pink Floyd - Another Brick In The Wall (HQ)