# data[].attributes.headline
21η Μαρτίου Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης

# data[].attributes.subject
21η Μαρτίου Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης

# data[].attributes.body
Η 21η Μαρτίου, η πρώτη μέρα της Άνοιξης, όπου το φως κερδίζει το σκοτάδι και η αισιοδοξία αφήνει πίσω της το πένθος, είναι η Παγκόσμια ημέρα της Ποίησης. Η ιστορία της ξεκινά από την Ελλάδα. Το 1997 ο ποιητής Μιχάλης Μήτρας της “συγκεκριμένης” της “οπτικής” ποίησης- πρότεινε στην Εταιρεία Συγγραφέων να γιορτάζεται η ημέρα της Ποίησης. Η Λύντια Στεφάνου, από τις γνωστές ποιητικές φωνές της Μεταπολεμικής Ποίησης, είπε ότι η πρώτη μέρα της Άνοιξης είναι η κατάλληλη για τη γιορτή της Ποίησης. Και ο Βασίλης Βασιλικός, πρέσβης στην UNESCO, πρότεινε η 21η Μαρτίου η ημέρα να κηρυχτεί η Παγκόσμια Ημέρα της Ποίησης. Στη Γενική Διάσκεψη της UNESCO, τον Οκτώβρη του 1999, η 21η Μαρτίου κηρύχτηκε η Παγκόσμια μέρα της Ποίησης. Να και το σκεπτικό της απόφασης:

«Η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης θα ενισχύσει την εικόνα της ποίησης στα ΜΜΕ, ούτως ώστε η ποίηση να μην θεωρείται πλέον άχρηστη τέχνη, αλλά μια τέχνη που βοηθά την κοινωνία να βρει και να ισχυροποιήσει την ταυτότητά της. Οι πολύ δημοφιλείς ποιητικές αναγνώσεις μπορεί να συμβάλουν σε μια επιστροφή στην προφορικότητα και στην κοινωνικοποίηση του ζωντανού θεάματος και οι εορτασμοί μπορεί να αποτελέσουν αφορμή για την ενίσχυση των δεσμών της ποίησης με τις άλλες τέχνες και τη φιλοσοφία, ώστε να επαναπροσδιοριστεί η φράση του Ντελακρουά "Δεν υπάρχει τέχνη χωρίς ποίηση"»…
https://www.sansimera.gr/worldays/8

# data[].attributes.headline
Ποιήματα για την ποίηση

# data[].attributes.subject
Ποιήματα για την ποίηση

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης σήμερα...

(άτιτλο, αγνώστου ποιητή)

Όταν το ποίημα πει τη μεγάλη λέξη

μονομιάς τα όπλα σταματάνε

χυμένο αίμα και κραυγή πόνου

λέξη που προφέρεται από τη χορωδία των νεκρών

κι από το εξορισμένο πλήθος της ιστορίας

από το ποίημα η μεγάλη λέξη

είτε θα εκτελεστούν όλοι οι ποιητές

είτε η ειρήνη θα έρθει στη γη.

Και λέει η Γκλόρια Σοφία:

Ένα πουλί δεν είναι ελεύθερο

Ακόμη κι όταν πετά στον ουρανό

Με τους ανέμους να πιάνονται στα φτερά του

Σαν όνειρα που γίνονται ένα ψυχρό ρεύμα

Η μελωδία δεν είναι ελεύθερη

Όταν ο ήχος διαχέεται μέσα στη σκέψη

Και παγιδεύεται ανάμεσα στα δάχτυλα και στην ψυχή

Η μυρωδιά δεν ήταν ποτέ ελεύθερη

Το άρωμα μπορεί να είναι η γλυκιά εικόνα της αθωότητας

Ενός παιδιού, ακόμη και χωρίς ελευθερία

Η γεύση ήταν πάντα κομματιασμένη

Θρυμματισμένη από την απληστία

Είναι χαμένη σε μια κλειδωμένη ελευθερία

Τα φιλιά ήταν πάντοτε μπλεγμένα με το πάθος

Μόνο η ποίηση ελευθερώνει τους ανθρώπους από την πίεση να έχουν.

Και λέει ο Παάτα Σαμούγκια:

Τι πρέπει να μας δώσει η ποίηση;

δεν πολλαπλασιάζει τον χρόνο και δεν τον πουλάει.

Τι πρέπει να μας δώσει η ποίηση;

μπορεί να προσδιορίσει μόνο τον εαυτό της

Γιατί πρέπει να μας δώσει κάτι η ποίηση;

δουλειά

είναι κακομαθημένο -

κυρίες και κύριοι!

ένα κακομαθημένο στομάχι

ΝΑΙ

οι ποιητές πρέπει να πεινάνε.

το στομάχι μου

είναι ένας ποιητής.

ένας καπιταλιστής ποιητής.

Και λέει ο Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι:

πριν αρχίσει να τραγουδά,

για καιρό περπατά, βγάζει κάλλους

το ηλίθιο ψάρι της φαντασίας.

Και λέει ο Εντίπ Τζανσεβέρ:

Άλλοτε, δύο σταγόνες καλοκαιρινής βροχής

Βυζαίνοντας το μάρμαρο των βουνών σου

Ποιήματα που γράφονται από αυτή την όψη του θανάτου

Θυμώνοντας με ορισμένα ποιήματα

Γιατί οι μεγάλες θάλασσες, αγαπάνε τα μεγάλα πλοία

Κι αυτό είναι το μεγαλείο

Αν η ποίηση διαπερνά τον άνθρωπο, όπως μια υπερπλήρης ζωή

Τότε, και μόλις πεθάνει θα γράφει ποίηση ο άνθρωπος

Και μόλις πεθάνει, θα διαβαστούν βέβαια τα γραπτά του

Και το πόσο ανελέητα, εσύ

Μυρίζεις σαν τριαντάφυλλο

Και λέει ο Στίβεν Χέιτον:

Όλοι εξακολουθούσαν να μιλάνε για τη "στροφή

στο ποίημα", και αυτό ενοχλούσε τον ποιητή

που δεν μπορούσε να το δει. Ίσως -ο ποιητής

πίστευε- ότι στο δικό του έργο δεν υπήρχε αυτό που λέμε "στροφή",

ούτε παρομοίως και στη ζωή του, πράγμα που σήμαινε ότι ο δρόμος του

ήταν σαν πίστα αγώνων, εκείνος

με το πετάλι ελάχιστα πατημένο, κανένα σταμάτημα για στοχασμό,

διασταύρωση στο δάσος της μέσης ηλικίας - κανένα συνετό

πάτημα των φρένων και χωρίς να πηγαίνει μπροστά σε ένα πιο

ρυθμικό και υπομονετικό αύριο.

Το εκτυφλωτικό φως του αλατιού

είχε από καιρό κάψει την περιφερειακή του όραση,

έβλεπε μόνο μπροστά, πήγαινε μόνο εκεί,

σαν σε κάποια δυσάρεστη, αθέλητη αποστολή,

παρόλο που τα ίδια του τα ποιήματα, με μανία, τον παρακαλούσαν

Δεν βρίσκω τη λέξη που άφησα στο κομοδίνο

δεν μπορώ να ολοκληρώσω την αράδα που άρχισα τη νύχτα

πλήρωσα τόσα πολλά για να σας κατακτήσω

[" Μου δίνεις την ελευθερία να μην ανήκω", Γιλά Μοσάεντ, μτφ. Δέσποινα Καϊτατζή - Χουλιούμη]
Και λέει ο Βαλέριο Όρλιτς:
Άλλη δύναμη δεν έχω για να κρύψω
τα ποιήματά μου από αυτόν τον κόσμο
Η ψυχή μου να μείνει θέλει ζωντανή για πάντα
κι ας μαραζώνω εγώ σαν άνθος ξεφτισμένο

Αναστήστε με λοιπόν και αφήστε
τα ποιήματά να φροντίσουν για το' όνομά μου
μάταια μη δακρύζετε
ζεστάνετέ με όταν έρχονται οι χειμώνες.

Φροντίστε τα ποιήματά μου, τα πετράδια μου.
Φροντίστε τα όταν πέφτει το σκοτάδι.
Κι όταν ο άνεμος σβήσει το κερί μου,
τότε θα σας ευχαριστήσω.

Ιόν, ουδ. μτχ. ενεστ. ρ. εἶμῐ, "αυτό που πηγαίνει, που κινείται":

το ηλεκτρικά φορτισμένο άτομο. Ή μόριο.

Είμαι μέσα στον κόσμο, και τον αναγνωρίζω ως ποίημα.

[άτιτλο, αγνώστου ποιητή]

# data[].attributes.attachment_link.title
Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης 2022: Δέκα ποιητές "συνομιλούν" για την ποίηση - Vakxikon.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Δέκα ποιητές και ποιήτριες "συνομιλούν" μέσα από τους στίχους τους για την ποίηση. Ανθολόγηση αποσπασμάτων και ποιημάτων από ποιητικά βιβλία των εκδόσεων Βακχικόν. Facebook Twitter Google+ Gmail

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
bookbook.gr | e-περιοδικό για το παιδικό βιβλίο και την ανάγνωση

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Φαντάσου όλους τους σπουδαίους ποιητές καθισμένους γύρω από ένα τραπέζι να γράφουν τους στίχους τους σε χαρτάκια κι ύστερα να τους βάζουν όλους μαζί στο κέντρο του τραπεζιού και να φτιάχνουν με αυτούς ένα καινούριο ποίημα. Και να συζητούν και να γελούν και να χαίρονται σαν μικρά παιδιά με κάθε καινούριο και αναπάντεχο συνδυασμό. Γίνε εσύ αυτός που θα διευθύνει το παιχνίδι τους!

Στο κάτω μέρος της σελίδας θα βρεις στίχους από ποιήματα γνωστών ελλήνων ποιητών. Αν κρατήσεις για λίγο τον δείκτη του ποντικιού πάνω από κάθε στίχο, θα δεις ποιός τον έγραψε και σε ποιό ποίημα ανήκει! Άπλωσέ τους στίχους με το ποντίκι σου στο λευκό "πρόχειρο" για να τους διαβάσεις. Τοποθέτησε αυτούς που διάλεξες, στο "τετράδιο" με την κατάλληλη σειρά ώστε να συνθέσεις ένα δικό σου ποίημα. Όταν τελειώσεις, συμπλήρωσε το όνομά σου και πάτησε "έτοιμο" για να το δημοσιεύσεις στο bookbook.gr ή να το τυπώσεις.

* Σε περίπτωση που δεν μπορείτε να δείτε online το ποίημά σας σε μορφή pdf, αποθηκεύστε το στον υπολογιστή σας.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παιδικά ποιήματα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
γράψε ένα ποίημα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παδί και ποίηση

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι στίχοι των ποιητών συνομιλούν μεταξύ τους

# data[].attributes.attachment_link.description
Bookbook.gr: e-περιοδικό για τους φίλους των βιβλίων και της ανάγνωσης στις παιδικές και νεανικές ηλικίες, νέες κυκλοφορίες, θεματικές προτάσεις βιβλίων...

# data[].attributes.headline
Τα ποιήματα συνομιλούν...

# data[].attributes.subject
Τα ποιήματα συνομιλούν...

# data[].attributes.body
Είναι φορές που κάποια ποιήματα μοιάζουν σχεδόν να συνομιλούν. Σα να έχουν δική τους υπόσταση και ανθρώπινη μορφή, πιάνονται το ένα από τις λέξεις του άλλου και χορεύουν στο ρυθμό των νοημάτων. Κι ας γράφτηκαν άλλες εποχές, για διαφορετικά ταξίδια, από διαφορετικούς ανθρώπους. Κάπως καταφέρνουν και μπλέκονται το ένα με το άλλο, και ερωτοτροπούν γλυκά στης ποίησης το κρεβάτι.

Απαντητική ποίηση

Τις περισσότερες φορές αυτό γίνεται εσκεμμένα. Ο ποιητής δημιουργεί συνομιλίες μεταξύ των ποιημάτων, σαν ωδή σε ένα άλλο ποίημα . Ή με κάποια κριτική διάθεση απαντά στο ποίημα ενός ομότεχνού του. Τα Απαντητικά Ποιήματα (Response Poems) είναι ένα ολόκληρο κομμάτι της ποιητικής τέχνης. Ο T.S. Eliot έχει πει για τους ποιητές που τολμούν να γράψουν αυτού του είδους ποίηση:

Μια από τις καλύτερες δοκιμασίες είναι ο τρόπος με τον οποίο ο ποιητής δανείζεται. Οι ανώριμοι ποιητές μιμούνται. Οι ώριμοι ποιητές κλέβουν. Οι κακοί ποιητές καταστρέφουν αυτό που παίρνουν και οι καλοί ποιητές το παίρνουν και το κάνουν κάτι καλύτερο, ή τουλάχιστον διαφορετικό.

(One of the surest of tests is the way in which a poet borrows. Immature poets imitate; mature poets steal; bad poets deface what they take, and good poets make it into something better, or at least something different.)

T.S Eliot, The Sacred Wood

Επομένως, όταν ένας ποιητής εσκεμμένα συνδιαλέγει το ποίημά του με ένα άλλο οφείλει να είναι πολύ προσεκτικός ως προς το πως θα χρησιμοποιήσει το λεξιλόγιο και τα νοήματα που αντλεί από το αρχικό ποίημα αλλά και ως προς το τι θα “απαντήσει”.

Είναι βέβαια και φορές, πιο σπάνιες, που τα ποιήματα κάπως τυχαία πιάνουν την κουβέντα. Σαν παλιοί συμμαθητές που μετά από χρόνια βρίσκονται στον δρόμο και μιλούν για τις ζωές τους.

# data[].attributes.headline
Λογοτεχνικές σχολές

# data[].attributes.subject
Λογοτεχνικές σχολές

# data[].attributes.headline
Παγκόσμια Μέρα Ποίησης: Όταν τα ποιήματα, γίνονται τραγούδια

# data[].attributes.subject
Παγκόσμια Μέρα Ποίησης: Όταν τα ποιήματα, γίνονται τραγούδια

# data[].attributes.body
Η μουσική είναι ένας τρόπος να διπλασιαστεί η αθανασία της ποίησης. Και είναι δεκάδες τα παραδείγματα που το πιστοποιούν αυτό.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Αχιλλέας Παράσχος

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι τρεις φίλοι - Βικιθήκη

# data[].attributes.headline
Των είκοσί μου χρονώ θ

# data[].attributes.body
Των είκοσί μου χρονώ θύμηση μ’ ευφραίνεις]

Στο ποίημα ο εξηνταεπτάχρονος Κωστής Παλαμάς (1859-1943) ξαναθυμάται τα είκοσί του χρόνια και απευθύνεται στον εαυτό του.

Των είκοσί μου χρονώ θύμηση μ’ ευφραίνεις

.

Κοιμάται η χώρα, κ’ η εξοχή, γιορτή. Και να πηγαίνης,

πρωϊνός περπατητής με την καρδιά στα χείλη.

Γλύκα. Το αμπέλι θησαυρός με το χρυσό σταφύλι.

Χορός το βήμα σου, ανασταίνει κ’ η αύρα που ανασαίνεις,

νεράκι πίνεις, και είν’ αρχή ζωής μακαρισμένης

.

Αναγαλλιάζει ο Αύγουστος μέσ’ στις δροσιές του Απρίλη,

Όλα είν’ ωραία, για το τραγούδι και για το κοντύλι

.

Και από το σπίτι να περνάς της πολυαγαπημένης

με τα κλειστά παράθυρα, κ’ εσύ να περιμένης,

τον ήλιο σα να ξύπνησες να ιδής που θ’ ανατείλη,

ν’ ανοίξη ένα παράθυρο, των ουρανών η πύλη.

27.1.1926

ευφραίνω = προξενώ σε κάποιον πολλή ευχαρίστηση ή χαρά

μακαρισμένης = ευτυχισμένης, ευλογημένης

κοντύλι (το) = είδος γραφίδας που χρησιμοποιούσαν παλαιότερα

# data[].attributes.headline
Στον δάσκαλο

# data[].attributes.body
Στον δάσκαλο

Το παρακάτω ποίημα του Κωστή Παλαμά περιέχεται στα Άπαντα του Κωστή Παλαμά (τ. 16), εκδόσεις «Μπίρης», Αθήνα 1972

«Σµίλεψε πάλι, δάσκαλε, ψυχές!

Κι ότι σ’ απόµεινε ακόµη στη ζωή σου,

Μην τ’ αρνηθείς! Θυσίασέ το ως τη στερνή πνοή σου!

Χτισ’ το παλάτι, δάσκαλε σοφέ!

Κι αν λίγη δύναµη µεσ’ το κορµί σου µένει,

Μην κουρασθείς. Είν’ η ψυχή σου ατσαλωµένη.

Θέµελα βάλε τώρα πιο βαθειά,

Ο πόλεµος να µη µπορεί να τα γκρεµίσει.

Σκάψε βαθειά. Τι κι’ αν πολλοί σ’ έχουνε λησµονήσει;

Θα θυµηθούνε κάποτε κι αυτοί

Τα βάρη που κρατάς σαν Άτλαντας στην πλάτη,

Υποµονή! Χτίζε, σοφέ, της κοινωνίας το παλάτι …»

# data[].attributes.attachment_link.title
Ιστορία Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

# data[].attributes.attachment_caption
Αφού παρακολουθήσετε το τρέιλερ της ταινίας «Αλλοίμονο στους νέους» να απαντήσετε στα ερωτήματα που ακολουθούν:

# data[].attributes.headline
Το Αλίμονο στους νέους (Πρωτότυπος τίτλος «Αλλοίμονο στους νέους») είναι ελληνική ταινία του 1961 σε σκηνοθεσία Αλέκου Σακελλάριου. Πρωταγωνιστές: Δημήτρης Χορν, Σπύρος Μουσούρης, Μάρω Κοντού, Σμάρω Στεφανίδου

# data[].attributes.subject
Το Αλίμονο στους νέους (Πρωτότυπος τίτλος «Αλλοίμονο στους νέους») είναι ελληνική ταινία του 1961 σε σκηνοθεσία Αλέκου Σακελλάριου. Πρωταγωνιστές: Δημήτρης Χορν, Σπύρος Μουσούρης, Μάρω Κοντού, Σμάρω Στεφανίδου

# data[].attributes.body
Ποιο είναι το θέμα της ταινίας;

Ποια θέση υιοθετούν ο Ανδρέας και ο Αγησίλαος, οι δύο κεντρικοί ήρωες, απέναντι σ ’αυτό;

# data[].attributes.attachment_link.description
Το Αλίμονο στους νέους (Πρωτότυπος τίτλος «Αλλοίμονο στους νέους») είναι ελληνική ταινία του 1961 σε σκηνοθεσία Αλέκου Σακελλάριου, παραγωγής…

# data[].attributes.headline
"Να ήμουν παππούς", "Ένας γέρος"

# data[].attributes.subject
"Να ήμουν παππούς", "Ένας γέρος"

# data[].attributes.headline
ΚΟΙΝΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 

# data[].attributes.subject
ΚΟΙΝΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 

# data[].attributes.body
ΚΟΙΝΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Με βάση τα στοιχεία που έχετε συλλέξει και συγκεντρώσει να απαντήσετε στο παρακάτω ερώτημα:

Πιστεύετε ότι τα δυο ποιήματα συνομιλούν μεταξύ τους αλλά και με την ταινία; Να αναφέρετε τουλάχιστον ένα κοινά σημεία.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το όραμα εξαφανίζεται. Να παρακολουθήσετε: α) τη μετάβαση στο παρόν της αφήγησης. Ποια είναι η κατάσταση του ήρωα "τώρα"; β) τις άλλες χρονικές μετατοπίσεις - αναδρομές. Ποιες πρόσθετες πληροφορίες δίνουν για το παρελθόν του αφηγητή; γ) την επάνοδο στη σκηνή του ναυαγίου και τη μουσική πρόκληση της φύσης (

Διονύσιος Σολωμός

Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ

Ο Κρητικός του Διονυσίου Σολωμού (Ζάκυνθος 1798 - Κέρκυρα 1857), αφηγηματικό ποίημα σε πέντε μέρη, γράφεται κατά τη διετία 1833 έως 1834 και θεωρείται "σταθμός στην ποιητική πορεία του Σολωμού, το πρώτο από τα μεγάλα και σημαντικά ποιήματα της εντελώς ώριμης περιόδου του. Μολονότι χαρακτηρισμένο απόσπασμα, μπορεί να θεωρηθεί ποίημα απόλυτα ολοκληρωμένο, με εσωτερική ενότητα και συνοχή" (Λ. ΠΟΛΙΤΗΣ, Ποιητική Ανθολογία, Βιβλίο Πέμπτο: Ο Σολωμός και οι Εφτανησιώτες, Γαλαξίας, 1970 - Δωδώνη, 1976, σ. 206). Πηγή έμπνευσης του ποιητή στάθηκαν πραγματικά γεγονότα της επανάστασης στην Κρήτη: "κατάληψη της Μεσαράς και έπειτα των Σφακιών από τους Τούρκους στα 1823-24 και φυγή χιλιάδων Χριστιανών με πλοία από τη νότια και δυτική Κρήτη προς τα Κύθηρα, τα Αντικύθηρα και την Πελοπόννησο" (Σ. ΑΛΕΞΙΟΥ, "Εισαγωγή" στο ποίημα: Διονυσίου Σολωμού, Ποιήματα και Πεζά, Στιγμή, 1994, σ. 205). Το κείμενο του ποιήματος αναπαράγει το τραγούδι ενός πρόσφυγα Κρητικού, που μακριά από την ιδιαίτερη πατρίδα του αναπολεί τα περασμένα, πλεγμένα γύρω στο περιστατικό που καθόρισε τη ζωή του. Εν περιλήψει η υπόθεση των πέντε μερών: "[1-2] Ναυαγός ο Κρητικός προσπαθεί να σώσει την αγαπημένη του μέσα στην τρικυμία· [3-4] Η τρικυμία παύει απότομα και μπροστά του φανερώνεται μια "φεγγαροντυμένη" θεϊκή μορφή· [5] όταν η οπτασία χαθεί, θ' ακουστεί ένας μαγευτικός απόκοσμος ήχος που θα συνεπάρει την ψυχή του ναυαγού· κι όταν ο ήχος σωπάσει, θα φτάσει αυτός στην ακρογιαλιά, θ' αποθέσει εκεί την αγαπημένη του, αλλά θα είναι πεθαμένη" (Λ. ΠΟΛΙΤΗΣ, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Μ.Ι.Ε.Τ., 1978, σ. 147).

"Έλληνες εξόριστοι κοιτάζουν τη χαμένη πατρίδα τους", ελαιογραφία του Ary Scheffer.

1 [18.]

5

.....................................................................
.....................................................................
Ἐκοίταα, κι ἤτανε μακριά ἀκόμη τ' ἀκρογιάλι·
"Ἀστροπελέκι μου καλό, γιά ξαναφέξε πάλι!"
Τρία ἀστροπελέκια ἐπέσανε, ἕνα ξοπίσω στ' ἄλλο
Πολύ κοντά στήν κορασιά μέ βρόντημα μεγάλο·
Τά πέλαγα στήν ἀστραπή κι ὁ οὐρανός ἀντήχαν, ¹
Οἱ ἀκρογιαλιές καί τά βουνά μ' ὅσες φωνές κι ἄν εἶχαν.

2 [19.]

Πιστέψετε π' ὅ,τι θά πῶ εἶν' ἀκριβή ἀλήθεια,
Μά τές πολλές λαβωματιές πού μὄφαγαν τά στήθια,
Μά τούς συντρόφους πὄπεσαν στήν Κρήτη πολεμώντας,
Μά τήν ψυχή πού μ' ἔκαψε τόν κόσμο ἀπαρατώντας. ²

5

(Λάλησε, Σάλπιγγα! ³ κι ἐγώ τό σάβανο τινάζω,
Καί σχίζω δρόμο καί τς ἀχνούς ἀναστημένους ⁴ κράζω:
"Μήν εἴδετε τήν ὀμορφιά πού τήν Κοιλάδα ⁵ ἁγιάζει;
Πέστε, νά ἰδεῖτε τό καλό ἐσεῖς κι ὅ,τι σᾶς μοιάζει. ⁶
Καπνός δέ μένει ἀπό τη γῆ· νιός οὐρανός ἐγίνη·⁷

10

Σάν πρῶτα ἐγώ τήν ἀγαπῶ καί θά κριθῶ μ' αὐτήνη.
- Ψηλά τήν εἴδαμε πρωί· τῆς τρέμαν τά λουλούδια ⁸
Στή θύρα τῆς Παράδεισος ⁹ πού ἐβγῆκε μέ τραγούδια·
Ἔψαλλε τήν Ἀνάσταση χαροποιά ¹⁰ ἡ φωνή της,
Κι ἔδειχνεν ἀνυπομονιά γιά νά 'μπει στό κορμί της·¹¹

15

Ὁ οὐρανός ὁλόκληρος ἀγρίκαε σαστισμένος, ¹²
Τό κάψιμο ἀργοπόρουνε ὁ κόσμος ὁ ἀναμμένος·¹³
Καί τώρα ὀμπρός ¹⁴ τήν εἴδαμε· ὀγλήγορα σαλεύει·
Ὅμως κοιτάζει ἐδῶ κι ἐκεῖ καί κάποιονε γυρεύει").

3 [20.]

Ἀκόμη ἐβάστουνε ἡ βροντή...............................
Κι ἡ θάλασσα, πού σκίρτησε σάν τό χοχλό πού βράζει, ¹⁵
Ἡσύχασε καί ἔγινε ὅλο ἡσυχία καί πάστρα, ¹⁶
Σάν περιβόλι εὐώδησε κι ἐδέχτηκε ὅλα τ' ἄστρα·¹⁷

5

Κάτι κρυφό μυστήριο ἐστένεψε τή φύση ¹⁸
Κάθε ὀμορφιά νά στολιστεῖ καί τό θυμό ν' ἀφήσει.
Δέν εἶν' πνοή στόν οὐρανό, στή θάλασσα, φυσώντας
Οὔτε ὅσο κάνει στόν ἀνθό ἡ μέλισσα περνώντας, ¹⁹
Ὅμως κοντά στήν κορασιά, πού μ' ἔσφιξε κι ἐχάρη,

10

Ἐσειότουν τ' ὁλοστρόγγυλο καί λαγαρό φεγγάρι·²⁰
Καί ξετυλίζει ὀγλήγορα κάτι πού ἐκεῖθε βγαίνει,
Κι ὀμπρός μου ἰδού πού βρέθηκε μία φεγγαροντυμένη. ²¹
Ἔτρεμε το δροσάτο φῶς ²² στή θεϊκιά θωριά της,
Στά μάτια της τά ὁλόμαυρα καί στά χρυσά μαλλιά της.

4 [21.]

Ἐκοίταξε τ' ἀστέρια, κι ἐκεῖνα ἀναγαλλιάσαν,
Καί τήν ἀχτινοβόλησαν καί δέν τήν ἐσκεπάσαν·²³
Κι ἀπό τό πέλαο, πού πατεῖ χωρίς νά τό σουφρώνει, ²⁴
Κυπαρισσένιο ἀνάερα τ' ἀνάστημα σηκώνει,

5

Κι ἀνεῖ τς ἀγκάλες μ' ἔρωτα καί μέ ταπεινοσύνη, ²⁵
Κι ἔδειξε πάσαν ὀμορφιά καί πάσαν καλοσύνη. ²⁶
Τότε ἀπό φῶς μεσημερνό ἡ νύχτα πλημμυρίζει, ²⁷
Κι ἡ χτίσις ἔγινε ναός πού ὁλοῦθε λαμπυρίζει. ²⁸
Τέλος σ' ἐμέ πού βρίσκομουν ὀμπρός της μές στά ρεῖθρα, ²⁹

10

Καταπώς στέκει στό Βοριά ἡ πετροκαλαμίθρα, ³⁰
Ὄχι στήν κόρη, ἀλλά σ' ἐμέ τήν κεφαλή της κλίνει·
Τήν κοίταζα ὁ βαριόμοιρος, μ' ἐκοίταζε κι ἐκείνη.
Ἔλεγα ³¹ πώς τήν εἶχα ἰδεῖ πολύν καιρόν ὀπίσω,
Κάν ³² σέ ναό ζωγραφιστή μέ θαυμασμό περίσσο,
Κάνε τήν εἶχε ἐρωτικά ποιήσει ὁ λογισμός μου,

15

Κάν τ' ὄνειρο, ὅταν μ' ἔθρεφε τό γάλα τῆς μητρός μου·
Ἤτανε μνήμη παλαιή, γλυκιά κι ἀστοχισμένη,
Πού ὀμπρός μου τώρα μ' ὅλη της τή δύναμη προβαίνει·³³
Σάν τό νερό πού τό θωρεῖ τό μάτι ν' ἀναβρύζει

20

Ξάφνου ὀχ ³⁴ τά βάθη τοῦ βουνοῦ, κι ὁ ἥλιος τό στολίζει.
Βρύση ἔγινε το μάτι μου κι ὀμπρός του δέν ἐθώρα,
Κι ἔχασα αὐτό τό θεϊκό πρόσωπο γιά πολλή ὥρα,
Γιατί ἄκουγα ³⁵ τά μάτια της μέσα στά σωθικά μου,
Πού ἐτρέμαν ³⁶ καί δέ μ' ἄφηναν νά βγάλω τή μιλιά μου·

25

Ὅμως αὐτοί ³⁷ εἶναι θεοί, καί κατοικοῦν ἀπ' ὅπου
Βλέπουνε μές στήν ἄβυσσο καί στήν καρδιά τ' ἀνθρώπου, ³⁸
Κι ἔνιωθα πώς μοῦ διάβαζε καλύτερα τό νοῦ μου ³⁹
Πάρεξ ἄν ἤθελε τῆς πῶ μέ θλίψη τοῦ χειλιοῦ μου:
"Κοίτα με μές στά σωθικά, πού φύτρωσαν οἱ πόνοι ⁴⁰
..........................................................................
...........................................................................

30

Ὅμως ἐξεχειλίσανε τά βάθη τῆς καρδιᾶς μου·
Τ' ἀδέλφια μου τά δυνατά οἱ Τοῦρκοι μοῦ τ' ἀδράξαν,
Τήν ἀδελφή μου ἀτίμησαν κι ἀμέσως τήν ἐσφάξαν,
Τόν γέροντα τόν κύρην μου ἐκάψανε τό βράδι,
Καί τήν αὐγή μοῦ ρίξανε τή μάνα στό πηγάδι.

35

Στήν Κρήτη......................................................
Μακριά 'πό κεῖθ' ἐγιόμισα τές φοῦχτες μου κι ἐβγῆκα. ⁴¹
Βόηθα, Θεά, τό τρυφερό κλωνάρι ⁴² μόνο νά 'χω·
Σέ γκρεμό κρέμουμαι βαθύ, ⁴³ κι αὐτό βαστῶ μονάχο".

5 [22.]

Ἐχαμογέλασε γλυκά στόν πόνο τῆς ψυχῆς μου,
Κι ἐδάκρυσαν τά μάτια της, κι ἐμοιάζαν τῆς καλῆς μου.
Ἐχάθη, ἀλιά μου! ἀλλ' ἄκουσα 44 τοῦ δάκρυου της ραντίδα
Στό χέρι, πού 'χα σηκωτό μόλις ἐγώ τήν εἶδα. -

5

Ἐγώ ἀπό κείνη τή στιγμή δέν ἔχω πλιά τό χέρι,
Π' ἀγνάντευεν Ἀγαρηνό κι ἐγύρευε μαχαίρι·
Χαρά δέν τοῦ 'ναι ὁ πόλεμος· τ' ἁπλώνω τοῦ διαβάτη
Ψωμοζητώντας, κι ἔρχεται μέ δακρυσμένο μάτι·
Κι ὅταν χορτάτα δυστυχιά τά μάτια μου ζαλεύουν, ⁴⁵

10

Ἀργά, κι ὀνείρατα σκληρά τήν ξαναζωντανεύουν,
Καί μέσα στ' ἄγριο πέλαγο τ' ἀστροπελέκι σκάει,
Κι ἡ θάλασσα νά καταπιεῖ τήν κόρη ἀναζητάει,
Ξυπνῶ φρενίτης, ⁴⁶ κάθομαι, κι ὁ νοῦς μου κινδυνεύει.
Καί βάνω τήν παλάμη μου, κι ἀμέσως γαληνεύει. -

15

Τά κύματα ἔσχιζα μ' αὐτό, 47 τ' ἄγρια καί μυρωδάτα,
Μέ δύναμη πού δέν εἶχα μήτε στά πρῶτα νιάτα,
Μήτε ὅταν ἐκροτούσαμε, ⁴⁸ πετώντας τά θηκάρια,
Μάχη στενή μέ τούς πολλούς ὀλίγα παλληκάρια. ⁴⁹
Μήτε ὅταν τόν μπομπο-Ἰσούφ 50 καί τς ἄλλους δύο βαροῦσα

20

Σύρριζα στή Λαβύρινθο ⁵¹ π' ἀλαίμαργα πατοῦσα. ⁵²
Στό πλέξιμο ⁵³ τό δυνατό ὁ χτύπος τῆς καρδιᾶς μου
(Κι αὐτό ⁵⁴ μοῦ τ' αὔξαιν') ἔκρουζε ⁵⁵ στήν πλεύρα τῆς κυρᾶς μου.
...............................................................................................
...............................................................................................
Ἀλλά τό πλέξιμ' ἄργουνε ⁵⁶ καί μοῦ τ' ἀποκοιμοῦσε⁵⁷
Ἠχός, γλυκύτατος ἠχός, ὁπού μέ προβοδοῦσε. ⁵⁸

25

Δέν εἶναι κορασιᾶς φωνή στά δάση που φουντώνουν,
Καί βγαίνει τ' ἄστρο τοῦ βραδιοῦ ⁵⁹ καί τά νερά θολώνουν,
Καί τόν κρυφό της ἔρωτα τῆς βρύσης τραγουδάει,
Τοῦ δέντρου καί τοῦ λουλουδιοῦ πού ἀνοίγει καί λυγάει·⁶⁰
Δέν εἶν' ἀηδόνι κρητικό, πού σέρνει ⁶¹ τή λαλιά του

30

Σέ ψηλούς βράχους κι ἄγριους ὅπ' ἔχει τή φωλιά του,
Κι ἀντιβουΐζει ὁλονυχτίς ἀπό πολλή γλυκάδα
Ἡ θάλασσα πολύ μακριά, πολύ μακριά ἡ πεδιάδα,
Ὥστε πού πρόβαλε ἡ αὐγή καί ἔλιωσαν τ' ἀστέρια,
Κι ἀκούει κι αὐτή ⁶² καί πέφτουν της τά ρόδα ἀπό τά χέρια·

35

Δέν εἶν' φιαμπόλι ⁶³ τό γλυκό, ὁπού τ' ἀγρίκαα μόνος
Στόν Ψηλορείτη ὅπου συχνά μ' ἐτράβουνεν ὁ πόνος
Κι ἔβλεπα τ' ἄστρο τ' οὐρανοῦ ⁶⁴ μεσουρανίς νά λάμπει
Καί τοῦ γελοῦσαν τά βουνά, τά πέλαγα κι οἱ κάμποι·
Κι ἐτάραζε τά σπλάχνα μου ⁶⁵ ἐλευθεριᾶς ἐλπίδα

40

Κι ἐφώναζα: "ὦ θεϊκιά κι ὅλη αἵματα Πατρίδα!"
Κι ἅπλωνα κλαίοντας κατ' αὐτή τά χέρια μέ καμάρι·
Καλή 'ν' ἡ μαύρη πέτρα της καί τό ξερό χορτάρι. ⁶⁶
Λαλούμενο, ⁶⁷ πουλί, φωνή, δέν εἶναι νά ταιριάζει,
Ἴσως δέ σώζεται στή γῆ ἦχος πού νά τοῦ μοιάζει·⁶⁸

45

Δέν εἶναι λόγια· ἦχος λεπτός......................
Δέν ἤθελε ⁶⁹ τόν ξαναπεῖ ὁ ἀντίλαλος κοντά του.
Ἄν εἶν' δέν ἤξερα κοντά, ἄν ἔρχονται ἀπό πέρα·
Σάν τοῦ Μαϊοῦ τές εὐωδιές γιομίζαν τόν ἀέρα, ⁷⁰
Γλυκύτατοι, ἀνεκδιήγητοι ⁷¹ ........................

50

Μόλις εἶν' ἔτσι δυνατός ὁ Ἔρωτας καί ὁ Χάρος.
Μ' ἄδραχνεν ὅλη τήν ψυχή, καί νά 'μπει δέν ἠμπόρει
Ὁ οὐρανός, κι ἡ θάλασσα, κι ἡ ἀκρογιαλιά, κι ἡ κόρη·⁷²
Μέ ἄδραχνε, καί μ' ἔκανε συχνά ν' ἀναζητήσω
Τή σάρκα μου νά χωριστῶ 73 γιά νά τόν ἀκλουθήσω.

55

Ἔπαψε τέλος κι ἄδειασεν ἡ φύσις κι ἡ ψυχή μου,
Πού ἐστέναξε κι ἐγιόμισεν εὐθύς ὀχ τήν καλή μου·
Καί τέλος φθάνω στό γιαλό τήν ἀρραβωνιασμένη,
Τήν ἀπιθώνω μέ χαρά, κι ἤτανε πεθαμένη.

Το κείμενο σύμφωνα με την κατάρτιση I. ΠΟΛΥΛΑ. Ακολουθείται η έκδ. Απάντων του Σολωμού από τον Λ. ΠΟΛΙΤΗ, τ. I: Ποιήματα, Αθ.: Ίκαρος, 1948, σσ. 197-206, με αποδεκτές τις ορθογραφικές επεμβάσεις του Σ. ΑΛΕΞΙΟΥ, Δ. Σολωμού, Ποιήματα και Πεζά, ό.π., σσ. 225 κ.εξ., και υιοθετημένες τις διορθώσεις παραναγνώσεων. Σε τετράγωνες παρενθέσεις μετά τους αριθμούς 1-5 των μερών, η αρίθμησή τους από τον ποιητή (18.-22.).

1. Εκκλήσεις εμπίστευσης, που προοικονομούν εδώ καίρια σημεία της αφήγησης, οι όρκοι των σττ. 2-4 συνοδεύουν την αποστροφή του αφηγητή προς ένα υποθετικό ακροατήριο.

2. Λάλησε Σάλπιγγα! ενν. της Δευτέρας Παρουσίας - όπως στην Παλαιά Διαθήκη (Ιώβ ΛΘ' 24, Ζαχαρίας Θ' 14) και στις Επιστολές του Παύλου (Α' Προς Θεσσαλονικείς Δ' 16, Α' Προς Κορινθίους ΙΕ' 51-52), η έβδομη, κατά την Αποκάλυψη ΙΑ' 15· η "σάλπιγγα η στερνή" μνημονεύεται από τον Σολωμό στο Λάμπρο 2, στη Γυναίκα της Ζάκυθος κ.α. Με την αποστροφή αυτή ανοίγει παρένθεση, όπου ο Κρητικός οραματίζεται την ώρα που θα δει ξανά την αγαπημένη του, κατά την ανάσταση νεκρών για την Έσχατη Κρίση. Η πρόδρομη αφήγηση θα συνεχιστεί σκηνικά, στ. 7 κ.εξ., με υποφορά και ανθυποφορά, κατά το πρότυπο των δημοτικών τραγουδιών ("Μην είδετε...; - ...την είδαμε...").

3. αχνούς αναστημένους· εγερθείσες σκιές των θανόντων (αχνός: αμυδρή φιγούρα, έτοιμη να σβήσει).

4. Αναφορά στην Κοιλάδα Ιωσαφάτ (πραγματικό τοπωνύμιο, ανατολικά της Ιερουσαλήμ), που ταυτίζεται στις δοξασίες Ιουδαίων, χριστιανών και μωαμεθανών με το θέατρο της παγκόσμιας Τελικής Κρίσης.

5. ό,τι σας μοιάζει· οι άλλες σκιές αναστημένων (ή, ίσως, άγγελοι)· "σαν κι εσάς".

6. Πρόκειται για τα "λουλούδια της παρθενιάς", επαναλαμβανόμενο μοτίβο στην ποίηση του Σολωμού (π.χ. "Η Φαρμακωμένη στον Άδη", στρ. 8: "το μέτωπο της νιας, | όπου ετρέμαν τα λουλούδια | τα λαμπρά της παρθενιάς" - κ.α.).

7. Στη θύρα της Παράδεισος· και στην Ερωφίλη, Πρ. 5, σκ. 4, στ. 503 (κ.α.) βρίσκουμε "Την πόρτα τση Παράδεισος..."· στα δημοτικά τραγούδια επίσης: "Στην πόρτα της παράδεισος μηλιά είναι φυτρωμένη". Εικονοποιία κυρίως δυτικότροπη. Εκφραστικότατα, από τον Σολωμό πάλι, αλλού: "Στη θύρα την ολόχρυση της Παντοδυναμίας" ("Εις το Θάνατο Αιμιλίας Ροδόσταμο" 2, στ. 1).

8. χαροποιά· εκφράζοντας ζωηρά τη χαρά της.

9. αγρίκαε· τη φωνή του Θεού.

10. τώρα ομπρός· μόλις πριν από λίγο.

11. σκίρτησε· αόριστος σε θέση παρατατικού ("σκιρτούσε": αναταρασσόταν)· χοχλό: κοχλασμό, βράσιμο. Η μεταφορά αυτή που απαντά επίσης στη Γυναίκα της Ζάκυθος (Κεφ. 5, 12) και στους Ελεύθερους Πολιορκημένους (Σχεδ. Α' 1 και Β' 4), έχει ως πηγή τον Ερωτόκριτο Γ', στ. 363: "Σαν το θερμό στα κάρβουνα που ο χόχλος το φουσκώνει...".

12. πάστρα· καθαρότητα, διαύγεια.

13. Η εικόνα του στίχου αποχτά ένα πιο συγκεκριμένο νόημα σε παραλλαγές του, όπως: "Σαν περιβόλι ευώδησε και τ' άνθη του ήταν τ' άστρα".

14. κρυφό μυστήριο· μυστική/απόκρυφη δραστηριότητα (ήδη στη Σοφία Σολομώντος ΙΔ' 23 συναντάμε "τεκνοφόνους τελετάς ἤ κρύφια μυστήρια"· με θετικό περιεχόμενο απαντά στους Ελεύθερους Πολιορκημένους, Σχεδ. Γ' 1, στ. 1-2: "Μητέρα, μεγαλόψυχη στον πόνο και στη δόξα, | Κι αν στο κρυφό μυστήριο ζουν πάντα τα παιδιά σου...")· εστένεψε τη φύση: επιβλήθηκε (στην πλάση), την ανάγκασε...

15. Η ακινησία και η γαλήνη της φύσης που απαντά και στο θέμα του "Πειρασμού" (Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Σχεδ. Β' 2 και Γ' 6).

16. Βλ. και Ερωτόκριτος Β' στ. 309: "Είχε φεγγάρι λαμπιρό και στρογγυλό γεμάτο" (πανσέληνος), λαγαρό: διαυγές, καθαρό, φωτεινό. Το ρήμα Εσειότουν αντί του Έτρεμε των Αυτογράφων, κατ' αναλογία άλλων στίχων από τον I. ΠΟΛΥΛΑ· ο Σ. ΑΛΕΞΙΟΥ το προσαρμόζει σε Εσειόνταν.

17. Το νόημα του στίχου: "Το φως την έλουσε χωρίς να την εξαφανίσει".

18. χωρίς να το σουφρώνει· χωρίς καν να ρυτιδώνει, χωρίς και κατά το ελάχιστο να υποχωρεί η επιφάνεια του νερού στο βήμα της, χωρίς να βυθίζεται.

19. Και στον Ερωτόκριτο Β ', στ. 2044: "με σπλάχνος και ταπείνωσιν αγκαλιαστόν τον πιάνει".

20. ομορφιά-καλοσύνη· το αρχαίο ελληνικό ιδεώδες τοῦ καλοῦ κἀγαθοῦ, διηθημένο μέσα από τη χριστιανική σημασία των όρων.

21. Ανάλογη στη δημώδη παράδοσή μας παράσταση του αδιανόητου καθ' υπερβολή - βλ. π.χ. "Ποιος είδε νήλιο από βραδύς κι άστρι το μεσημέρι" στο τραγούδι "Της Λιογέννητης").

22. η χτίσις... λαμπυρίζει· χριστιανικός ανιμισμός που απαντά και αλλού στο Σολωμό (π.χ. στο "Carmen Seculare", 3, στ. 8). Στους στ. 1-8 ανιούσα κλιμάκωση της φωτοχυσίας με συνδρομή πολυσύνδετου.

23. ρείθρα· (με την αρχαία σημασία, ῥέεθρα) υδάτινα ρεύματα (σημερ. σημασία: χαντάκια, αυλάκια στο πλάι των δρόμων, κοίτες ποταμών).

24. Έλεγα· συλλογιζόμουν, είχα την εντύπωση.

25. Κάν-Κάνε· λες και, είτε-είτε.

26. Στους στίχους 13-18 ανιχνεύονται απηχήσεις πλατωνικών και αριστοτελικών απόψεων για την αναγνώριση, στα πράγματα του κόσμου τούτου, ιδεών (προτύπων) που η ψυχή μας είχε αντικρίσει σ' ένα προσωματικό της στάδιο. Η εξιδανίκευση της φεγγαροντυμένης, εντούτοις, συνδέεται και με ρομαντικές πηγές.

27. οχ (ιδιωμ. < ἐκ)· από. Πολύ συνηθισμένο στον Σολωμό.

28. άκουγα· ένιωθα - με την ίδια σημασία το ρήμα και πιο κάτω, 5 [22.], στ. 3. Ο Σ. ΑΛΕΞΙΟΥ γράφει άκουσα υιοθετώντας τη γραφή των Σολωμικών Αυτογράφων.

29. Που ετρέμαν· Έτρεμαν γράφει ο Σ. ΑΛΕΞΙΟΥ (βάζοντας άνω τελεία στο τέλος του προηγούμενου στίχου) για να αποφύγει "την παρανόηση ότι "έτρεμαν τα σωθικά", ενώ πρόκειται για τα μάτια της Φεγγαροντυμένης".

30. αυτοί - αντί αυτά (δηλ. τα μάτια)· έλξη του γένους από το θεοί.

31. Αξίζει να σημειωθούν παραλλαγές του στίχου, όπως π.χ. "Τούτ' η ψυχή είναι βαθιά κι εγιόμισ' από πόνο", που απασχολούν το Σολωμό κατά τη σύνθεση του έργου ("μοτίβο της δοκιμασίας").

32. το τρυφερό κλωνάρι· περίφραση για την κόρη. Και στον Ερωτόκριτο Α', στ. 57 κ.εξ., για την Αρετούσα: "Άρχιξε κι εμεγάλωνε το δροσερό κλωνάρι, | κι επλήθαινε στην ομορφιά, στη γνώση κι εις τη χάρη".

33. Η μεταφορά και στον Ερωτόκριτο Γ', στ. 1164· "σ' έτοιο γκρεμνό μεγάλο".

34. εκροτούσαμε· συγκροτούσαμε, συνάπταμε.

35. Βλ. και στην Οδύσσεια ι 57' "τόφρα δ' ἀλεξόμενοι μένομεν πλέονάς περ ἐόντας" ("ως τότε τους κρατούσαμε, κι ας ήτανε χιλιάδες", μτφρ. Ζ. Σίδερης).

36. Στη Λαβύρινθο (όπως οι ντόπιοι ονόμαζαν από τα μεσαιωνικά χρόνια ένα ρωμαϊκό λατομείο στην περιοχή της Γόρτυνας) αναζήτησαν καταφύγιο το καλοκαίρι του 1823 πλήθος χριστιανών· μόνο τον επόμενο χρόνο κατάφεραν οι Τουρκοαιγύπτιοι να επιβάλουν κι εκεί την εξουσία τους, αφού δεκάδες χιλιάδων Κρητικοί είχαν στο μεταξύ εγκαταλείψει την πατρίδα τους.

37. πατούσα· (εδώ ιδίως) κυρίευα, κρατούσα κυριαρχικά· το επίρρημα αλαίμαργα, μεταφορικό, προς δήλωση του πολεμικού μένους.

38. πλέξιμο· η πλεύση, το κολύμπημα (βλ. και στ. 23 παρακάτω).

39. Δηλαδή το κολύμπημα "το δυνατό" (η μεγάλη σωματική προσπάθεια): αυτό επετάχυνε το χτυποκάρδι. Ή πρωθύστερα: το κολύμπημα δυνάμωνε επειδή ένιωθε την παρουσία της κόρης.

40. έκρουζε· χτυπούσε, έκρουε· πλεύρα: το πλευρό· το πλάι. Για το ριμάρισμα των στ. 21-22 βλ. στον Ερωτόκριτο Β', στ. 2441-42: "Θάμασμα πώς δεν είδασι τον πόνο της καρδιάς του | την ώρα που του 'γγίξασι τα χέρια της κεράς του". Για το χάσμα μεταξύ των στ. 22 και 23 ο I. ΠΟΛΥΛΑΣ σημειώνει:
Εδώ ήθελε να θέσει ο ποιητής μίαν παρομοίωση, της οποίας έχομε τους εξής στίχους· αυτοί όμως δεν ευρίσκονται εις το ύστερο σχεδίασμα:

Πάει σαν αλάφι πόφυγε του κυνηγού τα βέλη,
Και φεύγει κι από τ' ανθηρά κρεμάμενα κλωνάρια,
Κι από τον μαύρον ίσκιο του σε ρεύματα καθάρια.

41. άργουνε· αργοπορούσε, καθυστερούσε, βράδυνε.

42. μου τ' αποκοιμούσε· μου το καθυστερούσε, το καθιστούσε ράθυμο, νωθρό, αργό.

43. με προβοδούσε· με προέπεμπε, με συνόδευε.

44. σέρνει· ανάγνωση του Λ. ΠΟΛΙΤΗ· ο I. ΠΟΛYΛΑΣ είχε διαβάσει παίρνει.

45. Κι ακούει κι αυτή· δηλ. η αυγή· παρβ. το ομηρικό ροδοδάκτυλος Ηώς.

46. φιαμπόλι· αυτοσχέδιο πνευστό όργανο των ποιμένων (σουραύλι).

47. άστρο τ' ουρανού· περίφραση για τον ήλιο.

48. ετάραζε τα σπλάχνα μου· συγκλόνιζε την ψυχή μου, με συγκλόνιζε βαθιά.

49. Ο στίχος επανέρχεται και στο κατοπινότερο έργο του Σολωμού (στους Ελεύθερους Πολιορκημένους π.χ., Σχεδ. Β' και Γ').

50. Λαλούμενο· μουσικό όργανο.

51. Υποσημείωση του I. ΠΟΛΥΛΑ στο στίχο:
"Εδώ ήθελε κατ' αρχάς ο ποιητής να προσθέσει:
Ήταν εντύπωση ανεκδιήγητη, οποίαν κανείς ίσως δεν εδοκίμασε, ειμή ο πρώτος άνθρωπος, όταν επρωτοανάπνευσε, και ο ουρανός, η γη και η θάλασσα, πλασμένα γι' αυτόν, ακόμη εις όλη τους την τελειότητα, αναγαλλιάζανε μέσα εις την ψυχή του -

Γλυκιά ζωή, που το πουλί μισοπλασμένο ακόμα
Είχε πρωτύτερα αισθανθεί με τον κιλαϊδισμό του
Και τον αέρα εχτύπουνε με το ζεστό φτερό του·
Κι ο αέρας ο αμόλυντος, το δέντρο που 'χε ανθίσει.
Το καρτερούσαν ν' ανεβεί να πρωτοκιλαϊδήσει, -

Έως οπού εις τη μέθη του νοός και της καρδιάς του, τον έπιασε, σύμβολο του θανάτου, ο ύπνος, όθεν αυτός έμελλ' έπειτα να ξυπνήση και να ευρεθή σιμά του.

Της ομορφιάς βασίλισσα και να γενεί δική του ".

52. Δεν ήθελε· δεν επρόκειτο, δε θα τολμούσε να· κοντά του (επιρρ.): συνοδευτικά, ως συνοδεία.

53. Στους στ. 47-48 παρατηρείται στροφή του υποκειμένου από τον ενικό, ηχός / ήχος, σε πληθυντικό (ήχοι).

54. ανεκδιήγητοι [ενν. ήχοι]· ανεκλάλητοι, άρρητοι, εξωανθρώπινοι (το επίθετο απαντά στους Πατέρες της Εκκλησίας και την Υμνογραφία).

55. Πολυσύνδετο σχήμα συσσώρευσης. Νοηματικά· "Ο απόκοσμος ήχος με συνάρπαζε, και δε με άφηνε να προσηλωθώ ολόψυχα στις συνθήκες και το καθήκον της στιγμής".

56. Η δυιστική αντίληψη (σώμα-ψυχή) διάχυτη σε όλη την ελληνική και δυτική παράδοση, από τις φιλοσοφικές θεωρίες ώς τις λαϊκές δοξασίες, έτσι και στους Ελεύθερους Πολιορκημένους, Σχεδ. Β' 9, στ. 9· "Γλυκιά κι ελεύθερ' η ψυχή σα να 'τανε βγαλμένη".

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής

Ερωτήσεις
Ενότητα 1η
Ο Κρητικός είναι ποίημα λυρικό και αφηγηματικό. Στην ενότητα αυτή να επισημάνετε: α) τον τρόπο που αρχίζει η αφήγηση, β) τα πρόσωπα, γ) τον τόπο που βρίσκονται, δ) τη σκηνοθετική εικονοπλασία. Ενότητα 2η
1. Η ενότητα αποτελείται από δυο μέρη. Στο πρώτο ο αφηγητής προσπαθεί να πείσει τους υποθετικούς ακροατές για την αλήθεια των λεγομένων του. Γιατί; Με ποιον τρόπο προσπαθεί; Τι επικαλείται;
2. Στο δεύτερο μέρος, που είναι σε παρένθεση, η λυρική αφήγηση ανάγεται σε επίπεδο μεταφυσικό. Γιατί; Με ποιους διαλέγεται ο αφηγητής - ήρωας; Τι τους ρωτά και τι του απαντούν; Η απάντηση τους τι είδους γνωρίσματα της κόρης αναδεικνύει; ΙΙοια στοιχεία φανερώνουν τα αισθήματα της προς τον ήρωα; Ενότητα 3η
Εδώ η αφήγηση επανέρχεται στην αρχική σκηνή. Να συζητήσετε: α) τη μεταστροφή των φυσικών συνθηκών και τις εκφράσεις που την αποδίδουν, β) τον όρο "κρυφό μυστήριο" σε σχέση με ό,τι πρόκειται να ακολουθήσει, γ) το όραμα της φεγγαροντυμένης σε σχέση με πιθανές ερμηνείες του. Ενότητα 4η
Η ενότητα καλύπτεται με το όραμα της φεγγαροντυμένης. Να παρακολουθήσετε: α) Την περιγραφή και την κίνηση της οπτασίας, β) τις σκέψεις και τα συναισθήματα του ήρωα, γ) τη "φωνή" του ήρωα σε σχέση με τα περασμένα γεγονότα στην Κρήτη, δ) την επίκληση του ήρωα. Ενότητα 5η

Γενικές ερωτήσεις γλυκύτατος ηχός). Με ποιο τρόπο προσπαθεί να προσδιορίσει την υφή του ήχου ο αφηγητής και πού καταλήγει; δ) Το δραματικό τέλος. Πώς συνδέεται με την αρχή του ποιήματος;

1. Να εντοπίσετε τους χρόνους, τα διάφορα χρονικά επίπεδα της αφήγησης, τις αναδρομές και τις προλήψεις.

2. Να εντοπίσετε στο ποίημα ήχους, φωτισμούς-χρώματα και ανθρώπινες φωνές-ομιλίες.

3. Να παρακολουθήσετε τη δράση της φύσης σε σχέση με τον αγώνα του ήρωα.

4. Να εντοπίσετε βασικά σχήματα λόγου στο ποίημα και να συζητήσετε το ρόλο και τη λειτουργία τους.

5. Να σημειώσετε στίχους και θέματα που βρίσκονται και σε άλλα ποιήματα του Σολωμού.

6. Να επισημάνετε στο ποίημα τις κύριες γραμματολογικές επιρροές του ποιητή.

7. Αν η θρησκεία, η πατρίδα, η φύση και η γυναίκα (στην ιδανική μορφή τους) είναι τα κύρια θέματα της Επτανησιακής Σχολής, να βρείτε στον Κρητικό στοιχεία που επιβεβαιώνουν ότι αποτελεί χαρακτηριστικό ποίημα της Επτανησιακής Σχολής.

# data[].attributes.attachment_link.title
Δ. Σολωμός, "Ο Κρητικός"

# data[].attributes.attachment_link.description
Το όραμα εξαφανίζεται. Να παρακολουθήσετε: α) τη μετάβαση στο παρόν της αφήγησης. Ποια είναι η κατάσταση του ήρωα "τώρα"; β) τις άλλες χρονικές μετατοπίσεις - αναδρομές.

# data[].attributes.attachment_link.title
Διονύσιος Σολωμός: [Η καταστροφή των Ψαρών]

# data[].attributes.attachment_link.description
ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΘΝΙΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ (EFNIL)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Γεώργιος Σουρής ( Ερμούπολη, 2 Φεβρουαρίου 1853 - Νέο Φάληρο, 26 Αυγούστου 1919) ήταν Έλληνας σατιρικός ποιητής και ένας από τους σπουδαιότερους της νεότερης Ελλάδας, έχοντας χαρακτηριστεί ως "σύγχρονος Αριστοφάνης". Κατά τη διάρκεια της ζωής του προτάθηκε για Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας συνολικά 5 φορές.

Γεννήθηκε το 1853 στην Ερμούπολη της Σύρου. Η οικογένειά του ήταν εύπορη και ο πατέρας του ήθελε να τον κάνει παπά. Όταν η οικογένειά του χρεοκόπησε, ο πατέρας του τον έστειλε υπάλληλο στο κατάστημα ενός θείου του σιτέμπορου στη Ρωσία. Ο Σουρής όμως, ξεκίνησε να γράφει κρυφά τους στίχους του στα κατάστιχα και μετά από δύο μήνες αποχώρησε. Όταν ήλθε στην Αθήνα γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ωστόσο, δεν κατόρθωσε να πάρει πτυχίο μετά την απόρριψή του από τον καθηγητή του Σιμτέλο στο μάθημα της μετρικής, κατ΄ άλλους στα Λατινικά, γεγονός που του στοίχισε πολύ όπως διαπιστώνεται στους εκδικητικούς του στίχους. Για να βγάλει τον επιούσιο παρέδιδε μαθήματα και δημοσιογραφούσε.

Όπως σημείωνε τότε ο Σπύρος Μελάς, ο Σουρής είχε πλούσια πνευματικά προσόντα και πλούτο γνώσεων με συνέπεια να καταστεί εξαίρετος δημοσιογράφος της έμμετρης σάτιρας των γεγονότων της εποχής. Οι πρώτοι σατιρικοί του στίχοι δημοσιεύτηκαν στα περιοδικά Ασμοδαίος, Μή χάνεσαι του Βλάση Γαβριηλίδη και Ραμπαγάς.

Στις 2 Απριλίου 1883, σε ηλικία 30 ετών έβγαλε το πρώτο φύλλο της εφημερίδας του, που ο Γεώργιος Δροσίνης τη βάφτισε ''Ο Ρωμηός'', που ήταν μια έμμετρη εβδομαδιαία σατιρική εφημερίδα. Τον Αύγουστο έδωσε εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο, αλλά κόπηκε "μετά πολλών επαίνων", όπως σατιρίζει, στη μετρική. Ο Ρωμηός κυκλοφόρησε ως τις 17 Νοεμβρίου 1918 (τελευταίο φύλλο), λίγο πριν το θάνατο του Σουρή, για 36 χρόνια και 8 μήνες, σε 1.444 συνολικά τεύχη και 2 παραρτήματα. Το 1900, στο Δημοτικό Θέατρο των Αθηνών, παρουσιάστηκαν με επιτυχία οι Νεφέλες" του Αριστοφάνους, σε έμμετρη απόδοσή του. Έγραψε και αρκετές έμμετρες κωμωδίες, οι οποίες καυτηρίαζαν τα κακώς κείμενα της εποχής.

Το 1897 ο Σουρής διώχθηκε ποινικά, για το ποίημά του "Ο Φασουλής συνομιλεί με την κυρίαν Φασουλήν", που δημοσιεύτηκε στις 25 Ιανουαρίου στον Ρωμηό. Η Εισαγγελία Αθηνών, εξέδωσε ένταλμα σύλληψης του ποιητή και ένταλμα κατάσχεσης του συγκεκριμένου τεύχους, θεωρώντας ότι περιείχε υβριστικούς υπαινιγμούς για το θεσμό της Βασιλείας γενικά, και της Βασίλισσας Όλγας ιδιαίτερα. Οι επίμαχοι στίχοι, που ενόχλησαν τους δικαστικούς λειτουργούς ήταν οι παρακάτω:

...Κυρά Γιώργαινα γυρίστρα, κυρά Γιώργαινα μπεκρού,
θα γενείς πομπή του κόσμου του μεγάλου και μικρού,
κυρά Γιώργαινα να λείψουν τα μεθύσια τα πολλά,
κυρά Γιώργαινα σου λέω δεν στεκόμαστε καλά...

Σε αυτούς γινόταν αναφορά στην φημολογούμενη αγάπη της Βασίλισσας στο αλκοόλ. Του απαγγέλθηκε κατηγορία "επί εξυβρίσει του ιερού προσώπου της Βασιλίσσης" και κάθισε στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Αθωώθηκε όμως καθώς στην απολογία του είπε πως σατίριζε τη γυναίκα του.

Η εφημερίδα " Ακρόπολις" σχολίασε το γεγονός ως εξής:

"[...] Αλλά πως να παραδεχτή τις τόση επιπολαιότηταν αφού τα συνήθη κυνικολογήματα τα οποία ανταλλάσσονται μεταξύ Φασουλή και Φασουλίνας (μεταξύ Σουρή και Σουρίνας) μεταξύ Κυρ Γιώργη (Γιώργης γαρ ο Σουρής καλείται) και κυρά Γιώργαινας ανταλλάσσονται από καταβολής τώρα Ρωμηου, ερμηνεύθησαν τόσον ασεβώς ώστε να αποδοθούν εκεί που πως ήτο δυνατόν να αποδοθούν και να γεννηθή ούτω έγκλημα από τα αστεία. [...] η καταδιώκουσα αρχή αποπειρωμένη εις τον πολύν ζήλον της δημιουργία ύβρεων κατ' εκείνων που δεν υπάρχει λόγος, που δεν υπάρχει ίχνος να υποπτευθούν τοιαύται. Δια τούτο εξακολουθούμεν να νομίζωμεν ότι κάποια παρεξήγησις θα συνέβη επί του προκειμένου [...]".

Ο ποιητής είχε επίσης διωχτεί το 1896, όταν σατίρισε τον βασιλιά Γεώργιο με αφορμή το ταξίδι του στο Παρίσι και την γνωριμία του με τη Σάρα Μπερνάρ.

Σατιρικό σκίτσο από τον Ρωμηό του Σουρή, για τις πρόβες της "Αντιγόνης" από τον αρχαϊστή Μυστριώτη, κατά τις προετοιμασίες για τους Ολυμπιακούς του 1896.

Το έργο του χαρακτηριζόταν από την ποιητική του γονιμότητα και την πληθώρα των στίχων του. Έγραφε πάντα καλοπροαίρετα σχολιάζοντας το λαό, τους άρχοντες, τους Βασιλείς, χωρίς ωστόσο να βρίζει. Συχνά αυτοσαρκαζόταν και έξοχο δείγμα αυτοσαρκασμού είναι το ποίημα "Η Ζωγραφιά μου". Η γλώσσα του είναι μικτή. Χρησιμοποιεί πολύ τη δημοτική, αλλά συχνά στα ποιήματά του υπάρχουν αρκετές λόγιες λέξεις και φράσεις, για λόγους είτε μετρικούς είτε σατιρικούς. Είχε άλλωστε συγκρουστεί εντονότατα με τον Γιάννη Ψυχάρη και τους μαχητικούς δημοτικιστές των αρχών του 20ού αιώνα. Βεβαίως, κάποιοι τον είπαν στιχοπλόκο και κατηγόρησαν το έργο του υποστηρίζοντας πως στερείται ποιητικής αξίας ή ότι είναι εντελώς επιφανειακό.

Ο Σουρής προτάθηκε 5 χρονιές για το Νόμπελ Λογοτεχνίας:

To 1907, από 9 μέλη της Ένωσης Ελλήνων Καλλιτεχνών, τον καθηγητή Φιλολογίας και Πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών Γεώργιο Χατζιδάκη, τον Πρόεδρο της Βουλής Νικόλαο Λεβίδη με άλλους 100 βουλευτές.

Το 1908 (η πρόταση του 1908 φέρει δυσανάγνωστη υπογραφή).

Το 1909, από τον Φιλολογικό Όμιλο Παρνασσό και τους Δημήτριο Πατσόπουλο και Παύλο Καρολίδη.

Το 1911, από την Ελληνική Φιλολογική Εταιρεία (με έδρα την Κωνσταντινούπολη)

Το 1912, ξανά από τον Γεώργιο Χατζιδάκη.

Ο Γ. Σουρής παντρεύτηκε το 1881, σε ηλικία 28 ετών την Μαρή Κωνσταντινίδη, από τη Χίο, του γένους Αργέντη Ροδοκανάκη, με την οποία και πέρασε μια ευτυχισμένη ζωή αποκτώντας πέντε παιδιά. Η γυναίκα του επέμενε πως είχε έξι, συμπεριλαμβάνοντας και τον σύζυγό της που "καθώς ήταν αδέξιος και ανέμελος" είχε πραγματική ανάγκη μητρικής στοργής και φροντίδας.

Ο Γ. Σουρής πέθανε το 1919 στο Νέο Φάληρο και κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη με τιμές στρατηγού. Από τα πέντε του παιδιά ο Κρίτων και η Αλεξάνδρα δεν απέκτησαν παιδιά. Η Έλλη (Μοσχονά) έζησε στην Αγγλία όπου απέκτησε τέσσερα παιδιά, την Μαρί (άκληρη), τον Γιάννη ο οποίος υπηρέτησε ως πιλότος της RAF και σκοτώθηκε στην μάχη της Αγγλίας, τον Χαράλαμπο (άκληρος) και την Λητώ (Carathers) που απέκτησε μια κόρη (εν ζωή) την Jill που ζει στην Αγγλία. Η Ηρώ (Χαλμούκου) απέκτησε δύο παιδιά την Ναυσικά και τον Τάκη που δεν απέκτησαν παιδιά. Η Μυρτώ παντρεύτηκε τον Νικόλαο Δουμπιώτη (της οικογένειας των αγωνιστών από τα Δουμπιά Χαλκιδικής),τον μετέπειτα γνωστό Μακεδονομάχο Καπετάν Αμύντα (και μετέπειτα στρατηγό). Απέκτησαν δύο παιδιά, τον Ιωάννη και την Ελισάβετ. Ο Ιωάννης κατετάγη εθελοντής στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο και πέθανε στο Αλβανικό μέτωπο. Η Ελισάβετ (Γιαννακοπούλου) απέκτησε δύο παιδιά, τον Δημήτριο και τον Νικόλαο. Και οι δύο ζουν στην Αθήνα και έχουν ο μεν Δημήτριος τρία παιδιά (Αλέξης, Φίλιππος, Βεατρίκη), ο δε Νικόλαος τρία παιδιά (Ελισάβετ, Σμαράγδα, Γεώργιος). Από τα τέκνα του Δημητρίου Γιαννακοπούλου ο Αλέξης έχει αποκτήσει τρία παιδιά, ο Φίλιππος ένα και η Βεατρίκη δύο. Τα τέκνα του Νικολάου Γιαννακοπούλου έχουν αποκτήσει, η Ελισάβετ δύο, η Σμαράγδα ένα και ο Γεώργιος ένα.

Μαρίνα Κοτζαμάνη, Αριστοφάνης, ο σύγχρονος μας: Η θαυμαστή ιστορία της Χειραφετήσεως του Γεωργίου Σουρή, εχθρού των γυναικών , Τα Ιστορικά, Τόμος 14, Τεύχος 26 Ιούνιος 1997, σελ.121-134

Άπαντα τα καλύτερα. Εκδόσεις: Εκδοτική Θεσσαλονίκης, ISBN 960-7318-86-2

Ο Φασουλής Φιλόσοφος. Εκδόσεις: Δωρικός, 1961.

Πολιτικά σατιρικά -Διάφορα σατιρικά (2 Τόμοι). Εκδόσεις: Αλόη

Αριστοφάνους Νεφέλαι. Εκδόσεις: Πελεκάνος. ISBN 960-400-301-1

1. Νίκος Δ. Καράμπελας: "Πρεβεζάνικα Χρονικά : Ευρετήριο τευχών 1-50". Πρεβεζάνικα Χρονικά. Ευρετήριο τευχών 1-50. Ίδρυμα Ακτία Νικόπολις. ISBN-13 978-960-7660-25-1.

2. Βουρνάς Τάσος, Η δημοσιογραφική σάτιρα, στο συλλογικό έργο: Σάτιρα και Πολιτική στη Νεώτερη Ελλάδα, από τον Σολωμό ως τον Σεφέρη, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού πολιτισμού & Γενικής Παιδείας, Αθήνα 1979, σελ. 175 - 176

3. Σολωμού Αλίκη, "Σουρής Γεώργιος", Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, σελ. 90, Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1988

4. Μερακλής Μ.Γ., "Γεώργιος Σουρής", Η ελληνική ποίηση· Ρομαντικοί - Εποχή του Παλαμά - Μεταπαλαμικοί· Ανθολογία - Γραμματολογία, σ.406-409. Αθήνα, Σοκόλης, 1977

5. "Ακρόπολις", 26ης Ιανουαρίου 1897, σελ.3 άρθρο με τίτλο Η ΚΑΤΑΔΙΩΞΙΣ ΤΟΥ ΡΩΜΗΟΥ

6. Γεώργιος Ρούσσος: "Νεώτερη ιστορία του ελληνικού έθνους"

7. "Αρχειοθετημένο αντίγραφο". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Ιανουαρίου 2009.

# data[].attributes.attachment_link.title
Γεώργιος Σουρής - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Γεώργιος Σουρής ( Ερμούπολη, 2 Φεβρουαρίου 1853 - Νέο Φάληρο, 26 Αυγούστου 1919) ήταν Έλληνας σατιρικός ποιητής και ένας από τους σπουδαιότερους της νεότερης Ελλάδας, έχοντας χαρακτηριστεί ως "σύγχρονος Αριστοφάνης". Κατά τη διάρκεια της ζωής του προτάθηκε για Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας συνολικά 5 φορές. Γεννήθηκε το 1853 στην Ερμούπολη της Σύρου.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Κωνσταντίνος Καβάφης ( Αλεξάνδρεια, 29 Απριλίου 1863 ( ν.ημ.) - 29 Απριλίου 1933) ήταν Έλληνας ποιητής ο οποίος θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της σύγχρονης εποχής. Γεννήθηκε και έζησε στην Αλεξάνδρεια, της Αιγύπτου γι' αυτό και αναφέρεται συχνά ως ο Αλεξανδρινός. Δημοσίευσε ποιήματα, ενώ δεκάδες παρέμειναν ως προσχέδια. Τα σημαντικότερα έργα του τα δημιούργησε μετά τα 40 έτη.

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης γεννήθηκε στις 29 Απριλίου 1863 στην Αλεξάνδρεια, όπου οι γονείς του εγκαταστάθηκαν εγκαταλείποντας την Κωνσταντινούπολη το 1850. Ήταν το ένατο παιδί του Πέτρου - Ιωάννη Καβάφη (1814-1870), μεγαλέμπορου βαμβακιού και της Χαρίκλειας Φωτιάδη, που ανήκε σε παλιά φαναριώτικη οικογένεια μεγαλεμπόρων και κοινοτικών επιτρόπων της Κωνσταντινούπολης. Και τα δυο αυτά στοιχεία, η εμπορική ιδιότητα του πατέρα και η αρχοντιά της μητέρας συντέλεσαν σημαντικά στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του ποιητή.

Η οικογένεια Καβάφη νοικιάζει μεγάλη οικία που ανήκει στον Στέφανο Ζηζίνια κοντά στον Ανατολικό Λιμένα και πάνω στην Πλατεία των Προξένων, κατοπινή Μωχάμετ Άλη. Ο Πέτρος Καβάφης εισάγει υφάσματα από το Μάντσεστερ ενώ ίσως έκανε εξαγωγή σιτηρών, βάμβακος, και ακατέργαστων βουβαλοδερμάτων. Στη Μίνια της Άνω Αιγύπτου ιδρύει κλάδο της επιχείρησής του όπου αξιοποιεί τα σιτηρά της περιοχής. Ο Κ. Καβάφης επίσης, εργάστηκε για 30 χρόνια στην εταιρία αρδεύσεων της Αιγύπτου. Κατά την παραμονή στην Αίγυπτο η οικογένεια αποκτά και άλλα παιδιά. Το 1851 γεννιέται ο δεύτερος γιος ο Πέτρος Ιωάννης, το 1853 ο Αριστείδης, το 1855 η Ελένη, η μόνη κόρη της οικογένειας, η οποία πεθαίνει οκτώ μηνών. Ακολουθούν ο Αλέξανδρος, ο Παύλος που πεθαίνει έντεκα μηνών, στα 1860 άλλο αγόρι το οποίο επίσης θα ονομάσουν Παύλο, στα 1861 ο Τζων, και στα 1863 ο Κωνσταντίνος. Στα 1860 μετακομίζουν στην οδό Σερίφ στον αριστοκρατικό δρόμο των βαμβακάδων. Το βιωτικό επίπεδο της οικογένειας είναι υψηλό: "Εζούσεν ο Πέτρος Ιωάννου Καβάφης μεγάλα [...] Τα έπιπλά του, τ' αμάξια, τ' ασημικά, τα υαλικά ήσαν με λούσο σπάνιο τότε μεταξύ των Γραικών". Για τον Τσίρκα ο εμπορικός οίκος Καβάφη μεταξύ 1864 και 1870 ήταν μέσα στους τέσσερις-πέντε πρώτους σε κύκλο εργασιών. Το 1869 ο Πέτρος Καβάφης παρασημοφορείται με το Μετζιδιέ 3ης Τάξεως για τη συμβολή στην ανάπτυξη του εμπορίου και της βιομηχανίας. Στις 10 Αυγούστου 1870 πεθαίνει ο πατέρας του ποιητή σε ηλικία πενήντα έξι ετών. Στην Αλεξάνδρεια ο Καβάφης διδάχτηκε αγγλικά, γαλλικά και ελληνικά με οικοδιδάσκαλο και συμπλήρωσε τη μόρφωσή του για ένα-δύο χρόνια στο Ελληνικό Εκπαιδευτήριο της Αλεξάνδρειας.

Μετά το θάνατο του πατέρα του και τη σταδιακή διάλυση της οικογενειακής επιχείρησης, η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αγγλία ( Λίβερπουλ και Λονδίνο) όπου έμεινε μέχρι το 1876. Πριν εγκαταλείψουν την Αίγυπτο μεταφέρουν την κινητή περιουσία τους σε ένα διαμέρισμα της οδού Ραμλίου με προσιτότερο ενοίκιο. Το 1877 γίνεται η οριστική εκκαθάριση της εταιρείας. Κατά την διαμονή του εκεί, δεν γνωρίζουμε αν φοίτησε σε κάποιο σχολείο ή αν έλαβε τη μόρφωσή του με ιδιαίτερα μαθήματα.

Το 1879 γυρίζει από την Αγγλία και εγκαθίσταται στο διαμέρισμα της οδού Ραμλίου. Φοιτά στην Εμπορική-Πρακτική Σχολή ο Ερμής του Κωνσταντίνου Πανταζή.

Το 1897 ταξίδεψε στο Παρίσι και το 1903 στην Αθήνα, χωρίς από τότε να μετακινηθεί από την Αλεξάνδρεια για τριάντα ολόκληρα χρόνια. Ο Καβάφης αρχίζει να εργάζεται, όχι ακόμη συστηματικά, αλλάζοντας διάφορα επαγγέλματα, όπως του δημοσιογράφου στην εφημερίδα Τηλέγραφος (1886), του μεσίτη στο Χρηματιστήριο Βάμβακος (1888) και του άμισθου γραμματέα στο Γραφείο Αρδεύσεων (1889-1892) όπου και θα προσληφθεί ως έκτακτος έμμισθος υπάλληλος το 1892 και θα εργαστεί μόνιμα εκεί επί τριάντα χρόνια, μέχρι το 1922, φτάνοντας στο βαθμό του υποτμηματάρχη.

Το 1932, ο Καβάφης, άρρωστος από καρκίνο του λάρυγγα, πήγε για θεραπεία στην Αθήνα, όπου παρέμεινε αρκετό διάστημα, εισπράττοντας μια θερμότατη συμπάθεια από το πλήθος των θαυμαστών του. Επιστρέφοντας όμως στην Αλεξάνδρεια, η κατάστασή του χειροτέρεψε. Εισήχθη στο Νοσοκομείο της Ελληνικής Κοινότητας, όπου και πέθανε στις 29 Απριλίου 1933, τη μέρα που συμπλήρωνε 70 χρόνια ζωής.

Ένα σύντομο αυτοβιογραφικό σημείωμα του ποιητή:

Εἶμαι Κωνσταντινουπολίτης τὴν καταγωγήν, ἀλλὰ ἐγεννήθηκα στὴν Ἀλεξάνδρεια - σ' ἕνα σπίτι τῆς ὁδοῦ Σερίφ· μικρὸς πολὺ ἔφυγα, καὶ ἀρκετὸ μέρος τῆς παιδικῆς μου ἡλικίας τὸ πέρασα στὴν Ἀγγλία. Κατόπιν ἐπισκέφθην τὴν χώραν αὐτὴν μεγάλος, ἀλλὰ γιὰ μικρὸν χρονικὸν διάστημα. Διέμεινα καὶ στὴ Γαλλία. Στὴν ἐφηβικήν μου ἡλικίαν κατοίκησα ὑπὲρ τὰ δύο ἔτη στὴν Κωνσταντινούπολη. Στὴν Ἑλλάδα εἶναι πολλὰ χρόνια ποὺ δὲν ἐπῆγα. Ἡ τελευταία μου ἐργασία ἦταν ὑπαλλήλου εἰς ἕνα κυβερνητικὸν γραφεῖον ἐξαρτώμενον ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Δημοσίων Ἔργων τῆς Αἰγύπτου. Ξέρω Ἀγγλικά, Γαλλικὰ καὶ ὁλίγα Ἰταλικά.

Σήμερα η ποίησή του όχι μόνο έχει επικρατήσει στην Ελλάδα, αλλά και κατέλαβε μία εξέχουσα θέση στην όλη ευρωπαϊκή ποίηση, ύστερα από τις μεταφράσεις των ποιημάτων του αρχικά στα γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά και κατόπιν σε πολλές άλλες γλώσσες.

Το σώμα των καβαφικών ποιημάτων περιλαμβάνει: Τα 154 ποιήματα που αναγνώρισε ο ίδιος (τα λεγόμενα Αναγνωρισμένα), τα 37 Αποκηρυγμένα ποιήματά του, τα περισσότερα νεανικά, σε ρομαντική καθαρεύουσα, τα οποία αργότερα αποκήρυξε, τα Κρυμμένα, δηλαδή 75 ποιήματα που βρέθηκαν τελειωμένα στα χαρτιά του, καθώς και τα 30 Ατελή, που βρέθηκαν στα χαρτιά του χωρίς να έχουν πάρει την οριστική τους μορφή. Τύπωσε ο ίδιος το 1904 μια μικρή συλλογή με τον τίτλο Ποιήματα, στην οποία περιέλαβε τα ποιήματα: Φωνές, Επιθυμίες, Κεριά, Ένας γέρος, Δέησις, Οι ψυχές των γερόντων, Το πρώτο σκαλί, Διακοπή, Θερμοπύλες, Τα παράθυρα, Περιμένοντας τους βαρβάρους, Απιστία και Τα άλογα του Αχιλλέως. Η συλλογή, σε 100-200 αντίτυπα, κυκλοφόρησε ιδιωτικά.

Το 1910 τύπωσε πάλι τη συλλογή του, προσθέτοντας αλλά επτά ποιήματα: Τρώες, Μονοτονία, Η κηδεία του Σαρπηδόνος, Η συνοδεία του Διονύσου, Ο βασιλεύς Δημήτριος, Τα βήματα και Ούτος εκείνος. Και αυτή η συλλογή διακινήθηκε από τον ίδιο σε άτομα που εκτιμούσε. Το τελευταίο αναγνωρισμένο ποίημά του είναι το Εις τα περίχωρα της Αντιόχειας που εκδόθηκε το 1933 και το πρώτο τα Τείχη (1897).

Το 1935 κυκλοφόρησε στην Αθήνα, με επιμέλεια της Ρίκας Σεγκοπούλου, η πρώτη πλήρης έκδοση των (154) Ποιημάτων του, που εξαντλήθηκε αμέσως. Δύο ακόμη ανατυπώσεις έγιναν μετά το 1948.

Ο ποιητής επεξεργαζόταν επίμονα κάθε στίχο, κάποτε για χρόνια ολόκληρα, προτού τον δώσει στην δημοσιότητα. Σε αρκετές από τις εκδόσεις του υπάρχουν διορθώσεις από το χέρι του και συχνά όταν επεξεργαζόταν ξανά τα ποιήματά του τα τύπωνε διορθωμένα.

Ο ίδιος είχε κατατάξει τα ποιήματά του σε τρεις κατηγορίες: τα ιστορικά, τα φιλοσοφικά και τα ερωτικά ή αισθησιακά.

Τα ιστορικά ποιήματα εμπνέονται κυρίως από την ελληνιστική περίοδο, και στα περισσότερα έχει εξέχουσα θέση η Αλεξάνδρεια. Αρκετά άλλα προέρχονται από την ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα και το Βυζάντιο, χωρίς να λείπουν και ποιήματα με μυθολογικές αναφορές (π.χ. Τρώες). Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι ο Καβάφης δεν εμπνέεται καθόλου από το πρόσφατο ιστορικό παρελθόν, δηλαδή την επανάσταση του '21, αλλά ούτε και από την κλασική αρχαιότητα. Οι περίοδοι που επιλέγει είναι περίοδοι παρακμής ή μεγάλων αλλαγών και οι περισσότεροι ήρωές του είναι "ηττημένοι".

Τα αισθησιακά ή ερωτικά ποιήματα, που είναι τα πιο λυρικά, κυριαρχεί η ομοφυλοφιλία και θέματα όπως η ανάμνηση και η αναπόληση. Αυτό που προκαλεί τα συναισθήματα δεν είναι το παρόν, αλλά το παρελθόν, και πολύ συχνά ο οραματισμός.

Τα φιλοσοφικά ποιήματα ονομάζονται από άλλους "διδακτικά". Ο Ε.Π. Παπανούτσος τα διαίρεσε στις εξής ομάδες: ποιήματα με "συμβουλές προς ομοτέχνους", δηλαδή ποιήματα για την ποίηση, και ποιήματα που πραγματεύονται άλλα θέματα, όπως το θέμα των Τειχών, την έννοια του χρέους (Θερμοπύλες), της ανθρώπινης αξιοπρέπειας (Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον), της μοίρας (Καισαρίων) κ.ά.

Διαχωρίζοντας το ποιητικό του έργο σε φιλοσοφικό, ιστορικό και ηδονικό, στα ποιήματά του αποτυπώνονται το ερωτικό στοιχείο, η φιλοσοφική του σκέψη και η ιστορική του γνώση. Όσον αφορά στα ιστορικά του ποιήματα ιδιαίτερα, οφείλουμε να λάβουμε υπ' όψιν μας ότι τα συνέθεσε βιώνοντας την ατμόσφαιρα μιας πόλης που έγινε κατά το ελληνιστικό της παρελθόν χωνευτήρι λαών και σταυροδρόμι πολιτισμών. Οι ήρωές του είναι γνωστά ιστορικά πρόσωπα ή γεννήματα της φαντασίας του και ο ποιητής αφηγείται στους χαρακτήρες που πλάθει ανθρώπινες συμπεριφορές σημαδεμένες από πρόσκαιρο της επιτυχίας και τη μοίρα που εξουδετερώνει την ανθρώπινη θέληση.

Πόλεις της ανατολικής Μεσογείου -ιδιαίτερα η Αλεξάνδρεια όπως προαναφέρθηκε- είναι ο τόπος που λαμβάνουν χώρα τα περιστατικά των ποιημάτων και σύμφωνα με το περιεχόμενό τους χαρακτηρίζονται από τους σύγχρονους σχετικά ερευνητές της καβαφικής ποιητικής ως ψευδοϊστορικά, ιστορικοφανή και ιστοριογενή. Τη διαφορετικότητα ανάμεσα στα ιστορικά του ποιήματα επισήμανε ο ίδιος ο ποιητής, χωρίς όμως να τους δώσει ιδιαίτερη ονομασία. Εισηγητής του όρου "ψευδοϊστορικό" είναι ο Σεφέρης για να διαχωρίσει με αυτόν τα ποιήματα που χρησιμοποιούν το ιστορικό υλικό μεταφορικά, αλληγορικά δημιουργώντας ψεύτικες ιστορίες. Ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος με τη σειρά του εισηγήθηκε τον όρο "ιστορικοφανή". Εκεί εντάσσει τα ιστορικά ποιήματα, των οποίων τα φανταστικά πρόσωπα εμπλέκονται σε ιστορικό πλαίσιο που επενδύει την πλοκή. Ο Μιχάλης Πιερής θεώρησε αναγκαίο τον όρο "ιστοριογενή" για τα ποιήματα που γεννήθηκαν από άμεσο ιστορικό υλικό.Τέλος τα ερωτικά ή αισθησιακά ποιήματα του ηδονικού κύκλου του Καβάφη αποτελούν αναμνήσεις πραγματοποιημένων ή μη ερώτων εκφράζοντας τις πτυχές της ομοφυλοφιλίας του.

Η γλώσσα και η στιχουργική μορφή των ποιημάτων του Καβάφη ήταν ιδιόρρυθμες και πρωτοποριακές για την εποχή. Τα βασικά χαρακτηριστικά τους είναι:

Ιδιότυπη γλώσσα, μείγμα καθαρεύουσας και δημοτικής, με ιδιωματικά στοιχεία της Κωνσταντινούπολης.

Εξαιρετικά λιτός λόγος, με ελάχιστα επίθετα (όσα υπάρχουν έχουν πάντα ιδιαίτερη σημασία, δεν είναι ποτέ συμβατικά, κοσμητικά επίθετα).

Ουδέτερη γλώσσα, σχεδόν πεζολογική, μακριά από τις ποιητικές συμβάσεις της εποχής. Η γλώσσα δεν αποκαλύπτει τα συναισθήματα.

Εξαιρετικά σύντομα ποιήματα.

Ιαμβικός ρυθμός, αλλά τόσο επεξεργασμένος που συχνά είναι δύσκολο να διακριθεί.

Ομοιοκαταληξία όχι σε όλα τα ποιήματα, ενίοτε χαλαρή και περιστασιακή.

Ιδιαίτερη σημασία στα σημεία στίξης: παίζουν ρόλο για το νόημα (π.χ. ειρωνεία) ή λειτουργούν ως οδηγίες απαγγελίας (π.χ. χαμήλωμα του τόνου της φωνής στις παρενθέσεις).

Ο Καβάφης λειτουργεί κυρίως μέσω των συμβόλων. Η τέχνη του είναι η συγκέντρωση αρχετύπων, που δίνουν ένα φευγαλέο υπαινικτικό νόημα στο λόγο του. Αντλεί μνήμες από το παρελθόν, και τις αποθέτει στο παρόν, ενίοτε ως προειδοποίηση για τα μελλούμενα. Είναι τέτοια η σχέση του με τη συλλογική ψυχή και τα περιεχόμενά της, που θεωρείται προδρομικός της σχέσης της λογοτεχνίας του 20ού αιώνα με τη συλλογική συνείδηση.

Ιδιαίτερο στοιχείο της τεχνικής του είναι μία σπάνιας υφής σκηνοθετική ικανότητα αντίστοιχη με αυτήν που συναντάει κανείς στον πεζογραφικό ή και θεατρικό λόγο. Άλλο ένα όμως χαρακτηριστικό του συμπληρωματικό του προαναφερόμενου είναι η τάση, μέσω του λόγου του, να υποδύεται περσόνες. Το εν λόγω χαρακτηριστικό δημιουργεί μια πολυεπίπεδη ποίηση αλλά και αινιγματικότητα μιας και είναι συχνά δυσδιάκριτο για τον αναγνώστη να αναγνωρίσει μέσω τίνος προσώπου μιλάει ο ίδιος ο ποιητής και με ποιο ταυτίζεται.

Η συμβολιστική του τάση είναι έντονη και συνδυάζεται με λόγο λιτό αλλά διαχρονικά επίκαιρο. Η ειρωνική διάθεση, αυτό που αποκλήθηκε καβαφική ειρωνεία συνδυάζεται με την τραγικότητα της πραγματικότητας, για να καταστεί κοινωνικά διδακτική και οι ηδονιστικοί του προσανατολισμοί ανακατεύονται με κοινωνικές επισημάνσεις. Αναμφίβολα δεν είναι εύκολο να οριοθετήσει κανείς ξεκάθαρα σε θεματικούς κύκλους την ποιητική του Καβάφη. Η ιστορία ανακατεύεται με τις αισθήσεις και το στοχασμό σε μια ενιαία οντότητα, αυτήν πιθανώς που ο ίδιος ο Καβάφης προσδιορίζει ως "ενιαίο καβαφικό κύκλο", αλλά σε κάθε ξεχωριστή περίπτωση, στον αμέσως επόμενο στίχο, η εναλλαγή δικαιώνει όσους χαρακτήρισαν την καβαφική ποίηση πρωτεϊκή.

Το διαμέρισμα του Καβάφη στην άλλοτε κακόφημη συνοικία του Αταρίν στην Αλεξάνδρεια έκτοτε έχει μετατραπεί σε μουσείο. Το μουσείο διαθέτει αρκετά από τα σκίτσα του Καβάφη και πρωτότυπα χειρόγραφα, καθώς περιέχει πολλές φωτογραφίες και πορτρέτα του Καβάφη.

Ο Ατανάζιο Κατράρο, πρώτος μεταφραστής στα ιταλικά των ποιημάτων του Καβάφη και προσωπικός του φίλος, γράφει: "Την ομοφυλοφιλία του Καβάφη τη βαραίνει ένα μεγάλο ερωτηματικό, που χρειάζεται βαθιά συνετή και αντικειμενική μελέτη και δεν αποκλείεται η απόφαση να είναι απαλλακτική. Κανείς δεν μπόρεσε ποτέ να προσκομίσει μια απόδειξη για το αμάρτημα που αποδίδεται στον ποιητή και ποτέ δεν βρέθηκε ανακατεμένος σ' ένα σκάνδαλο."

1. Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. data.bnf.fr/ark:/12148/cb11909504s. Ανακτήθηκε στις 10 Οκτωβρίου 2015.

2. "Encyclopædia Britannica" (Αγγλικά) biography/Constantine-P-Cavafy. Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2017.

3. Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2014.

4. Ιστορικό Αρχείο Ρικόρντι. 12871. Ανακτήθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2020.

5. Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2014.

6. . 26 Σεπτεμβρίου 2012. libris.kb.se/katalogisering/hftwrg41080vdqg. Ανακτήθηκε στις 24 Αυγούστου 2018.

7. Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας. data.bnf.fr/ark:/12148/cb11909504s. Ανακτήθηκε στις 10 Οκτωβρίου 2015.

8. Czech National Authority Database . ola2003175064. Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2022.

9. "Κ. Π. Καβάφης - Η Ζωή και το έργο του". cavafis.compupress.gr. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Αυγούστου 2017.

10. "Μουσείο Καβάφη: Ο μεγάλος Αλεξανδρινός στην Πλάκα". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Ιουλίου 2014.

11. . "Επόμενη στάση "Καβάφης": Ο μεγάλος Αλεξανδρινός στα μέσα μαζικής μεταφοράς". Τα Νέα. 16 Οκτωβρίου 2013. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Νοεμβρίου 2015https://web.archive.org/web/20151122081602/http://www.tanea.gr/news/culture/article/5047632/o-megalos-aleksandrinos-sta-mesa-mazikhs-metaforas/.

12. Ράλλη, Νόρα. . "Ο Αλεξανδρινός απέκτησε χρώμα". Εφημερίδα των Συντακτών http://www.efsyn.gr/?p=160482.

13. Πολίτης, Λ., 2001, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Μ.Ι.Ε.Τ. Αθήνα εκδ. 11η, 230.

14. Πιερής Μ., 2001, Εισαγωγή στην ποίηση του Καβάφη , Επιλογή κριτικών κειμένων, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 403.

15. Woods, Gregory (1999). A History of Gay Literature, the Male Tradition. Yale University Press. ISBN 978-0-300-08088-9.

16. "Cavafy Through the Looking-Glass" by Manuel Savidis Αρχειοθετήθηκε 2018-06-18 στο Wayback Machine..

17. "Διατριβή: Ο ελεύθερος στίχος υπό το πρίσμα της σύγχρονης μετρικολογίας: τα πρώτα ελληνικά ελευθερόστιχα ποιήματα (1920-1940) - Κωδικός: 23160". thesis.ekt.gr. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Μαΐου 2018.

18. Ιλίνσκαγια, Σ., 1983, Κ. Π. Καβάφης: Οι δρόμοι προς το ρεαλισμό στην ποίηση του 20ού αιώνα, Κέδρος 3η εκδ. 14.

Στρατής Τσίρκας, Ο Καβάφης και η εποχή του, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1983

Μανώλης Χαλβατζάκης, "Ο Καβάφης στην υπαλληλική του ζωή", Νέα Εστία, τομ. 76, τχ. 891 (15 Αυγούστου 1964), σελ. 1161-1164 [1]

Αρσενίου Ελισάβετ, Κ.Π. Καβάφης: η αξία της ποίησης. Μεταίχμιο, 2016. ISBN 9786180305449

Καπώνης Πάνος, Πρόσωπα στην ομίχλη, "Αλεξάνδρεια 2005" σελ. 51, εκδόσεις Απόπειρα, Αθήνα 2012. ISBN 978-960-537-145-6.

Καραγιάννης, Γεώργιος, Τα γνωρίσματα της ελληνικότητας και η ποίηση του Κ. Π. Καβάφη, Τρικαλινά 3 (1983), 109-123.

Κουτσογιάννη, Στέλλα Κυριάκου. . "Οι θεματικές συλλογές 1905 - 1915 & 1916-1918 του Κ. Π. Καβάφη : Μια θεματική αιτιολόγηση". Διπλωματική εργασία - Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Φιλοσοφική Σχολή, Τμήμα Φιλολογίας, 2012 http://ikee.lib.auth.gr/record/128917/files/GRI-2012-8392.pdf.

Παπαδοπεράκη Ασπασία, Η μορφή του Κ. Π. Καβάφη, εισαγωγή Γιώργος Ιωάννου, Αθήνα 1987, Εκδόσεις Μακέδος, σ. 130. 2η έκδοση Αθήνα 2003 Εκδόσεις Παπασωτηρίου.

Παπαδοπεράκη Ασπασία, Ο επικούρειος ποιητής Κ. Π. Καβάφης, Αθήνα, Νοέμβριος 2010, Εκδόσεις Σήμα, 96 σελίδες, ISBN 978-960-89506-9-6.

Παπανικολάου Δημήτρης, Σαν κ' εμένα καμωμένοι. Ο ομοφυλόφιλος Καβάφης και η ποιητική της σεξουαλικότητας, εκδόσεις Πατάκη, 2014

# data[].attributes.attachment_link.title
Κωνσταντίνος Καβάφης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Κωνσταντίνος Καβάφης ( Αλεξάνδρεια, 29 Απριλίου 1863 ( ν.ημ.) - 29 Απριλίου 1933) ήταν Έλληνας ποιητής ο οποίος θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της σύγχρονης εποχής. Γεννήθηκε και έζησε στην Αλεξάνδρεια, της Αιγύπτου γι' αυτό και αναφέρεται συχνά ως ο Αλεξανδρινός. Δημοσίευσε ποιήματα, ενώ δεκάδες παρέμειναν ως προσχέδια.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Γ. Ροϊλός, Οι ποιητές (π. 1919). Λάδι σε μουσαμά, 130 εκ. x 170 εκ. Φιλολογικός Σύλλογος "Παρνασσός". Μεγάλοι ποιητές της γενιάς του 1880. Στα δεξιά της σύνθεσης απεικονίζεται ο Α. Προβελέγγιος να διαβάζει κάποιο ποίημά του, ενώ από τα αριστερά προς τα δεξιά διακρίνονται οι Γεώργιος Στρατήγης, Γεώργιος Δροσίνης, Ιωάννης Πολέμης, Κωστής Παλαμάς, Γεώργιος Σουρής και Αριστομένης Προβελέγγιος.

Με τον όρο Νέα Αθηναϊκή Σχολή αναφέρεται το σύνολο των ποιητών που εμφανίστηκαν στη νεοελληνική λογοτεχνία μετά το 1880, με προεξάρχουσα μορφή τον Κωστή Παλαμά. Ο όρος χρησιμοποιείται σε αντιδιαστολή προς την Α΄ Αθηναϊκή Σχολή. Αντ' αυτού συχνά χρησιμοποιείται και ο όρος Γενιά του 1880, επειδή τα πρώτα ανανεωτικά έργα εμφανίστηκαν το 1880. Οι ποιητές της γενιάς αυτής, ήταν νέοι ποιητές που αντιδρούσαν στις υπερβολές του αθηναϊκού ρομαντισμού και ενδιαφέρονταν για την καθιέρωση της δημοτικής στον ποιητικό λόγο.

Κατά το διάστημα 1830- 1880 στην ελληνική ποίηση κυριαρχούσε ο ρομαντισμός της Α΄ Αθηναϊκής Σχολής, η οποία όμως είχε αρχίσει να παρακμάζει από το 1870 περίπου. Οι περισσότεροι ποιητές έγραφαν συνήθως ατημέλητα, με αδιαφορία και για τη μορφή αλλά και για το περιεχόμενο των ποιημάτων: κατέφευγαν σε εύκολες ομοιοκαταληξίες χρησιμοποιώντας αταίριαστες λέξεις, με αποτέλεσμα όχι μόνο παράλογο, αλλά και συχνά κωμικό, ή εξέφραζαν υπερβολικά συναισθήματα απαισιοδοξίας και μελαγχολίας στα όρια του πενθισμού και της θανατολαγνείας. Κυρίαρχη γλώσσα της ποίησης ήταν η καθαρεύουσα και μάλιστα στους ποιητικούς διαγωνισμούς αρχικά τουλάχιστον απαγορευόταν η υποβολή ποιημάτων γραμμένων στη δημοτική. Η νέα γενιά όμως παρακολουθούσε τις εξελίξεις στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία, όπου ο ρομαντισμός είχε παρακμάσει και είχαν εμφανιστεί νέες τάσεις, όπως ο παρνασσισμός, και παράλληλα ενδιαφερόταν για το γλωσσικό ζήτημα και για τη χρήση της δημοτικής στη λογοτεχνία. Ήταν φυσικό λοιπόν οι εκφραστικές τους ανάγκες να μην καλύπτονται από την "παλαιά" ποίηση.

Ήδη από τη δεκαετία του 1870 είχαν εμφανιστεί αντιδράσεις για την παρακμή της ποίησης. Οι σπουδαιότερες απ' αυτές είναι:

Όπως ήταν φυσικό, η ανανέωση του ποιητικού λόγου δεν μπορούσε να εκδηλωθεί χωρίς προετοιμασία, ούτε βέβαια να επικρατήσει αμέσως. Είναι ενδεικτικό εξ άλλου το γεγονός ότι και ο Κωστής Παλαμάς είχε υποβάλει στον προτελευταίο Βουτσιναίο διαγωνισμό το 1876 μια ποιητική συλλογή σε καθαρεύουσα, με τίτλο Ερώτων έπη, η οποία είχε χαρακτηριστεί από την κριτική επιτροπή ως "λογιωτάτου γραμματικού ψυχρότατα στιχουργικά γυμνάσματα". Κάποιοι ποιητές που εμφανίστηκαν στην δεκαετία 1870 με ποιήματα διαφορετικά από το κλίμα της Α' Αθηναϊκής Σχολής αλλά δεν ακολούθησαν αμέσως ή ολοκληρωτικά τις νέες τάσεις της γενιάς του 1880 είναι οι Γεώργιος Βιζυηνός, Αριστομένης Προβελέγγιος, Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος. Αυτοί οι ποιητές ταλαντεύτηκαν μεταξύ καθαρεύουσας και δημοτικής και ο λόγος για τον οποίο θεωρούνται ότι βρίσκονται στο μεταίχμιο μεταξύ παλαιάς και Νέας Αθηναϊκής Σχολής είναι το γεγονός ότι δεν συνέχισαν τις υπερβολές των Αθηναίων ρομαντικών αλλά παρουσίασαν ποιήματα με επιμελημένο στίχο και συγκρατημένη ευαισθησία χωρίς ακραίους συναισθηματισμούς. Γι' αυτόν τον λόγο ο Κωστής Παλαμάς τους ενέτασε εν μέρει στην ομάδα των ποιητών της γενιάς του.

Η χρονολογία 1880 έχει οριστεί ως ορόσημο διότι εκείνη τη χρονιά εκδόθηκαν δύο ποιητικές συλλογές που εκφράζουν αυτό ακριβώς το πνεύμα της αλλαγής: Οι Στίχοι του Νίκου Καμπά και οι Ιστοί Αράχνης του Δροσίνη. (Ο Δροσίνης υπέγραφε τα ποιήματά του στον " Ραμπαγά" με το ψευδώνυμο "Αράχνη"). Ο Κωστής Παλαμάς όρισε ως πρώτους σταθμούς στην ποιητική εξέλιξη της νέας γενιάς την συλλογή του Παπαδιαμαντόπουλου Τρυγόνες και Έχιδναι ( 1878), τους Στίχους του Καμπά και τα Ειδύλλια του Δροσίνη: "Οι Τρυγόνες και Έχιδναι σα ν' αποχαιρετούσαν κάτι που έσβυνεν· οι Στίχοι του Καμπά σαν να πρωτο χαιρετούσαν κάποιο ξημέρωμα. Του Γ. Δροσίνη τα Ειδύλλια σαν να το εβεβαίωναν". Το σπουδαιότερο ποιητικό γεγονός όμως ήταν η έκδοση της πρώτης ποιητικής συλλογής του Κωστή Παλαμά το 1886, με τίτλο Τα τραγούδια της πατρίδος μου. Από τότε ο Παλαμάς επιβλήθηκε και κυριάρχησε με το έργο του, με αποτέλεσμα όλη η παραγωγή της περιόδου, μέχρι τις αρχές του επόμενου αιώνα και την εμφάνιση νέων τάσεων, να κινείται "στη βαριά σκιά του Παλαμά", όπως είχε γράψει χαρακτηριστικά ο Κ.Θ.Δημαράς.

Οι ποιητές που πρωταγωνίστησαν στην εμφάνιση της γενιάς του 1880 ξεκίνησαν από τα ανανεωτικά έντυπα όπως ο και το , όπου έγραφαν ποιήματα σατιρικά ή εμπνευσμένα από καθημερινά θέματα. Εκτός από τους Παλαμά, Δροσίνη και Καμπά που αναφέρθηκαν προηγουμένως, τότε εμφανίστηκαν και άλλοι ποιητές όπως ο Γεώργιος Σουρής και ο Ιωάννης Πολέμης. Από αυτούς ουσιαστική εξέλιξη στην ποιητική του τέχνη παρουσίασε μόνο ο Παλαμάς. Ο Καμπάς εγκατέλειψε αμέσως την ποίηση, ενώ από τους υπόλοιπους, ο Σουρής ακολούθησε τον δρόμο της σάτιρας ενώ οι άλλοι παρέμειναν στο ίδιο ποιητικό επίπεδο, χωρίς ιδιαίτερη εξέλιξη ή ανανέωση της τεχνικής τους. Γύρω στα τέλη της δεκαετίας του '80 και μέσα στην δεκαετία του '90 παρουσιάστηκαν νέοι ποιητές όπως ο Κώστας Κρυστάλλης, ο Αλέξανδρος Πάλλης, ο Αργύρης Εφταλιώτης και ο Ιωάννης Γρυπάρης. Στο τέλος του αιώνα έγινε μια νέα απόπειρα ανανέωσης της ποίησης από τον κύκλο των περιοδικών και . Οι ποιητές που ξεκίνησαν από τον κύκλο των περιοδικών αυτών ακολούθησαν κυρίως το ρεύμα του συμβολισμού, ενδιαφέρθηκαν ιδιαίτερα για τις βορειοευρωπαϊκές λογοτεχνίες ( Γερμανία, Ρωσία, Σκανδιναβία) και άσκησαν κριτική ακόμα και σε αξίες που είχαν καθιερωθεί τις προηγούμενες δεκαετίες, όπως τον Ψυχάρη ή την ηθογραφία. Οι σημαντικότεροι ποιητές του κύκλου αυτού είναι οι Κωνσταντίνος Χατζόπουλος, Λάμπρος Πορφύρας, εκπρόσωποι του συμβολισμού, και ο Μιλτιάδης Μαλακάσης, που ακολούθησε δικούς του εκφραστικούς τρόπους χωρίς να εντάσσεται σε κάποιο ρεύμα. Ήταν ποιητές χαμηλών τόνων που έδρασαν κατά την περίοδο της μεγάλης ακμής του Παλαμά και παρέμειναν στην "βαριά σκιά" του, γι' αυτό και αναφέρονται σε αυτό το άρθρο.

Η σημαντικότερη αλλαγή που έφεραν οι ποιητές της Νέας Αθηναϊκής Σχολής ήταν η ολοκληρωτική πλέον καθιέρωση της χρήσης της δημοτικής στην ποίηση. Εκτός όμως από την αλλαγή στην γλώσσα, έφεραν και γενικότερη ανανέωση του ποιητικού λόγου: εγκατέλειψαν τον στόμφο και τις ρητορικές εξάρσεις του αθηναϊκού ρομαντισμού και στράφηκαν σε θέματα περισσότερο οικεία και καθημερινά, που ευνοούσαν τους χαμηλούς τόνους. Ακόμη και το προσφιλές στους ρομαντικούς θέμα του έρωτα το χειρίστηκαν χωρίς συναισθηματικές εξάρσεις, με θερμότητα και γνησιότητα στην έκφραση των συναισθημάτων τους. Ενδιαφέρθηκαν ιδιαίτερα για την επιμελημένη μορφή του στίχου και προτίμησαν μικρά στροφικά σχήματα που η συντομία τους επέτρεπε την καλύτερη επεξεργασία. Σημαντικό ρόλο στην στιχουργική φροντίδα έπαιξε και η έμπνευση των περισσοτέρων από το ρεύμα του γαλλικού παρνασσισμού. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι ο Γεώργιος Δροσίνης στην πρώτη του ποιητική συλλογή προέταξε μερικούς στίχους του Γάλλου Παρνασσιστή Coppée. Η φροντίδα για την στιχουργική επιμέλεια αποδεικνύεται ιδιαίτερα από την συχνή χρήση της μορφής του σονέτου, με χαρακτηριστικά δείγματα τα σονέτα του Παλαμά και του Γρυπάρη.

Ένα άλλο γεγονός που έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην ανανέωση των θεμάτων της ποίησης ήταν η ανάπτυξη της επιστήμης της Λαογραφίας χάρη στο έργο του Νικόλαου Πολίτη. Η λαογραφία προσέφερε στους λογοτέχνες της εποχής (όχι μόνο τους ποιητές, αλλά και τους πεζογράφους) νέα θέματα για έμπνευση, από την καθημερινή ζωή του λαού, αλλά και νέα ποιητικά πρότυπα ( δημοτικό τραγούδι) από τα οποία θα μπορούσαν να παραδειγματιστούν. Η επίδραση από την ανάπτυξη της λαογραφίας είναι φανερή σε συλλογές όπως τα Ειδύλλια του Δροσίνη, τα Τραγούδια της Πατρίδος μου του Παλαμά αλλά και στην στιχουργική λίγο νεότερων ποιητών, όπως ο Κώστας Κρυστάλλης. Ανάλογη σημασία είχε και η μελέτη της μεσαιωνικής ελληνικής ιστορίας και λογοτεχνίας που άνθιζε εκείνη την εποχή: η ιστορία του Βυζαντίου και η δημώδης λογοτεχνία, όπως ο Διγενής Ακρίτας, προσέφεραν νέα θέματα που αξιοποιήθηκαν από ποιητές όπως ο Παλαμάς.

Η γλωσσική διδασκαλία του Ψυχάρη ήταν και αυτή καθοριστική για την διαμόρφωση της φυσιογνωμίας της ποιητικής γενιάς του 1880. Οι απόψεις του Ψυχάρη επέδρασαν ιδιαίτερα στο έργο δύο λογοτεχνών που έγραψαν ποιήματα και πεζά ακολουθώντας τις αρχές του Ψυχάρη, του Αλέξανδρου Πάλλη και του Αργύρη Εφταλιώτη.

Προς το τέλος του αιώνα μια ανανέωση προήλθε από την εμφάνιση του συμβολισμού, που επηρέασε το έργο παλαιοτέρων όπως του Παλαμά και του Γρυπάρη , ενώ νέοι ποιητές όπως ο Κωνσταντίνος Χατζόπουλος και ο Λάμπρος Πορφύρας έγραψαν αποκλειστικά ακολουθώντας αυτό το ρεύμα.

Αποστολίδου Βενετία, Ο Κωστής Παλαμάς ιστορικός της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Θεμέλιο, Αθήνα 1992.

Δημαράς Κ. Θ., Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Ίκαρος 1975.

Πολίτης Λ., Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1978.

Πολίτης Λ., Ποιητική ανθολογία, τ. Στ'. Ο Παλαμάς και οι σύγχρονοί του, Δωδώνη, Αθήνα 1998.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νέα Αθηναϊκή Σχολή - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Με τον όρο Νέα Αθηναϊκή Σχολή αναφέρεται το σύνολο των ποιητών που εμφανίστηκαν στη νεοελληνική λογοτεχνία μετά το 1880, με προεξάρχουσα μορφή τον Κωστή Παλαμά. Ο όρος χρησιμοποιείται σε αντιδιαστολή προς την Α΄ Αθηναϊκή Σχολή. Αντ' αυτού συχνά χρησιμοποιείται και ο όρος Γενιά του 1880, επειδή τα πρώτα ανανεωτικά έργα εμφανίστηκαν το 1880.

# data[].attributes.headline
ΑΤΟΜΙΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

# data[].attributes.subject
ΑΤΟΜΙΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

# data[].attributes.body
Να επιλέξετε ένα από τα δύο ποιήματα.

Να γράψετε το δικό σας ποίημα(παραδοσιακό ή μοντέρνο, μικρής έκτασης) ως απάντηση στο ποιητικό υποκείμενο του ποιήματος.

# data[].attributes.headline
Τα δραματικά στοιχεία του ποιήματος ταυτίζονται με ό,τι αποκαλούμε θεατρικότητα. Οι ποιητές χρησιμοποιούν συχνά στοιχεία θεατρικότητας για να δώσουν στα ποιήματά του ζωντάνια και να προκαλέσουν έτσι ακόμη περισσότερο το ενδιαφέρον των αναγνωστών του. Η θεατρικότητα στην ποίηση επιτυγχάνεται με

# data[].attributes.subject
Τα δραματικά στοιχεία του ποιήματος ταυτίζονται με ό,τι αποκαλούμε θεατρικότητα. Οι ποιητές χρησιμοποιούν συχνά στοιχεία θεατρικότητας για να δώσουν στα ποιήματά του ζωντάνια και να προκαλέσουν έτσι ακόμη περισσότερο το ενδιαφέρον των αναγνωστών του. Η θεατρικότητα στην ποίηση επιτυγχάνεται με

# data[].attributes.body
1. τους διαλόγους μεταξύ των προσώπων ή με την αποστροφή του ποιητή σε κάποιο πρόσωπο του ποιήματος

2. με την κινητικότητα των ηρώων αλλά και με τη γενικότερη σκηνοθεσία που δημιουργεί ο ποιητής. Διακρίνουμε, δηλαδή, στα ποιήματα μια σκηνοθετική οργάνωση του χώρου και των προσώπων, σα να παρακολουθούμε μια θεατρική παράσταση, βλέπουμε τα πρόσωπα να μιλούν και να κινούνται και αποκτάμε έτσι την αίσθηση πως γινόμαστε θεατές της δράσης των προσώπων του ποιήματος.