# data[].attributes.body
Дәрумендер — ағзаның қалыпты жұмыс істеуі үшін маңызды органикалық қосылыстар. Олар көбінесе тағамнан алынатын, бірақ ағзада мөлшерде өндірілмейтін немесе тым аз мөлшерде өндірілетін заттар. Дәрумендер ағзаға түрлі биохимиялық процестерді реттеуге көмектеседі және иммундық жүйенің, терінің, сүйектердің, көздің, жүйке жүйесінің және басқа да маңызды органдардың жұмысын қамтамасыз етеді. Дәрумендер суда еритін және майда еритін болып екі топқа бөлінеді.

# data[].attributes.headline
Дәрумендерді қайдан табуға болады?

# data[].attributes.subject
Дәрумендерді қайдан табуға болады?

# data[].attributes.body
Дәрумендерді қайдан табуға болады?

Әртүрлі дәрумендер әр түрлі тағамдарда кездеседі. Міне, олардың кейбір көздері:

А дәрумені: бауыр, сүт өнімдері, сәбіз, қызыл бұрыш.

C дәрумені: цитрус жемістері, көк шөптер, қырыққабат, жаңғақтар, бұршақтар.

B дәрумендері: ет, балық, сүт өнімдері, жұмыртқа, астық өнімдері, жасыл жапырақты көкөністер.

D дәрумені: күн сәулесі, майлы балық (лосось, скумбрия), сүт өнімдері.

E дәрумені: өсімдік майлары, жаңғақтар, тұқымдар, жасыл жапырақты көкөністер.

K дәрумені: көкшіл көкөністер (спанах, қырыққабат), брокколи, қияр.

# data[].attributes.headline
Дәрумендердің ағзаға әсері

# data[].attributes.subject
Дәрумендердің ағзаға әсері

# data[].attributes.body
Дәрумендердің ағзаға әсері

Энергияны өндіру: B дәрумендері (B1, B2, B3, B5, B7, B12) ағзаның энергия өндіру процестеріне қатысады, көмірсулар мен майлардың метаболизміне әсер етеді.

Иммундық жүйе: С дәрумені, A дәрумені және D дәрумені ағзаның иммунитетін күшейтеді, аурулардан қорғайды.

Сүйектер мен бұлшықеттер: D дәрумені мен кальций сүйек денсаулығына жауапты болса, E дәрумені бұлшықеттердің дұрыс жұмысын қамтамасыз етеді.

Тері денсаулығы: A дәрумені терінің жаңаруын жақсартады, C дәрумені коллаген түзілуін қолдайды, ал E дәрумені теріні сыртқы зақымдардан қорғайды.

# data[].attributes.attachment_link.title
Дәрумендер мен минералдардың керемет-күші - балаларға арналған қазақша мультфильм

# data[].attributes.body
А дәрумені — ағза үшін маңызды майда еритін дәрумендердің бірі. Бұл дәруменнің негізгі функциясы – көру қабілетін сақтап, теріні және иммундық жүйені нығайтуға көмектесу. А дәрумені ретинол және оның алдыңғы түрлері, атап айтқанда, каротиноидтар түрінде болады.

А дәруменінің түрлері

1. Ретинол: Бұл А дәруменінің белсенді түрі, негізінен жануарлардан алынатын өнімдерде кездеседі (мысалы, бауырда, сүт өнімдерінде).

2. Бета-каротин: Бұл А дәруменінің прекурсоры, яғни ағза оны қажет болса ретинолға түрлендіреді. Бета-каротин көбінесе өсімдік тағамдарында (сәбіз, қызыл бұрыш, жасыл жапырақты көкөністер) болады.

А дәруменінің ағзадағы рөлі

1. Көру: А дәрумені көздің торлы қабығында көздің жарықты қабылдауы үшін маңызды болып табылатын ретинальды пигменттердің құрамына кіреді. А дәруменінің жетіспеушілігі түнде көрудің нашарлауына әкелуі мүмкін (ночная слепота).

2. Иммундық жүйе: А дәрумені иммундық жүйенің дұрыс жұмыс істеуі үшін қажет. Ол ағзаны инфекциялардан қорғауға көмектеседі.

# data[].attributes.headline
Дәрумендер мен олардың жетіспеушілігінен туындайтын аурулар

# data[].attributes.subject
Дәрумендер мен олардың жетіспеушілігінен туындайтын аурулар

# data[].attributes.body
Дәрумендер мен олардың жетіспеушілігінен туындайтын аурулар

Дәрумендер ағзаға қажетті әр түрлі қызметтерді атқарады, сондықтан олардың жетіспеушілігі белгілі бір ауруларға әкелуі мүмкін:

А дәруменінің жетіспеушілігі: көру қабілетінің нашарлауы (ауыр жағдайларда — соқырлық), тері аурулары.

C дәруменінің жетіспеушілігі: семіздік, жүйке жүйесінің бұзылуы, қантамырлардың әлсіздігі, қан кету (таңдай, десна).

D дәруменінің жетіспеушілігі: сүйектердің жұмсарып, остеопорозға айналуы, балаларда рахит.

# data[].attributes.headline
Суда еритін дәрумендер

# data[].attributes.subject
Суда еритін дәрумендер

# data[].attributes.body
Суда еритін дәрумендер:

Бұл дәрумендер ағзадан оңай шығарылады, сондықтан оларды үнемі қабылдау қажет. Оларға мыналар жатады:

С дәрумені (аскорбин қышқылы): иммундық жүйені қолдайды, жаралардың жазылуына көмектеседі.

B дәрумендерінің тобы:

B1 (тиамин): жүйке жүйесінің жұмысын қамтамасыз етеді.

B2 (рибофлавин): тері мен көздің денсаулығына көмектеседі.

B3 (ниацин): энергия өндіруге қатысады.

B6 (пиридоксин): ақуыз метаболизміне әсер етеді.

B12 (кобаламин): қан жасау процесіне қатысады.

# data[].attributes.headline
Майда еритін дәрумендер

# data[].attributes.subject
Майда еритін дәрумендер

# data[].attributes.body
Майда еритін дәрумендер:

Бұл дәрумендер ағзада ұзақ уақыт сақталады, сондықтан оларды көп мөлшерде қабылдаудың қажеті жоқ. Оларға мыналар жатады:

A дәрумені (ретинол): көру қабілетін жақсартады, тері мен иммундық жүйені қорғайды.

D дәрумені: сүйектер мен тістердің мықты болуына көмектеседі, кальцийдің сіңірілуін реттейді.

E дәрумені: антиоксидант, жасушалардың зақымдануынан қорғайды.

K дәрумені: қан ұюын реттейді.

# data[].attributes.headline
Дәрумендердің артық болуы

# data[].attributes.subject
Дәрумендердің артық болуы

# data[].attributes.body
Дәрумендердің артық болуы

Кейде дәрумендердің артық болуы да зиянды болуы мүмкін:

A дәрумені: артық мөлшері токсикалық әсер етуі мүмкін, бауырдың зақымдануына әкеледі.

D дәрумені: артық дозасы кальцийдің шамадан тыс сіңуіне және бүйрек тасына алып келуі мүмкін.

E дәрумені: қанның ұюын баяулатады, бұл қан кету қаупін арттырады.

B6 дәрумені: артық мөлшері жүйке жүйесіне зиян келтіруі мүмкін.

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.alternative_text
нехватка витаминов

# data[].attributes.headline
Дәрумендер тапшылығы

# data[].attributes.subject
Дәрумендер тапшылығы

# data[].attributes.body
Дәрумендер тапшылығы ағзадағы түрлі биологиялық процестердің бұзылуына және әртүрлі аурулардың дамуына әкелуі мүмкін. Әр дәруменнің жетіспеушілігі өзіне тән белгілер мен ауруларға себеп болады. Міне, кейбір маңызды дәрумендер тапшылығының нәтижелері мен олармен байланысты мәселелер:

1. А дәрумені тапшылығы

Белгілері:

Түнде көрудің бұзылуы (Ночной слепота).

Тері мен шырышты қабықтардың құрғауы.

Инфекцияларға осалдық: А дәруменінің тапшылығы иммундық жүйенің әлсіреуіне себеп болады.

Тері аурулары: тері құрғақ және қабыршақтанған болуы мүмкін.

Өсу мен даму мәселелері: балаларда өсу мен дамудың баяулауы.

Аурулар:

Ночной слепота.

Рахит (сүйек әлсіреуі).

Құрғақ көз синдромы.

2. D дәрумені тапшылығы

Белгілері:

Сүйектердің әлсіреуі: сүйек аурулары мен остеопороз.

Қалқанша безінің бұзылуы.

Тым жиі аурулар: иммундық жүйенің әлсіреуі.

Шаршау, әлсіздік.

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.alternative_text
нехватка витаминов

# data[].attributes.body
Қорытынды:

Дәрумендер ағзаның дұрыс жұмыс істеуі үшін өте маңызды. Әртүрлі тағамдарды тұтынып, дұрыс әрі теңгерімді тамақтану арқылы қажетті дәрумендерді жеткілікті мөлшерде алуға болады. Әсіресе көкөністер, жемістер, ет өнімдері, сүт және астық өнімдері дәрумендердің негізгі көздері болып табылады. Дәрумендер тапшылығының алдын алу үшін, әрдайым денсаулықты сақтауға арналған дұрыс тамақтану тәртібін ұстанған жөн.

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.question
Дәрумендер туралы жалпы түсінігіңіз қандай?

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.poll_choices[].choice_text
Ағза үшін маңызды органикалық қосылыстар деп білемін.

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.poll_choices[].choice_text
Олар денсаулыққа ешқандай әсер етпейді.

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.poll_choices[].choice_text
Дәрумендер тек бір ғана мақсатта қажет.

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.question
Сіз қандай дәрумендердің ағзаға маңызды екенін білесіз? Қандай дәрумендерді жиі естисіз?

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.poll_choices[].choice_text
В дәрумендері және минералдар

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.poll_choices[].choice_text
Маңызды емес

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.question
Күнделікті тамақтануыңызда қандай дәрумендер бар деп ойлайсыз?

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.poll_choices[].choice_text
Жемістер мен көкөністерді жиі тұтынамын.

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.poll_choices[].choice_text
Тағамдарым негізінен ет пен сүт өнімдерінен тұрады.

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.poll_choices[].choice_text
Әдетте дайын тағамдарды тұтынамын, бірақ табиғи өнімдер аз.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Create better lessons quicker

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1) А дәрумені не үшін қажет? 2) Кальций не үшін қажет? 3) Витаминдерден көп алу үшін не жеу керек? 4) Гиповитаминоз дегеніміз не? 5) Гипервитаминоз дегеніміз не? 6) D дәрумені неден алынады? 7) В12 дәрумені қайда кездеседі?

# data[].attributes.attachment_link.description
1) А дәрумені не үшін қажет? 2) Кальций не үшін қажет? 3) Витаминдерден көп алу үшін не жеу керек? 4) Гиповитаминоз дегеніміз не?