# data[].attributes.attachment_caption
Τα προβλήματα περιβάλλοντος στις Ελληνικές πόλεις(ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ)

# data[].attributes.headline
Σοφία Χαραλαμπίδου-Μαρία Τσάκαλου

# data[].attributes.subject
Σοφία Χαραλαμπίδου-Μαρία Τσάκαλου

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Αλέξανδρος Τριποδάκης αναφέρεται σε τέσσερεις τομείς προβλημάτων της Ελληνικής πόλης καταγράφοντας αντίστοιχα προβλήματα και διατυπώνοντας σχετικές σκέψεις, ιδέες και προτάσεις. Οι τομείς αυτοί είναι η κυκλοφορία, το δομημένο περιβάλλον, οι επεκτάσεις των πόλεων, η εκτός σχεδίου δόμηση και τέλος ο δημόσιος χώρος.

"Η προστασία του περιβάλλοντος φαίνεται ότι θα έχει κατά τις επόμενες δεκαετίες τεράστιες επιπτώσεις στον τρόπο ζωής και στη χρονική και πολιτική δομή της κοινωνίας του μέλλοντος. Ίσως ανάλογες με αυτές που είχε η πληροφορική και η ηλεκτρονική τεχνολογία κατά τις δεκαετίες του '80 και '90, όπως λένε οι ειδικοί. Σήμερα η ραγδαία αστικοποίηση του πλανήτη είναι πλέον δεδομένη και καθιστά το πρόβλημα της σχέσης πόλης-περιβάλλοντος κυρίαρχο. Υπάρχουν 400 περίπου πόλεις με πληθυσμό μεγαλύτερο του ενός εκατομμυρίου. Μέσα στα επόμενα 10-15 χρόνια προβλέπεται ότι περί τις 15 θα έχουν περισσότερα από 15 εκατομμύρια, αυτό ίσως είναι σύμπτωση.

Στην Ελλάδα συμπληρώνονται ήδη 50 έως 60 χρόνια αλλοίωσης έως και καταστροφής τόσο του βεβαρημένου αστικού χώρου όπως μας κληροδοτήθηκε, όσο και των στοιχείων του οικιστικού περιβάλλοντος που εμπεριείχε αυτός ο χώρος ή που τον περιέβαλε. Η σημερινή συζήτηση ενώ έχει αυξημένη σημασία, όπως και όλες όσες προηγήθηκαν επί δεκαετίες, δυστυχώς κατά τη γνώμη μου προδικάζεται λόγω της προϊστορίας μας ότι και πάλι θα έχει περιορισμένα αποτελέσματα. Αλλά από ότι φαίνεται σήμερα όλοι εμείς εδώ επιμένουμε και θα επιμένουμε κυρία Πρόεδρε, να συζητούμε έως ότου αλλάξει επιτέλους η ευρύτερη στάση και λογική που μας χαρακτηρίζει σαν πολίτες και κοινωνία, τον σφυγμό της οποίας νομίζω ότι είστε σε θέση να αφουγκράζεστε πολύ καλύτερα από μένα.

Θα αναφερθώ συνοπτικά σε τέσσερις τομείς προβλημάτων της ελληνικής πόλης που επέλεξα -υπάρχει μία προσωπική μεροληπτική στάση εδώ- καταγράφοντας αντίστοιχα προβλήματα και διατυπώνοντας σχετικές σκέψεις, ιδέες και προτάσεις. Οι τομείς αυτοί είναι η κυκλοφορία, το δομημένο περιβάλλον, οι επεκτάσεις των πόλεων, η εκτός σχεδίου δόμηση και τέλος ο δημόσιος χώρος.

Είναι να απορεί κανείς πως η καταπάτηση των στοιχειωδών δικαιωμάτων του πολίτη για ποιότητα ζωής, ελεύθερη κίνηση στην πόλη, προσπελασιμότητα και υγεία, δεν έχουν οδηγήσει σε αυξανόμενη ευαισθητοποίηση και σχετικές αντιδράσεις-διεκδικήσεις των πολιτών, αλλά σε μιθριδατισμό και απαιτητική στάση. Ο ρόλος του Ι.Χ. ισχυροποιείται όλο και περισσότερο ως αντικείμενο λατρείας και μέσο κοινωνικής καταξίωσης. Ανάλογη με την αύξηση της σημασίας του ρόλου του, είναι και η αύξηση του μεγέθους του κυβισμού και ασφαλώς του κόστους αγοράς, συντήρησης και διακίνησης του αυτοκινήτου. Κάποιες προτάσεις και σκέψεις -γνωστές και χιλιοειπωμένες, δεν κομίζω γλαύκα- δεν ακολουθούνται διότι δεν τις διεκδικεί και δεν απαιτεί την εφαρμογή τους το κοινωνικό σύνολο στο βαθμό που θα μπορούσε. Τουλάχιστον όχι ακόμη. Από την άλλη είναι πλέον βέβαιο ότι οι μεγάλες ελληνικές πόλεις οδηγούνται ταχύρρυθμα σε κυκλοφοριακό έμφραγμα, οπότε θα αναγκαστούμε ως κοινωνία και πολιτεία να αντιδράσουμε.

Πρώτον, αποθάρρυνση της χρήσης Ι.Χ. με τη δημιουργία επάλληλων δακτυλίων και βρόγχων. Θα καταργούν τις διαμπερότητες και τις ακτινωτές κινήσεις και θα κατανέμουν το φόρτο ιεραρχημένα μειώνοντας τις συμφορήσεις. Σκοπός τους είναι να καθιστούν προσπελάσιμες διάφορες περιοχές της πόλης.

Μεγάλα μονολειτουργικά συγκροτήματα γραφείων, αναψυχής, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και λοιπά, με ονομασίες όπως πάρκα, πολυκέντρα, πολυχώροι, χωριά και λοιπά, κάνουν όλο και πιο συχνά την εμφάνισή τους στις μεγάλες ελληνικές πόλεις, περιβαλλόμενα συχνά και από τα αναγκαία αχανή πάρκινγκς. Η μεγάλη κλίμακά τους διασπά τη συνοχή των περιοχών στις οποίες εντάσσονται, ενώ η εξειδικευμένη λειτουργία τους οδηγεί στην ερημοποίηση του περιβάλλοντός τους κατά τις ώρες μη λειτουργίας.

Παράλληλα, σημαντικές εγκαταστάσεις μητροπολιτικής κλίμακας, όπως για την Αθήνα το αεροδρόμιο στα Σπάτα, κτίρια διοικήσεως, ολυμπιακές εγκαταστάσεις, το μέλλον του Ελαιώνα, η διαμόρφωση του χώρου του Ιπποδρόμου, η "ανάκτηση" του θαλασσίου μετώπου στο Φάληρο και λοιπά, αντιμετωπίζονται χωρίς συνάρτηση προς την υφιστάμενη ή τη συνήθη συγκρότηση και κλίμακα της πόλης και επενεργούν διαλυτικά σαν μεγάλα ξένα σώματα στη δομή της. Ξέρουμε όλοι την ιστορία του αεροδρομίου των Σπάτων, δεν ξέρω αν ξέρουμε κι έχουμε δει από ψηλά τις νέες εγκαταστάσεις στο δέλτα Φαλήρου.
Τα παραπάνω φαινόμενα σε συνδυασμό και με τα προαναφερθέντα οδικά έργα απειλούν πλέον επικίνδυνα τη συγκρότηση και τη συνεκτικότητα των αστικών μας κέντρων, με επακόλουθα τη βαθμιαία διάσπαση του πολεοδομικού ιστού και την απώλεια της συνεκτικότητας της ελληνικής πόλης, τη δημιουργία μεγάλων ακάλυπτων κι όχι βιώσιμων χώρων που αποτελούν υπόλοιπα μεταξύ κτιρίων, την αλλοίωση, ιδιωτικοποίηση ή και εξαφάνιση των μεγάλων δημόσιων χώρων που απέμειναν. Τα φαινόμενα αυτά, πρωτόγνωρα για την Ελλάδα, στοίχισαν σε όλη τη μεταπολεμική περίοδο τον αστικό χώρο σε παγκόσμια κλίμακα και έχουν προκαλέσει κατά τις τελευταίες δεκαετίες σειρά αντιδράσεων τόσο σε θεωρητικό, όσο και σε επίπεδο υλοποιημένων παρεμβάσεων στην πόλη.

Σε ότι αφορά τις τελευταίες παρεμβάσεις μπορούμε να πούμε επιγραμματικά ότι αποτελούν προσπάθειες που στηρίζονται σε κοινές αρχές και στοχεύουν: Πρώτον, στην ανάκτηση και προστασία της ανθρώπινης κλίμακας στην πόλη μέσα από την αποκατάσταση της συνέχειας του αστικού ιστού. Δεύτερον, στην ανάμειξη των χρήσεων και ιδιαίτερα στην εξασφάλιση της παρουσίας κατοικιών σε όλες τις περιοχές της πόλης. Βλέπουμε την πρόταση που έδειξε η συνάδελφος προηγουμένως για τη Ποτσδάμερ Πλατς, όπου σε όλα τα οικοδομικά τετράγωνα με ελάχιστες εξαιρέσεις προβλέπεται η εγκατάσταση χρήσεων κατοικίας υπό ποικίλες μορφές. Τρίτον, στην επανάχρηση με σύγχρονη ερμηνεία του οικοδομικού τετραγώνου του δρόμου και της πλατείας σαν κυρίαρχα στοιχεία του.

Η εφαρμογή των αρχών αυτών στην ελληνική πραγματικότητα, ιδιαίτερα σε σχέση με την επαπειλούμενη διάλυση της μεγακλίμακας στο χώρο μας, μπορεί να λειτουργήσει σαν φίλτρο επανερμηνείας και προσαρμογής των νεοεξαγωμένων προτύπων, ώστε να ανταποκρίνονται στις δικές μας κοινωνικές περιβαλλοντικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες και να μπορέσουν να λειτουργήσουν σαν πραγματικοί μοχλοί οικονομικής αναβάθμισης των περιοχών στις οποίες εντάσσονται. Δύο παραδείγματα: μία ενότητα δέκα χιλιάδων περίπου κατοίκων στο Κίρστάι Φιρτς στη Γερμανία, με τα χαρακτηριστικά τα οποία σας περιέγραψα και μια πρόταση για ένα μεγάλο συγκρότημα κατοικιών καταστημάτων πολιτισμού. Βλέπετε τη μίξη των χρήσεων στο Άμστερνταμ πάλι με παρεμφερή χαρακτηριστικά κλίμακας ένταξης και ισορροπία μεταξύ των χρήσεων.

Είναι καιρός η πολιτεία, αλλά και όλοι μας, να αναλάβουμε την ευθύνη προστασίας των αγροτικών, δασικών και άλλων προστατευμένων εκτάσεων της επικράτειας, καταργώντας τη χρόνια απειλή της εκτός σχεδίου δόμησης. Ταυτόχρονα θα πρέπει εξίσου τελεσίδικα να αντιμετωπιστεί και η πάσης φύσεως αυθαίρετη δόμηση. Ιδιαίτερα τώρα που κατά κανόνα δεν εξυπηρετεί ζωτικές ανάγκες στέγασης εσωτερικών μεταναστών πρώτης κατοικίας όπως στο παρελθόν, αλλά κυρίως αφορά σε παραθεριστική δεύτερη κατοικία σε ιδιαίτερες περιοχές φυσικού κάλλους, όπως δάση παραλίες και λοιπά.

Η προκύπτουσα ζήτηση για άλφα και βήτα κατοικία είναι δυνατόν από δω και πέρα να εκτονωθεί με τη δημιουργία νέων οικιστικών ενοτήτων μελετημένων, με οργανωμένη δόμηση, μεγέθους περίπου πέντε έως δέκα χιλιάδων κατοικιών, στο μέγεθος του ολυμπιακού χωριού για να σας δώσω την κλίμακα, μεγαλύτερων ή μικροτέρων πυκνοτήτων ανάλογα με την περίπτωση. Βλέπουμε εδώ μια παλιά προσπάθεια από το '68 στο Αμβούργο. Οι ενότητες αυτές μπορούν να χωροθετούνται στις προβλεπόμενες από τα γενικά πολεοδομικά σχέδια αδόμητες ή αραιοδομημένες περιοχές επέκτασης της πρώτης κατοικίας ή σε εκτός σχεδίου κατάλληλες περιοχές για παραθεριστική κατοικία. Η απόκτηση γης, η μελέτη και η κατασκευή τους, μπορεί σύμφωνα με τη σχετική εμπειρία του εξωτερικού να αντιμετωπιστεί με συνέργειες δημόσιου και ιδιωτικού τομέα μέσα από οργανωμένη δόμηση, για τα οποία θεωρώ ότι έχει πλέον ωριμάσει το κλίμα και οι σχετικές δομές στη χώρα μας.

Οι οικιστικές ενότητες μπορούν να οργανώνονται σύμφωνα με τις νέες αντιλήψεις που διέπουν αντίστοιχες πρωτοβουλίες σε Ευρώπη και Αμερική κατά τα τελευταία δέκα - δεκαπέντε χρόνια. Αυτές συνεπάγονται: την εξασφάλιση για μια ακόμη φορά πολυλειτουργικότητας και σχετικής αυτάρκειας σε ότι αφορά την κοινωνική, εμπορική, εκπαιδευτική και λοιπά υποδομή, την ιεραρχημένη κυκλοφοριακή οργάνωση με μέλημα για τον πεζό το ποδήλατο και τα μέσα μαζικής μεταφοράς στη βάση βιοκλιματικής αντιμετώπισης του συνόλου, την προσέγγιση αγοραστών και κατοίκων, δηλαδή διαφορετικών τάξεων, την ουσιαστική αξιοποίηση της τηλεματικής και λοιπά.

Μπαίνω στον τελευταίο τομέα που αφορά στο χώρο που ζούμε όλοι μας, στο δημόσιο χώρο. Ο υπαίθριος αστικός χώρος της ελληνικής πόλης, ο χώρος ανάμεσα στα κτίριά της όπου ανέκαθεν αναπτυσσόταν η δημόσια ζωή, έχει υποβαθμιστεί συρρικνωθεί αλλά και σε ποικίλες περιπτώσεις ιδιωτικοποιηθεί κατά τα μεταπολεμικά χρόνια. Ξέχασα να σας δείξω μερικά απλά παραδείγματα τέτοιων νέων οικιστικών ενοτήτων που χτίζονται ή κτίστηκαν ήδη στην Αμερική. Οι δρόμοι έχουν μετατραπεί σε τάφρους κυκλοφορίας και στάθμευσης οχημάτων με ανύπαρκτα πεζοδρόμια. Οι λιγοστές πλατείες όταν δεν λειτουργούν ως πάρκινγκ καταλαμβάνονται όλο και περισσότερο από παράνομα κτίσματα, στέγαστρα και τραπεζοκαθίσματα ιδιωτικών επιχειρήσεων που τις νέμονται σαν οικόπεδά τους ή αναπλάθονται με σύγχρονες συχνά ατυχείς παρεμβάσεις που τις καθιστούν εχθρικές και ανοίκειες για τον πολίτη.

Τα κτίρια που ορίζουν και συγκροτούν το πολυμετρικό μέτωπο των δρόμων και των πλατειών, αντιμετωπίζονται όλο και πιο συχνά σαν αυθύπαρκτες κατασκευές που αδιαφορούν προς το άμεσο δομημένο και αδόμητο περιβάλλον. Βλέπουμε τον τρόπο που δομούνται τα κτίρια κατά μήκος ενός μείζονος άξονα της Αθήνας. Ο οικοδομικός κανονισμός του '85 ενισχύει αυτό το κλίμα επιτρέποντας την ελεύθερη τοποθέτηση των κτιρίων στο οικόπεδο και των ανάλογων κατά περίπτωση καθορισμών του ύψους, γεγονός που οδηγεί στη διάσπαση των μετώπων του δημόσιου χώρου τόσο σε κάτοψη όσο και σε όψη. Παραδείγματα γνωστά σε όλους μας, εδώ από τα Ιλίσια και τα Πατήσια.

Τέλος, οι χώροι πρασίνου λιγοστεύουν επικίνδυνα ή υποφέρουν από εγκατάλειψη, ενώ το περιαστικό πράσινο καταβροχθίζεται από την ανοικοδόμηση και απομονώνεται σταδιακά από την πόλη. Αλλά και οι άλλες συμβατικές περιοχές δημοσίων χώρων, όπως οι χώροι αρχαιοτήτων και τα θαλάσσια μέτωπα, με φωτεινές εξαιρέσεις που είδαμε τα τελευταία χρόνια, είναι συχνά αποκομμένοι από τη ζωή της πόλης ή υποβαθμισμένοι ή και τα δύο ταυτόχρονα.
Προτάσεις: Η ανάκτηση και ανάδειξη του δημόσιου χώρου στα αστικά κέντρα αποτελεί το δεύτερο κυρίαρχο θέμα κατά την άποψή μου μαζί με το κυκλοφοριακό. Διότι μόνο μέσα στο φιλόξενο και ζωντανό υπαίθριο αστικό χώρο μπορεί να αναπτυχθεί η δημόσια ζωή. Αυτή δηλαδή που τελικά δικαιώνει την ύπαρξη της πόλης. Τα σύγχρονα υποκατάστατά του, όπως τα διάφορα Malls Centers μόνο συμπληρωματικά μπορούν να λειτουργήσουν προάγοντας ασφαλώς πρότυπα μαζικοποίησης, εμπορευματοποίησης και κατανάλωσης που έμμεσα μόνο έχουν σχέση με τη λειτουργία του αστικού χώρου ως χώρου ουσιαστικής επικοινωνίας και συναναστροφής.

Σαν γενικές κατευθύνσεις για την αναβάθμιση του δημόσιου χώρου μπορώ να αναφέρω τα εξής: Ανακατανομή του χώρου υπέρ των πεζών και των ήπιων μέσων μεταφοράς γενικά, σε αντίθεση με ότι ισχύει σήμερα υπέρ του Ι.Χ.. Παράδειγμα η αντιμετώπιση του αποκλεισμού του θαλάσσιου μετώπου στη Βαρκελώνη. Διαμορφώθηκε η επιφάνεια του ώστε να εξυπηρετεί πραγματικά τον χρήστη και τις σχετικές του ανάγκες για κοινωνική επαφή, κίνηση, στάση, πληροφόρηση, χαλάρωση, για όλες τις ηλικίες και τα κοινωνικά στρώματα και για όλες τις εποχές του χρόνου είτε βρέχει, είτε χιονίζει, είτε χτυπάει ο ήλιος, είτε έχει αέρα. Απαιτείται η ένταξη χώρων στάσης, ηρεμίας, συναναστροφής, παιχνιδιού κλπ και η ανάλογη χρήση της φύτευσης και του ανάγλυφου του εδάφους κατά περίπτωση. Βλέπετε εδώ το διάγραμμα για ένα μέρος των αναγκών των χρηστών ενός δημόσιου χώρου. Άλλος έχει καρότσι, άλλος κουβαλάει σκυλί, άλλος έχει μωρό, άλλος είναι τυφλός, άλλος είναι ανάπηρος και ούτω καθεξής.

Η εξασφάλιση υψηλής ποιότητας στο σχεδιασμό και η κατασκευή με την ανάλογη επιλογή υλικών φύτευσης και στοιχείων αστικού εξοπλισμού, συνδέεται άμεσα με το κατά πόσο ο πολίτης αισθάνεται περήφανος για την πόλη του. Βλέπετε διάφορα παραδείγματα από το Τορόντο που οι άνθρωποι ούτε ήλιο έχουν, ούτε συνθήκες που ευνοούν τη ζωή έξω, αλλά και από το Πόρτλαντ και την κοντινή μας Ιταλία. Είναι πολύ σημαντική η προστασία και η διατήρηση της ενότητας των κτιριακών μετώπων που περιβάλλουν τους δημόσιους χώρους με τη θεσμοθέτηση ειδικών διατάξεων που να διέπουν την εναρμόνιση γειτονικών κατασκευών, την επανερμηνεία του οικοδομικού τετραγώνου με σύγχρονο τρόπο, τη χρήση τυπολογιών σχετικών με τις ιδιαιτερότητες της κάθε πόλης προκειμένου να μη γίνουν η Χαλκίδα, η Λάρισα, τα Γιάννενα "μικρές Αθήνες" όπως ειπώθηκε.

Βλέπετε εδώ πως το ΓΟΚ του '29 -πριν από ογδόντα χρόνια παρακαλώ- είχε καταφέρει να δημιουργήσει έναν τύπο πολυκατοικίας ο οποίος διαμόρφωνε αστικό περιβάλλον και μάλιστα σε ερμηνεία της μοντέρνας τάσης εκείνης της εποχής. Τέλος έχουμε την επαναχρησιμοποίηση του οικοδομικού τετραγώνου στο Βελιγράδι και την οργάνωση του πλέγματος των κυρίως δημόσιων χώρων κάθε πόλης σε δίκτυα που να εξασφαλίζουν συνδέσεις μεταξύ τους και με τον περιαστικό χώρο. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ενδυνάμωση των ενοποιημένων στοιχείων μέσα από την ένταξή τους σε έναν ευρύτερο οργανισμό που μπορεί να απλώνεται στη συνολική έκταση της πόλης. Για παράδειγμα το μικρό δίκτυο μιας μικρής πόλης, αλλά τόσο σημαντικής και τόσο γνωστή σε όλους μας για την ποιότητα του δημόσιου τουριστικού της χώρου.

Τελειώνω σημειώνοντας ότι αυτές είναι κάποιες επισημάνσεις σε σχέση με την πόλη και το περιβάλλον. Θα ήθελα όμως να τονίσω ότι οι όποιες προτάσεις, κατευθύνσεις και παραινέσεις είναι καταδικασμένες να παραμείνουν στο διηνεκές "έπεα πτερόεντα" εάν δεν καταφέρουμε να μεταστρέψουμε το γενικότερο κλίμα που μας χαρακτηρίζει σαν νεοελληνική αστική κοινωνία. Το κλίμα της ιδιοτέλειας, της απάθειας και της αδιαφορίας. Οφείλουμε να καταστούμε ενεργοί, μαχόμενοι πολίτες με συναίσθηση και συνείδηση των αναφαίρετων δικαιωμάτων, όσο και υποχρεώσεών μας σε σχέση με το κτισμένο και το φυσικό περιβάλλον των πόλεών μας. Για να επιτευχθεί μια τέτοια σημαντική αλλαγή θα πρέπει πρώτα απ' όλα να ξαναγαπήσουμε τις πόλεις μας. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την προσοχή σας."

@Από τα πρακτικά του ΙΣΤΑΜΕ

Διαβάστε επίσης από την ίδια εκδήλωση :

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα προβλήματα περιβάλλοντος στις Ελληνικές πόλεις

# data[].attributes.attachment_link.description
Στην πολύ ενδιαφέρουσα εκδήλωση με θέμα "Αστικό περιβάλλον και νέα πόλη" που οργάνωσε τ ον Ιούνιο του 2007 το ΙΣΤΑΜΕ ο Αλέξανδρος Τριποδ...

# data[].attributes.attachment_caption
Πυρηνική Αντίδραση

# data[].attributes.headline
Γιάννης Παρασκευάς  , Γιάννης Πολιτούδης 

# data[].attributes.subject
Γιάννης Παρασκευάς  , Γιάννης Πολιτούδης 

# data[].attributes.body
Λυμένο πρόβλημα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
What is nuclear fusion?

Fusion is the process that takes place in the heart of stars and provides the power that drives the universe. When light nuclei fuse to form a heavier nucleus, they release bursts of energy. This is the opposite of nuclear fission - the reaction that is used in nuclear power stations today - in which energy is released when a nucleus splits apart to form smaller nuclei.

To produce energy from fusion here on Earth, a combination of hydrogen gases - deuterium and tritium - are heated to very high temperatures (over 100 million degrees Celsius). The gas becomes a plasma and the nuclei combine to form a helium nucleus and a neutron, with a tiny fraction of the mass converted into 'fusion' energy. A plasma with millions of these reactions every second can provide a huge amount of energy from very small amounts of fuel.

One way to control the intensely hot plasma is to use powerful magnets. The most advanced device for this is the 'tokamak', a Russian word for a ring-shaped magnetic chamber. CCFE's goal is to develop fusion reactors using the tokamak concept.

# data[].attributes.attachment_link.description
Fusion is the process that takes place in the heart of stars and provides the power that drives the universe. When light nuclei fuse to form a heavier nucleus, they release bursts of energy.

# data[].attributes.attachment_caption
το πρόβλημα του τερματισμού (μη επιλύσιμο)

# data[].attributes.body
πληροφορίες

# data[].attributes.attachment_link.title
Το+Πρόβλημα+Τερματισμού+(Turing‘36)

# data[].attributes.headline
Φωτιάδης Γιώργος του Γεωργίου-Φωτιάδης Γιώργος του Σεργίου 

# data[].attributes.subject
Φωτιάδης Γιώργος του Γεωργίου-Φωτιάδης Γιώργος του Σεργίου 

# data[].attributes.body
Το πρόβλημα των παράνομων μεταναστών
Ανοιχτό Πρόβλημα

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Την είσοδο 1.590 παράτυπων μεταναστών στη χώρα απέτρεψε τις τελευταίες ημέρες η Αστυνομία.

Πιο συγκεκριμένα, την τελευταία εβδομάδα έχουν γίνει 645 διασώσεις μεταναστών, 173 αποβιβάσεις, ενώ έχουν συλληφθεί 5 διακινητές. Ειδικότερα, από τις 22 έως τις 23 Σεπτεμβρίου, ο συνολικός αριθμός αποτροπών εισόδου παράτυπων μεταναστών ανήλθε στις 465, ενώ έχουν γίνει 224 διασώσεις και 30 αποβιβάσεις. Παράλληλα, από το Σάββατο 23 έως την Κυριακή 24/09, σύμφωνα με την αστυνομία έχουν διασωθεί 163 μετανάστες, έχουν γίνει 65 αποβιβάσεις και 360 αποτροπές εισόδου.

Τις τελευταίες δύο ημέρες, η ΕΛ.ΑΣ. έχει προχωρήσει στη σύλληψη 5 διακινητών. Την ίδια ώρα, από τις 24 έως 25/09 έχουν διασωθεί 138 παράτυποι μετανάστες, έχουν συλληφθεί 3 διακινητές, ενώ έχουν γίνει 335 αποτροπές εισόδου στη χώρα. Τέλος, σύμφωνα με τα επιβεβαιωμένα στοιχεία, από τις 25 έως τις 26/09, οι αρχές έχουν προχωρήσει σε 120 διασώσεις, 25 αποβιβάσεις, στη σύλληψη 2 διακινητών και στην αποτροπή εισόδου 430 μεταναστών.

# data[].attributes.attachment_link.title
Αποτροπή εισόδου 1.590 παράνομων μεταναστών τις τελευταίες πέντε ημέρες

# data[].attributes.attachment_link.description
Οι αρχές προχώρησαν στη σύλληψη 5 διακινητών.

# data[].attributes.headline
Σελήμ Χακί-Σιακίρ ογλού Κεμάλ

# data[].attributes.subject
Σελήμ Χακί-Σιακίρ ογλού Κεμάλ

# data[].attributes.body
Ανοιχτό πρόβλημα

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Πύλη Ψυχολογίας

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Νίκος Μεταξάς

# data[].attributes.attachment_link.title
Γιατί μερικοί ποδοσφαιριστές χάνουν συνεχώς πέναλτι;

# data[].attributes.attachment_link.description
Το γιατί ένας ποδοσφαιριστής είναι καλός στα πέναλτι είναι θέμα νευρικότητας και τοποθέτησης του ματιού του, υποστηρίζει έρευνα του Πανεπιστήμιου του Έξετερ της Μεγάλης Βρετανίας. Οι ερευνητές υπ

# data[].attributes.headline
Φλώρου Μιχαέλα, Ντοάν Χαλίλ Ιμπράμ

# data[].attributes.subject
Φλώρου Μιχαέλα, Ντοάν Χαλίλ Ιμπράμ

# data[].attributes.body
ανοιχτό πρόβλημα

# data[].attributes.attachment_link.title
Fast Fashion: Η γρήγορη μόδα «βλάπτει σοβαρά» τους εργαζόμενους και το περιβάλλον | LiFO

# data[].attributes.attachment_link.description
Εργαζόμενοι δουλεύουν για ψίχουλα και πολύτιμοι πόροι για ρούχα που πετιούνται

# data[].attributes.headline
Ανεστης Παπαδοπουλος -Δημητρης Πολυχρονης

# data[].attributes.subject
Ανεστης Παπαδοπουλος -Δημητρης Πολυχρονης

# data[].attributes.body
μη επιλύσιμο

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο τετραγωνισμός του κύκλου είναι ένας από τους λίγους μαθηματικούς γρίφους που έγινε ευρύτερα γνωστός εκτός των ορίων της μαθηματικής κοινότητας.
Ακόμα και ο απλός κόσμος δεν γνωρίζει τι ακριβώς σημαίνει, πιθανόν να έχει ακουστά το πρόβλημα και να ξέρει ότι είναι δύσκολο, ίσως και άλυτο.
Πράγματι η φράση "τετραγωνίζω τον κύκλο" έχει περάσει στην καθημερινή γλώσσα και εκφράζει ένα σχέδιο καταδικασμένο στην αποτυχία.

Ο Τετραγωνισμός του κύκλου είναι ένα από τα αρχαιότερα γεωμετρικά προβλήματα. Η διατύπωσή του είναι απλή: Ζητείται η κατασκευή με κανόνα και διαβήτη ενός τετραγώνου του οποίου το εμβαδόν να είναι ίσο με το εμβαδόν ενός δοθέντος κύκλου.

Το 1882, ο μαθηματικός Φέρντιναντ Φον Λίντεμαν (Ferdinand von Lindemann) απέδειξε το αδύνατο της επίλυσης του προβλήματος.

Το πρόβλημα

Τετραγωνίζω τον κύκλο σημαίνει ότι κατασκευάζω, με γεωμετρική ή αλγεβρική μέθοδο, ένα τετράγωνο με εμβαδόν ίσο με το εμβαδόν του κύκλου.

Η δυσκολία του προβλήματος συνίσταται σε δύο περιορισμούς που έθεσαν σε αυτό οι αρχαίοι Έλληνες μαθηματικοί. Πιο συγκεκριμένα, για να θεωρηθεί αποδεκτή μία λύση του προβλήματος, σε αυτήν θα πρέπει:

να χρησιμοποιηθεί μόνο και , προκειμένου η απόδειξη να ανάγεται πλήρως στα θεωρήματα του Ευκλείδη, και

να μην πραγματοποιείται μετά από άπειρο αριθμό βημάτων.

Αποδεικνύεται ότι το πρόβλημα του τετραγωνισμού του κύκλου επιλύεται εύκολα αν άρουμε οποιονδήποτε από αυτούς τους δύο περιορισμούς.

Η επίλυση του προβλήματος συνδέεται άμεσα με την υπερβατικότητα του αριθμού π. Πιο αναλυτικά, ένας υπερβατικός αριθμός (όπως ο π) είναι ένας πραγματικός ή μιγαδικός αριθμός, ο οποίος δεν είναι αλγεβρικός, δηλαδή δεν είναι ρίζα κάποιας μη-μηδενικής πολυωνυμικής εξίσωσης με ρητούς συντελεστές. Πράγματι, το ενδιαφέρον για την επίλυση του προβλήματος του τετραγωνισμού του κύκλου εξανεμίσθηκε το 1882, όταν ο Φέρντιναντ φον Λίντεμαν απέδειξε ότι το π είναι υπερβατικός αριθμός. Υπάρχουν βέβαια τεχνάσματα, όπως η σύνδεση της επιφάνειας κερατοειδούς τόρου με το πρώτο θεώρημα του Αρχιμήδη στο έργο του "Μέτρηση Κύκλου"

Λύσεις του προβλήματος

Πολλοί μαθηματικοί εδώ και πάρα πολλά χρόνια προσπαθούν και δεν μπορούν να αποδεχθούν ότι δεν υπάρχει λύση στο πρόβλημα!

Ο τετραγωνισμός του κύκλου είναι ένα από τα διασημότερα μαθηματικά προβλήματα. Ένα μεγάλο πλήθος μαθηματικών, από την αρχαιότητα μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, έχουν αφιερώσει μεγάλο κομμάτι της εργασίας τους στην προσπάθεια να τετραγωνίσουν τον κύκλο.

Η λύση του Αρχιμήδη

Ο Αρχιμήδης για να λύση το παραπάνω πρόβλημα χρησιμοποίησε μια καμπύλη, που ονομάζεται έλικα, η οποία ανακαλύφτηκε από τον Κόνωνα τον Σάμιο, φίλο του Αρχιμήδη, μελετήθηκε όμως και χρησιμοποιήθηκε από τον Αρχιμήδη.

Η έλικα προκύπτει από την κίνηση του σημείου Ο πάνω στην Οx, από τον Ο προς το x, με σταθερή ταχύτητα αλλά συγχρόνως και η Οx να κινείται γύρω από το Ο, με σταθερή γωνιακή ταχύτητα, οι δύο κινήσεις αρχίζουν την ίδια χρονική στιγμή.
Ο Αρχιμήδης χρησιμοποιώντας την έλικα υπολογίζει το μήκος του κύκλου, στη συνέχεια όπως έχει αποδείξει, το εμβαδόν του κύκλου θα είναι ίσο, με το εμβαδόν ενός ορθογωνίου τριγώνου με μία κάθετη πλευρά ίση με την ακτίνα του κύκλου και την άλλη ίση με το μήκος του κύκλου και τελικά τετραγωνίζει το τρίγωνο που προκύπτει.

Η λύση του Δεινόστρατου

Στην μεγάλη επιτομή του Πάππου, η οποία πρέπει να γράφτηκε στην εποχή του αυτοκράτορα Διοκλητιανού (284-305 μ.Χ.),αναφέρεται ότι ο Δεινόστρατος, ο αδελφός του Μεναίχμου και ο Νικομήδης χρησιμοποίησαν για τον τετραγωνισμό του κύκλου μια καμπύλη, η οποία για τον λόγο αυτό ονομάστηκε τετραγωνίζουσα. Την καμπύλη αυτή την ανακάλυψε ο Ιππίας φαίνεται όμως ότι ο Δεινόστρατος την χρησιμοποίησε για τον τετραγωνισμό του κύκλου. ( Την τετραγωνίζουσα έχουμε περιγράψει στο πρόβλημα της τριχοτόμησης της γωνίας -η λύση του Ιππία)

Στο παρακάτω σχήμα έχουμε ένα τετράγωνο ΟΑΓΔ, ένα ημικύκλιο ΑΔ και την τετραγωνίζουσα ΔΕ. Ονομάζουμε q=το μήκος του τόξου ΑΔ.

Ο Πάππος, ενδεχόμενα ο ίδιος ο Δεινόστρατος (γύρω στο 350 π.Χ.), απέδειξε ότι :

Από την (1) προκύπτει ότι το μήκος q του τεταρτοκυκλίου ΑΔ κατασκευάζεται ως τέταρτη ανάλογος των α,α ( το τμήμα α είναι η ακτίνα του κύκλου στον οποίο ανήκει το τόξο) και του μήκους ΟΕ, όπου Ε είναι το σημείο στο οποίο η τετραγωνίζουσα τέμνει την ΟΑ. Μπορούμε τώρα να κατασκευάσουμε ένα ευθύγραμμο τμήμα με μήκος 4q, δηλαδή ίσο με το μήκος του κύκλου.

Ο Δεινόστρατος προφανώς γνώριζε την πρόταση που απέδειξε αργότερα ο Αρχιμήδης ότι :
Το εμβαδόν ενός κύκλου είναι ίσο με το εμβαδόν ενός ορθογωνίου τριγώνου, που η μία από τις κάθετες πλευρές του είναι ίση με το μήκος του κύκλου και η άλλη με το μήκος της ακτίνας του.

Έτσι για να τετραγωνίσουμε τον κύκλο ακολουθούμε τα παρακάτω βήματα:

· σχηματίζουμε ένα ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ με κάθετες πλευρές ΑΓ= r και ΑΒ = 4q.

· παίρνουμε το μέσο Μ της ΑΒ και σχηματίζουμε το ορθογώνιο ΑΜΔΓ του οποίου το εμβαδό θα είναι ίσο με το εμβαδόν του τριγώνου.

· προεκτείνουμε την ΓΔ και παίρνουμε τμήμα ΔΕ = ΔΜ, κατασκευάζουμε το ημικύκλιο με διάμετρο την ΓΕ, στο σημείο Δ φέρουμε την κάθετη ΔΖ προς την ΓΕ και το τμήμα ΔΖ είναι η πλευρά x του ζητούμενου τετραγώνου

Πράγματι:

# data[].attributes.attachment_link.title
Τετραγωνισμός του κύκλου: Ένα από τα άλυτα προβλήματα της Αρχαιότητας

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο τετραγωνισμός του κύκλου είναι ένας από τους λίγους μαθηματικούς γρίφους που έγινε ευρύτερα γνωστός εκτός των ορίων της μαθηματικής κοινότητας.Ακόμα και ο απλός κόσμος δεν γνωρίζει τι ακριβώς σημαίνει, πιθανόν να έχει ακουστά

# data[].attributes.attachment_caption
Εθισμός στα φρουτάκια-τζόγο

# data[].attributes.headline
ΒΑΛΣΑΜΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ - ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΟΧΟΥΤΣΟΣ

# data[].attributes.subject
ΒΑΛΣΑΜΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ - ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΟΧΟΥΤΣΟΣ

# data[].attributes.body
Ανοιχτό πρόβλημα

# data[].attributes.headline
Φωτης Πουργιαζης- Θανασης Χαραλαμπιδης

# data[].attributes.subject
Φωτης Πουργιαζης- Θανασης Χαραλαμπιδης

# data[].attributes.body
Ανοιχτο προβλημα!<3

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Εξωγήινη ζωή - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.headline
Δημήτρης Σταυρόπουλος , Σταυράκη Φωτεινή

# data[].attributes.subject
Δημήτρης Σταυρόπουλος , Σταυράκη Φωτεινή

# data[].attributes.body
Άλυτο πρόβλημα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Για τη διαρκώς αναπτυσσόμενη εταιρεία DEMO, οι εργαζόμενοι αποτελούν τον πιο σημαντικό παράγοντα για την ανάπτυξη και την επιτυχία της. Κάτι που αποδεικνύεται και με το "προσκλητήριο" στους νέους επιστήμονες να ξεκινήσουν το ταξίδι τους, μέσω του προγράμματος υποτροφιών και πρακτικής άσκησης "Start Your Journey".

Η κορυφαία διασυλλογική διοργάνωση UEFA Champions League υπόσχεται πολύ θέαμα και μια ποδοσφαιρική εμπειρία, που όταν τη ζεις από τις κερκίδες γίνεται μοναδική

Προ των πυλών ο δεύτερος κύκλος του COSMOTE GROW YOUR BUSINESS - Certification Program, του προγράμματος που βοηθά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, να μεταβούν στη νέα ψηφιακή εποχή.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
εννιά δέκα παιδιά

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
εκτελεστικός διευθυντής

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
εκτελεστικός

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελεφαντοστού

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
εκτελεστικός διευθυντής unaids

# data[].attributes.attachment_link.title
Εννιά στα δέκα παιδιά που έχουν AIDS είναι από την Αφρική

# data[].attributes.attachment_link.description
"Πρόκειται για ένα θέμα κοινωνικής δικαιοσύνης, είναι ένα ζήτημα βαθύτατης ανισότητας επειδή το 90% των παιδιών που πάσχουν από AIDS βρίσκονται δυστυχώς στην Αφρική", είπώθηκε κατά την έναρξη των εργασιών συνόδου στην οποία μετέχουν δέκα υπουργοί Υγείας από αφρικανικές χώρες

# data[].attributes.attachment_caption
Καρκίνος: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

# data[].attributes.headline
Τσιάγκας Σάββας - Νίκος             Χατζησάββας

# data[].attributes.subject
Τσιάγκας Σάββας - Νίκος             Χατζησάββας

# data[].attributes.body
Ανοιχτό Πρόβλημα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ομ. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Χειρουργός,
Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου ΙΑΣΩ Θεσσαλίας

Ο καρκίνος αφορά ένα μεγάλο αριθμό ασθενειών, οι οποίες χαρακτηρίζονται από την ανάπτυξη μη φυσιολογικών κυττάρων που διαιρούνται ανεξέλεγκτα. Τα κύτταρα αυτά έχουν την ικανότητα να διεισδύουν και να καταστρέφουν τον φυσιολογικό ιστό του σώματος και μπορούν να εξαπλωθούν σε όλο το σώμα μας.

Είναι η δεύτερη συχνότερη αιτία θανάτου στον κόσμο, ωστόσο, τα ποσοστά επιβίωσης βελτιώνονται για πολλούς τύπους καρκίνου, χάρη στη βελτίωση της ανίχνευσής του και της θεραπείας του.

Συμπτώματα του καρκίνου

Τα σημάδια και τα συμπτώματα που προκαλούνται από τον καρκίνο διαφέρουν ανάλογα με το που εμφανίζεται. Ορισμένα γενικά συμπτώματα και συμπτώματα που συνδέονται με τον καρκίνο, περιλαμβάνουν:

Κόπωση

Ακούσιες αλλαγές βάρους

Μεταβολές στο δέρμα, όπως κιτρίνισμα ή ερυθρότητα, πληγές που δεν επουλώνονται, ή αλλαγές σε υπάρχουσες ελιές στο δέρμα

Ογκίδια ή σκληρύνσεις που μπορεί να γίνονται αισθητές κάτω από το δέρμα

Αλλαγές στη λειτουργία του εντέρου ή της ουροδόχου κύστης

Έντονο βήχα ή δυσκολία στην αναπνοή

Δυσκολία στην κατάποση

Βραχνάδα

Επίμονη δυσπεψία ή δυσφορία μετά το φαγητό

Επίμονο, ανεξήγητο πόνο στους μύες ή στις αρθρώσεις

Επίμονους, ανεξήγητους πυρετούς ή νυχτερινούς ιδρώτες

Ανεξήγητη αιμορραγία ή μώλωπες

Πότε πρέπει να επισκεφθείτε έναν ειδικό;

Κάντε μια συνάντηση με το γιατρό σας αν έχετε οποιαδήποτε επίμονα σημεία ή συμπτώματα που σας ανησυχούν. Αν δεν έχετε συμπτώματα, αλλά ανησυχείτε για τον κίνδυνο καρκίνου, συζητήστε τις ανησυχίες σας με το γιατρό σας. Ρωτήστε σχετικά με τις διαδικασίες ελέγχου του καρκίνου που είναι κατάλληλες για εσάς.

Αιτίες που δημιουργούν τον καρκίνο

Ο καρκίνος προκαλείται από αλλαγές (μεταλλάξεις) στο DNA των κυττάρων. Το DNA μέσα σε ένα κύτταρο είναι συσκευασμένο σε ένα μεγάλο αριθμό μεμονωμένων γονιδίων, το καθένα από τα οποία περιέχει ένα σύνολο οδηγιών που λένε στο κύτταρο ποιες λειτουργίες πρέπει να εκτελέσει, καθώς και πώς να αναπτυχθεί και να χωριστεί. Τα σφάλματα στις οδηγίες μπορούν να προκαλέσουν την διακοπή της κανονικής λειτουργίας του κυττάρου και μπορεί να επιτρέψουν σε ένα κύτταρο να γίνει καρκινικό.

Τι κάνουν οι γονιδιακές μεταλλάξεις;

Μία γονιδιακή μετάλλαξη μπορεί να δώσει εντολή σε ένα υγιές κύτταρο να:

Επιτρέψει την ταχεία ανάπτυξη του κυττάρου. Αυτό δημιουργεί πολλά νέα κύτταρα που όλα έχουν την ίδια λανθάνουσα μετάλλαξη.

Αποτύχει να σταματήσει την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των κυττάρων. Τα φυσιολογικά κύτταρα γνωρίζουν πότε πρέπει να σταματήσουν να αναπτύσσονται, έτσι ώστε να υπάρχει ακριβώς ο σωστός αριθμός σε κάθε τύπο κυττάρου. Τα καρκινικά κύτταρα χάνουν τους ελέγχους (γονίδια καταστολής όγκων) που τους λένε πότε πρέπει να σταματήσουν να αναπτύσσονται. Μία μετάλλαξη σε ένα γονίδιο καταστολής όγκου επιτρέπει στα καρκινικά κύτταρα να συνεχίσουν να αναπτύσσονται και να συσσωρεύονται.

Κάνει λάθη κατά την επισκευή σφαλμάτων στο DNA. Τα γονίδια επιδιόρθωσης DNA αναζητούν λάθη στο DNA ενός κυττάρου και κάνουν διορθώσεις. Μία μετάλλαξη σε ένα γονίδιο επιδιόρθωσης DNA μπορεί να σημαίνει ότι κάποια σφάλματα δεν διορθώνονται, επιτρέποντας στα κύτταρα να γίνουν καρκινικά.

Αυτές οι μεταλλάξεις είναι οι συχνότερες αλλά υπάρχουν και άλλες μεταλλάξεις γονιδίων οι οποίες μπορούν να συμβάλλουν στην πρόκληση καρκίνου.

Πώς προκαλούνται οι γονιδιακές μεταλλάξεις;

Οι γονιδιακές μεταλλάξεις μπορούν να εμφανιστούν για διάφορους λόγους, όπως:

Γενετικές μεταλλάξεις τις οποίες κληρονομήσατε από τους γονείς σας, τύπος που αντιπροσωπεύει πολύ μικρό ποσοστό.

Μεταλλάξεις γονιδίων που εμφανίζονται μετά τη γέννηση. Οι περισσότερες γονιδιακές μεταλλάξεις συμβαίνουν μετά τη γέννησή και δεν κληρονομούνται. Υπάρχουν εξωτερικοί παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν γονιδιακές μεταλλάξεις, όπως το κάπνισμα, η ακτινοβολία, οι ιοί, οι χημικές ουσίες που προκαλούν καρκίνο (καρκινογόνοι παράγοντες), η παχυσαρκία, οι ορμόνες, μία χρόνια φλεγμονή και η έλλειψη άσκησης.

Γενετικές μεταλλάξεις συμβαίνουν συχνά κατά τη διάρκεια της φυσιολογικής ανάπτυξης των κυττάρων. Ωστόσο, τα κύτταρα περιέχουν ένα μηχανισμό που αναγνωρίζει πότε συμβαίνει κάποιο λάθος και το επισκευάζει (ανοσολογική επιτήρηση των όγκων). Περιστασιακά, ένα λάθος μπορεί να μην εντοπιστεί και να μεταλλάξει ένα κύτταρο σε καρκινικό.

Πώς αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους οι γονιδιακές μεταλλάξεις;

Οι γενετικές μεταλλάξεις με τις οποίες γεννηθήκατε και εκείνες που αποκτάτε καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής σας, δουλεύουν μαζί για να προκαλέσουν καρκίνο.

Για παράδειγμα, αν έχετε κληρονομήσει μια γενετική μετάλλαξη που προδιαθέτει την ανάπτυξη καρκίνου, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι σίγουρο ότι θα νοσήσετε. Αντ' αυτού, μπορεί να χρειαστείτε μία ή περισσότερες άλλες γονιδιακές μεταλλάξεις οι οποίες θα προκαλέσουν καρκίνο. Δεν είναι σαφές πόσες μεταλλάξεις πρέπει να συσσωρεύονται για να σχηματιστεί ο καρκίνος.

Ενώ οι γιατροί έχουν μια ιδέα για το τι μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου, η πλειοψηφία των καρκίνων εμφανίζεται σε άτομα τα οποία δεν έχουν γνωστούς παράγοντες κινδύνου. Παράγοντες που είναι γνωστό ότι αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου είναι:

Η ηλικία
Ο καρκίνος μπορεί να χρειαστεί δεκαετίες για να αναπτυχθεί. Γι' αυτό οι περισσότεροι άνθρωποι με διάγνωση καρκίνου είναι άνω των 65 ετών. Παρόλο όμως που είναι πιο συχνή στους ηλικιωμένους ενήλικες, μπορεί να διαγνωστεί σε οποιαδήποτε ηλικία.

Οι συνήθειες
Ορισμένες από τις επιλογές του τρόπου ζωής είναι γνωστό ότι αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ - ένα ποτό την ημέρα (για γυναίκες όλων των ηλικιών και άνδρες ηλικίας άνω των 65 ετών) ή δύο ποτά την ημέρα (για τους άνδρες ηλικίας 65 ετών και νεότερους) - η υπερβολική έκθεση στον ήλιο ή τα ηλιακά εγκαύματα, η παχυσαρκία και το μη ασφαλές σεξ μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση καρκίνου. Μπορείτε να αλλάξετε αυτές τις συνήθειες για να μειώσετε τον κίνδυνο καρκίνου - αν και κάποιες συνήθειες είναι πιο εύκολο να αλλάξουν από άλλες.

Το οικογενειακό ιστορικό σας
Μόνο ένα μικρό ποσοστό καρκίνων οφείλεται σε κληρονομική κατάσταση. Αν ο καρκίνος είναι κοινός στην οικογένειά σας, είναι πιθανό ότι οι μεταλλάξεις μεταφέρονται από τη μία γενιά στην άλλη. Λάβετε υπόψη ότι η κληρονομική γενετική μετάλλαξη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα πάθετε καρκίνο.

Η συνολική κατάσταση της υγείας σας
Μερικές χρόνιες καταστάσεις υγείας, όπως η ελκώδης κολίτιδα, μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης ορισμένων καρκίνων.

Το περιβάλλον σας
Το περιβάλλον γύρω σας μπορεί να περιέχει επιβλαβείς χημικές ουσίες που μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο καρκίνου. Ακόμα κι αν δεν καπνίζετε, μπορεί να είστε παθητικός καπνιστής εάν βρίσκεστε στον ίδιο χώρο ή αν ζείτε με καπνιστή. Οι χημικές ουσίες στο σπίτι ή στο χώρο εργασίας σας, όπως ο αμίαντος και το βενζόλιο, σχετίζονται επίσης με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.

Επιπλοκές

Ο καρκίνος και η θεραπεία του μπορεί να προκαλέσει αρκετές επιπλοκές, όπως:

Πόνο
Ο πόνος μπορεί να προκληθεί από τον καρκίνο ή την θεραπεία του, αν και δεν είναι όλοι οι καρκίνοι επώδυνοι. Υπάρχουν φάρμακα και άλλες προσεγγίσεις που μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τον πόνο που σχετίζεται με τον καρκίνο.

Κόπωση
Η κόπωση στα άτομα με καρκίνο έχει πολλές αιτίες, αλλά συχνά μπορεί να αντιμετωπιστεί. Η κόπωση που σχετίζεται με χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία είναι συνηθισμένη, αλλά συνήθως είναι προσωρινή.

Δυσκολία αναπνοής
Ο καρκίνος ή η θεραπεία του μπορεί να προκαλέσει αίσθημα δύσπνοιας. Οι θεραπείες μπορούν να φέρουν ανακούφιση.

Ναυτία
Ορισμένες μορφές καρκίνου ή η θεραπεία του μπορούν να προκαλέσουν ναυτία. Ο γιατρός σας μπορεί μερικές φορές να προβλέψει εάν η θεραπεία σας είναι πιθανό να προκαλέσει ναυτία.

Διάρροια ή δυσκοιλιότητα
Ο καρκίνος ή η θεραπεία του, μπορούν να επηρεάσουν την εντερική σας λειτουργία και να προκαλέσουν διάρροια ή δυσκοιλιότητα.

Απώλεια βάρους
Η θεραπεία του καρκίνου ή ο καρκίνος μπορεί να προκαλέσει απώλεια βάρους. Ο καρκίνος κλέβει τα τρόφιμα από τα φυσιολογικά κύτταρα και τους στερεί από θρεπτικά συστατικά.

Χημικές αλλαγές στο σώμα σας
Ο καρκίνος μπορεί να ανατρέψει την φυσιολογική χημική ισορροπία στο σώμα σας και να αυξήσει τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν υπερβολική δίψα, συχνή ούρηση, δυσκοιλιότητα και σύγχυση.

Προβλήματα του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος
Ο καρκίνος μπορεί να πιέσει τα κοντινά νεύρα και να προκαλέσει πόνο και απώλεια λειτουργίας ενός μέρους του σώματός σας. Ο καρκίνος στον εγκέφαλο μπορεί να προκαλέσει πονοκεφάλους και συμπτώματα όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο ή αδυναμία στη μία πλευρά του σώματός σας.

Ασυνήθεις αντιδράσεις του ανοσοποιητικού συστήματος στον καρκίνο (παρανεοπλασματικό σύνδρομο).
Σε ορισμένες περιπτώσεις το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού μπορεί να αντιδράσει στην παρουσία καρκίνου και να επιτεθεί σε υγιή κύτταρα. Αυτές οι πολύ σπάνιες αντιδράσεις μπορούν να οδηγήσουν σε μια ποικιλία συμπτωμάτων, όπως δυσκολία στο περπάτημα και επιληπτικές κρίσεις.

Καρκίνο που εξαπλώνεται(μεταστατικό)
Καθώς ο καρκίνος προχωρεί, μπορεί να εξαπλωθεί σε άλλα μέρη του σώματος. Το που και το πόσο σύντομα θα εξαπλωθεί, εξαρτάται από τον τύπο του καρκίνου.

Καρκίνο που επιστρέφει (υποτροπιάζει)
Οι επιζώντες του καρκίνου έχουν κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου. Ορισμένοι τύποι καρκίνου είναι πιο πιθανό να ξαναεμφανιστούν από άλλους. Ο γιατρός σας θα φτιάξει ένα πλάνο παρακολούθησης μετά τη θεραπεία, το οποίο θα περιλαμβάνει περιοδικές εξετάσεις κατά μήνες και έτη, για να ελέγχετε το ενδεχόμενο επανεμφάνισής του.

Πρόληψη

Δεν υπάρχει συγκεκριμένος τρόπος για την πρόληψη του καρκίνου. Ωστόσο, οι γιατροί έχουν εντοπίσει αρκετούς τρόπους μείωσης του κινδύνου, όπως:

Διακόψτε το κάπνισμα. Αν καπνίζετε, κόψτε το. Εάν δεν καπνίζετε, μην το ξεκινήσετε. Το κάπνισμα συνδέεται με διάφορους τύπους καρκίνου - όχι μόνο με τον καρκίνο του πνεύμονα. Η διακοπή τώρα θα μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου στο μέλλον.

Προστατευθείτε από τον ήλιο. Οι επιβλαβείς υπεριώδεις ακτίνες του ηλίου μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος. Περιορίστε την έκθεση στον ήλιο παραμένοντας στη σκιά, φορώντας προστατευτικό ρουχισμό ή βάζοντας αντηλιακό.

Ακολουθήστε υγιεινή διατροφή. Επιλέξτε μια διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά. Επιλέξτε μη επεξεργασμένους καρπούς και άπαχες πρωτεΐνες.

Ασκηθείτε τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας. Η τακτική άσκηση συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου. Βάλτε στόχο τουλάχιστον 30 λεπτά άσκησης τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας.

Διατηρήστε ένα υγιές βάρος. Τα περιττά κιλά ή η παχυσαρκία μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Εργαστείτε για να επιτύχετε και να διατηρήσετε ένα υγιές βάρος, μέσω ενός συνδυασμού υγιεινής διατροφής και τακτικής άσκησης.

Πίνετε αλκοόλ με μέτρο. Εάν επιλέγετε να πίνετε αλκοόλ, περιορίστε τον εαυτό σας σε ένα ποτό την ημέρα εάν είστε γυναίκα οποιασδήποτε ηλικίας ή άνδρας άνω των 65 ετών, ή δύο ποτά την ημέρα αν είστε άνδρας 65 ετών ή νεότερος.

Προγραμματίστε τις εξετάσεις για τον έλεγχο του καρκίνου. Συζητήστε με το γιατρό σας σχετικά με το ποια είδη εξετάσεων είναι κατάλληλα για εσάς με βάση τους παράγοντες κινδύνου σας.

Εμβολιαστείτε. Ορισμένοι ιοί αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου. Οι εμβολιασμοί μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη αυτών των ιών, συμπεριλαμβανομένης της ηπατίτιδας Β, η οποία αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του ήπατος και του ιού του ανθρώπινου θηλώματος (HPV), που αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και άλλων καρκίνων. Ρωτήστε το γιατρό σας εάν η ανοσοποίηση έναντι αυτών των ιών είναι κατάλληλη για εσάς.

# data[].attributes.attachment_link.title
Καρκίνος: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

# data[].attributes.attachment_link.description
Ομ. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Χειρουργός, Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου ΙΑΣΩ Θεσσαλίας Ο καρκίνος αφορά ένα μεγάλο αριθμό ασθενειών, οι οποίες χαρακτηρίζονται από την ανάπτυξη μη φυσιολογικών κυττάρων που διαιρούνται ανεξέλεγκτα. Τα κύτταρα αυτά έχουν την ικανότητα να διεισδύουν και να καταστρέφουν τον φυσιολογικό ιστό του σώματος και μπορούν να εξαπλωθούν σε όλο το σώμα μας.

# data[].attributes.headline
Μπάχας Αθανάσιος- Ζωή Νικολαΐδη

# data[].attributes.subject
Μπάχας Αθανάσιος- Ζωή Νικολαΐδη

# data[].attributes.body
Ανοιχτό Πρόβλημα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 31/05/2012.

Πολιομυελίτιδα

Ειδικότητα

λοιμωξιολογία, Νευρολογία, Ορθoπαιδική

Συμπτώματα

μυϊκή αδυναμία, Παράλυση, paresis, meningism signs, Πυρετός, Έμετος, Διάρροια

Ταξινόμηση

ICD-10

A80, B91

ICD-9

045, 138

DiseasesDB
10209

MedlinePlus
001402

eMedicine

ped/1843 pmr/6

MeSH
D011051

MeSH
C02.182.600.700

Η πολιομυελίτιδα, συχνά ονομάζεται και παιδική παράλυση, είναι οξεία ιογενής μολυσματική ασθένεια που μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο, κυρίως μέσω του στόματος και των κοπράνων. Ο όρος προέρχεται από τα ελληνικά , που σημαίνει "γκρίζος", και , αναφερόμενος στο " νωτιαίο μυελό", και την κατάληξη -ίτις, η οποία υποδηλώνει φλεγμονή.

Αν και περίπου 90% των μολύνσεων πολιομυελίτιδας δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα, τα προσβληθέντα άτομα μπορεί να παρουσιάσουν μια σειρά συμπτωμάτων, εάν ο ιός εισέλθει στην κυκλοφορία του αίματος. Σε περίπου 1% των περιπτώσεων ο ιός εισέρχεται στο κεντρικό νευρικό σύστημα, όπου κατά προτίμηση μολύνει και καταστρέφει τους κινητικούς νευρώνες, οδηγώντας στην μυϊκή αδυναμία και την οξεία χαλαρή παράλυση. Διαφορετικοί τύποι παράλυσης μπορούν να εμφανιστούν, ανάλογα με τα νεύρα που εμπλέκονται. Η νωτιαία πολιομυελίτιδα είναι η πιο κοινή μορφή, η οποία χαρακτηρίζεται από την ασύμμετρη παράλυση που συχνότερα περιλαμβάνει τα πόδια. Η προμηκική πολιομυελίτιδα οδηγεί σε αδυναμία των μυών που νευρώνονται από τα κρανιακά νεύρα. Η νωτιαιοπρομηκική πολιομυελίτιδα είναι ένας συνδυασμός προμηκικής και νωτιαίας παράλυσης.

Ο όρος πολιομυελίτιδα χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει την ασθένεια που προκαλείται από οποιοδήποτε από τους τρεις οροτύπους του ιού της πολιομυελίτιδας. Δύο βασικά στάδια της λοίμωξης από πολιομυελίτιδα περιγράφονται: μια δευτερεύουσα ασθένεια που δεν περιλαμβάνει το κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ), αναφερόμενη μερικές φορές ως αποτυχημένη πολιομυελίτιδα, και μια σημαντική ασθένεια που περιλαμβάνει το ΚΝΣ, και μπορεί να είναι παραλυτική ή μη- παραλυτική. Στους περισσότερους ανθρώπους με φυσιολογικό ανοσοποιητικό σύστημα, μια μόλυνση από τον ιό της πολιομυελίτιδας είναι ασυμπτωματική. Σπάνια η μόλυνση προκαλεί δευτερεύοντα συμπτώματα: αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν τη λοίμωξη της ανώτερης αναπνευστικής οδού (πονόλαιμος και πυρετός), γαστρεντερικές διαταραχές (ναυτία, εμετός, κοιλιακός πόνος, δυσκοιλιότητα ή, σπάνια, διάρροια), και γρίπη.

Ο ιός εισέρχεται στο κεντρικό νευρικό σύστημα περίπου στο 3% των μολύνσεων. Οι περισσότεροι ασθενείς με προσβολή του ΚΝΣ αναπτύσσουν τη μη-παραλυτική άσηπτη μηνιγγίτιδα, με τα συμπτώματα κεφαλαλγίας, λαιμού, ράχης, κοιλιάς και πόνου στα άκρα, πυρετού, εμετού, λήθαργου και ευερεθιστότητας. Περίπου 1 στις 1000 έως 1 στις 200 περιπτώσεις προχωρεί στην παραλυτική ασθένεια, στην οποία οι μύες γίνονται αδύναμοι, πλαδαροί και ανεπαρκώς ελεγχόμενοι, και τελικά εντελώς παράλυτοι. αυτή η κατάσταση είναι γνωστή ως οξεία χαλαρή παράλυση. Ανάλογα με την περιοχή της παράλυσης, η παραλυτική πολιομυελίτιδα ταξινομείται σε νωτιαία, προμηκική ή νωτιαιοπρομηκική. Η εγκεφαλίτιδα, μια μόλυνση του ίδιου του ιστού του εγκεφάλου, μπορεί να εμφανιστεί σε σπάνιες περιπτώσεις και συνήθως περιορίζεται στα νήπια. Χαρακτηρίζεται από τη σύγχυση, αλλαγές στη διανοητική κατάσταση, τους πονοκέφαλους, τον πυρετό, και λιγότερο συνήθως τις επιληπτικές κρίσεις και τη σπαστική παράλυση.

Η πολιομυελίτιδα προκαλείται από μόλυνση με ένα μέλος του γένους Εντεροϊό γνωστό ως ιός της πολιομυελίτιδας (PV). Αυτή η ομάδα των RNA ιών αποικίζουν το γαστρεντερικό σωλήνα - ειδικά τον στοματοφάρυγγα και το έντερο. Ο χρόνος επώασης (στα πρώτα σημάδια και συμπτώματα) κυμαίνεται από 3 έως 35 ημέρες, με μια πιο κοινή διάρκεια από 6 έως 20 ημέρες. Ο PV προσβάλλει και προκαλεί νόσο μόνο. στον άνθρωπο. Η δομή του είναι πολύ απλή, αποτελείται από ένα μόνο (+) γονιδίωμα RNA μέσα σε ένα περίβλημα πρωτεϊνών που ονομάζεται καψίδιο. Εκτός από την προστασία του γενετικού υλικού του ιού,το καψίδιο πρωτεϊνών επιτρέπει στον ιό της πολιομυελίτιδας να μολύνει ορισμένους τύπους κυττάρων. Τρεις ορότυποι του ιού της πολιομυελίτιδας έχουν προσδιοριστεί-ιός πολιομυελίτιδας τύπου 1 (PV1), τύπου 2 (PV2), και τύπου 3 (PV3)-ο καθένας με μια ελαφρώς διαφορετική καψιδική πρωτεΐνη. Και οι τρεις τύποι είναι εξαιρετικά παθογόνοι και παράγουν τα ίδια συμπτώματα της νόσου. Ο PV1 είναι η πιο συχνά απαντώμενη μορφή, και ο πιο στενά συνδεδεμένος με την παράλυση.

Τα άτομα που έχουν εκτεθεί στον ιό είτε μέσω της μόλυνσης ή με εμβολιασμό με το εμβόλιο της πολιομυελίτιδας, αναπτύσσουν ανοσία. Στα άτομα με ανοσία, IgA αντισώματα κατά του ιού της πολιομυελίτιδας είναι παρόντα στις αμυγδαλές και στον γαστρεντερικό σωλήνα και είναι σε θέση να εμποδίσουν τον πολλαπλασιασμό του ιού. IgG και IgM αντισώματα κατά του PV μπορούν να αποτρέψουν την εξάπλωση του ιού σε κινητικούς νευρώνες του κεντρικού νευρικού συστήματος. Η μόλυνση ή ο εμβολιασμός με έναν ορότυπο του ιού της πολιομυελίτιδας δεν παρέχει ανοσία κατά των άλλων οροτύπων, και η πλήρης απαλλαγή προϋποθέτει την έκθεση σε κάθε ορότυπο.

Μια σπάνια πάθηση με μια παρόμοια παρουσίαση, χωρίς ιό της πολιομυελίτιδας πολιομυελίτιδα, μπορεί να προκύψει από λοιμώξεις με τους μη ιούς πολιομυελίτιδας εντεροϊούς.

Η πολιομυελίτιδα είναι ιδιαίτερα μεταδοτική μέσω της στοματοφαρυγγικής και της εντερικής οδού. Στις ενδημικές περιοχές, ισχυροί ιοί πολιομυελίτιδας μπορούν να μολύνουν ουσιαστικά ολόκληρο τον ανθρώπινο πληθυσμό. η πολιομυελίτιδα είναι εποχιακή στα εύκρατα κλίματα, με τη μέγιστη μετάδοση να εμφανίζεται το καλοκαίρι και το φθινόπωρο. Αυτές οι εποχιακές διαφορές είναι πολύ λιγότερο έντονες σε τροπικές περιοχές. Ο χρόνος μεταξύ της πρώτης έκθεσης και των πρώτων συμπτωμάτων, γνωστός ως περίοδος επώασης, είναι συνήθως 6 έως 20 ημέρες, με μέγιστο εύρος 3 έως 35 ημέρες. Τα ιικά μόρια εκκρίνονται στα κόπρανα για αρκετές εβδομάδες μετά από την αρχική μόλυνση.

Η νόσος μεταδίδεται κυρίως μέσω του στόματος και των κοπράνων, από την κατάποση μολυσμένων τροφίμων και ύδατος. Διαβιβάζεται περιστασιακά μέσω της στοματικής οδού, ένας τρόπος ιδιαίτερα ορατός στις περιοχές με καλές συνθήκες υγιεινής. Η πολιομυελίτιδα είναι πιο μολυσματική μεταξύ 7-10 ημέρες πριν και 7-10 ημέρες μετά από την εμφάνιση των συμπτωμάτων, αλλά η μετάδοση είναι δυνατή εφ' όσον παραμένει ο ιός στο σάλιο ή τα περιττώματα.

Ο ιός της πολιομυελίτιδας εισέρχεται στο σώμα μέσω του στόματος, μολύνοντας τα πρώτα κύτταρα με τα οποία έρχεται σε επαφή με- το φάρυγγα (λαιμό) και στον εντερικό βλεννογόνο. Επιτυγχάνει την είσοδο μέσω σύνδεσης με μία ανοσοσφαιρίνη - όπως υποδοχέα, γνωστή ως υποδοχέας πολιομυελίτιδας ή CD155, στην κυτταρική μεμβράνη. Ο ιός τότε καταλαμβάνει το μηχανισμό του κυττάρου ξενιστή και αρχίζει να αναπαράγεται. Ο ιός της πολιομυελίτιδας διαιρείται μέσα στα γαστρεντερικά κύτταρα για περίπου μία εβδομάδα, απ' όπου εξαπλώνεται στις αμυγδαλές (ειδικότερα στα ωοθυλακικά δενδριτικά κύτταρα που κατοικούν στα βλαστικά κέντρα), τον εντερικό λεμφικό ιστό, συμπεριλαμβανομένων των Μ κυττάρων των πλακών του Peyer, βαθιά στον τράχηλο της μήτρας και στους μεσεντέριους λεμφαδένες, όπου πολλαπλασιάζεται άφθονα. Ο ιός στη συνέχεια απορροφάται στην κυκλοφορία του αίματος.

Σε περίπου 1% των λοιμώξεων, ο ιός της πολιομυελίτιδας απλώνεται κατά μήκος ορισμένων οδών των νευρικών ινών, επιλεκτικά αντιγράφοντας και καταστρέφοντας κινητικούς νευρώνες στο νωτιαίο μυελό, το στέλεχος του εγκεφάλου, ή τον κινητικό φλοιό. Αυτό οδηγεί στην ανάπτυξη της παραλυτικής πολιομυελίτιδας, οι διάφορες μορφές της οποίας (νωτιαία, προμηκική, και νωτιαιοπρομηκική) διαφέρουν μόνο στο μέγεθος της νευρωνικής βλάβης και της φλεγμονής που προκύπτει, και στην περιοχή του ΚΝΣ που επηρεάζεται. Η καταστροφή των νευρικών κυττάρων προκαλεί βλάβες στα νωτιαία γάγγλια, αυτές μπορεί επίσης να εμφανιστούν στο δικτυωτό σχηματισμό, τους αιθουσαίους πυρήνες, το σκώληκα της παρεγκεφαλίδας, και τους εν τω βάθει παρεγκεφαλιδικούς πυρήνες. Η φλεγμονή που συνδέεται με την καταστροφή νευρικών κυττάρων τροποποιεί συχνά το χρώμα και την εμφάνιση της φαιάς ουσίας στην σπονδυλική στήλη, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται κοκκινωπή και πρησμένη. Άλλες καταστροφικές αλλαγές που συνδέονται με την παραλυτικής νόσο συμβαίνουν στην περιοχή του πρόσθιου εγκεφάλου ( υποθάλαμος και το θάλαμος). Οι μοριακοί μηχανισμοί, με τους οποίους ο ιός της πολιομυελίτιδας προκαλεί παραλυτική νόσο είναι δύσκολα κατανοητοί.

Τα πρώιμα συμπτώματα της παραλυτική πολιομυελίτιδας περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό, κεφαλαλγία, δυσκαμψία στην πλάτη και τον αυχένα, ασύμμετρη αδυναμία διαφόρων μυών, ευαισθησία στην αφή, δυσκολία στην κατάποση, μυϊκό πόνο, απώλεια επιπολής και εν τω βάθει αντανακλαστικών, παραισθησία (μυρμηγκιάσματα), ευερεθιστότητα, δυσκοιλιότητα ή δυσκολία στην ούρηση. Η παράλυση αναπτύσσεται γενικά μια έως δέκα ημέρες μετά την έναρξη των πρώτων συμπτωμάτων, εξελίσσεται για δύο με τρεις ημέρες, και είναι συνήθως πλήρης μέχρι τη στιγμή που ο πυρετός σταματάει.

Η πιθανότητα εμφάνισης αυξάνεται παραλυτική πολιομυελίτιδας με την ηλικία, όπως και την έκταση της παράλυσης. Στα παιδιά, η μη-παραλυτική μηνιγγίτιδα είναι η πιο πιθανή συνέπεια της προσβολής του ΚΝΣ, και παράλυση μπορεί να συμβεί μόνο σε 1 στις 1000 περιπτώσεις. Στους ενήλικες, η παράλυση μπορεί να συμβεί σε 1 στις 75 περιπτώσεις. Σε παιδιά κάτω των πέντε ετών, η παράλυση του ενός ποδιού είναι η πιο συνηθισμένη. Σε ενήλικες, η εκτεταμένη παράλυσης του θώρακα και της κοιλιάς που επηρεάζει επίσης και τα τέσσερα άκρα-τετραπληγία-είναι περισσότερο πιθανή παράλυσης. Τα ποσοστά ποικίλλουν ανάλογα με τον ορότυπο του παθογόνου ιού της πολιομυελίτιδας. Τα υψηλότερα ποσοστά παράλυσης (1 στα 200) συνδέονται με τον τύπο 1 της πολιομυελίτιδας, τα χαμηλότερα ποσοστά (1 στα 2.000) συνδέονται με τον τύπο 2.

Η πολιομυελίτιδα Νωτιαίου είναι η πιο κοινή μορφή της παραλυτικής πολιομυελίτιδας.Προκύπτει από ιογενή εισβολή των κινητικών νευρώνων των κυττάρων του πρόσθιου κέρατος, ή της κοιλιακής (μπροστά) φαιάς ουσίας της σπονδυλικής στήλης, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την κίνηση των μυών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του κορμού, των άκρων και των μεσοπλευρίων μυών. Η εισβολή του ιού προκαλεί φλεγμονή των νευρικών κυττάρων, που οδηγεί σε βλάβη ή καταστροφή των γαγγλίων των κινητικών νευρώνων. Όταν πεθαίνουν οι νευρώνες του νωτιαίου, Βαλλεριανή εκφύλιση λαμβάνει χώρα, οδηγώντας σε αδυναμία των μυών οι οποίοι προηγουμένως είναι επηρεασμένοι από τους πλέον νεκρούς νευρώνες. Με την καταστροφή των νευρικών κυττάρων, οι μύες δεν λαμβάνουν τα σήματα από τον εγκέφαλο ή το νωτιαίο μυελό.

Χωρίς νευρική διέγερση, οι μύες ατροφούν, γίνονται αδύναμοι, πλαδαροί και ανεπαρκώς ελεγχόμενοι, και τελικά πλήρως παράλυτοι. Η εξέλιξη σε μέγιστη παράλυση είναι ταχεία (δύο έως τέσσερις ημέρες), και συνδέεται συνήθως με πυρετό και μυϊκούς πόνους. Τα εν τω βάθει τενόντια αντανακλαστικά επηρεάζονται επίσης, και είναι συνήθως απόντα ή μειωμένα, η αισθητικότητα (η ικανότητα να αισθάνεσαι) στα παράλυτα άκρα, ωστόσο, δεν επηρεάζεται.

Η έκταση της νωτιαίας παράλυσης εξαρτάται από την επηρεαζόμενη περιοχή του μυελού, που μπορεί να είναι στην αυχενική, θωρακική, ή την οσφυϊκή μοίρα. Ο ιός μπορεί να επηρεάσει τους μυς και στις δύο πλευρές του σώματος, αλλά τις περισσότερες φορές η παράλυση είναι ασύμμετρη. Οποιοδήποτε άκρο του σώματος ή συνδυασμός άκρων μπορεί να επηρεαστεί-το ένα πόδι, ένα χέρι, ή και τα δύο πόδια και τα δύο χέρια. Η παράλυση είναι συχνά πιο σοβαρή στο εγγύς τμήμα (όπου το άκρο ενώνεται με το σώμα)από περιφερικά (τα άκρα των δακτύλων χεριών και των ποδιών).

Αποτελώντας περίπου το 2% των περιπτώσεων της παραλυτικής πολιομυελίτιδας, η προμηκική πολιομυελίτιδα εμφανίζεται όταν ο ιός της πολιομυελίτιδας εισβάλλει και καταστρέφει τα νεύρα στο εσωτερικό της προμηκικής περιοχής του εγκεφαλικού στελέχους. Η προμηκική περιοχή είναι μία οδός λευκής ουσίας που συνδέει τον εγκεφαλικό φλοιό στο εγκεφαλικό στέλεχος. Η καταστροφή αυτών των νεύρων αποδυναμώνει τους μύες που νευρώνονται από τα κρανιακά νεύρα, παράγοντας συμπτώματα της εγκεφαλίτιδας, και προκαλεί δυσκολία στην αναπνοή, στην ομιλία και την κατάποση. Ζωτικής Σημασίας νεύρα που προσβάλλονται είναι το γλωσσοφαρυγγικό νεύρο, το οποίο εν μέρει ελέγχει την κατάποση και λειτουργίες στο λάρυγγα, την κίνηση της γλώσσας και τη γεύση, το πνευμονογαστρικό νεύρο, το οποίο στέλνει σήματα στην καρδιά, τα έντερα και τους πνεύμονες, και νεύρου, το οποίο ελέγχει τις άνω κινήσεις του αυχένα. Λόγω της επίδρασης στην κατάποση, εκκρίσεις της βλέννας μπορεί να δημιουργηθούν στους αεραγωγούς προκαλώντας ασφυξία. Άλλα σημεία και συμπτώματα περιλαμβάνουν αδυναμίες στο πρόσωπο, που προκαλούνται από καταστροφή του τριδύμου νεύρου και προσωπικού νεύρου, που νευρώνουν τις παρειές, τους δακρυϊκούς σωλήνες, τα ούλα, και τους μύες του προσώπου, μεταξύ άλλων δομών. Διπλωπία, δυσκολία στη μάσηση, και ανώμαλο αναπνευστικό συντελεστή, βάθος, και ρυθμό, τα οποία μπορούν να οδηγήσουν σε αναπνευστική ανακοπή. Πνευμονικό οίδημα και καταπληξία είναι επίσης δυνατά, και μπορεί να είναι θανατηφόρα.

Περίπου το 19% όλων των περιπτώσεων παραλυτικής πολιομυελίτιδας έχουν και προμηκικά και νωτιαία συμπτώματα, Αυτός ο υπότυπος λέγεται αναπνευστική πολιομυελίτιδα ή νωτιαιοπρομηκική πολιομυελίτιδα. Εδώ ο ιός προσβάλλει το ανώτερο τμήμα της αυχενικής μοίρας του νωτιαίου μυελού (C3 και C5) και εμφανίζεται παράλυση του διαφράγματος. Τα κρίσιμα νεύρα που προσβάλλονται είναι το φρενικό νεύρο, το οποίο κινεί το διάφραγμα για να διογκώνονται οι πνεύμονες, και εκείνων που οδηγούν τους μύες που χρειάζονται για την κατάποση. Καταστρέφοντας αυτά τα νεύρα αυτή η μορφή της πολιομυελίτιδας επηρεάζει την αναπνοή, γεγονός που καθιστά δύσκολο ή αδύνατο για τον ασθενή να αναπνέει χωρίς την υποστήριξη ενός αναπνευστήρα. Μπορεί να οδηγήσει σε παράλυση των άνω και κάτω άκρων και μπορεί επίσης να επηρεάσει την κατάποση και τις καρδιακές λειτουργίες.

Την παραλυτική πολιομυελίτιδα μπορεί κάποιος να την υποπτευτεί κλινικά σε άτομα τα οποία είχαν αιφνίδια έναρξη χαλαρής παράλυσης σε ένα ή περισσότερα άκρα με μειωμένα ή απόντα τενόντια αντανακλαστικά στα επηρεασμένα άκρα τα οποία δεν μπορούν να αποδοθούν σε κανένα άλλο εμφανή λόγο και χωρίς αισθητική ή αντιληπτική απώλεια.

Μία εργαστηριακή διάγνωση συνήθως γίνεται βασισμένη στην ανακάλυψη του ιού της πολιομυελίτιδας σε δείγμα κοπράνων ή φαρυγγικό επίχρισμα. Αντισώματα για τον ιό της πολιομυελίτιδας μπορεί να είναι διαγνωστικά και κατά κανόνα ανιχνεύονται στο αίμα των πάσχοντων ασθενών νωρίς στην πορεία της ασθένειας. Ανάλυση του ΕΝΥ των ασθενών, το οποίο συλλέγεται με οσφυονωτιαία παρακέντηση αποκαλύπτει μία αύξηση στον αριθμό των λευκών αιμοσφαιρίων και ειδικά των λεμφοκυττάρων και μέτρια αυξημένα επίπεδα πρωτεϊνών. Ανίχνευση του ιού στο ΕΝΥ είναι διαγνωστική για την παραλυτική πολιομυελίτιδα, αλλά είναι σπάνια.

Αν ο ιός απομονωθεί από ασθενή ο οποίος πάσχει από οξεία χαλαρή παράλυση, εξετάζεται περαιτέρω μέσω ολιγονουκλεοτιδικής χαρτογράφησης, γενετικό αποτύπωμα, ή με ενίσχυση PCR, για να διευκρινιστεί αν είναι ο "άγριος τύπος" που συναντάται στη φύση ή ο "εμβολιακός τύπος" που προέρχεται από στέλεχος του ιού που χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή του εμβολίου. Είναι σημαντικό να καθοριστεί ο τύπος του ιού γιατί για κάθε περίπτωση που αναφέρθηκε για τον άγριο τύπο υπολογίζεται πως υπάρχουν άλλοι 200 με 3000 ασυμπτωματικοί φορείς.

Το 1950 ο Γουίλιαμ Χάμον στο πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ απομόνωσε κεκαθαρμένη γ-σφαιρίνη από το αίμα ασθενών με πολιομυελίτιδα που επιβίωσαν. Ο Χάμον πρότεινε ότι η γάμμα σφαιρίνη που περιέχει αντισώματα έναντι του ιού μπορεί να χρησιμοποιηθούν για να σταματήσουν την λοίμωξη από τον ιό, να αποτρέψουν ασθένειες και να μειώσουν τη δριμύτητα σε ασθενείς που είχαν συσταλτική πολιομυελίτιδα τα αποτελέσματα από μία μεγάλη κλινική δοκιμή ήταν ενθαρρυντικά, η γάμμα σφαιρίνη μείωνε κατά 80% την πιθανότητα εμφάνισης παραλυτικής πολιομυελίτιδας. Ακόμη φαίνεται να μειώνει τη δριμύτητα της ασθένειας σε ασθενείς που ανέπτυξαν πολιομυελίτιδα. Ωστόσο αργότερα αυτή η τεχνική κρίθηκε μη πρακτική για διαδεδομένη χρήση, λόγω της χρήσης μεγάλων ποσοτήτων αίματος και έτσι η ιατρική κοινότητα έστρεψε το βλέμμα της στην ανάπτυξη του εμβολίου για την πολιομυελίτιδα

Δύο τύποι εμβολίων χρησιμοποιούνται σε όλο τον κόσμο για να καταπολεμήσουν τον ιό. και οι δύο τύποι προάγουν την ανοσία στον ιό μπλοκάροντας αποτελεσματικά τη μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο προστατεύοντας έτσι όχι μόνο τους εμβολιασθέντες αλλά και την ευρύτερη κοινότητα.

Το πρώτο υποψήφιο εμβόλιο βασισμένο σε έναν ορότυπο ενός ζωντανού αλλά εξασθενημένου ιού αναπτύχθηκε από τον ιολόγο Hilary Koprowski. Το πρωτότυπο εμβόλιο είχε δοθεί σε ένα οχτάχρονο αγόρι στις 27 Φεβρουαρίου 1950. Ο Koprowski συνέχιζε να δουλεύει πάνω στο εμβόλιο όλο το 1950 και οδήγησε σε μεγάλης κλίμακας δοκιμές στο τότε Βελγικό Κογκό και στον εμβολιασμό εφτά εκατομμυρίων παιδιών στην Πολωνία ενάντια στους ορότυπους 1 και 2 μεταξύ του 1958 και του 1960

Το δεύτερο ανενεργό εμβόλιο ιού αναπτύχθηκε το 1952 από τον Τζόνας Σολκ στο πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ και ανακοινώθηκε στον κόσμο στις 2 Απριλίου το 1955. ΤΟ εμβόλιο Σολκ ή εμβόλιο ανενεργού ιού της πολιομυελίτιδας το οποίο βασίστηκε σε ιό που μεγαλώνει στα κύτταρα από νεφρό ενός τύπου πιθήκου (vero κυτταρική σειρά )το οποίο απενεργοποιείται χημικά με φορμαλδεΰδη. Μετά από 2 δόσεις αυτού του εμβολίου πάνω από 90% των ατόμων ανέπτυξαν προστατευτικά αντισώματα και στους 3 ορότυπους του ιού και το 99% από αυτούς ήταν άνοσο στους ιούς μετά από 3 δόσεις.

Ακολούθως, ο Albert Sabin ανέπτυξε ένα άλλο ζωντανό λαμβανόμενο από το στόμα εμβόλιο. Πάρθηκε από το πέρασμα του ιού μέσα από μη ανθρώπινα κύτταρα κάτω από μειωμένες θερμοκρασίες. Ο εξασθενημένος ιός που περιέχει αναπαράγεται πολύ αποτελεσματικά στο έντερο, τον κύριο τόπο μόλυνσης και αναπαραγωγής του ιού της πολιομυελίτιδας αλλά το στέλεχος του ιου δεν μπορεί να αναπαραχθεί στο νευρικό ιστό αποτελεσματικά. Μία μόνο δόση αυτού του εμβολίου Sabin από το στόμα προκαλεί ανοσία και στους 3 ορότυπους του ιού σε 50% των δεκτών, ενώ 3 δόσεις προκαλούν ανοσία στο 95 % των δεκτών.

Οι ανθρώπινες δοκιμές για αυτό το εμβόλιο ξεκίνησαν το 1957 και το 1958 επιλέχθηκε σε διαγωνισμό ανάμεσα στα ζωντανά εμβόλια της Κoprowsky και άλλα εμβόλια από το Αμερικάνικο Ινστιτούτο Υγείας. Αδειοδοτήθηκε το 1960 και γρήγορα έγινε το μόνο εμβόλιο για τον ιό της πολιομυελίτιδας που χρησιμοποιείται στον κόσμο. Επειδή το εμβόλιο αυτό που λαμβάνεται από το στόμα είναι φθηνό, εύκολο για να το χορηγήσεις και προκαλεί εξαιρετική ανοσία στο λεπτό έντερο (το οποίο βοηθά στην πρόληψη της λοίμωξης από ιό άγριου τύπου σε χώρες όπου υπάρχει επιδημία), έγινε το εμβόλιο επιλογής για να ελεγχθεί ο ιός σε πολλές χώρες. Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις ( 1 στις 750000) ο εξασθενημένος ιός μετατρέπεται σε μορφή που μπορεί να προκαλέσει παράλυση. Έτσι οι περισσότερες βιομηχανικές χώρες στραφήκαν στο τύπου Σολκ εμβόλιο το οποίο δεν μπορεί να αναστραφεί, ως το μόνο εμβόλιο κατά της πολιομυελίτιδας ή σε συνδυασμό με το στοματικό.

Δεν υπάρχει θεραπεία για την πολιομυελίτιδα. Το επίκεντρο της σημερινής ιατρικής είναι να προσφέρει ανακούφιση από τα συμπτώματα, να επιταχύνει την ανάρρωση και να προλαμβάνει επιπλοκές. Στηρικτικά μέτρα περιλαμβάνουν αντιβιοτικά για να αποτρέψουν τη λοίμωξη των επηρεασμένων μυών, αναλγητικά για τον πόνο, μέτρια άσκηση και μια θρεπτική διατροφή. Η θεραπεία της χρειάζεται μακροχρόνια αποκατάσταση η οποία περιλαμβάνει και φυσιοθεραπεία, τιράντες, διορθωτικά παπούτσια και σε μερικές περιπτώσεις ορθοπεδικό χειρουργείο.

Φορητοί αναπνευστήρες ίσως χρειαστούν για την υποστήριξη της αναπνοής. Ιστορικά, ένας μη επεμβατικός αναπνευστήρας αρνητικής πίεσης, πιο συχνά αποκαλούμενος σιδερένιος πνεύμονας, χρησιμοποιούνταν για να υποστηρίζει τεχνητά την αναπνοή κατά τη διάρκεια μίας οξείας λοίμωξης με πολιομυελίτιδα μέχρι το άτομο να μπορεί να αναπνέει ανεξάρτητα, γενικά σε μία με δύο βδομάδες. Σήμερα πολλοί που υποφέρουν από την παράλυση της πολιομυελίτιδας χρησιμοποιούν μοντέρνους αναπνευστήρες αρνητικής πίεσης που μοιάζουν με μπουφάν και φοριούνται πάνω από την κοιλιά και τον θώρακα. Άλλες ιστορικές θεραπείες περιλαμβάνουν την υδροθεραπεία, ηλεκτροθεραπεία μασάζ και παθητικές ασκήσεις κίνησης και χειρουργικές θεραπείες όπως επιμήκυνση τένοντα και νευρικό μόσχευμα. Συσκευές όπως ένας άκαμπτος νάρθηκας ή μια πανοπλία σώματος - τα οποία έτειναν να προκαλούν μυϊκή ατροφία εξαιτίας της μειωμένης κινητικότητας από αυτόν που τις χρησιμοποιούσε - θεωρούνταν αποτελεσματικές θεραπείες.

Ασθενείς με άκαρπη λοίμωξη από ιό πολιομυελίτιδας αναρρώνουν πλήρως. Αυτοί που αναπτύσσουν μόνο ασηπτική μηνιγγίτιδα τα συμπτώματα επιμένουν δύο με δέκα χρόνια και ακολούθως υπάρχει πλήρης ανάρρωση. Σε περιπτώσεις σπονδυλικής πολιομυελίτιδας, αν τα επηρεασμένα νευρικά κύτταρα καταστραφούν πλήρως, τότε η παράλυση θα είναι μόνιμη. Κύτταρα τα οποία υπέστησαν μόνο βλάβη και δεν έχασαν τη λειτουργικότητα τους μπορεί να αναρρώσουν 4 με 6 βδομάδες μετά την έναρξη της θεραπείας. Οι μισοί από τους ασθενείς με σπονδυλική πολιομυελίτιδα αναρρώνουν πλήρως, ένα τέταρτο παραμένουν με μέτρια ανικανότητα, ενώ το υπόλοιπο ένα τέταρτο μένουν με δριμύτατη ανικανότητα. Ο βαθμός της οξείας παράλυσης και της εναπομείνουσας παράλυσης εξαρτάται από τον βαθμό της μικροβιαιμίας και είναι αντιστρόφως ανάλογο με τον βαθμό της ανοσίας. Η σπονδυλική πολιομυελίτιδα σπάνια είναι θανατηφόρος.

Χωρίς την αναπνευστική υποστήριξη οι επιπτώσεις τις πολιομυελίτιδας με αναπνευστική συμμετοχή είναι ασφυξία ή πνευμονία από εισρόφηση των εκκρίσεων. Ένα σύνολο 5 με 10% των ασθενών με παραλυτική πολιομυελίτιδα πεθαίνουν εξαιτίας της παράλυσης των αναπνευστικών μυών. Ο δείκτης θνησιμότητας ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία, με 5% στα παιδιά και 15% με 30% στους ενήλικες. Η βολβοειδής πολιομυελίτιδα οδηγεί συχνά στον θάνατο, αν δεν παρέχεται η αναπνευστική υποστήριξη. Με υποστήριξη ο δείκτης θνησιμότητας κυμαίνεται από 25% ως 75%, ανάλογα με την ηλικία του ασθενούς. Όταν παρέχονται αναπνευστήρες αρνητικής πίεσης, τότε ο δείκτης μειώνεται στο 15%.

Σε πολλές περιπτώσεις οι επιπτώσεις της πολιομυελίτιδας έχουν ως αποτέλεσμα παροδικές μόνο παραλύσεις. Οι νευρικές ώσεις επιστρέφουν στον μέχρι πρότινος παραλυμένο μυ και μέσα σε ένα μήνα, ενώ η ανάρρωση είναι πλήρης σε 6 με 8 μήνες. Οι νευροφυσιολογικές διαδικασίες που εμπλέκονται στην ανάρρωση μετά από οξεία παραλυτική πολιομυελίτιδα είναι πολύ αποτελεσματικές, αφού οι μύες μπορούν να διατηρούν την κανονική τους δύναμη ακόμη και αν οι μισοί από τους αρχικούς κινητικούς νευρώνες έχουν καταστραφεί. Η παράλυση που παραμένει και μετά από ένα χρόνο είναι συνήθως μόνιμη, παρά το ότι μια μέτρια βελτίωση είναι δυνατόν να υπάρξει 12 με 18 μήνες μετά τη λοίμωξη.

Ένας μηχανισμός που εμπλέκεται στην ανάρρωση είναι η βλάστηση της τελικής ρίζας του νεύρου, στην οποία οι εναπομείναντες νευρώνες του εγκεφαλικού στελέχους και οι κινητικοί νευρώνες της σπονδυλικής στήλης αναπτύσσουν νέες αξονικές εκβλαστήσεις. Αυτές μπορούν να επανανευρώσουν μυϊκές ίνες οι οποίες είχαν απονευρωθεί από οξεία πολιομυελίτιδα αποκαθιστώντας την ικανότητα τους να συστέλλονται και βελτιώνοντας τη δύναμη τους. Η βλάστηση της τελικής ρίζας δίνει γέννηση σε μεγάλους κινητικούς νευρώνες οι οποίοι κάνουν τη δουλειά που γινόταν προηγουμένως από 4 ή 5 νευρώνες. Ένας μόνο κινητικός νευρώνας που κάποτε νεύρωνε 200 μυϊκές ίνες τώρα νευρώνει 800 με 1000. Άλλοι μηχανισμοί που συμμετέχουν στην αποκατάσταση και την επανάκτηση της μυικής δύναμης είναι οι υπερτροφία των μυϊκών ινών- επιμήκυνση των ινών με άσκηση και δραστηριότητα - και μετατροπή του τύπου Ι μυϊκές ίνες σε τύπου ΙΙ.

Εκτός από αυτούς τους φυσιολογικούς μηχανισμούς το σώμα διαθέτει έναν αριθμό από αντισταθμιστικούς μηχανισμούς για να διατηρήσει τη λειτουργικότητα κατά την παρουσία υπολειπόμενης παράλυσης. Αυτό περιλαμβάνει τη χρησιμοποίηση αδύνατων μυών σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι είναι η μέγιστη δυνατή ικανότητα του μυός, αυξάνοντας την αθλητική ανάπτυξη των προηγουμένως ελάχιστα χρησιμοποιούμενων μυών και χρησιμοποιώντας συνδέσμους για σταθερότητα που επιτρέπουν μεγαλύτερη σταθερότητα.

Υπολειμματικές επιπλοκές παραλυτικής πολιομυελίτιδας εμφανίζονται συχνά μετά την αρχική διαδικασία ανάκαμψης. Μερική παράλυση και παράλυση μυών μπορεί μερικές φορές να οδηγήσει σε σκελετικές παραμορφώσεις,σύσφιξη των αρθρώσεων και κινητική αναπηρία. Μόλις οι μύες ενός άκρου γίνουν χαλαροί, μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία άλλων μυών. Μια τυπική εκδήλωση αυτού του προβλήματος είναι η ιπποποδία (παρόμοια με τη ραιβοκοιλοποδία). Αυτή η παραμόρφωση αναπτύσσεται όταν οι μύες που έλκουν τα δάχτυλα των ποδίων προς τα κάτω λειτουργούν, ενώ αυτοί που έλκουν τα δάχτυλα των ποδιών προς τα πανω όχι, και το πόδι φυσικά τείνει να πέσει προς το έδαφος. Εάν το πρόβλημα μείνει χωρίς θεραπεία, οι αχίλλειοι τένοντες που στο πίσω μέρος του ποδιού μαζεύονται και το πόδι δεν μπορεί να πάρει μια κανονική θέση. Άτομα με πολιομυελίτιδα που αναπτύσσουν ιπποποδία δεν μπορούν να περπατήσουν σωστά επειδή δεν μπορούν να βάλουν τη φτέρνα τους στο έδαφος. Μια παρόμοια κατάσταση μπορεί να προκύψει αν παραλύσουν τα χέρια. Σε ορισμένες περιπτώσεις η ανάπτυξη του προσβαλλόμενου ποδιού επιβραδύνεται από την πολιομυελίτιδα, ενώ το άλλο πόδι συνεχίζει να αναπτύσσεται κανονικά. Το αποτέλεσμα είναι ότι το ένα πόδι είναι μικρότερο από το άλλο και το άτομο κουτσαίνει και να γέρνει προς τη μία πλευρά, οδηγώντας σε παραμορφώσεις της σπονδυλικής στήλης (όπως η σκολίωση). Μπορεί να συμβεί οστεοπόρωση και η αυξημένη πιθανότητα οστικών καταγμάτων. Η εκτεταμένη χρήση σε τιράντες ή αναπηρικές καρέκλες μπορεί να προκαλέσει συμπιεστική νευροπάθεια, καθώς και απώλεια της καλής λειτουργίας των φλεβών στα πόδια, λόγω της συγκέντρωσης του αίματος σε παραλυμένα κάτω άκρα. Επιπλοκές από παρατεταμένη ακινησία που αφορούν τους πνεύμονες, τα νεφρά και την καρδιά περιλαμβάνουν το πνευμονικό οίδημα, πνευμονία από εισρόφηση, λοιμώξεις του ουροποιητικού, πέτρες στα νεφρά, παραλυτικό ειλεό, μυοκαρδίτιδα και πνευμονική καρδία.

Μεταξύ 25% και 50% των ατόμων που επιβιώνουν από την παραλυτική πολιομυελίτιδα στην παιδική ηλικία, αναπτύσσουν συμπτώματα δεκαετίες μετά την ανάρρωση από την οξεία λοίμωξη, κυρίως νέα μυϊκή αδυναμία και υπερβολική κόπωση. Η κατάσταση αυτή είναι γνωστή ως μεταπολιομυελιτιδικό σύνδρομο (ΜΠΣ) ή μεταπολιομυελιτιδικο επακόλουθο. Τα συμπτώματα του ΜΠΣ, πιστεύεται ότι περιλαμβάνουν μια αποτυχία των μεγάλου μεγέθους κινητήριων μονάδων που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της ανάκαμψης από την παραλυτική ασθένεια. Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο του ΜΠΣ περιλαμβάνουν το χρονικό διάστημα από την οξεία λοίμωξη του ιού της πολιομυελίτιδας, την παρουσία μόνιμης υπολειπόμενης δυσλειτουργίας μετά την ανάρρωση από την οξεία φάση της ασθένειας, και μαζί την κατάχρηση και αχρηστία των νευρώνων. Το μεταπολιομυελιτιδικό σύνδρομο δεν είναι μια μολυσματική διαδικασία, και τα άτομα που φέρουν το σύνδρομο δε μεταδίδουν τον ιό της πολιομυελίτιδας.

Ενώ τώρα είναι σπάνια στον δυτικό κόσμο, η πολιομυελίτιδα είναι ακόμη ενδημική στη Νότια Ασία και τη Νιγηρία. Μετά την ευρεία χρήση του εμβολίου πολιομυελίτιδας στα μέσα της δεκαετίας του 1950, η συχνότητα εμφάνισης της πολιομυελίτιδας μειώθηκε δραματικά σε πολλές βιομηχανικές χώρες. Μια παγκόσμια προσπάθεια για την εξάλειψη της πολιομυελίτιδας άρχισε το 1988, υπό την ηγεσία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, την UNICEF, και του Διεθνούς Ρόταρυ. Οι προσπάθειες αυτές έχουν μειώσει τον αριθμό των ετήσιων διαγνωσμένων περιπτώσεων κατά 99%, από τις εκτιμώμενες 350.000 περιπτώσεις το 1988 στο χαμηλό των 483 περιπτώσεων το 2001, μετά το οποίο έχει παραμείνει στο επίπεδο των περίπου 1.000 περιπτώσεων το χρόνο (1.606 το 2009). Η πολιομυελίτιδα είναι μία από τις μόνο δύο ασθένειες που αυτή τη στιγμή αποτελούν αντικείμενο ενός παγκόσμιου προγράμματος εξάλειψης, με την άλλη ασθένεια να είναι η νόσος Guinea Worm. Μέχρι στιγμής, οι μόνες ασθένειες που έχουν εξαλειφθεί πλήρως από την ανθρωπότητα είναι η ευλογιά, που συνέβη το 1979, και η πανώλη των βοοειδών το 2010. Ένας αριθμός από εξαλείψεις ορόσημα έχει ήδη επιτευχθεί, και πολλές περιοχές του κόσμου έχουν πιστοποιηθεί απαλλαγμένες-πολιομυελίτιδας. Η Αμερική ανακηρύχθηκε απαλλαγμένη-πολιομυελίτιδας το 1994. Το 2000, η πολιομυελίτιδα έχει εξαλειφθεί επίσημα σε 36 δυτικές χώρες του Ειρηνικού, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και της Αυστραλίας. Η Ευρώπη ανακηρύχθηκε απαλλαγμένη -πολιομυελίτιδας το 2002. Από το 2006, η πολιομυελίτιδα παραμένει ενδημική σε τέσσερις μόνο χώρες: τη Νιγηρία, την Ινδία (ειδικά το Ούταρ Πραντές και το Μπιχάρ), το Πακιστάν και το Αφγανιστάν, αν και εξακολουθεί να προκαλεί επιδημίες σε άλλες κοντινές χώρες, λόγω κρυμμένης ή επαναεγκαθιδρυμένης μετάδοσης.

Ο Κρίστοφερ Χίτσενς γράφει ότι έμαθε το 2005 ότι στη Βόρεια Νιγηρία -μια χώρα που την εποχή εκείνη θεωρούταν προσωρινά απαλλαγμένη πολιομυελίτιδας -μια ισλαμική Fatwah εκδόθηκε δηλώνοντας ότι το εμβόλιο της πολιομυελίτιδας ήταν μια συνωμοσία από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τα Ηνωμένα Έθνη κατά της μουσουλμανικής πίστης, λέγοντας ότι οι σταγόνες έχουν σχεδιαστεί για να αποστειρώνουν τους πραγματικούς πιστούς. Μεταγενέστερα, η πολιομυελίτιδα επανεμφανίστηκε στη Νιγηρία και εξαπλώθηκε από εκεί σε διάφορες άλλες χώρες.

Οι επιδράσεις της πολιομυελίτιδας ήταν γνωστές από τους προϊστορικούς χρόνους, αιγυπτιακά έργα ζωγραφικής και γλυπτά απεικονίζουν κατά τα άλλα υγιείς ανθρώπους με μαραμένα άκρα, και παιδιά που περπατάνε με ζαχαροκάλαμα σε νεαρή ηλικία. Η πρώτη κλινική περιγραφή δόθηκε από τον Άγγλο γιατρό Michael Underwood το 1789, όπου αναφέρεται στην πολιομυελίτιδα ως "μια αδυναμία των κάτω άκρων". Η εργασία των γιατρών Jakob Heine το 1840 και Karl Oskar Medin το 1890 οδήγησε στο να είναι γνωστή ως Heine-Medin νόσου. Η ασθένεια αργότερα ονομάστηκε παιδική παράλυση, με βάση τη ροπή της να προσβάλλει παιδιά.

Πριν από τον 20ο αιώνα, οι λοιμώξεις πολιομυελίτιδας ήταν σπάνιες σε βρέφη πριν την ηλικία των έξι μηνών, οι περισσότερες περιπτώσεις συνέβαιναν σε παιδιά ηλικίας έξι μηνών έως τεσσάρων ετών. Η φτωχότερη υγιεινή της εποχής οδήγησε σε μια συνεχή έκθεση στον ιό, η οποία ενίσχυσε μια φυσική ανοσία στον πληθυσμό. Στις ανεπτυγμένες χώρες κατά τα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα,έγιναν βελτιώσεις στην υγιεινή της κοινότητας, συμπεριλαμβάνοντας καλύτερη διάθεση λυμάτων και υδροδότηση. Οι αλλαγές αυτές αύξησαν δραστικά το ποσοστό των παιδιών και των ενηλίκων που διατρέχουν κίνδυνο μόλυνσης απο παραλυτική πολιομυελίτιδα,μειώνοντας την παιδική έκθεση και ανοσία στην ασθένεια.

# data[].attributes.attachment_link.title
Πολιομυελίτιδα - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 31/05/2012.

# data[].attributes.headline
Ησαΐα Σερραίου Φωτεινή Παρασκευοπούλου

# data[].attributes.subject
Ησαΐα Σερραίου Φωτεινή Παρασκευοπούλου

# data[].attributes.body
Ανοιχτό Πρόβλημα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Αυτισμός είναι αναπτυξιακή διαταραχή, που χαρακτηρίζεται από μειωμένη κοινωνική αλληλεπίδραση και επικοινωνία, καθώς και από περιορισμένη, επαναλαμβανόμενη και στερεότυπη συμπεριφoρα. Στη διαταραχή του αυτισμού εμπλέκονται διάφορες εγκεφαλικές δομές με τρόπο που δεν έχει διασαφηνιστεί επαρκώς. Οι δύο άλλες διαταραχές του φάσματος του αυτισμού (ASD) είναι το σύνδρομο Άσπεργκερ, στο οποίο δεν παρατηρείται καθυστέρηση στη γνωστική ανάπτυξη και τη γλώσσα, και η Εκτεταμένη διαταραχή της ανάπτυξης - Μη προσδιοριζόμενη αλλιώς (PDD-NOS), όπου διαγνώσκεται όταν δεν πληρούνται επαρκώς τα κριτήρια για τις άλλες δύο διαταραχές.

Ο αυτισμός αποτελεί μία σοβαρή νευροψυχολογική διαταραχή, που διαρκεί μία ολόκληρη ζωή και είναι συνήθως παρούσα από τη γέννηση του παιδιού. Ο αυτισμός δεν είναι ψυχιατρική νόσος, αλλά εντάσσεται στην κατηγορία των Διάχυτων Αναπτυξιακών Διαταραχών. Αυτές οι διαταραχές χαρακτηρίζονται από σοβαρά ελλείμματα σε πολλούς τομείς της ανάπτυξης, για αυτό το λόγο ονομάζονται "διάχυτες". Πρόκειται για μια αναπτυξιακή διαταραχή του ατόμου, μια διαταραχή της ψυχολογικής του ανάπτυξης. Στο πλαίσιο αυτής της διαταραχής εμποδίζεται ή δυσκολεύεται η ανάπτυξη ορισμένων ψυχολογικών δεξιοτήτων, που είναι ζωτικές για την ψυχο-κοινωνική λειτουργία και επάρκεια του ανθρώπου. Οι δεξιότητες αυτές σχετίζονται με την κοινωνική συναλλαγή και αμοιβαιότητα, την επικοινωνία και την οργάνωση πρόσφορης και σκόπιμης δραστηριότητας. Στις περιοχές αυτές, τα αυτιστικά άτομα εμφανίζουν σημαντικές δυσκολίες και χαρακτηριστικές αποκλίσεις. Ένα ακόμα στοιχείο που επιδεικνύει τη σημαντικότητα του θέματος είναι ότι πέρα από τη ζωή του παιδιού που επηρεάζεται άμεσα, αλλάζει και αυτή των οικογενειών τους, δηλαδή του ευρύτερου κοινωνικού πλαισίου.

Ο αυτισμός έχει μια ισχυρή γενετική βάση, αν και η γενετική του αυτισμού είναι πολύπλοκη και είναι ασαφές κατά πόσον το ASD εξηγείται περισσότερο από σπάνιες μεταλλάξεις ή από σπάνιους συνδυασμούς των κοινών γενετικών παραλλαγών. Σε σπάνιες περιπτώσεις, ο αυτισμός συνδέεται στενά με παράγοντες που προκαλούν εκ γενετής ανωμαλίες. Οι γνώμες διίστανται σχετικά με τα άλλα προτεινόμενα περιβαλλοντικά αίτια. Οι υποθέσεις σχετικά με τα εμβόλια θεωρούνται ευρέως βιολογικά μη εξηγήσιμες και στερούνται πειστικών επιστημονικών αποδείξεων. Όσον αφορά τα στατιστικά στοιχεία, η αναλογία του αυτισμού είναι περίπου 1 ή 2 ανά 1.000 άτομα. Η αναλογία των ASD είναι περίπου 6 ανά 1000, ενώ η αναλογία ανδρών-γυναικών είναι 4 προς 1.

Δυστυχώς, ο αυτισμός προς το παρόν δε θεραπεύεται και είναι μια ισόβια κατάσταση. Η επιστημονική έρευνα σήμερα εστιάζει στη δημιουργία ανταγωνιστών των ενδορφινών, σε μία προσπάθεια να μειωθεί το πλεόνασμα που εμφανίζεται στα αυτιστικά παιδιά. Παρόμοιες θεραπείες φαίνεται, ότι έχουν επιδράσει θετικά στη μείωση της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς. Η κατάλληλη αντιμετώπιση, παρ'όλα αυτά βεβαίως είναι αποδεδειγμένα η ειδική αγωγή, ειδικά όταν αυτή συνδυάζεται με πρώιμη παρέμβαση, δηλαδή κατά την προσχολική ηλικία.

Ο όρος "αυτισμός" προέρχεται ετυμολογικά από την ελληνική λέξη "εαυτός" και υποδηλώνει την απομόνωση ενός ατόμου στον εαυτό του. Αρχικά, ο όρος αυτός χρησιμοποιήθηκε από τον Ελβετό ψυχίατρο Όιγκεν Μπλόιλερ ( Eugen Bleuler) το 1911, για να χαρακτηρίσει κάποια άτομα με σχιζοφρένεια που είχαν χάσει την επαφή με την πραγματικότητα. Στη συνέχεια, στις αρχές της δεκαετίας του 1940, δύο άλλοι ψυχίατροι, ο Λέο Κόνερ (Leo Konner) και ο Χανς Άσπεργκερ (Hans Asperger) περιέγραψαν περιπτώσεις παιδιών που παρουσίαζαν ελλείμματα στην κοινωνική ανάπτυξη, ιδιόμορφη γλωσσική ανάπτυξη και περιορισμένα στερεότυπα ενδιαφέροντα. Ο Κόνερ θεωρεί τον αυτισμό μια εγγενή διαταραχή του συναισθήματος, ο οποίος αργότερα δημοσίευσε συμπεράσματα από 11 περιπτώσεις αυτιστικών παιδιών (Happe 1998, Βαφιά 2008). Στο πλαίσιο αυτής της διαταραχής εμποδίζεται ή δυσκολεύεται η ανάπτυξη ορισμένων ψυχολογικών δεξιοτήτων, που είναι ζωτικές για την ψυχική και κοινωνική επάρκεια του ανθρώπου. Οι δεξιότητες αυτές σχετίζονται με την κοινωνική συναλλαγή, την αμοιβαιότητα, την επικοινωνία και την οργάνωση πρόσφορης και σκόπιμης δραστηριότητας. Στις περιοχές αυτές, τα αυτιστικά άτομα εμφανίζουν σημαντικές δυσκολίες και χαρακτηριστικές αποκλίσεις. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι γνωστά ως "Τριάδα Διαταραχών Του Αυτισμού (Lorna Wing)" και αναφέρονται αναλυτικά παρακάτω:

Α. Στη λεκτική ή μη επικοινωνία (καθυστέρηση ή απουσία ομιλίας, ηχολαλία μιλά και σταματά ή μιλά ασταμάτητα για ένα θέμα). Το εύρος των δυσκολιών λόγου που σχετίζονται με τον αυτισμό είναι μεγάλο. Υπάρχουν ακραίες περιπτώσεις με πρόσθετες δυσκολίες λόγου και νοητική καθυστέρηση, που δεν αναπτύσσουν ποτέ προφορικό λόγο. Στο άλλο άκρο βρίσκονται άτομα με εξαιρετικά ανεπτυγμένες δεξιότητες λόγου, γραμματική, άρθρωση. Άλλα εμφανίζουν ευκολία στην εκμάθηση ξένων γλωσσών. Ωστόσο, παρουσιάζουν προβλήματα στις πτυχές της επικοινωνίας, όπως την κατανόηση και χρήση των εκφράσεων του προσώπου και των χειρονομιών.

Β. Στην κοινωνική αλληλεπίδραση (απουσία οπτικής επαφής και μίμησης, αδυναμία ομαδικού παιχνιδιού). Προβληματική, αποκλίνουσα και σοβαρή καθυστέρηση στην κοινωνική και ιδιαίτερα στη διαπροσωπική ανάπτυξη. Εσωκλείει άτομα που θεωρείται ότι παρουσιάζουν την τυπική μορφή του αυτιστικού φάσματος, αλλά και άτομα που ανταποκρίνονται στην κοινωνική επαφή, έστω και αν είναι ανίκανα να την αρχίζουν τα ίδια, καθώς και το ενεργητικό αλλά παράξενο παιδί που αναζητεί την κοινωνική επαφή είναι όμως αδέξιο κοινωνικά και δεν τα καταφέρνει. Είναι η πλευρά των αυτιστικών καταστάσεων που προκαλεί στους γονείς την πιο μεγάλη οδύνη καθώς και συναισθήματα ενοχής που δεν τα αξίζουν.

Γ. Στην ανάπτυξη της φαντασίας και της σκέψης που συνοδεύονται από εμμονική, τελετουργική ενασχόληση με αντικείμενα ή καταστάσεις, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, αντίδραση στην αλλαγή και άλλα συναφή. Πρόκειται για έλλειψη αυθόρμητης ανάπτυξης συμβολικού παιχνιδιού, ακόμη και όταν αυτό διδάσκεται. Το παιδί μπορεί να περιορίζεται στο στριφογύρισμα αντικειμένων, στην ενασχόληση με φώτα, και άλλα. Τα ικανά παιδιά με αυτισμό μπορεί να διαθέτουν φαντασία. Συνήθως όμως, είναι περιορισμένη, αν όχι, απούσα η διάκριση μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας. Ένα ποσοστό ατόμων έχει υστέρηση σε νοητικό, αντιληπτικό επίπεδο. Κάποια άλλα άτομα έχουν δείκτη νοημοσύνης και ικανότητες πάνω από αυτό που ορίζεται φυσιολογικό κανονικό (Μπαμίδης και συν. 2006, Βαφιά 2008).

Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, υπάρχει κάποιος βαθμός νοητικής καθυστέρησης. Σε ένα μικρό σχετικά ποσοστό περίπου στο 20% η νοημοσύνη διατηρείται στο φυσιολογικό ή κοντά στο φυσιολογικό. Αυτισμός και νοητική καθυστέρηση συνυπάρχουν συχνά, αλλά οι δύο καταστάσεις δεν είναι ταυτόσημες. Έως σήμερα δε θεραπεύεται. Οι τεράστιες επιπτώσεις σε ατομικό, οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο (οικονομικό και ψυχικό) καθιστούν επιτακτική την ευαισθητοποίηση όλων μας. Στην Ευρώπη των 375 εκατομμυρίων κατοίκων υπολογίζεται ότι τα 1,6 εκατομμύρια ανήκουν στο αυτιστικό φάσμα. Η ευαισθητοποίηση όλων μας, θα δημιουργήσει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την καλύτερη διαβίωσή τους. Ο αυτισμός εντάσσεται στην κατηγορία των Διάχυτων Αναπτυξιακών Διαταραχών. Αυτές οι διαταραχές χαρακτηρίζονται από σοβαρά ελλείμματα σε πολλούς τομείς της ανάπτυξης ταυτόχρονα, για αυτό το λόγο ονομάζονται "διάχυτες". Στην κατηγορία των Διάχυτων Αναπτυξιακών Διαταραχών εντάσσονται, εκτός από τον αυτισμό η διαταραχή Asperger και η διαταραχή Rett. Η διαταραχή Asperger περιγράφει τα παιδιά, τα οποία παρουσιάζουν τα ίδια συμπτώματα με τα παιδιά με αυτισμό, αλλά δεν έχουν ελλείμματα στη γλωσσική ανάπτυξη. Η διαταραχή Rett χαρακτηρίζει τα παιδιά που αρχίζουν να εμφανίζουν ειδικά ελλείμματα μετά από μια σύντομη περίοδο ομαλής ανάπτυξης (Frith, 1999).Τα άτομα με αυτισμό δυσκολεύονται στην εκμάθηση της γλώσσας και την ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων με άλλους ανθρώπους. Παρουσιάζεται σε όλο τον κόσμο, σε όλες τις φυλές, τις εθνικότητες και τις κοινωνικές τάξεις. Είναι μια περίπλοκη-αινιγματική κατάσταση, για την οποία δεν έχει βρεθεί ολοκληρωτική θεραπεία.

Η διάγνωση των διαταραχών του αυτισμού δεν είναι απαραίτητο να βασίζεται στο άθροισμα κάποιων στοιχείων από ένα συγκεκριμένο κατάλογο. Ωστόσο, είναι χρήσιμο να υπάρχει μία σύντομη περιγραφή των πολλών κλινικών χαρακτηριστικών που μπορεί να παρατηρηθούν στα παιδιά με τέτοιες διαταραχές. Ο τρόπος, με τον οποίο κάθε χαρακτηριστικό εμφανίζεται, ποικίλλει από παιδί σε παιδί.

Η γλώσσα εξελίσσεται πολύ αργά. Κάποιες φορές δεν αναπτύσσεται καθόλου. Εάν τελικά αναπτυχθεί, η γλωσσική έκφραση παίρνει συνήθως παράδοξες μορφές ή γίνεται ασυνήθιστη χρήση λέξεων χωρίς καμία σύνδεση με την κανονική τους σημασία. Ακόμα και αυτοί που μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη γλώσσα για να επικοινωνήσουν, μπορεί να χρησιμοποιούν ασυνήθιστες παρομοιώσεις ή να μιλούν με μία τυπική και μονότονη φωνή (Schopler, 1995, Happe, 1998, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων 2005).

Το αυτιστικό παιδί συχνά αποφεύγει να κοιτάξει τον άλλο στα μάτια, δε θέλει να το παίρνουν αγκαλιά και φαίνεται να αποκόβεται από τον κόσμο γύρω του. Δε φαίνεται να θέλει ή να ξέρει πώς να παίζει με τα άλλα παιδιά. Η ικανότητα του να κάνει φιλίες είναι προβληματική και είναι ανίκανο να κατανοήσει τα συναισθήματα και τις απόψεις των άλλων ατόμων. Το αυτιστικό παιδί μπορεί κατά περιστάσεις να δώσει την εντύπωση πως είναι κωφό και πως δεν μπορεί να αντιδράσει σε λέξεις και άλλους ήχους. Σε άλλες στιγμές, το ίδιο παιδί μπορεί να ενοχληθεί υπερβολικά από έναν καθημερινό θόρυβο, λόγου χάρη, ο θόρυβος μιας ηλεκτρικής σκούπας, το γαύγισμα ενός σκύλου ή το κλάμα ενός μωρού. Το παιδί μπορεί να παρουσιάζει μια αναισθησία στον πόνο και μια έλλειψη ανταπόκρισης στο κρύο ή στη ζέστη, ή μια υπερβολική αντίδραση σε άλλα αισθητηριακά ερεθίσματα. Το πιο κοινό πρόβλημα στον αυτισμό, είναι ότι τα πάσχοντα άτομα, έχουν εξαιρετική δυσκολία στην εκμάθηση γλώσσας και κοινωνικών δεξιοτήτων και στο να σχετίζονται με άλλους ανθρώπους (Frith, 1999, Βερνάδος & Τερεζάκη, 2004, Συριοπούλου & Κασίμος, 2010).

Στην πιο βαριά μορφή είναι εμφανής η απόσυρση και η αδιαφορία για τους άλλους ανθρώπους. Ωστόσο, τα παιδιά στα οποία παρατηρείται η "τριάδα των διαταραχών του αυτισμού της Wing" είναι αδιάφορα για την επαφή με παιδιά της δικής τους ηλικίας.

Στις λιγότερο βαριές μορφές, το παιδί δέχεται παθητικά την κοινωνική επαφή, μπορεί να δείχνει ακόμα και κάποιου βαθμού ευχαρίστηση από αυτήν, αν και δεν προσεγγίζει αυθόρμητα τους άλλους.

Κάποια από τα παιδιά με αυτισμό, πλησιάζουν άλλους ανθρώπους .Το πράττουν με ένα παράξενο, ακατάλληλο, και επαναλαμβανόμενο τρόπο, δίνοντας ελάχιστη προσοχή στις αντιδράσεις των ανθρώπων που πλησιάζουν.

Στα πιο ικανά παιδιά, η διαταραχή της κοινωνικότητας μπορεί να εξελιχθεί σε ένα ακατάλληλο και τυπικό τρόπο αλληλεπίδρασής τους με τα άτομα της οικογένειας, τους φίλους, καθώς και τους ξένους (Wing, 1993).

Το αυτιστικό άτομο μπορεί να έχει ιδιαίτερες ικανότητες σε κάποιους συγκεκριμένους τομείς. Μπορεί να διαθέτει μέγιστη ικανότητα σε μερικές συγκεκριμένες λειτουργίες, σε σχέση με το γενικό επίπεδο λειτουργίας του (για παράδειγμα ζωγραφική, μουσική, μαθηματικοί υπολογισμοί, απομνημόνευση γεγονότων). Δηλαδή, τα μειονεκτήματα συνυπάρχουν, με πλεονεκτήματα, όπως η ισχυρή μνήμη και η ασυνήθιστη ευφυΐα που συνδέεται με πράγματα για τα οποία αποκλειστικά ενδιαφέρονται. Περίπου 20%-30% των αυτιστικών ατόμων έχουν νοημοσύνη στο μέσο όρο ή και πάνω από το μέσο όρο. Από την άλλη μεριά, η πλειοψηφία των παιδιών (70%-80%) παρουσιάζει διάφορους βαθμούς νοητικής καθυστέρησης. Αυτός ο συνδυασμός διανοητικών μειονεξιών και δυνατοτήτων κάνει τον αυτισμό ιδιαίτερα πολύπλοκο (Schopler, 1995, Jordan, 2000).

Ένα άτομο που υποφέρει από αυτισμό, μπορεί να παρουσιάζει επαναλαμβανόμενες σωματικές κινήσεις, όπως χειροκρότημα, περιστροφές ή κούνημα κορμού. Μερικά άτομα με αυτισμό μπορεί να μιλούν επίμονα ξανά και ξανά για το ίδιο θέμα. Το άτομο είναι επίσης πιθανό, να έχει την ανάγκη να ακολουθεί την ίδια ρουτίνα ή το ίδιο πρόγραμμα κάθε μέρα κατά τις διάφορες δραστηριότητές του. Αν γίνουν αλλαγές στις συνήθειες, το παιδί ή ο ενήλικας αναστατώνεται πολύ. Η αναστάτωση πολλές φορές προκαλεί έντονα διαταρακτικές συμπεριφορές, όπως ξεσπάσματα οργής. Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις, ένα άτομο με αυτισμό, μπορεί να παρουσιάσει αυτοκαταστροφική συμπεριφορά. Αυτό οφείλεται σε μια ανικανότητα να κατανοήσει και να επικοινωνήσει (Happe, 1998, Συριοπούλου & Κασίμος, 2010).

Τα αυτιστικά παιδιά, παρουσιάζουν μια αξιοσημείωτη απουσία αυθόρμητης ικανότητας για υποστηρικτικό ή "συμβολικό" παιχνίδι. Έτσι, ενώ το φυσιολογικό παιδί ηλικίας δύο ετών υποκρίνεται ότι για παράδειγμα ένα παιχνίδι τούβλο είναι ένα αυτοκίνητο και ευτυχισμένα οδηγεί, παρκάρει και συγκρούει το υποτιθέμενο αυτοκίνητο, ένα αυτιστικό παιδί, ακόμα και με πολύ υψηλή νοητική ηλικία, απλά θα το βάλει στο στόμα, θα το πετάξει ή θα αρχίσει να το περιστρέφει. Το υποκριτικό παιχνίδι φαίνεται να αντικαθίσταται στον αυτισμό με επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες που μπορεί να καταστούν καταθλιπτικές. Δηλαδή, το παιδί μπορεί να βάλει στη σειρά αντικείμενα με τέτοια διεύθυνση που δεν πρέπει να διαταράσσεται ή μπορεί να περιστρέφει όλα τα αντικείμενα που έχει στα χέρια του. Γενικά, υπάρχει μία μεγάλη προτίμηση για γεγονότα και καταθλιπτικό λειτουργικό παιχνίδι του αυτιστικού παιδιού που μπορεί να του δημιουργήσει πρόσθετο ενδιαφέρον για καταθλιπτικές ενασχολήσεις, όπως πίνακες δρομολογίων τρένων, ημερομηνίες γεννήσεων και άλλα. Η ειδική φύση αυτών των ενασχολήσεων δεν προέρχεται τόσο από το περιεχόμενό τους, αλλά από την περιγραφόμενη και στενή τους φύση. Έτσι, για παράδειγμα, το αυτιστικό παιδί που είχε μάθει το όνομα κάθε τύπου καρότου, δεν έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να καλλιεργήσει ή να φάει καρότα (Happe, 1998, Βερνάδος & Τερεζάκη, 2004).

Εκτός από τα σοβαρά προβλήματα στη γλώσσα και τις κοινωνικές σχέσεις, τα άτομα με αυτισμό βιώνουν συχνά μια τρομερή υπερκινητικότητα ή ασυνήθιστη παθητικότητα στις καθημερινές τους δραστηριότητες, καθώς και τις σχέσεις τους με τους γονείς τους, τα μέλη της οικογένειας και τα άλλα άτομα. Τα προβλήματα συμπεριφοράς διακυμαίνονται από πολύ σοβαρής έως και πολύ ελαφριάς μορφής. Τα σοβαρά προβλήματα συμπεριφοράς εκδηλώνονται με τη μορφή πολύ ασυνήθιστης, επιθετικής και σε κάποιες περιπτώσεις, ακόμα και αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς. Αυτοί οι τρόποι συμπεριφοράς, μπορεί να είναι επίμονοι, και πολύ δύσκολο να αλλάξουν. Στην πιο ελαφριά μορφή του, ο αυτισμός μοιάζει με μαθησιακή δυσκολία. Συχνά, όμως, ακόμα και άτομα που πάσχουν από ελαφριά μορφή αυτισμού έχουν σημαντικές αναπηρίες στην καθημερινή τους ζωή, λόγω των ελλείψεων τους στους τομείς της επικοινωνίας και των κοινωνικών σχέσεων (Σταμάτης, 1987, Jordan, 2000, Γενά & Γαλάνης, 2007, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων, 2008).

Ο αυτισμός μπορεί να υπάρχει μόνος του, ή σε συνδυασμό με άλλες αναπτυξιακές διαταραχές. Κύρια παραδείγματα, διαταραχές όπως: νοητική καθυστέρηση, ανικανότητες στη μάθηση, επιληψία, κώφωση, τύφλωση. Οι περιπτώσεις αυτισμού παρουσιάζονται σε ένα συνεχές φάσμα από πιο ελαφριές έως και πολύ σοβαρές μορφές. Κάποια άτομα μπορεί να έχουν πολύ πιο βαριά αυτιστική συμπεριφορά, ενώ κάποια άλλα να έχουν πιο ελαφριές μορφές αυτισμού.

Τα άτομα με αυτισμό απολαμβάνουν συχνά τις ίδιες ψυχαγωγικές δραστηριότητες με τα άτομα που δεν έχουν κάποια αναπηρία. Συχνά, τους αρέσει η μουσική, το κολύμπι, η πεζοπορία, το τραγούδι, η ιππασία και άλλες δραστηριότητες. Αρκετές φορές, τα άτομα με αυτισμό μπορεί να έχουν ένα συγκεκριμένο ενδιαφέρον σε κάποια δραστηριότητα στην οποία να έχουν γίνει "ειδικοί". Θέματα για συγκεκριμένα ενδιαφέροντα, μπορεί να είναι το δελτίο καιρού, οι διαδρομές λεωφορείων, η γεωγραφία, οι μάρκες αυτοκίνητων, οι αθλητικές ειδήσεις. Για άλλα άτομα, τα συγκεκριμένα ενδιαφέροντα μπορεί να είναι πράγματα που ερεθίζουν τις αισθήσεις τους, όπως το να βλέπουν το νερό να τρέχει και να χάνεται στην αποχέτευση, να ξεφυλλίζουν τις σελίδες ενός βιβλίου, να κουνούν ένα κομμάτι σύρμα, να τρίβουν τα χέρια τους σε συγκεκριμένα υφάσματα και άλλα παρόμοια ενδιαφέροντα. (Σταμάτης, 1987,Jordan, 2000, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων, 2008).

Αφού ο αυτισμός είναι μια εκ γενετής διαταραχή, θα προσδοκούσε κάποιος ότι, τουλάχιστον μια ή περισσότερες αποκλίσεις θα ήταν εμφανείς από τις πρώτες μέρες της ζωής του παιδιού. Εάν αυτό όμως συμβεί, τότε δεν πρόκειται για αυτισμό. Όταν το παιδί είναι σε πολύ μικρή ηλικία, η πιθανότητα αναπτυξιακής καθυστέρησης και κάλυψής της πρέπει να διερευνάται διεξοδικά. Σε όλα σχεδόν τα παιδιά με διαταραχές του φάσματος του αυτισμού, η τριάδα των συμπτωμάτων που αναφέρθηκαν προηγουμένως εμφανίζεται στα πρώτα δυο-τρία χρόνια της ζωής. Κάποια από αυτά φαίνεται να αναπτύσσονται φυσιολογικά στο πρώτο ή στα δυο πρώτα χρόνια της ζωής του (σε σπάνιες περιπτώσεις πέρα από την ηλικία αυτή). Στα περισσότερα όμως υπάρχουν ενδείξεις κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής τους. Σε δείγμα 93 αυτιστικών ανθρώπων με υψηλό επίπεδο ικανοτήτων, που συγκεντρώθηκε στη Βρετανία, μόνο 12 γονείς ανέφεραν ότι είχαν κάποια αόριστη ανησυχία ή γενικότερα φοβίες κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής του παιδιού τους. Από όλα τα παραπάνω είναι εύκολα κατανοητό ότι η πλήρης εικόνα του αυτισμού δεν εμφανίζεται πριν από την ηλικία των τριών χρόνων, φαινόμενο που ενισχύεται από την αδυναμία των γονέων να αντιληφθούν εγκαίρως τις ανωμαλίες στην εξέλιξη του παιδιού (Βαφιά 2008, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων 2008, Σύλλογος Γονέων Κηδεμόνων & Φίλων Αυτιστικών Ατόμων Νομού Λάρισας 2008).

Οι γονείς συνήθως παρατηρούν σημάδια στα δύο πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού τους. Τα συμπτώματα συνήθως αναπτύσσονται σταδιακά, αλλά ορισμένα αυτιστικά παιδιά πρώτα αναπτύσσονται κανονικά και ύστερα οπισθοδρομούν.

Η Uta Frith έχει υποστηρίξει ότι ο μικρός Victor ήταν η πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση αυτισμού, σε αντίθεση με την κυρίαρχη άποψη ότι οι δυσκολίες του οφείλονταν στην αποστέρηση της ανθρώπινης επαφής στα πρώτα χρόνια της ζωής του. Ο Γάλλος γιατρός Jean Marc Gaspard Itard προσπάθησε να αποδείξει ότι ο Victor ήταν σε θέση να μάθει να επικοινωνεί. Έτσι προσπάθησε να τον βοηθήσει διδάσκοντάς του πώς να επικοινωνεί και να εκφράζεται. Ο Victor στην αρχή έδειξε αρκετή πρόοδο στην κατανόηση της γλώσσας και στην ανάγνωση απλών λέξεων, αλλά δεν κατάφερε να εξελιχθεί περαιτέρω. of Aveyron Victor

Μία δημοφιλής. όσο και αποτελεσματική μέθοδος παρέμβασης, αποτελεί το Πρόγραμμα Δομημένης Εκπαίδευσης μαθητών με Αυτισμό και συναφείς Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές, γνωστό και ως TEACCH (Treatment and Education for Communication of autistic and Communication related handicapped Children). Η προσέγγιση αναπτύχθηκε από τον Δρ. Schopler του Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνα.

Ο αριθμός των ατόμων με διαταραχή αυτισμού και των συναφών του καταστάσεων. έχει αυξηθεί δραματικά από τη δεκαετία του 1980, εν μέρει λόγω των αλλαγών στις διαγνωστικές μεθόδους. Με την αναγνώριση μιας ποικιλίας μορφών, αρκετές περιπτώσεις εντάσσονται τώρα στις διαταραχές "αυτιστικού φάσματος". Το ερώτημα αν η πραγματική συχνότητα έχει αυξηθεί. παραμένει άλυτο. Παρουσιάζεται με συχνότητα 5:10.000 στην κλασική του μορφή (παλαιότερες μελέτες) και περίπου 18:10.000 μέσα στο ευρύτερο φάσμα του αυτισμού, ενώ το ποσοστό των υπόλοιπων διάχυτων αναπτυξιακών διαταραχών αντιστοιχεί σε 45,8/10.000. Μολονότι η συχνότητα αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστική, γιατί υπάρχουν διαφορετικές μεθοδολογίες στις διάφορες μελέτες, δείχνει όμως ότι οι καταστάσεις αυτές δεν είναι τόσο σπάνιες. Με βάση αυτά τα δεδομένα, υπολογίζεται πως στην Ελλάδα πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον 4.000 έως 5.000 παιδιά και ενήλικα άτομα με κλασικό Αυτισμό και 20.000 έως 30.000 με αυτιστικού τύπου διαταραχές ανάπτυξης. Στο Παγκόσμιο Συνέδριο της World Autism Organization το 2002, στη Μελβούρνη της Αυστραλίας, η σχετική ανακοίνωση ανέφερε αναλογία 1:500. Με βάση τα παραπάνω στοιχεία διαπιστώνουμε ότι το σύνδρομο του αυτισμού παρουσιάζει μεγαλύτερη συχνότητα από αυτό της τύφλωσης και μικρότερη από τη συχνότητα της κώφωσης. Κατά συνέπεια, δεν πρόκειται για ένα τόσο σπάνιο φαινόμενο, αλλά για σχετικά σύνηθες φαινόμενο, η διάγνωση του οποίου εγείρει δυσκολίες που συχνά οδηγούν σε λανθασμένες εκτιμήσεις (Schopler1995, Happe 1998, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων 2008).

Είναι 4 έως 5 φορές πιο συχνός στα αγόρια παρά στα κορίτσια. Δεν κάνει διάκριση από πλευράς φυλής, κουλτούρας ή κοινωνικής τάξης.

Μολονότι είναι δύσκολο, για να κατανοήσουμε καλύτερα τα ακριβή αιτία του αυτισμού, δεν υπάρχει αμφιβολία για το ότι ένα πολυπαραγοντικό γενετικό ή κληρονομικό στοιχείο υπάρχει στον αυτισμό και για το ότι ποικίλα οργανικά αίτια, σχετίζονται με τη καταβολή του. Τα αίτια αυτά, σίγουρα θα είναι ποικίλα και επηρεάζουν κοινούς παθοφυσιολογικούς και νευροψυχολογικούς μηχανισμούς. Οι μηχανισμοί αυτοί θα επηρεάζονται, με τη σειρά τους, από μια ποικιλία προσωπικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, που καταλήγουν σε μια σειρά από παραλλαγές ως προς τις πυρηνικές κλινικές εκδηλώσεις. Δεδομένου ότι ο αυτισμός είναι ουσιαστικά μια αναπτυξιακή διαταραχή, η ακριβής του εμφάνιση διαφέρει αξιοσημείωτα ανάλογα με την ηλικία και την εμπειρία. Η κλινική διάγνωση θα πρέπει να είναι μάλλον ένας σηματοδείχτης για την ανάπτυξη και όχι μια αρνητική ταμπέλα και θα πρέπει να οδηγεί στην αναγνώριση των ιδιαιτέρων ικανοτήτων και αναγκών του κάθε ατόμου (Σταμάτης1987, Happe 1998, Medlook 2010). Σύμφωνα με τα στοιχεία που γνωρίζουμε έως, σήμερα ο αυτισμός είναι μία εκ γενετής διαταραχή του εγκεφάλου, που επηρεάζει τον τρόπο που ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί τις πληροφορίες. Η αιτία εξακολουθεί να παραμένει άγνωστη. Κάποιες έρευνες υποδεικνύουν ένα νευρολογικό πρόβλημα που επηρεάζει εκείνα τα τμήματα του εγκεφάλου, τα οποία επεξεργάζονται τη γλώσσα και τις πληροφορίες που δίνουν οι αισθήσεις. Ίσως υπάρχει μια δυσαναλογία κάποιων συγκεκριμένων νευροχημικών ουσιών στον εγκέφαλο. Το αίτιο ή τα αίτια, πρέπει ακόμη να διευκρινιστούν. Είναι σαφές ότι δεν υπάρχει μια μεμονωμένη βιολογική αιτία, αλλά ότι η αιτιολογία θα πρέπει να θεωρηθεί ως πολυπαραγοντική. Γενετικοί παράγοντες μπορεί μερικές φορές να εμπλέκονται. Πιο συγκεκριμένα, ενοχοποιείται το εύθραυστο Χ χρωμόσωμα και τα χρωμοσώματα PKU και NFI. Έρευνες διδύμων υποδεικνύουν ότι υπάρχουν 3 με 5 γονίδια υπεύθυνα για την εκδήλωση του αυτισμού και οι ερευνητές εξετάζουν τα χρωμοσώματα 7, 9 και 15. Εντούτοις, αποκλειστικά τα γονίδια δεν μπορούν να εξηγήσουν όλη τη διάσταση στις πολύ πρώιμες αποκλίσεις. Σε άλλες περιπτώσεις ενοχοποιούνται τραύματα κατά τη γέννηση ή η ύπαρξη ισχυρής συσχέτισης ανάμεσα σε διαταραχές του φάσματος του αυτισμού και σε ιατρικές καταστάσεις που έχουν γενετική βάση (φαινυλοκετονουρία, ηβώδη σκλήρυνση, νευροϊνωμάτωση). Επίσης, οι διαταραχές του μεταβολισμού του εγκεφαλικού κυττάρου (αύξηση της γλυκόζης), οι βιοχημικές αντιδράσεις σε επίπεδα νευροδιαβιβαστών (ντοπαμίνης και παραγώγων, ιδιαίτερα της σεροτονίνης, η μειωμένη κυκλοφορία του αίματος σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου (αριστερά), η δυσλειτουργία της παρεγκεφαλίδος, της μετωπιαίας ή προμετωπιαίας περιοχής, ενδοκρινολογικά αίτια (αύξηση τεστοστερόνης), ιοί (όπως: η ερυθρά, οκυτταρομεγαλοϊός και άλλοι), η δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος (τα αυτιστικά παιδιά είναι πιο ευαίσθητα σε μολύνσεις όπως για παράδειγμα μύκητες, Candida albicans ή βακτήρια, η παραγωγή τοξικών ουσιών από μύκητες στο έντερο, όπως της καζεΐνης και της γλουτεΐνης, με συνέπεια αφύσικες συμπεριφορές και η δυσαπορρόφηση τροφών ενοχοποιούνται ότι προκαλούν τη διαταραχή αυτή (Rutter 1990). Τα στοιχεία που τεκμηριώνουν ένα βιολογικό οργανικό αιτιολογικό μηχανισμό για τον αυτισμό είναι τώρα συντριπτικά. Τελικά, ο αυτισμός μπορεί να είναι απόρροια ενός συνδυασμού διαφόρων αιτιών. Έχει αποδειχθεί, πέρα από κάθε αμφιβολία, ότι δεν υπάρχει αιτιολογική σύνδεση ανάμεσα στις στάσεις και στις ενέργειες των γονιών και στην ανάπτυξη μιας διαταραχής του φάσματος του αυτισμού. Παρακάτω παρατίθενται δυο σύγχρονες μελέτες που δημοσιεύονται στο επιστημονικό έντυπο Archives of General Psychiatry και ίσως αποτελέσουν έναυσμα για περεταίρω έρευνες. Στην πρώτη μελέτη διαπιστώνεται ότι η ωκυτοκίνη συντελεί στη μείωση των συμπτωμάτων στους ενήλικες πάσχοντες από αυτισμό και στη δεύτερη, οι εγκεφαλικές περιοχές που ανιχνεύουν τον φόβο είναι συρρικνωμένες στους αυτιστικούς. Πιο αναλυτικά, στην πρώτη μελέτη επιστημονική ομάδα της Ιατρικής Σχολής "Όρος Σινά" της Νέας Υόρκης με επικεφαλής τους Δρ Έρικ Χολλάντερ και Τζένιφερ Μπαρτζ διενήργησαν μελέτη όπου χορήγησαν σε αυτιστικά άτομα ενέσιμη μορφή ωκυτοκίνης. Η συγκεκριμένη μορφή της δραστικής ουσίας χορηγείται σε εγκύους για την πρόκληση συσπάσεων. Οι ερευνητές έλεγξαν τους ασθενείς αναφορικά με την ικανότητα αναγνώρισης συναισθημάτων και ελέγχου των επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών. Όπως ανέφεραν κατά την παρουσίαση της μελέτης, οι εθελοντές πήραν είτε ενδοφλέβιες δόσεις ωκυτοκίνης είτε φυσιολογικό ορό. Στη συνέχεια έγινε ανταλλαγή των θεραπευτικών σχημάτων και τελικά οι εθελοντές κλήθηκαν να συμπληρώσουν ερωτηματολόγια αναφορικά με τη διάθεσή τους και τα συναισθήματά τους. Τα άτομα που είχαν πάρει ωκυτοκίνη την πρώτη ημέρα της μελέτης εκδήλωσαν και διατήρησαν μια ικανότητα εκτίμησης των συναισθημάτων. Επίσης διαπιστώθηκε ταχεία μείωση της επαναληπτικής συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια της έγχυσης ωκυτοκίνης, χωρίς να παρατηρηθεί ανάλογη μείωση με τον φυσιολογικό ορό. Μελέτες σε πειραματόζωα έχουν δείξει ότι η ωκυτοκίνη παίζει ρόλο σε μια γκάμα συμπεριφορών, περιλαμβανομένου του δεσμού μεταξύ γονέα-παιδιού, ενηλίκου με ενήλικο, της κοινωνικής μνήμης, της κοινωνικής γνώσης, της μείωσης του άγχους και των επαναληπτικών συμπεριφορών (Μπαλογιάννης 2007). Στη δεύτερη μελέτη, ο Δόκτωρ Ρίτσαρντ Ντέιβιντσον του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν αποφάσισε να συγκρίνει το μέγεθος των αμυγδαλών (περιοχή του εγκέφαλου που διαχειρίζεται τις συναισθηματικές αντιδράσεις, όπως ο φόβος, και πιστεύεται ότι παίζει σημαντικό ρόλο στον αυτισμό, ενώ υπάρχουν στοιχεία για το ρόλο της και στην κοινωνική συμπεριφορά) αναφορικά με την εκδήλωση του αυτισμού. Υπέβαλε 28 άνδρες με αυτισμό σε μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου, η ηλικία των οποίων κυμαινόταν από 8 έως 25 ετών και υπολόγισε τον όγκο των αμυγδαλών. Στη συνέχεια παρατήρησε αν οι συμμετέχοντες απέφευγαν την επαφή με τα μάτια (γνωστό σύμπτωμα του αυτισμού). Χρησιμοποιήθηκε ειδικός μηχανισμός παρακολούθησης της κίνησης των ματιών για να διαπιστωθεί πως οι συμμετέχοντες αντιδρούσαν όταν κοιτούσαν εικόνες προσώπων που εξέφραζαν συναισθήματα: τα αυτιστικά παιδιά έτειναν να αποφεύγουν τα μάτια στις εικόνες αυτές και ήταν βραδύτερα στη διάκριση των εκφράσεων του προσώπου. Ακολούθως συγκρίθηκαν η έκταση της αποφυγής της οπτικής επαφής και η ηλικία του συμμετέχοντα με το μέγεθος των αμυγδαλών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα με την πιο σοβαρή μορφή της νόσου, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ασθενείς είχαν τα μικρότερα κέντρα φόβου στον εγκέφαλο τους. Γενικά, τα νεαρά αυτιστικά παιδιά έχουν σχετικά μεγάλη αμυγδαλή. Αλλά, οι μεγαλύτεροι αυτιστικοί έφηβοι έχουν σχετικά μικρή αμυγδαλή. Όσο πιο σοβαρά τα συμπτώματα, τόσο μικρότερη η συγκεκριμένη εγκεφαλική περιοχή (Μπαλογιάννης 2007). Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης είναι σύμφωνα με τη θεωρία που υποστηρίζει ότι η υπερ-ευερέθιστη αμυγδαλή στα μικρά αυτιστικά παιδιά συντελεί σε κυτταρικό θάνατο και συρρίκνωση του συγκεκριμένου εγκεφαλικού τμήματος. Πάντως δεν είναι η πρώτη φορά που διατυπώνεται η θεωρία ότι ο εγκέφαλος επιτίθεται στα κύτταρά του εις ανταπόκριση σε μια πνευματική κατάσταση. Παλαιότερες έρευνες έχουν δείξει ότι η αμυγδαλή είναι μικρότερη σε περιπτώσεις ασθενών με σοβαρή υποτροπιάζουσα κατάθλιψη, ίσως σαν αποτέλεσμα πρώιμης υπερδραστηριότητας.

Τα αγόρια που πάσχουν από αυτισμό, έχουν λιγότερους νευρώνες στις περιοχές του εγκεφάλου που έχουν σημαντικό ρόλο στα συναισθήματα και στη μνήμη. Η συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου που έχει καθοριστικό ρόλο στη συναισθηματική ζωή, στη μνήμη και στην κοινωνικότητα και που περιέχει τις εν λόγω λειτουργικές δομές των νευρώνων, είναι η αμυγδαλή. Οι νευρώνες είναι τα εγκεφαλικά κύτταρα που ευθύνονται για τη δημιουργία και μεταφορά των ηλεκτρικών σημάτων στα οποία βασίζεται η λειτουργία του εγκεφάλου (Rutter 1990, Κωτσόπουλος 2007, Medlook 2010). Για πρώτη φορά ερευνητές από το πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, ανακάλυψαν το ξεχωριστό αυτό νευρολογικό και ανατομικό χαρακτηριστικό που υπάρχει στον εγκέφαλο των ανθρώπων που πάσχουν από αυτισμό. Ήταν μέχρι σήμερα γνωστό ότι ο αυτισμός είναι ένα πρόβλημα της ανάπτυξης του εγκεφάλου. Όμως το που, πως και πότε δημιουργείτο η ανωμαλία αυτή στον εγκέφαλο των αυτιστικών ήταν άγνωστο. Οι Αμερικανοί ερευνητές εξέτασαν τους εγκεφάλους από 9 άνδρες και παιδιά, ηλικίας από 10 έως 44 ετών που έπασχαν από αυτισμό και που είχαν αποβιώσει. Σύγκριναν τα ευρήματα τους με εκείνα από 10 άλλα άτομα με αυτισμό που αποβίωσαν και είχαν ανάλογα χαρακτηριστικά (Frith 1999, Κωτσόπουλος 2007α). Τα συγκριτικά αποτελέσματα έδειξαν ότι οι αμυγδαλές, στην ολότητα και τους πλάγιους πυρήνες των εγκεφάλων των αυτιστικών, είχαν σημαντικά χαμηλότερο αριθμό νευρώνων. Η ανακάλυψη ότι στον αυτισμό υπάρχει ανατομική και νευρολογική ανωμαλία στην αμυγδαλή του εγκεφάλου, είναι ιδιαίτερα σημαντική διότι επιτρέπει την καλύτερη στόχευση των προσπαθειών για την ανεύρεση θεραπείας για την πάθηση. Με τα σημερινά δεδομένα, ο αυτισμός προσβάλλει 1 στα 44 παιδιά και κυρίως τα αγόρια. Πρόκειται για πάθηση η οποία διαρκεί για όλη τη ζωή και χαρακτηρίζεται από διαταραχές της κοινωνικότητας και της επικοινωνίας. Ο ρόλος ανωμαλιών της αμυγδαλής του εγκεφάλου στον αυτισμό, άρχισε να διαφαίνεται από τη δεκαετία του 1980. Αυτό βασικά οφειλόταν στο γεγονός ότι άρχιζε τότε να γίνεται κατανοητός ο ρόλος της αμυγδαλής στο συναισθηματικό κόσμο του ανθρώπου και στη μνήμη που έχει βασικό ρόλο στην κοινωνικότητα (Frith 1999).

Ο όρος "διαφορική διάγνωση" χρησιμοποιείται στη νοσηλευτική και στην ιατρική επιστήμη, όταν δυο ή περισσότερες ασθένειες-νόσοι-διαταραχές εμφανίζουν ομοιότητες μεταξύ τους οι οποίες τείνουν να τις ταυτοποιήσουν, ενώ στην πραγματικότητα είναι διαφορετικές. Τότε οι εκάστοτε επιστήμονες προσπαθούν να διαγνώσουν τα στοιχεία που τις διαφοροποιούν. Η αυτιστική διαταραχή λοιπόν, θα πρέπει να διαφοροποιηθεί σε σχέση με άλλες βαριές εκτεταμένες διαταραχές της ανάπτυξης, από τη σχιζοφρένεια, την επιλεκτική βωβότητα, τη διαταραχή της γλωσσικής έκφρασης και μεικτής διαταραχής της γλωσσικής αντίληψης-έκφρασης, τη διανοητική καθυστέρηση και τέλος από τη διαταραχή στερεοτυπικών κινήσεων, καθώς εμφανίζει πολλές ομοιότητες με τις παραπάνω (Happe 1998, Καραντάνος 2007).

Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν ο αυτισμός, η διαταραχή Rett, η αποδιοργανωτική διαταραχή της παιδικής ηλικίας, η διαταραχή Asperger καθώς και η βαριά εκτεταμένη διαταραχή της ανάπτυξης μη προσδιοριζόμενης διαφορετικά. Στις διαταραχές αυτές εμφανίζονται ευρείας κλίμακας αναπτυξιακά προβλήματα. Τα άτομα που "πλήττονται" παρουσιάζουν μειωμένη κοινωνικότητα, επικοινωνία και ανάγκη απασχόλησης με συγκεκριμένα αντικείμενα-πρόσωπα-καταστάσεις. Συχνά οι παραπάνω εκτεταμένες διαταραχές της ανάπτυξης συνοδεύονται από διανοητική καθυστέρηση (Μάνος 1997).

Η διαταραχή Rett διαφέρει από την αυτιστική διαταραχή, καθώς η διαταραχή Rett παρατηρείται μόνο σε θηλυκά άτομα, μετά από μια χρονική περίοδο φυσιολογικής εξέλιξης εμφανίζεται σημαντική και εύκολα αναγνωρίσιμη μείωση του ρυθμού αύξησης της κεφαλής, περιορισμός των δεξιοτήτων των χεριών που στο παρελθόν είχαν αποκτηθεί και τέλος, αποσυντονισμός του βαδίσματος ή των κινήσεων του κορμού. Το βασικό στοιχείο που τη χαρακτηρίζει είναι η ανάπτυξη πολλαπλών δυσλειτουργιών-ανωμαλιών ύστερα από μια φυσιολογική περίοδο λειτουργικότητας του ατόμου. Οι ανωμαλίες αυτές οι οποίες αποτελούν και διαγνωστικά κριτήρια της διαταραχής αναλύονται διεξοδικά παρακάτω. Συνήθως συνοδεύεται από διανοητική καθυστέρηση και στο 75% των περιπτώσεων από επιληπτικούς σπασμούς. Επίσης, ενδέχεται να εμφανισθεί αυτοτραυματική συμπεριφορά. Η αιτιολογία και ο επιπολασμός της παραμένουν άγνωστοι ενώ ενοχοποιούνται γενετικοί, μεταβολικοί και βιολογικοί παράγοντες. Αρχίζει πριν τα τέσσερα χρόνια, συνήθως στον πρώτο ή στο δεύτερο χρόνο της ζωής. Η πορεία είναι χρόνια και οι δυσλειτουργίες παραμένουν σε ολόκληρη τη ζωή. Η θεραπεία είναι συμπτωματική και περιλαμβάνει φυσικοθεραπεία για τη παράκαμψη των μυϊκών δυσλειτουργιών, αντιεπιληπτικά για τον έλεγχο και την αποφυγή των σπασμών και θεραπεία συμπεριφοράς για τον έλεγχο του αυτοτραυματισμού (Schopler 1995, Μάνος 1997).

1. Φυσιολογική προγεννητική και περιγεννητική ανάπτυξη.

2. Φυσιολογική ψυχοκινητική ανάπτυξη κατά τους πρώτους πέντε μήνες μετά τη γέννηση.

3. Φυσιολογική περίμετρος κεφαλής κατά τη γέννηση.

Έναρξη όλων των παρακάτω μετά την περίοδο της φυσιολογικής ανάπτυξης:

1. Επιβράδυνση της αύξησης της κεφαλής ανάμεσα στις ηλικίες των πέντε και σαρανταοκτώ μηνών.

2. Απώλεια δεξιοτήτων των χεριών, που προηγούμενα είχαν αποκτηθεί, ανάμεσα στις ηλικίες των πέντε και τριάντα μηνών και ανάπτυξη στερεότυπων κινήσεων των χεριών (για παράδειγμα τρίψιμο των χεριών μεταξύ τους )

3. Απώλεια της ενασχόλησής τους με τα κοινά καθώς και με το κοινωνικό περίγυρο.

4. Εμφάνιση ασυντόνιστου βαδίσματος ή ασυντόνιστων κινήσεων του κορμού. Ψυχοκινητική βραδύτητα και σοβαρές γλωσσικές-εκφραστικές δυσκολίες (Κυπριωτάκης 1995).

Χαρακτηρίζεται από αναπτυξιακή παλινδρόμηση ύστερα από δυο έτη φυσιολογικής εξέλιξης, από την άλλη πλευρά στη διαταραχή του αυτισμού οι διαταραχές αυτές γίνονται αντιληπτές συνήθως από τον πρώτο χρόνο της ζωής του. Πολλοί συγγραφείς την αποκαλούν σύνδρομο Heller, βρεφονηπιακή άνοια ή αποδιοργανωτική ψύχωση. Τα άτομα εμφανίζουν κοινωνικές, επικοινωνιακές διαταραχές παρόμοιες με αυτές του αυτισμού καθώς και διαταραχές έντονες και άλλοτε ηπιότερες του εντέρου ή της κύστης. Συνοδεύεται συνήθως από βαριά διανοητική καθυστέρηση. Η αιτιολογία και ο επιπολασμός της είναι άγνωστος. Η διαταραχή μπορεί να εμφανισθεί σε συνδυασμό με τη μεταχρωματική λευκοδυστροφία ή την οζώδη σκλήρυνση, οι οποίες ίσως ευθύνονται για την παλινδρόμηση. Ωστόσο, είναι πολύ λιγότερο συχνή από την αυτιστική διαταραχή και πιο συχνή στα άρρενα άτομα. Η έναρξή της κυμαίνεται μεταξύ δυο και δέκα ετών, συνήθως στα τρία ή τέσσερα και η πορεία της διαρκεί για όλη τη ζωή του ατόμου με σταθερή έκπτωση λειτουργιών. Το θεραπευτικό σχήμα είναι παρόμοιο με αυτό του αυτισμού (Μάνος 1997).

Φυσιολογική ανάπτυξη για τουλάχιστον δυο χρόνια μετά τη γέννηση (λεκτική και μη λεκτική συμπεριφορά).

Κλινικά αναγνώσιμη απώλεια δεξιοτήτων που προηγούμενα αποκτήθηκαν (πριν την ηλικία των δέκα ετών) σε τουλάχιστον δύο από τους παρακάτω τομείς:

1. Γλωσσική έκφραση ή αντίληψη.

2. Κοινωνικές δεξιότητες ή προσαρμοστικότητα.

3. Έλεγχος του εντέρου ή της κύστης.

4. Παιχνίδι.

5. Κινητικές δεξιότητες.

Δυσλειτουργία σε τουλάχιστον δύο από τους παρακάτω τομείς:

1. Ποιοτική έκπτωση κοινωνικότητας.

2. Ποιοτική έκπτωση στην επικοινωνία.

3. Επαναλαμβανόμενοι και στερεότυποι τύποι συμπεριφοράς.

Η διαταραχή δεν εξηγείται αρτιότερα ως κάποια άλλη συγκεκριμένη βαριά εκτεταμένη αναπτυξιακή διαταραχή ή ως σχιζοφρένεια.

Μοιάζει με την αυτιστική διαταραχή στο γεγονός ότι παρατηρείται ποιοτική έκπτωση στην κοινωνικότητα, στα ενδιαφέροντα και στις δραστηριότητες ενώ διαφέρει από αυτήν στο ότι δεν υπάρχει κλινικά σημαντική καθυστέρηση στη γλώσσα. Η διαφορική διάγνωση βασίζεται στην παλινδρόμηση από προηγούμενα αποκτηθείσες δεξιότητες και στην αυξημένη πιθανότητα για συνύπαρξη διανοητικής καθυστέρησης (Attwood 2004, Καραντάνος 2007). Σύνδρομο Asperger είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για τη περιγραφή της πιο ήπιας και λειτουργικότερης μορφής του λεγόμενου φάσματος των διάχυτων αναπτυξιακών διαταραχών, ή αλλιώς του αυτιστικού φάσματος. Όπως και όλες οι καταστάσεις που περιλαμβάνονται στο αυτιστικό φάσμα, το σύνδρομο Asperger αντιπροσωπεύει μία νευρολογική διαταραχή της ανάπτυξης, άγνωστης αιτιολογίας, στην οποία εκδηλώνονται αποκλίσεις ή ανωμαλίες σε τρεις μεγάλους τομείς της ανάπτυξης: την κοινωνική αλληλεπίδραση και τις κοινωνικές δεξιότητες, τη χρήση της γλώσσας για επικοινωνιακούς σκοπούς και ορισμένα συμπεριφοριστικά χαρακτηριστικά που περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενες εκδηλώσεις και ένα περιορισμένο άλλα έντονο εύρος ενδιαφερόντων (Μάνος 1997, Happe 1998, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων 2005).

Ποιοτική έκπτωση στην κοινωνικότητα του ατόμου, όπως εκδηλώνεται με τουλάχιστον δύο από τα παρακάτω:

1. Σημαντική μείωση χρήσης πολλαπλών μη λεκτικών συμπεριφορών (έκφρασης προσώπου, βλεμματικής επαφής, στάσεων σώματος και χειρονομιών).

2. Δυσκολία δημιουργίας σχέσεων με συνομηλίκους που το αναπτυξιακό τους επίπεδο να συνάδει.

3. Έλλειψη αναζήτησης για κοινά ενδιαφέροντα με άλλα άτομα.

4. Μειωμένη κοινωνική ή συναισθηματική αμοιβαιότητα.

Επαναλαμβανόμενη και στερεότυπη συμπεριφορά-ενδιαφέροντα και δραστηριότητες, όπως εκδηλώνονται με τουλάχιστον ένα από τα παρακάτω:

1. Απρόσκοπτη απασχόληση με συγκεκριμένα ενδιαφέροντα που είναι μη φυσιολογική είτε σε ένταση σε εστιασμό.

2. Επαναλαμβανόμενοι κινητικοί μαννερισμοί (για παράδειγμα "πέταγμα" ή συστροφή χεριών-δακτύλων ή ολόκληρου του σώματος).

3. Επίμονη ενασχόληση με μέρη αντικειμένων.

Η διαταραχή προκαλεί έκπτωση σε πολλούς σημαντικούς τομείς της λειτουργικότητας του ατόμου.

Δεν εμφανίζεται σημαντική καθυστέρηση στη γλώσσα (για παράδειγμα μεμονωμένες λέξεις έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρι την ηλικία των δυο ετών ενώ επικοινωνιακές μέχρι την ηλικία των τριών).

Δεν πληρούνται τα κριτήρια για κάποια άλλη συγκεκριμένη βαριά εκτεταμένη αναπτυξιακή διαταραχή ή για σχιζοφρένεια.

Εμφανίζεται ύστερα από χρόνια φυσιολογικής ή σχεδόν φυσιολογικής ανάπτυξης. Υπάρχει όμως και το ενδεχόμενο να εμφανισθεί σαν επιπρόσθετη διάγνωση, εάν στο αυτιστικό παιδί παρατηρηθούν συμπτώματα ενεργού φάσεως- έντονες ψευδαισθήσεις για τουλάχιστον ένα μήνα. Παρά το γεγονός ότι η σχιζοφρένεια και ο αυτισμός είναι διαγνωστικές οντότητες που εύκολα διακρίνονται μεταξύ τους, μερικά αυτιστικά άτομα μοιάζουν στην ενήλικη ζωή τους, όσον αφορά την επιφανειακή συμπεριφορά τους, με ένα συγκεκριμένο τύπο σχιζοφρενούς ασθενή. Οι ασθενείς αυτοί παρουσιάζουν αρνητικά διαγνωστικά σημεία, δηλαδή ελάχιστες ή ανύπαρκτες γλωσσικές δεξιότητες ή εκφράσεις προσώπου και ελάχιστο ή ανύπαρκτο ενδιαφέρον για κοινωνική επαφή ή επικοινωνία. Μερικές φορές εκδηλώνουν και απλές στερεότυπες κινήσεις. Ωστόσο, η ομοιότητα της συμπεριφοράς δε συνεπάγεται και ομοιότητα ως προς τη βαθύτερη δυσλειτουργία. Οι ασθενείς με θετικά σχιζοφρενικά συμπτώματα δε μοιάζουν με κανένα τρόπο ούτε στην επιφανειακή τους συμπεριφορά με τα αυτιστικά παιδιά. Το χαρακτηριστικότερο θετικό σύμπτωμα που παρουσιάζει ο σχιζοφρενής είναι η πεποίθησή του για την ύπαρξη σπουδαίων προσωπικών μηνυμάτων στο περιβάλλον και η ύπαρξη διαφόρων φωνών. Οι φωνές και οι πεποιθήσεις είναι υποκειμενικές εμπειρίες που το παιδί μπορεί να μεταδώσει σε άλλα. Στη σχιζοφρένεια επιπλέον, οι οξείες φάσεις της ασθένειας εναλλάσσονται συχνά με μακρές φυσιολογικές περιόδους. Ο αυτισμός διαφέρει στο σημείο αυτό. Πριν από τον εντοπισμό του παιδικού αυτισμού μερικοί ασθενείς που σήμερα θα κατατάσσονταν στους αυτιστικούς περιγράφονταν σαν σχιζοφρενείς με ειδική μνεία των ιδιαίτερων συμπτωμάτων τους (Μάνος 1997, Frith 1999).

Η διαφορική διάγνωση θα βασισθεί στην απουσία σοβαρών προβλημάτων στην κοινωνικότητα, αλλά και στη συμπεριφορά του ατόμου (Μάνος 1997).

Οι διαταραχές αυτές θα διαφοροδιαγνωσθούν από την απουσία ποιοτικής έκπτωσης στην κοινωνικότητα του ατόμου.

Η διαφορική διάγνωση είναι δύσκολο να επιτευχθεί καθώς συχνά αυτισμός και διανοητική καθυστέρηση συνυπάρχουν. Η επιπρόσθετη διάγνωση της διανοητικής καθυστέρησης θα δοθεί εφόσον παρατηρηθεί χαρακτηριστική μείωση της κοινωνικότητας, της επικοινωνίας αλλά και περιορισμοί στη συμπεριφορά. Τα περισσότερα παιδιά με νοητική καθυστέρηση αναπτύσσουν ικανότητες με έναν ομοιογενή ρυθμό μάθησης, παρόλο που είναι πιο αργός από εκείνον των παιδιών της ίδιας ηλικίας. Τα άτομα με αυτισμό παρουσιάζουν αποκλειστικά ανομοιογενή εξέλιξη ικανοτήτων. Τείνουν να έχουν ελλείψεις σε συγκεκριμένους τομείς, με πιο κοινή την ικανότητα τους να επικοινωνήσουν και να συνδεθούν με τους άλλους, ενώ συχνά αναπτύσσουν πολύ μεγαλύτερες ικανότητες σε κάποιους άλλους τομείς. Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε τον αυτισμό από τη νοητική καθυστέρηση ή από άλλες διαταραχές. Η λανθασμένη διάγνωση θα οδηγήσει σε λανθασμένη θεραπεία και εκπαίδευση (Rutter 1990, Μάνος 1997, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων 2005).

i. Βαριά νοητική ανεπάρκεια (Handicap mental profond)-δείκτης νοημοσύνης (Δ.Ν): 0 μέχρι +/- 20-25

ii. Αυστηρή νοητική ανεπάρκεια (Handicap mental grave)- δείκτης νοημοσύνης (Δ.Ν): +/- 20-25 μέχρι +/- 35

iii. Μέση νοητική ανεπάρκεια (Handicap mental moyen)- δείκτης νοημοσύνης (Δ.Ν): +/- 35 μέχρι +/- 50-55

iv. Ελαφρά νοητική ανεπάρκεια (Handicap mental leger)- δείκτης νοημοσύνης (Δ.Ν): +/- 50-55 μέχρι +/- 70-75 (Καδέρογλου 2003).

Οι στερεοτυπίες είναι μέρος της κλινικής εικόνας της αυτιστικής διαταραχής. Γι αυτό δεν υπάρχει ανάγκη επιπρόσθετης διάγνωσης (Μάνος 1997, Happe 1998).

Για να διαγνώσουμε τον αυτισμό, οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας στηρίζονται στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-IV-TR). Αυτό το πρότυπο για τα διαγνωστικά κριτήρια, το οποίο αναπτύχθηκε και εκδόθηκε από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία χρησιμοποιείται σε πολλές χώρες για την κατηγοριοποίηση και τη διευκόλυνση της διάγνωσης των πιο συνηθισμένων ψυχικών διαταραχών. Σύμφωνα με το DSM-IV, ο αυτισμός είναι μία από τρεις στενά συνδεδεμένες αναπτυξιακές διαταραχές, των οποίων τα συμπτώματα διαφέρουν ως προς τη σοβαρότητα. Έτσι, αυτές οι διαταραχές επίσης συχνά αναφέρονται ως διαταραχές αυτιστικού φάσματος (Δ.Α.Φ.). Μια θετική διάγνωση αυτισμού στηρίζεται στην παρατήρηση ιδιαίτερων συμπτωμάτων, που εκδηλώνονται στο παιδί πριν την ηλικία των τριών ετών (Παπαδάκη-Παπανδρέου 2006, Σύλλογος Γονέων Κηδεμόνων & Φίλων Αυτιστικών Ατόμων Νομού Λάρισας 2008). Στα διαγνωστικά κριτήρια της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας για τον αυτισμό σύμφωνα με το DSM-IV-TR ένα παιδί με αυτισμό θα δείχνει καθυστερημένη ή μη φυσιολογική λειτουργία σε έναν ή περισσότερους από τους παρακάτω τομείς πριν την ηλικία των τριών: την κοινωνική αλληλεπίδραση, τη γλώσσα που χρησιμοποιείται στην κοινωνική επικοινωνία και το φανταστικό ή συμβολικό παιχνίδι.

Για να διαγνωστεί ένα παιδί με αυτιστική διαταραχή θα πρέπει να επιδεικνύει τουλάχιστον 6 κριτήρια από τα παρακάτω:

1. Διαταραγμένη κοινωνική αλληλεπίδραση (τουλάχιστον δύο από τα παρακάτω θα πρέπει να παρατηρούνται στο παιδί)

Δυσκολίες με τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Για παράδειγμα το παιδί θα επιδεικνύει πολλαπλές μη λεκτικές συμπεριφορές, όπως βλεμματική επαφή, έκφραση προσώπου, στάση σώματος και χειρονομίες.

Έλλειψη εκείνων των σχέσεων με τους συνομηλίκους που είναι οι αρμόζουσες για το αναπτυξιακό επίπεδό του.

Δεν επιδιώκει να μοιράζεται τα επιτεύγματά του, τα ενδιαφέροντά του ή την ευχαρίστησή του με τους άλλους.

Δεν μπορεί να συμμετέχει σε ή να απαντά σε κοινωνικές ή συναισθηματικές αλληλεπιδράσεις.

2. Διαταραγμένη επικοινωνία (τουλάχιστον ένα):

Καθυστερημένη ή απούσα ανάπτυξη της ομιλούμενης γλώσσας την οποία το παιδί δεν προσπαθεί να αναπληρώσει με χειρονομίες.

Ανεπαρκείς προσπάθειες να αρχίσουν ή να συνεχίσουν μια συνομιλία, από παιδιά που μπορούν να μιλήσουν.

Επαναληπτική, στερεοτυπική ή ιδιαίτερα προσωπική χρήση της γλώσσας.

Απουσία εκείνων των παιχνιδιών κοινωνικής μίμησης και του αυθόρμητου παιχνιδιού που στηρίζεται στην προσποίηση, που αρμόζουν στο στάδιο ανάπτυξης του παιδιού.

3. Επαναληπτικές, περιορισμένες και στερεοτυπικές δραστηριότητες συμπεριφορές και ενδιαφέροντα (τουλάχιστον ένα):

Έντονη ενασχόληση με μη φυσιολογικά (ως προς την εστίαση ή την ένταση) ενδιαφέροντα που είναι περιορισμένα και στερεοτυπικά (όπως είναι το να στριφογυρίζουν πράγματα).

Μένουν αυστηρά προσκολλημένα σε ρουτίνες ή τελετουργίες που δεν δείχνουν να έχουν κάποια λειτουργία ή σκοπό

Στερεοτυπικοί, επαναλαμβανόμενοι κινητικοί μανιερισμοί όπως το να ανεμίζουν τα χέρια τους.

Επίμονη ενασχόληση με τμήματα των αντικειμένων (Wing 1993, Παπαδάκη-Παπανδρέου 2006).

Το πρώτο μέρος της διάγνωσης συνήθως αποτελείται από τον προληπτικό έλεγχο. Για να βοηθηθεί η διάγνωση υπάρχει μια σειρά από εργαλεία προληπτικού ελέγχου (screening) που έχουν εξελιχθεί για να συγκεντρώνουν πληροφορίες για την κοινωνική και επικοινωνιακή ανάπτυξη του παιδιού σε ένα ιατρικό πλαίσιο. Αυτά περιλαμβάνουν:

Τον κατάλογο ενδείξεων για αυτισμό για παιδιά προσχολικής ηλικίας (CHAT)

Τον τροποποιημένο κατάλογο ενδείξεων για αυτισμό για παιδιά που προσχολικής ηλικίας (M-CHAT)

Το εργαλείο προληπτικού ελέγχου αυτισμού για παιδιά δύο ετών (STAT)

Το ερωτηματολόγιο κοινωνικής επικοινωνίας (SCQ) για παιδιά τεσσάρων ετών και άνω.

Ορισμένες δοκιμασίες διαλογής στηρίζονται στις απαντήσεις των γονιών σε ένα ερωτηματολόγιο, ενώ άλλα στηρίζονται σε ένα συνδυασμό των αναφορών των γονιών και της αντικειμενικής παρατήρησης. Το δείξιμο και το παιχνίδι υποκριτικής ρόλων είναι βασικά εργαλεία που βοηθούν να διαφοροποιήσουμε ένα παιδί με Αυτισμό από άλλες ομάδες πριν από την ηλικία των 2 ετών. Είναι σημαντικό να έχουμε στο μυαλό μας ότι τα εργαλεία προληπτικού ελέγχου από μόνα τους δεν προσφέρουν μια διάγνωση. Όμως είναι ένας δείκτης ότι το παιδί μπορεί να έχει Φάσματος Αυτιστικής Διαταραχής και ότι χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση. Οι παραπάνω μέθοδοι προληπτικού ελέγχου μπορεί να μην ταυτοποιήσουν τα παιδιά με ήπια Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, όπως αυτά με Αυτισμό υψηλότερης λειτουργικότητας ή με σύνδρομο Asperger. Γι' αυτό και έχουν σχεδιαστεί μια σειρά από εργαλεία προληπτικού ελέγχου για το σύνδρομο Asperger και τον Αυτισμό υψηλότερης λειτουργικότητας ή πιο ήπιες μορφές Αυτισμού. Αυτά τα εργαλεία επικεντρώνουν την κοινωνική και συμπεριφορική έκπτωση των παιδιών χωρίς σημαντική γλωσσική καθυστέρηση. Αυτά περιλαμβάνουν:

Το Ερωτηματολόγιο Προληπτικού Ελέγχου Αυτιστικού Φάσματος (ASSQ)

Η Αυστραλιανή Κλίμακα για το σύνδρομο Asperger

Η Δοκιμασία για το σύνδρομο Asperger παιδικής ηλικίας (CAST)

Συνθετική Διαγνωστική Εκτίμηση (Wing 1993, Παπαδάκη-Παπανδρέου 2006).

Το δεύτερο στάδιο της διάγνωσης περιλαμβάνει μια ομάδα που αποτελείται από ειδικούς πολλών κλάδων. Αυτή η ομάδα περιλαμβάνει έναν ψυχολόγο, έναν νευρολόγο έναν ψυχίατρο, έναν λογοθεραπευτή ή και άλλους ειδικούς. Επειδή οι διαταραχές αυτιστικού φάσματος (Δ.Α.Φ.) είναι σύνθετες διαταραχές που μπορεί να περιλαμβάνουν και άλλα νευρολογικά ή γενετικά προβλήματα, μια περιεκτική εκτίμηση θα πρέπει να περιλαμβάνει νευρολογικά και γενετικά τεστ, όπως επίσης και αναλυτικά και σε βάθος τεστ ως προς τις γνωσιακές και γλωσσικές ικανότητες. Συχνά χρησιμοποιούνται τεστ που έχουν εξελιχθεί ειδικά για τη διάγνωση του Αυτισμού. Αυτά περιλαμβάνουν:

Την Αναθεωρημένη Συνέντευξη Διάγνωσης Αυτισμού (ADI-R). Αυτή είναι μια δομημένη συνέντευξη που περιλαμβάνει πάνω από εκατό σημεία και διεξάγεται με ένα γονιό ή έναν παροχέα φροντίδας. Επικεντρώνει στην επικοινωνία του παιδιού, στην κοινωνική αλληλεπίδραση, στις επαναληπτικές συμπεριφορές και τα συμπτώματα στην ηλικία εμφάνισης της διαταραχής.

Το πρόγραμμα Διαγνωστικής Παρατήρησης Αυτισμού (ADOS-G). Αυτό είναι ένα μέτρο παρατήρησης που χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση των κοινωνικο-επικοινωνιακών συμπεριφορών που συχνά καθυστερούν ή απουσιάζουν σε παιδιά με Αυτισμό.

Την κλίμακα κατάταξης Αυτισμού σε Παιδιά (CARS). Αυτή χρησιμοποιείται σε παιδιά μεγαλύτερα των 2 ετών για να εκτιμηθούν οι κινήσεις του σώματος του παιδιού, η προσαρμογή στην αλλαγή, η αντίδραση στην ακοή, τη λεκτική επικοινωνία, τις σχέσεις με άλλους. Η κλίμακα χρησιμοποιείται για να συγκρίνει τη συμπεριφορά του παιδιού με αυτή των φυσιολογικών παιδιών.

Την Ωτολογική εκτίμηση της ακουστικής ικανότητας. Αν και μερικά παιδιά με Αυτισμό μπορεί να υφίστανται και μερική απώλεια ακοής, σε ορισμένα παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος μπορεί να γίνει εσφαλμένη διάγνωση απώλειας ακοής. Η απώλεια ακοής μπορεί επίσης να είναι το αποτέλεσμα μιας μόλυνσης στο αυτί, οπότε και τείνει να εξαφανίζεται μετά από λίγο καιρό. (Κυπριωτάκης 1995).

Μια εξέταση αίματος για τον έλεγχο του μολύβδου είναι ουσιώδης για παιδιά που παραμένουν στο στοματικό-κινητικό στάδιο, ή την περίοδο όπου βάζουν τα πάντα στο στόμα τους, για μεγάλο διάστημα. Τα παιδιά με αυτισμό τείνουν να έχουν αυξημένα επίπεδα μολύβδου στο αίμα τους.

Αν και οι αιτίες του αυτισμού παραμένουν άγνωστες, οι μελλοντικοί γονείς και εκείνοι που ήδη έχουν δικά τους νεογέννητα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους παράγοντες εκείνους, οι οποίοι επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη του παιδιού και πιθανόν συμβάλλουν στη δημιουργία του αυτισμού ή άλλης αναπτυξιακής διαταραχής. Οι έγκυες γυναίκες πρέπει να γνωρίζουν ότι την ανάπτυξη του εμβρύου, κυρίως το πρώτο τρίμηνο, επηρεάζουν αρνητικά:

Το κάπνισμα

Η χρήση οινοπνευματωδών ποτών

Η χρήση φαρμάκων

Το κακό (μη εξισορροπημένο) διαιτολόγιο

Οι ακτινοβολίες

Η κούραση, αλλά και η πλήρης αδράνεια.

Η ψυχική αναστάτωση

Τα χτυπήματα στην κοιλιακή χώρα

Οι λοιμώξεις (Σταμάτης1987, Κρουσταλάκης 1995).

Όσα πιο πάνω είναι συνήθειες ή μικροαπολαύσεις, αξίζει να αποφευχθούν προς όφελος των παιδιών που πρόκειται να έρθουν στον κόσμο. Τα φάρμακα μόνο σε απόλυτη ανάγκη πρέπει να χρησιμοποιούνται και πάντα με τη σύμφωνη γνώμη του ιατρού. Οι λοιμώξεις που προσβάλλουν τη μητέρα έχουν σοβαρές συνέπειες, αν μεταδοθούν στο έμβρυο και δυστυχώς αναπόφευκτη άμβλωση, κυρίως κατά τους πρώτους μήνες. Η έγκυος πρέπει να αποφεύγει τα άτομα και περισσότερο τα ζώα που έχουν προσβληθεί από λοιμώδες νόσημα, κυρίως αν οι ίδιες έχουν προσβληθεί στο παρελθόν από το νόσημα αυτό. Για αυτούς τους λόγους τα λοιμώδη νοσήματα καλό είναι να αντιμετωπίζονται με προληπτικούς εμβολιασμούς (Σταμάτης1987).

Ο πρώτος εθελοντικός σύλλογος που σχηματίστηκε από γονείς και επαγγελματίες, που ενδιαφέρονταν για τα δικαιώματα των παιδιών αυτών, ιδρύθηκε το 1962 στο Ηνωμένο Βασίλειο και σήμερα ονομάζεται Εθνική Αυτιστική Εταιρεία (National Autistic Society, NAS). Το 1965 στην Αμερική ιδρύθηκε η Εταιρεία Αυτισμού Αμερικής (Autism Society of America, ASA), ενώ στη συνέχεια παρόμοιες προσπάθειες παρατηρήθηκαν και σε άλλα κράτη. Το 1983 ιδρύεται η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Οργανώσεων Γονέων Αυτιστικών Ατόμων (Autism-Europe) και το 1988 η Παγκόσμια Οργάνωση για τον Αυτισμό (World Autism Organization, W.A.O.). Σήμερα, αυτές οι οργανώσεις έχουν χιλιάδες μέλη και πολυάριθμα τοπικά παραρτήματα (Ταγκούλη 2007). Στην Ελλάδα η πρώτη προσπάθεια δημιουργίας τέτοιας οργάνωσης σε πανελλαδικό επίπεδο έγινε το 1992, με την ίδρυση της Ελληνικής Εταιρείας Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων (Ε.Ε.Π.Α.Α.). Η Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων είναι πανελλήνιο αναγνωρισμένο φιλανθρωπικό σωματείο, με σκοπό να προασπίσει τα δικαιώματα των αυτιστικών ατόμων στη ζωή, δηλαδή των ατόμων που εμφανίζουν το σύνδρομο του αυτισμού ή άλλες συναφείς καταστάσεις. Οι γονείς του παιδιού είναι οι νομικοί του εκπρόσωποι και είναι τα άτομα εκείνα που αναλαμβάνουν να διεκδικήσουν τα δικαιώματα του παιδιού τους καθώς και τα δικά τους. Οι γονείς με τη συλλογική τους δράση και ασκώντας συνεχώς πιέσεις προς διάφορες κατευθύνσεις επιδιώκουν να αλλάξουν τη στάση της πολιτείας απέναντι στα δικαιώματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες, καθώς και όλων των πολιτών (Ταγκούλη 2007, Τζίμας 2008). Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία οργανώσεων γονέων με αυτισμό Autism-Europe, στο τέταρτο Συνέδριο της που έγινε στη Χάγη στις 10 Μαΐου του 1992, ψήφισε το Χάρτη των Δικαιωμάτων των ατόμων με αυτισμό. Μετά από πολλά έτη αγώνα και πιέσεων, στις 9 Μαΐου του 1996, τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ανάμεσά τους και Έλληνες ευρωβουλευτές, υιοθέτησαν και υπέγραψαν τη Διακήρυξη των δικαιωμάτων των ατόμων με αυτισμό. Η διακήρυξη αυτή τονίζει ότι τα άτομα με αυτισμό πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα που απολαμβάνουν όλοι οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα δικαιώματα αυτά, θα πρέπει να αναγνωριστούν και να επιβληθούν με κατάλληλη νομοθεσία σε κάθε κράτος μέλος και περιλαμβάνουν:

1. Το δικαίωμα των ατόμων με αυτισμό να ζουν μια ανεξάρτητη και ολοκληρωμένη ζωή αξιοποιώντας στο έπακρο τις δυνατότητές τους.

2. Το δικαίωμα αυτών των ατόμων για αντικειμενική και ακριβή κλινική διάγνωση και εκτίμηση.

3. Το δικαίωμα τους για προσιτή, εξατομικευμένη και κατάλληλη εκπαίδευση.

4. Το δικαίωμα τους να συμμετέχουν στις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον τους. Οι επιθυμίες τους πρέπει να αναγνωρίζονται και να γίνονται σεβαστές.

5. Τα αυτιστικά άτομα δικαιούνται μία προσιτή και κατάλληλη κατοικία.

6. Το δικαίωμα τους για παροχή εφοδίων, βοήθειας και κρατικών υπηρεσιών στήριξης που τους είναι απαραίτητες, ώστε να έχουν μία παραγωγική ζωή με αξιοπρέπεια και ανεξαρτησία.

7. Το δικαίωμα αυτών των ατόμων για εξασφάλιση ενός ικανοποιητικού εισοδήματος ή αμοιβή που μπορεί να καλύψει τις απαραίτητες ανάγκες τους για επιβίωση (τροφή, ένδυση, στέγη).

8. Το δικαίωμα τους για συμμετοχή και ανάπτυξη στη διοίκηση των υπηρεσιών που τους παρέχονται για την ευημερία τους.

9. Το δικαίωμα των ατόμων με αυτισμό για κατάλληλη ενημέρωση και φροντίδα της σωματικής, ψυχικής και πνευματικής τους υγείας. Σε αυτό περιλαμβάνεται και η παροχή θεραπευτικής αντιμετώπισης και φαρμακευτικής αγωγής, λαμβάνοντας πάντα τα απαραίτητα μέτρα προφύλαξης και ασφάλειας των ιδίων αλλά και του κοινωνικού συνόλου.

10. Το δικαίωμα τους για επαγγελματική εκπαίδευση και απασχόληση, χωρίς διακρίσεις και προκαταλήψεις. Στην εργασία θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι δυνατότητες και το δικαίωμα επιλογής του ατόμου.

11. Το δικαίωμα τους για προσιτά μεταφορικά μέσα και ελεύθερη μετακίνηση.

12. Το δικαίωμα των ατόμων αυτών να συμμετέχουν σε πολιτισμικές, ψυχαγωγικές εκδηλώσεις και στα αθλητικά γεγονότα και να ωφελούνται από αυτά.

13. Το δικαίωμα τους να έχουν ίση πρόσβαση και δυνατότητα χρησιμοποίησης των χώρων, των υπηρεσιών και συμμετοχή στις διάφορες δραστηριότητες της κοινότητας.

14. Το δικαίωμα τους να έχουν σεξουαλικές σχέσεις, συμπεριλαμβανόμενου και του γάμου, χωρίς εκμετάλλευση και εξαναγκασμό.

15. Το δικαίωμα των ατόμων με αυτισμό να έχουν την ίδια νομική βοήθεια και πλήρη προστασία όλων των δικαιωμάτων τους.

16. Το δικαίωμα των ατόμων με αυτισμό να απελευθερωθούν από το φόβο ή την απειλή του αυθαίρετου εγκλεισμού σε ψυχιατρικό νοσοκομείο ή άλλο ίδρυμα που τα περιορίζει.

17. Το δικαίωμα τους να απελευθερωθούν από το φόβο κακοποίησης ή εγκατάλειψης τους.

18. Το δικαίωμά τους να διαφύγουν από το φόβο της φαρμακολογικής κατάχρησης ή της κακής χρήσης των φαρμάκων.

19. Το δικαίωμα τους καθώς και των εκπροσώπων τους να έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες που εσωκλείονται στους προσωπικούς ιατρικούς, ψυχολογικούς, ψυχιατρικούς και εκπαιδευτικούς τους φακέλους (Schopler 1995, Ταγκούλη 2007).

Έγκαιρες παρεμβάσεις συμπεριφορικού ή γνωστικού τύπου, βοηθούν ουσιαστικά τα αυτιστικά παιδιά να αποκτήσουν δεξιότητες αυτο-εξυπηρέτησης, κοινωνικής αλληλεπίδρασης και επικοινωνίας. Αν και δεν υπάρχει γνωστή μέθοδος που να θεραπεύει πλήρως , έχουν αναφερθεί περιπτώσεις παιδιών που θεραπεύτηκαν. Δεν υπάρχουν πολλά παιδιά με αυτισμό που μπορούν να ζήσουν ανεξάρτητα μετά την ενηλικίωση τους, αν και μερικά το καταφέρνουν. Μια αυτιστική κουλτούρα έχει αναπτυχθεί, με κάποια άτομα να αναζητούν θεραπεία και κάποια άλλα να πιστεύουν πως ο αυτισμός πρέπει να είναι ανεκτός ως διαφορά και να μην αντιμετωπίζεται ως διαταραχή.

Ο αυτισμός εκλαμβάνεται ως ένα αινιγματικό σύνδρομο. Είναι ένα σύνθετο φαινόμενο ποικίλης αιτιολογίας, έτσι ώστε δεν υπάρχει για όλες τις περιπτώσεις μία και μόνο θεραπεία. Για αυτό είναι αναμενόμενο να ξεσπά διαμάχη ανάμεσα στους ειδικούς για τη καταλληλότητα ή απόρριψη μιας μεθόδου. Έχει αποδειχθεί ότι η χρήση μιας συγκεκριμένης μεθόδου μπορεί να οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα, ενώ η ίδια θεραπευτική μέθοδος σε άλλη περίπτωση αυτισμού αναγνωρίζεται ως ακατάλληλη και αναποτελεσματική. Η επιλογή της μεθόδου καθορίζεται με βάση την κλινική εικόνα του παιδιού. Η επιτυχία της θεραπείας εξαρτάται πολύ από τη σωστή επιλογή της μεθόδου, την ορθή εφαρμογή της, την εμπειρία του θεραπευτή και την έγκαιρη και κρίσιμη χρονική περίοδο έναρξης. Κατά τη θεραπευτική διαδικασία τη πρώτη θέση κατέχει η αντιμετώπιση των παθολογικών εκδηλώσεων. Επίσης προτεραιότητα της εκάστοτε θεραπείας είναι η αναγνώριση, η αποδοχή του προβλήματος και η εκπαίδευση των παιδιών αυτών. Το αυτιστικό παιδί πρέπει να μάθει να κατανοεί το περιβάλλον του και να αντεπεξέρχεται στη ζωή. Για τη θεραπεία αυτού του συνδρόμου έχει αναπτυχθεί ένας μεγάλος αριθμός θεραπευτικών μεθόδων, που χωρίζονται σε δύο κυρίως ομάδες. Στις μεθόδους που έχουν στόχο την αποκατάσταση των διαταραχών αντίληψης και σε εκείνες που σκοπό έχουν την ανάπτυξη γνώσεων, ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος και να προσαρμόζονται σε αυτό.

Δεν υπάρχει αποτελεσματικό φάρμακο για τη θεραπεία των κοινωνικών και επικοινωνιακών αποκλίσεων στα παιδιά με αυτισμό. Ωστόσο κάποια φάρμακα μπορεί να είναι βοηθητικά στην αντιμετώπιση συγκεκριμένων συμπτωμάτων. Η φαρμακευτική αγωγή επηρεάζει μέσω του σώματος τη λειτουργία του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος. Η χορήγηση των φαρμάκων, καθώς και ο έλεγχος της δράσης τους εμπίπτουν αποκλειστικά στην αρμοδιότητα του γιατρού. Η χορήγηση φαρμάκων δεν αποκλείει άλλες θεραπευτικές μεθόδους και ότι για κάθε άτομο εκπονείται ένα εξατομικευμένο πρόβλημα θεραπείας βιοχημεία ανοίγει νέους ορίζοντες. Ήδη υπάρχει η δυνατότητα επέμβασης στις χημικές διαδικασίες που γίνονται στον εγκέφαλο. Για τη θεραπεία του αυτισμού χορηγούνται και διάφορες βιταμίνες, τα αποτελέσματα από τη χρήση τους όμως αλληλοσυγκρούονται (Κυπριωτάκης 1995). Τα νευροληπτικά πρώτης γενιάς δεν είναι ιδιαίτερα βοηθητικά. Η χρήση τους περιορίζεται σημαντικά από τον κίνδυνο εκδήλωσης όψιμης δυσκινησίας. Το ενδιαφέρον εστιάζεται στα άτυπα νευροληπτικά, όπως η ρισπεριδόνη, που μειώνει την υπερκινητικότητα-παρορμητικότητα, τις στερεότυπες και αυτοτραυματικές συμπεριφορές και την επιθετικότητα. Η μέση δόση σε παιδιά ανέρχεται σε 2mg ημερησίως. Η πιο σημαντική παρενέργεια είναι η αύξηση βάρους. Άλλες παρενέργειες, όπως υπνηλία, κούραση, τρόμος και σιελόρροια είναι συνήθως παροδικές (Παπαγεωργίου 2005). Οι αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs) χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των επαναληπτικών, στερεότυπων συμπεριφορών και του άγχους στις αλλαγές. Μελέτες εστιασμένες στην αποτελεσματικότητας της φλουβοξαμίνης σε παιδιά έδειξαν βελτίωση της επιθετικής συμπεριφοράς. Οι παρενέργειες είναι λιγότερες με χαμηλά αρχικά δόση και σταδιακά αύξησή της (Rutter 1990, Παπαγεωργίου 2005). Τα αντικαταθλιπτικά χρησιμοποιούνται για να αντιμετωπιστεί η συναισθηματική αστάθεια, οι ακατάλληλες συναισθηματικές αντιδράσεις, το άγχος και η κατάθλιψη που παρατηρούνται συχνά στα αυτιστικά παιδιά. Η ιμιπραμίνη ήταν δημοφιλές αντικαταθλιπτικό, χρησιμοποιούνταν ευρέως στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης, της επιθετικότητας και της ευερεθιστότητας σε αυτιστικά άτομα, αλλά η χρήση της περιορίστηκε λόγω παρενεργειών από το καρδιαγγειακό σύστημα. Τη θέση της αντικατέστησε η χλωριμπραμίνη, η οποία είναι αποτελεσματικότερη στους παράνω τομείς (Παπαγεωργίου 2005). Οι σταθεροποιητές της διάθεσης έχουν περιορισμένο ρόλο στη φαρμακευτική θεραπεία του αυτισμού. Η ανταπόκριση των αυτιστικών παιδιών στη θεραπεία με λίθιο δεν είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ωστόσο, παιδιά με ιστορικό διπολικής διαταραχής στην οικογένειά τους θα ανταποκριθούν αρτιότερα (Παπαγεωργίου 2005). Είναι γνωστό ότι η συγκέντρωση νευροδιαβιβαστών (σεροτονίνης) στον εγκέφαλο επηρεάζει τις χημικές καταστάσεις, το επίπεδο εγρήγορσης και επιθετικότητας. Με τη χορήγηση φενφλουραμίνης επιτυγχάνεται η πτώση της σεροτονίνης και ακολουθεί βελτίωση της αυτιστικής συμπεριφοράς. Η χορήγηση όμως φενφλουραμίνης μπορεί να οδηγήσει και σε ανεπιθύμητες ενέργειες. Η ελάττωση ή το μπλοκάρισμα της δυνορφίνης μειώνει επίσης τα συμπτώματα του αυτισμού. Η φενφλουραμίνη προτάθηκε αρχικά ως θεραπεία, επειδή μειώνει τα επίπεδα σεροτονίνης στο αίμα. Αν και μπορεί να μειώσει την υπερκινητικότητα, δεν επηρεάζει άλλα συμπτώματα (Κυπριωτάκης 1995, Παπαγεωργίου 2005). Η ναλτροξόνη προκαλεί μετρίου επιπέδου βελτίωση στη συμπεριφορά, στην ανησυχία και στην υπερκινητικότητα, αλλά γεν είναι αποτελεσματική στον έλεγχο των αυτοτραυματισμών και δε βελτιώνει την ικανότητα μάθησης του παιδιού (Παπαγεωργίου 2005).

Για την αντιμετώπιση αυτού του συνδρόμου χρησιμοποιούνται και άλλες μέθοδοι θεραπείας, είτε μεμονωμένες, ή σε διάφορους θεραπευτικούς συνδυασμούς. Μερικές από αυτές είναι: η θεραπεία με σφιχταγκάλιασμα, η μουσικοθεραπεία καθώς και η χρήση των ζώων στην ψυχοθεραπεία των παιδιών αυτών.

Η μέθοδος του σφιχταγκαλιάσματος, γνωστή και ως μέθοδος ελάττωσης σφυγμού, ήταν η πιο δημοφιλής θεραπεία στις αρχές τις δεκαετίας του '80. Οι μητέρες πιέζουν ενστικτωδώς στην αγκαλιά τους το φοβισμένο παιδί τους του μιλούν μέχρι να ηρεμήσει. Με τη μέθοδο του σφιχταγκαλιάσματος: Τα αυτιστικά παιδιά αντιδρούν κατά του σφιχταγκαλιάσματος. Γεγονός είναι ότι με την εφαρμογή του σφιχταγκαλιάσματος δημιουργείται κατάσταση έντασης και πανικού στο παιδί. Αυτό μπορεί να φέρει σε κίνδυνο το παιδί και να επιδεινώσει την υγεία του.

Η χρησιμοποίηση των ζώων και ιδιαιτέρως των κατοικίδιων έχει ευεργετική δράση στη ζωή των ανθρώπων. Όταν όμως, προσφέρετε ένα ζωάκι σε ένα αυτιστικό παιδί πρέπει να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί. Λόγω διαρκούς αποδιοργάνωσης, η κακοποίηση ενός ζώου δεν είναι κάτι το ασυνήθιστο. Πρώτα, δώστε στο παιδί ένα μαλακό γούνινο ζωάκι για να παίζει μαζί του. Όταν το παιδί καταλάβει πώς πρέπει να φροντίζει αυτό το παιχνίδι, τότε δώστε του ένα αληθινό ζωάκι. Κατά το 17 αιώνα η θεραπευτική ιππασία αναφέρεται ως θεραπευτικό μέσο για ασθένειες όπως οι αρθρίτιδες και διάφορα νευρολογικά περιστατικά. Το 1952 όμως όταν η Liz Hartel κέρδισε το ασημένιο μετάλλιο στους αγώνες του Ελσίνκι, δημιουργήθηκε ενδιαφέρον για την ιππασία σαν άθλημα. Η Hartel έπασχε από πολιομυελίτιδα, με τα δυο άκρα της παράλυτα. Μπορούσε να περπατήσει ελάχιστα με βοήθεια. Κέρδισε όμως τους αρτιμελείς συναγωνιστές της. Με το γεγονός αυτό ιδρύθηκε η οργάνωση "Riding for the disabled" στην Αγγλία. Μεγάλα κέντρα αναπτύχθηκαν στη Γερμανία και στη Σουηδία Το άλογο χρησιμοποιείται σαν θεραπευτικό μέσο των ατόμων με αυτισμό. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, απλές ασκήσεις ιππασίας μεταφέρονται και προσαρμόζονται στο παιδί σύμφωνα με τις ανάγκες του, με σκοπό να συμβάλουν στην ανάπτυξή του, στη δημιουργία και διατήρηση της ψυχικής του ευεξίας. Μελέτες έχουν αποδείξει ότι η θεραπευτική ιππασία επιδρά στην εκπλήρωση αρκετών προϋποθέσεων της μάθησης. Όπως για παράδειγμα η ύπαρξη κινήτρου (το ίδιο το άλογο γοητεύει το παιδί), η αποδοχή ή η ανοχή μιας αποτυχίας (δε καταφέρνει να ανέβει στο άλογο-ξαναπροσπαθεί), η αυξημένη συγκέντρωση και γενικά η οργάνωση και ο προγραμματισμός των ενεργειών. Όταν καταφέρει να κατακτήσει τέτοιους στόχους κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής ιππασίας, γεγονός που δεν είναι τόσο εύκολο, τότε στη συνέχεια ο νοσηλευτής-τρια και ο θεράπων ιατρός ίσως καταφέρουν να μεταφέρουν αυτές τις εμπειρίες που το παιδί αποκόμισε και σε άλλες δραστηριότητες της ζωής του (Βερνάδος & Τερεζάκη 2004). Τα κυριότερα αποτελέσματα της θεραπευτικής ιππασίας είναι:

Νορμαλοποίηση του μυϊκού τόνου

Μυϊκή ενδυνάμωση

Αύξηση του εύρους κίνησης των αρθρώσεων

Αυτοέλεγχος, υπομονή και επιμονή

Αίσθημα αυτοπεποίθησης

Αίσθημα αγάπης προς τα ζώα

Συντονισμός κινήσεων

Βελτίωση ισορροπίας (Λίγκα 2004).

Η καταπραϋντική επίδραση των ζώων, κυρίως της γάτας και του σκύλου, έχει ως άμεση συνέπεια την ελάττωση του στρες. Οι συμπεριφορές φροντίδας του ζώου (για παράδειγμα το χάιδεμα) συντελούν στην αποφυγή των στρεσογόνων παραγόντων και στην αυτόματη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Τα παραπάνω, επιτυγχάνονται όταν η σχέση με το ζώο χαρακτηρίζεται από συναισθήματα αγάπης και αφοσίωσης. Ερευνητές παρατήρησαν ότι η παρουσία και φροντίδα ενός κατοικίδιου ήταν ισχυρότερος προβλεπτικός παράγοντας επιβίωσης, ακόμη και σε σύγκριση με την ύπαρξη υποστηρικτικής σχέσης με συγγενείς. Αυτό ίσως εξηγείται από ότι στις ανθρώπινες σχέσεις συνυπάρχει το στοιχείο της κριτικής, φαινόμενο που όμως απουσιάζει κατά το συναισθηματικό δέσιμο με ένα ζώο (Μελισσά 2005). Για αυτούς λόγους, οι ψυχοθεραπευτές αναγνωρίζουν το θεραπευτικό ρόλο και την τεράστια σημασία που έχει η χρήση τους στη θεραπεία ψυχικών προβλημάτων και διαταραχών συμπεριφοράς στον άνθρωπο. Κατά την παιδική ηλικία ένα ήρεμο και "έξυπνο" ζώο δύναται να ασκήσει ευεργετικό ρόλο στη γνωστική, συναισθηματική και κοινωνική εξέλιξη του παιδιού. Γίνεται ο σύντροφος, ο συνομιλητής και ο καλός φίλος. Προς αποφυγή μετάδοσης μολυσματικών ασθενειών από το ζώο στον άνθρωπο, πρέπει τα ζώα να έχουν κατάλληλη κτηνιατρική περίθαλψη. Διαπιστώνεται ότι τα αυτιστικά παιδιά που έχουν επαφές με κάποιο ζώο μαθαίνουν πολύ πιο γρήγορα, επιτυγχάνουν την αισθητηριακή τους ολοκλήρωση και αποκτούν ποικίλες δεξιότητες διαμέσου των οποίων εκφράζουν ευκολότερα τα συναισθήματά τους (Κυπριωτάκης 1995).

Τα αυτιστικά παιδιά συχνά αντιμετωπίζουν αισθητηριακές δυσκολίες. Μπορεί να εμφανίσουν υποτονία ή υπερτονία στις αντιδράσεις τους σε ηχητικά, οπτικά ή απτικά ερεθίσματα ή να αδυνατούν να συνδυάσουν τις πέντε αισθήσεις. Η θεραπεία της αισθητηριακής ολοκλήρωσης εστιάζει στην απευαισθητοποίηση του παιδιού σε έντονα ερεθίσματα και στην αναδιοργάνωση του συστήματος πρόσληψης και επεξεργασίας αισθητηριακών πληροφοριών. Για παράδειγμα εάν ένα παιδί έχει δυσκολίες με την αίσθηση της αφής, η θεραπεία θα μπορούσε να περιλαμβάνει σταδιακή απευαισθητοποίηση με τη χρήση ποικιλίας υλικών που έχουν διαφορετική αφή (βελούδο, χρυσόχαρτο, ζελατίνα, γυαλί, πλαστικό, πλαστελίνη και άλλα) (Καδέρογλου 2003). Με τη θεραπεία προσφέρονται στο παιδί απλά δομημένα και ελεγχόμενα ερεθίσματα στα οποία μαθαίνει να αντιδρά. Ξεκινά από το επίπεδο ολοκλήρωσης που κατέχει επαρκώς το παιδί και προχωρεί στα επόμενα στάδια. Προσαρμόζεται πάντοτε στις ιδιαιτερότητες και ανεπάρκειες κάθε παιδιού. Με τη θεραπεία αυτή επιδιώκεται η ανάπτυξη των ικανοτήτων της ορθής αντίληψης της θέσης και της ισορροπίας του σώματος, των μελών με συντονισμένο οπτικό έλεγχο, η ανάπτυξη των εγκεφαλικών ημισφαιρίων, οι ικανότητες σχεδιασμού κινήσεων και η συντονισμένη εκτέλεσή τους, η ανάπτυξη της αντίληψης του χώρου και ο καλύτερος προσανατολισμός στο περιβάλλον (Κυπριωτάκης 1995). Ωστόσο, μελέτες για την αποτελεσματικότητα των επιπρόσθετων θεραπειών κατέληξαν ότι η αποτελεσματικότητα της αισθητηριακής ολοκλήρωσης είναι αμφισβητήσιμη δεδομένης της έλλειψης μελετών που να αποδεικνύουν τη βελτίωση του επικοινωνιακού λόγου, των αυτιστικών χαρακτηριστικών ή τον έλεγχο των προκλητικών συμπεριφορών. Οπτικές θεραπείες Στα παιδιά με αυτισμό έχουν εφαρμοστεί ποικίλες οπτικές θεραπείες που συμπεριλαμβάνουν κινητικές ασκήσεις του ματιού, φακούς επαφής και χρωματιστά φίλτρα, οι οποίες στοχεύουν στη βελτίωση της οπτικής επεξεργασία και της οπτικής-χωρικής αντίληψης που μπορεί να σχετίζονται με ορισμένα συμπτώματα του αυτισμού (για παράδειγμα τις ασυνήθιστες οπτικές στερεοτυπίες, τα προβλήματα συντονισμού, το στραβισμό και τα προβλήματα προσοχής). Οι θεραπείες αυτές καθώς και οι θεραπευτικοί φακοί χορηγούνται με συνταγή γιατρού. Υπάρχουν αρκετές αναφορές σχετικά με την αποτελεσματικότητα ή μη των οπτικών θεραπειών, αλλά οι επιστημονικές μελέτες που εξετάζουν την αποτελεσματικότητα τους σε παιδιά με αυτισμό είναι πολύ περιορισμένες. Υπάρχουν μόνο τρεις μελέτες που έχουν διεξαχθεί από την ίδια ομάδα επιστημόνων και εξετάζουν τους πρισματικούς φακούς, αλλά έχουν καταλήξει σε διαφορετικά αποτελέσματα εξαιτίας ίσως των διαφορών που υπήρχαν στις ηλικίες των συμμετεχόντων και στο μεθοδολογικό σχεδιασμό. Είναι αναγκαίο να γίνουν περισσότερες μακροχρόνιες σχετικές μελέτες από ανεξάρτητους ερευνητές που θα χρησιμοποιήσουν ορθά σχεδιασμένες ερευνητικές μεθόδους σε φυσικά πλαίσια. Ωστόσο δεν πιστεύεται ότι εκτός από μία σχετική βελτίωση στη λειτουργία του οπτικού νεύρου και το συγχρονισμό χεριού-ματιού μπορεί να επιτευχθεί κάποια διαφορά στην εκδήλωση των συμπτωμάτων που σχετίζονται με τον αυτισμό. Θα ήταν ιδιαιτέρως αφελές τα άτομα αυτά να προσδοκούν ότι ένας διορθωτικός φακός ή ένα χρωματικό πρίσμα θα μπορούσε να αντιμετωπίσει προβλήματα όπως η έλλειψη επικοινωνίας, φαντασίας ή κοινωνικοποίησης (Grandin & Scariano 1995, Καλύβα 2005).

Η ακουστική ολοκλήρωση θεωρείται ότι είναι μία μορφή αισθητηριακής ολοκλήρωσης που αναφέρεται συγκεκριμένα στην ευαισθησία στα ακουστικά ερεθίσματα. Έγινε δημοφιλής στις αρχές της δεκαετίας του 1990 βασιζόμενη στην υπόθεση ότι υπερευαίσθητη ακοή των παιδιών με αυτισμό συμβάλλει στην εμφάνιση προβλημάτων συμπεριφοράς και αποτρέπει την εκμάθηση. Η μέθοδος αυτή απευθύνεται σε αυτιστικά άτομα που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες σε τρεις αναπτυξιακούς τομείς: την ακουστική επεξεργασία (ζητήματα προσοχής, συγκέντρωσης και επικοινωνίας), τον κινητικό σχεδιασμό (ζητήματα συντονισμού, λεπτών κινητικών δεξιοτήτων και αδρών κινητικών δεξιοτήτων) και την αισθητηριακή ολοκλήρωση (υπερβολική ή ανεπαρκής ακουστική και οπτική ευαισθησία) (Καλύβα 2005). Είναι σαφές ότι χρειάζεται να γίνουν περισσότερες έρευνες για να εξακριβωθεί η αποτελεσματικότητα της ακουστικής αλλά και της αισθητηριακής ολοκλήρωσης. Ωστόσο οι περισσότερες έρευνες που έχουν διεξαχθεί δεν αναφέρουν ευεργετικές επιδράσεις από την παρακολούθηση της θεραπείας της ακουστικής ολοκλήρωσης. Δε βρέθηκε σχεδόν καμία ωφέλιμη επίδραση στη συμπεριφορά και δεν παρατηρήθηκε καμία αλλαγή στην ευαισθησία που επέδειξαν τα παιδιά στον ήχο (Καλύβα 2005).

Από τα πρώτα κιόλας στάδια της εξέλιξης της ανθρωπότητας ο άνθρωπος χρησιμοποίησε τη μουσική για θεραπευτικούς σκοπούς. Η μουσικοθεραπεία έγινε αποδεκτή ως χρήσιμη θεραπευτική μέθοδος για παιδιά με αυτισμό με την εισαγωγή της στο Ηνωμένο Βασίλειο μεταξύ των δεκαετιών του 1950 και του 1960. Επίσης, κατέχει μια ξεχωριστή θέση ανάμεσα στις σύγχρονες ψυχοθεραπευτικές μεθόδους. Είναι μια ολιστική προσέγγιση που αποσκοπεί στην προώθηση της ισορροπίας ανάμεσα στη συναισθηματική, σωματική, νοητική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Διαφοροποιείται από τη μουσική εκπαίδευση, τα μαθήματα μουσικής και τον καθαρά ψυχαγωγικό σκοπό της μουσικής ως προς την έμφαση, την προσέγγιση και τους στόχους της, αν και παρατηρούνται ορισμένα κοινά σημεία. Η μουσική προάγει την επικοινωνία με το αυτιστικό παιδί, καθώς οι ήχοι προκαλούν εντύπωση, έτσι ώστε να διεγείρεται το ενδιαφέρον του παιδιού. Αναμειγνύει στοιχεία της μουσικής, όπως ο ρυθμός, η μελωδία και η αρμονία με συγκεκριμένους θεραπευτικούς στόχους (Βερνάδος & Τερεζάκη 2004, Καλύβα 2005). Πέρα όμως από την ιδιότητα της μουσικής ως ακουστικού ερεθίσματος, συνδέεται στενά με την κιναισθησία (αίσθηση μυϊκών συστολών και κινήσεων) και με το σύστημα αφής, όταν μέσω ολόκληρου του σώματος γίνονται αισθητοί τόνοι σχετικού βάθους και ύψους. Σα μέσο ανάπτυξης προσωπικότητας μπορεί να προσφερθεί για την ανάπτυξη βιωμάτων και έκφρασης. Δε διδάσκει μία καθορισμένη ομάδα συμπεριφορών, αλλά συμπεριλαμβάνει πολλά βασικά στοιχεία της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Η θεραπεία διεγείρει και αναπτύσσει την επικοινωνιακή χρήση της φωνής και του προλεκτικού διαλόγου με κάποιο άλλο άτομο, ενώ εδραιώνει το νόημα της γλωσσικής ανάπτυξης. Το παιδί με αυτισμό μπορεί να ωφεληθεί από την αυξανόμενη ανοχή στον ήχο, τη δυαδική αλληλεπίδραση και την εξάσκηση στη συνδυαστική προσοχή. Με το τραγούδι αρθρώνει και εκφράζει τη διάθεσή του, μαθαίνοντας συγχρόνως να χρησιμοποιεί τη μουσική ως μια μορφή επαφής και επικοινωνίας με τους συνανθρώπους του (Σταμάτης1987). Όταν τα παιδιά παραπέμπονται σε αυτό το θεραπευτικό σχήμα αξιολογούνται για μία περίοδο που καθορίζεται από το θεραπευτή σε ένα χώρο που είναι ειδικά σχεδιασμένος, ώστε να μην υπάρχουν περισπασμοί. Εάν αποδειχθεί ότι η θεραπεία αυτή αποτελεί κατάλληλη παρέμβαση για το παιδί, τότε καθορίζεται και το εκπαιδευτικό πλαίσιο. Προγραμματίζεται ο χρόνος και η διάρκεια των συνεδριών, η ατομική ή ομαδική βάση τους και οι στόχοι της θεραπείας. Οι συνεδρίες μπορεί να βιντεοσκοπούνται ή να μαγνητοσκοπούνται για να δώσουν στο θεραπευτή τη δυνατότητα να αναπτύξει μουσικά στοιχεία που είναι σημαντικά για την εξέλιξη του ατόμου από βδομάδα σε βδομάδα. Το υλικό αυτό είναι συνήθως απόρρητο αλλά κοινοποιείται σε γονείς ή άλλους επαγγελματίες για θεραπευτικούς σκοπούς. Η δημιουργία υποστηρικτικής, έμπιστης και δημιουργικής σχέσης ανάμεσα στο θεραπευτή και το παιδί αποτελεί κεντρικό χαρακτηριστικό της θεραπείας. Ο μουσικοθεραπευτής μπορεί να έχει θεραπευτικό ή συμβουλευτικό ρόλο. Δουλεύει ατομικά είτε σε μικρές ομάδες χρησιμοποιώντας τεχνικές προκειμένου τα παιδιά με αυτισμό να εμπλακούν στα δρώμενα. Παρακινούν τα παιδιά να τραγουδήσουν, να ακούσουν μουσική, να χορέψουν, να παίξουν κάποιο όργανο και να συμμετέχουν σε δημιουργικές δραστηριότητες με συστηματικό τρόπο για να πετύχουν ορισμένους προκαθορισμένους εκπαιδευτικούς στόχους. Δημιουργούν ένα οικείο μουσικό περιβάλλον που ενισχύει τη θετική διαπροσωπική αλληλεπίδραση και δίνει στα παιδιά την ελευθερία που χρειάζονται για να ανακαλύψουν και να εκφράσουν τον εαυτό τους (Καλύβα 2005). Η μουσικοθεραπεία λοιπόν, συνθέτει ένα μέσο αντιμετώπισης των διαταραχών αντίληψης και επεξεργασίας των πληροφοριών, για την έξοδο από τη μοναχικότητα και το "κλείσιμο" στον εαυτό, για την ανάπτυξη σχέσεων επικοινωνίας και για την κοινωνική ένταξη και ενσωμάτωση (Βερνάδος & Τερεζάκη 2004).

Σε ποιους τομείς είναι ευεργετική η μουσικοθεραπεία στα παιδιά με αυτισμό;

Ενθαρρύνει την ανάπτυξη της επίγνωσης και της επαφής με τον εαυτό, οδηγώντας σε μια πιο 'εξωστρεφή' κοινωνική συμπεριφορά.

Διεγείρει και αναπτύσσει την επικοινωνιακή χρήση της φωνής και των προ-λεκτικών διαλόγων με ένα άλλο άτομο, εδραιώνοντας το νόημα και τη σχέση τα οποία συνοδεύουν την ανάπτυξη του λόγου.

Αυξάνει την ανεκτικότητα του παιδιού στον ήχο.

Σύμφωνα με όσα έχουν αναφερθεί, οι διαταραχές στην επεξεργασία των πληροφοριών που παρατηρούνται στα αυτιστικά παιδιά οφείλονται σε ανεπαρκείς λειτουργίες του εγκεφάλου ή των συνάψεων. Ο εγκέφαλος, ιδιαίτερα των μικρών παιδιών, χαρακτηρίζεται από τη μεγάλη του πλαστικότητά του, έτσι ώστε άλλοι δίαυλοι μετάβασης μηνυμάτων ή άλλα κέντρα του εγκεφάλου αναλαμβάνουν να εκτελέσουν (αναπληρωματικά) ανεπαρκείς λειτουργίες άλλων μερών του εγκεφάλου, με αισιόδοξα αποτελέσματα, αν μάλιστα υπάρξει έγκαιρη υποστηρικτική παρέμβαση. Τα αυτιστικά παιδιά είναι αναγκαίο να αποκτήσουν καθημερινής φύσεως πρακτικές ικανότητες. Καθώς αποδεικνύονται μεγάλης πρακτικής σημασίας για τα ίδια αλλά και τους γονείς τους. Στην πρώτη θέση ανήκουν οι ικανότητες που τους επιτρέπουν από πρακτική άποψη κάποια ανεξαρτησία. Τέτοιες είναι το ντύσιμο, το πλύσιμο, η λήψη τροφής, η χρήση τουαλέτας και άλλες. Εκτός από αυτές τις πρακτικές ικανότητες τα αυτιστικά παιδιά πρέπει να μάθουν νέους τρόπους συμπεριφοράς που θα μπορούν να τους άγουν σε άλλες καταστάσεις ή γεγονότα. Αποδομούνται δηλαδή ανεπιθύμητες και δομούνται επιθυμητές συμπεριφορές. Η μάθηση με τη μίμηση προτύπων μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο στη δημιουργία όσο και στην απάλειψη τρόπων συμπεριφοράς. Ένα τέτοιο πρότυπο μπορεί να είναι ο ίδιος ο νοσηλευτής-τρια ή κάποιο άλλο πρόσωπο από την ομάδα θεραπείας. Για παράδειγμα, το αυτιστικό παιδί "βλέπει" πώς αντιδρά ο νοσηλευτής-θεραπευτής, όταν ένα άλλο παιδί δε συμπεριφέρεται ορθά ή πως αντίστοιχα κάποιο άλλο συμμορφώνεται. Αν κάθε σωστή ενέργεια ή σωστό επιμέρους βήμα ενισχύεται άμεσα ή έμμεσα, επέρχεται σταδιακά τροποποίηση της συμπεριφοράς εξαιτίας της μάθησης. Για παράδειγμα, το παιδί διδάσκεται να χρησιμοποιεί τη λέξη "ευχαριστώ", όταν του προσφέρουν κάτι. Με τη χρήση της λέξης μπορεί να επιτευχθεί αλλαγή στο περιβάλλον και στη συμπεριφορά των άλλων απέναντί του, άλλοτε ευκολότερα και άλλοτε δυσκολότερα, ώστε να του προσφέρουν και άλλα πράγματα (υλικά και άυλα). Αν το ερέθισμα που ακολουθεί την αντίδραση "ευχαριστώ" είναι ενισχυτικό, τότε η τάση για επανάληψη της ίδιας αντίδρασης ισχυροποιείται, φαινόμενο που συνεισφέρει στην εμπέδωση της ενεργούς μάθησης. Επίσης, διδάσκονται να απελευθερώνουν τις γνώσεις από τις συγκεκριμένες καταστάσεις ή γεγονότα και να τις μεταφέρουν σε άλλες (μεταφορά μαθήσεων-γενίκευση). Οι γνώσεις γίνονται κτήμα από τότε που υπάρχει η δυνατότητα μεταφοράς τους. Το αποτέλεσμα της μάθησής τους εξαρτάται αποκλειστικά από τη χρησιμοποίηση, αν είναι δυνατόν, όλων των αισθητηριακών οδών (όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση, αφή και μυοκινητικό σύστημα), το συντονισμό λειτουργίας και συνεργασίας μεταξύ τους κατά τις διαδικασίες της μάθησης (Κυπριωτάκης 1995, Βερνάδος & Τερεζάκη 2004, Σύλλογος Γονέων Κηδεμόνων & Φίλων Αυτιστικών Ατόμων Νομού Λάρισας 2008).

Πριν από την έναρξη της θεραπείας δημιουργείται το θεραπευτικό πρόγραμμα, που έρχεται να δώσει απάντηση στο ποιο θα είναι το περιεχόμενο του προγράμματος (ύλη) και ποια μέθοδος θεραπείας θα χρησιμοποιηθεί, ώστε το περιεχόμενο του προγράμματος να αφομοιωθεί πλήρως από το παιδί. Για τον προσδιορισμό του περιεχομένου και των τεχνικών θεραπείας λαμβάνεται σοβαρά υπόψη το επίπεδο εξέλιξης και οι συγκεκριμένες ιδιαιτερότητες του παιδιού. Αν κατά τις διαδικασίες μάθησης οι απαιτήσεις που προβάλλονται (βαθμός δυσκολίας της ύλης) αντιστοιχούν στις γνωστικές και αντιληπτικές ικανότητες, τότε τα αυτιστικά παιδιά, εκφράζουν χαρά και εκδηλώνουν ενδιαφέρον για ενεργό συμμετοχή στις διαδικασίες μάθησης. Δεν υπάρχει αρτιότερο μέσον για την απόκτηση νέων τρόπων συμπεριφοράς ή τροποποίησης των ήδη υπαρχόντων από την ενεργό συμμετοχή του εκάστοτε παιδιού σε όλες τις επιμέρους διαδικασίες μάθησης. Κοινό σημείο των θεραπευτικών προγραμμάτων είναι ότι η μάθηση είναι διαμερισματοποιημένη σε δομές επιπέδων και πραγματοποιείται σε μικρά βήματα. Τέλος, για τον αρτιότερο έλεγχο των προόδων καταγράφονται αναλυτικά τα στάδια μάθησης με τις επιμέρους επιτυχίες ή αποτυχίες τους, έτσι ώστε νοσηλευτές, θεραπευτές και γονείς να προσαρμόζουν με ανάλογο τρόπο το πρόγραμμά τους. Το πρόγραμμα προχωρεί πιο πέρα μόνο όταν ο στόχος ή μέρος του στόχου έχει ήδη επιτευχθεί και εδραιωθεί στη συμπεριφορά του παιδιού (Κυπριωτάκης 1995).

Επί 60 συνεχή έτη ο αυτισμός και οι συναφείς αναπτυξιακές διαταραχές εγείρουν το ενδιαφέρον τόσο των γονέων όσο και των επαγγελματιών υγείας και εκπαίδευσης. Η αιτιολογία των διαταραχών, η ιδιαίτερη ποιότητα των γνωστικών ελλειμμάτων, η αντιμετώπιση των βασικών δυσκολιών, όπως εκδηλώνονται στο συγκεκριμένο άτομο, η αποτελεσματικότητα της πρώιμης θεραπευτικής παρέμβασης και της εκπαίδευσης των γονέων, αποτελούν τομείς μεγάλου ερευνητικού, κλινικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος. Ο Kanner (1943), κατανόησε τον αυτισμό ως διαταραχή του νευρικού συστήματος, ενώ αργότερα αντιλήφθηκε ότι η προσωπικότητα των γονέων, καθώς και η ακατάλληλη φροντίδα είναι αιτίες της εκδήλωσης του. Τελικά όμως αναθεώρησε την τελευταία του άποψη και επέστρεψε στην αρχική. Σήμερα είναι ευρέως αποδεκτό ότι ο αυτισμός δεν οφείλεται στην ελλιπή σχέση γονέων και παιδιού (Schopler1995, Collia-Faherty 1999, Ξυπολητά-Ζαχαριάδη και συν. 2006). Οι γονείς αποτελούν βασική πηγή άντλησης αξιόπιστων πληροφοριών και δεδομένων για το παιδί προκειμένου να συνταχθεί η αρχική έκθεση των αναγκών του. Με το προνόμιο της εκτεταμένης παραμονής με το παιδί σε συνθήκες που επιτρέπουν την αυθόρμητη και φυσική συμπεριφορά του είναι σε θέση να προσφέρουν πληροφορίες και δεδομένα που στηρίζονται σε μακροχρόνια και λεπτομερή παρατήρηση και σε ενδοσκοπήσεις που μόνο εκείνοι είναι δυνατό να πραγματοποιούν. Αναφορές σε παρελθόντα έτη της ζωής του παιδιού, ενδεικτικά περιστατικά που οδηγούν σε συμπεράσματα για αφανείς πλευρές της προσωπικότητάς του, δείγματα από παλαιότερες εργασίες ή άλλες δραστηριότητες της καθημερινής τους ζωής, ερασιτεχνικές βιντεοσκοπήσεις της οικογενειακής ζωής και των δραστηριοτήτων του ελεύθερου χρόνου, άλλες πληροφορίες που συγκρατούν ή καταγράφουν με δικά τους αυτοσχέδια μέσα μπορεί να αποδειχθούν πολύτιμα για την αξιολογητική διάγνωση του παιδιού. Με τη βοήθειά τους οι νοσηλευτές-τριες και τα άλλα μέλη της θεραπευτικής ομάδας κατορθώνουν να συγκεντρώσουν πληροφορίες και δεδομένα για σημαντικά θέματα όπως (Jordan 2000, Schall 2000, Βερνάδος & Τερεζάκη, 2004):

Ζητήματα που τους απασχολούν για τη βελτίωση της υποστήριξής τους στο σπίτι, το σχολείο και την κοινότητα

Προσδοκίες και στόχους που οι γονείς θέτουν για τα παιδιά τους

Αυτοσχέδιες διδακτικές στρατηγικές που διαπιστώνεται ότι λειτουργούν αποτελεσματικά

Δυνατότητες και περιοχές που θα μπορούσε το παιδί να αποδώσει

Το ιατρικό ιστορικό και θέματα υγείας του προσώπου.

Αν διαπιστωθεί ότι η προσωπική συνάντηση με τους γονείς είναι δύσκολη ή θα χρειαστεί χρόνος για να πραγματοποιηθεί, οι πληροφορίες θα πρέπει να συλλέγονται με τηλεφωνική ή άλλου τύπου επικοινωνία (ηλεκτρονική αλληλογραφία ή εναλλακτικές λύσεις που προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία). Σημαντική θεωρείται η καταγραφή της γνώμης και της συμμετοχής στη διαδικασία και των δυο γονέων. Οι νοσηλευτές και τα μέλη της θεραπευτικής ομάδας αξιολόγησης και υποστήριξης του παιδιού πρέπει να συναντώνται απαραιτήτως με τους γονείς και να τους ανακοινώνουν τα αποτελέσματα της αρχικής ψυχοεκπαιδευτικής αξιολόγησης. Οι γονείς έχουν ανάγκη από σαφή και σφαιρική ενημέρωση, η οποία θα γίνεται σε μια γλώσσα απαλλαγμένη από ακατανόητους ιατρικούς και ψυχολογικούς όρους ή εξειδικευμένες επιστημονικές ορολογίες. Έχουν δικαίωμα να πληροφορούνται για την παρούσα κατάσταση και για την πιθανή πρόγνωση της εξέλιξης του παιδιού τους. Σε περίπτωση που τα ερωτήματα που θέτουν δεν είναι δυνατό να απαντηθούν άμεσα, ορίζεται νέα συνάντηση σε εύλογο χρονικό διάστημα και προσκομίζονται οι πρόσθετες πληροφορίες ή καθορίζονται εναλλακτικοί τρόποι επικοινωνίας. Η έρευνα σχετικά με τους γονείς και την οικογένεια στον τομέα του αυτισμού επικεντρώνεται σε τέσσερις διαφορετικούς τομείς: στις επιδράσεις της οικογένειας ως περιβάλλον στο οποίο το παιδί μεγαλώνει, στο γενετικό χαρακτήρα της διαταραχής, στις επιπτώσεις της κατάστασης του παιδιού στα μέλη της οικογένειας και στο ρόλο των γονέων στην αντιμετώπιση της διαταραχής (Καδέρογλου 2003, Πατιστέα & Πατιστέα-Ταβουλαρέα 2009). Είναι γενικά αποδεκτό ότι η εξέλιξη του κάθε παιδιού, σωματική και ψυχική, δεν μπορεί να γίνει κατανοητή παρά μόνο σε σχέση με τους γονείς και την οικογένεια. Η σχέση μεταξύ παιδιού και οικογένειας είναι αμφίδρομη και κυκλική: οι γονείς επηρεάζουν το παιδί, το οποίο με τη σειρά του επηρεάζει τους γονείς. Εξαιτίας της ιδιαίτερης θέσης τους, οι γονείς είναι "ειδικοί" στο παιδί τους, το γνωρίζουν καλύτερα από τον καθένα. Είναι υπεύθυνοι, νομικά και ηθικά για τη φροντίδα και την προστασία του, είναι οι νομικοί εκπρόσωποι, που δικαιούνται και υποχρεούνται να υποστηρίξουν και να διεκδικήσουν τα δικαιώματά του για να διασφαλιστεί η εξέλιξη και η ποιότητα της ζωής του. Οι γονείς είναι οι μόνοι που αντιμετωπίζουν την καθημερινότητα του παιδιού, την πορεία του, συμμετέχουν στην αντιμετώπιση και συμβάλλουν στη θεραπευτική-εκπαιδευτική διαδικασία. Ανάμεσα στους παράγοντες που μπορεί να έχουν θετική επιρροή στο ρόλο των γονέων είναι η ποιοτική συνεργασία με τους επαγγελματίες υγείας και εκπαίδευσης, οι οποίοι είναι εξειδικευμένοι στον τομέα τους. Σύμφωνα με τη δήλωση του Department of Education and Science στη Μεγάλη Βρετανία (1978), "... η αποτελεσματική αντιμετώπιση των αναγκών των ατόμων με αναπτυξιακές διαταραχές, εξαρτάται από την πλήρη συμμετοχή των γονέων... η σχέση μεταξύ αυτών και των επαγγελματιών υγείας και εκπαίδευσης είναι καθοριστική στην εξέλιξη του παιδιού. Οι γονείς, προκειμένου να υποστηρίξουν τις προσπάθειες των επαγγελματιών έχουν ανάγκη από πληροφορίες και σαφή καθοδήγηση..." (Σταμάτης1987, Καραβία 2008).

Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία θεωρήθηκε στο παρελθόν ως θεραπεία εκλογής στον αυτισμό. Σήμερα είναι αποδεκτό ότι τα κύρια σημεία του αυτισμού δεν ανταποκρίνονται στη μέθοδο αυτή. Ωστόσο, τα παιδιά με αυτισμό υψηλής λειτουργικότητας μπορεί να ωφεληθούν από ατομική, ομαδική ή οικογενειακή ψυχοθεραπεία, όταν συνυπάρχουν άλλες ψυχιατρικές καταστάσεις ή συμπτώματα όπως άγχος, κατάθλιψη ή έντονη ψυχαναγκαστική-καταναγκαστική συμπεριφορά. Τα παιδιά αυτά είναι πιθανό να παρουσιάσουν έντονη δυσανεξία όταν αντιληφθούν ότι διαφέρουν από τους υπόλοιπους. Η μη δομημένη ψυχοθεραπεία δε βοηθά όπως θα προσδοκούσαν πολλοί, αλλά μερικά παιδιά με ικανοποιητικό επίπεδο λόγου, μπορεί να ωφεληθούν με τη χρήση συγκεκριμένων οδηγιών. Η εφαρμογή υποστηρικτικών και δομημένων θεραπευτικών διαδικασιών, όπως η γνωστική-συμπεριφορά ψυχοθεραπεία, είναι αποτελεσματική σε περιπτώσεις κατάθλιψης. Αυστηρά δομημένη κατευθυντήρα ψυχοθεραπεία, που εστιάζεται στην κατανόηση των βασικών δυσκολιών και τεχνικές εκπαίδευσης στην επίλυση κοινωνικών προβλημάτων. Η ψυχοθεραπεία των γονέων αποβλέπει στο να λύσουν, κατά αρχήν, τα προσωπικά τους προβλήματα (ενοχές, απόρριψη, μίσος, τάσεις διάλυσης οικογένειας και άλλα), για να μπορέσουν στη συνέχεια να βοηθήσουν το παιδί τους. Σκοπός του θεραπευτή, σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι να τους βοηθήσει να αποδεχτούν τον εαυτό τους, τονίζοντας τις ικανότητες τους και τη προσφορά τους. Τα τελευταία χρόνια η εκπαίδευση στην αυτογνωσία είναι σημαντική στη θεραπευτική προσέγγιση των παιδιών με αυτισμό. Σε κάθε περίπτωση, η εφαρμογή ψυχοθεραπείας προϋποθέτει προσεκτική αξιολόγηση των δυνατοτήτων και δυσκολιών και συγκεκριμένες ενδείξεις ότι το παιδί θα ωφεληθεί (Σταμάτης1987, Schopler 1995, Μπεζεβέγκης 1997, Παπαγεωργίου 2005)

Οι νέες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών προσφέρουν εναλλακτικούς τρόπους προσέγγισης της επικοινωνίας των γονέων από τη θεραπευτική ομάδα. Οι διαφορές στην οπτική θέασης των δυνατών αδύνατων σημείων του παιδιού από τους γονείς θα πρέπει να θεωρούνται ως σημεία μελέτης και συζήτησης και όχι ως περιοχές μελέτης που θα πρέπει να εγκαταλειφθούν για να αποφευχθούν συγκρούσεις ή θέματα τριβής, τα οποία θα πρέπει να ειδωθούν σε μελλοντικό χρόνο. Οι νοσηλευτές θα ήταν χρήσιμο να βρουν "κανάλια" επικοινωνίας με τους γονείς, τα οποία να στηρίζονται στην ειλικρίνεια, το σεβασμό της προσωπικότητας του άλλου και να προάγουν τον κοινό σκοπό που είναι η προαγωγή της ευημερίας του παιδιού.

Σύμφωνα με τους Cunningham & Davis (1985), διακρίνονται τρία πρότυπα συνεργασίας:

Το Πρότυπο του Ειδικού (The Expert Model): Σε αυτή τη μορφή συνεργασίας ο επαγγελματίας πιστεύει ότι έχει πλήρη εξειδίκευση σε σχέση με τους γονείς. Έχει απόλυτη πρωτοβουλία και έλεγχο της κατάστασης. Τα συναισθήματα και οι ανάγκες είναι δευτερεύουσας σημασίας. Συνήθως οι γονείς περιμένουν έξω από το χώρο θεραπείας και επομένως η δυνατότητα τους να βοηθήσουν μειώνεται.

Το Πρότυπο Της Μεταμόσχευσης (The Transplant Model): Εδώ δεσπόζει η εξειδίκευση του επαγγελματία, αλλά αναγνωρίζεται η ικανότητα των γονέων να συνδράμουν, με κατάλληλη καθοδήγηση. Ο επαγγελματίας μεταφέρει γνώσεις και συνεργάζεται με τους γονείς, αλλά παραμένει υπεύθυνος για τη λήψη των αποφάσεων και για τον τρόπο θεραπείας. Αυτός ο τρόπος συνεργασίας απαιτεί από τον επαγγελματία δεξιότητες επικοινωνίας και καθοδήγησης.

Το Πρότυπο Του Καταναλωτή (The Consumer Model): Σε αυτή τη περίπτωση ο επαγγελματίας έχει την πεποίθηση ότι οι γονείς έχουν το δικαίωμα να αποφασίσουν και να επιλέξουν ότι θεωρούν καλύτερο για την οικογένεια και το παιδί τους. Αναγνωρίζει ότι οι γονείς γνωρίζουν το παιδί και τις προσωπικές του ανάγκες καλύτερα απ' τον καθένα και ότι είναι ικανοί να αποφασίσουν για το καλύτερο. Ο επαγγελματίας διαπραγματεύεται στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Ακούει και κατανοεί τις απόψεις, τις προσδοκίες, την παρούσα κατάσταση και παρέχει εναλλακτικές λύσεις. Ωστόσο η τελική απόφαση επαφίεται στους γονείς. Οι διαφωνίες προωθούν τη συνεργασία. Οι διαφορετικές απόψεις δεν καταστρέφουν αναγκαστικά τη σχέση αλλά οδηγούν σε αλληλοκατανόηση.

Οι ανάγκες, οι απόψεις και η κριτική των γονέων για την ποιότητα της συνεργασίας με τους επαγγελματίες και τις υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τη βελτίωση των παρεχόμενων θεραπευτικών και εκπαιδευτικών παρεμβάσεων. Σύμφωνα με τους Cunningham & Davis (1985), τα κύρια σημεία αυτής της κριτικής είναι τα ακόλουθα:

Επικοινωνία: Οι γονείς δυσκολεύονται να κατανοήσουν τις πληροφορίες που τους παρέχονται, εξ' αιτίας της εξειδικευμένης ορολογίας που χρησιμοποιούν οι επαγγελματίες υγείας.

Κατανόηση συναισθημάτων: Συχνά οι γονείς εκφράζουν παράπονα λόγω της έλλειψης ενδιαφέροντος και σεβασμού από την πλευρά των επαγγελματιών, εξαιτίας του τρόπου ανακοίνωσης της διάγνωσης, του περιορισμένου χρόνου ή της ηγεμονικής στάσης του επαγγελματία.

Επάρκεια: Η ικανότητα αλληλεπίδρασης των επαγγελματιών δεν επαρκεί αν δεν διαθέτουν την ικανότητα να αποδείξουν την επιστημονική τους επάρκεια. Αν και οι γονείς δεν είναι οι πλέον κατάλληλοι για να κρίνουν την επιστημονική τους επάρκεια, η εμπιστοσύνη στις ικανότητες του ειδικού είναι καθοριστική.

Κατάλληλες υπηρεσίες: Οι υπηρεσίες που παρέχονται στους γονείς δεν καλύπτουν επαρκώς τις ανάγκες τους.

Πρόσβαση: Οι γονείς που ζούνε στην επικράτεια είναι αναγκασμένοι να ταξιδεύουν σε μεγάλες πόλεις, διότι εκεί βρίσκονται οι παροχές υπηρεσιών.

Οργάνωση: Υπάρχουν προβλήματα σε διάφορους τομείς των υπηρεσιών, όπως το προσωπικό ή ο εξοπλισμός.

Συνεργασία μεταξύ επαγγελματιών και υπηρεσιών: Σε πολλές περιπτώσεις οι γονείς αντιμετωπίζουν προβλήματα κατανόησης, διότι δέχονται πολλές διαφορετικές πληροφορίες.

Συνέχεια: Παρόλο που κρίνεται απαραίτητο να αντιμετωπίζονται οι γονείς από τους ίδιους επαγγελματίες, λόγω της χρονιότητας της κατάστασης, κάτι τέτοιο είναι πρακτικά αδύνατον.

Αποτελεσματικότητα: Κάποιες φορές οι επαγγελματίες δεν δίνουν τη δέουσα προσοχή στις ανάγκες των γονέων, με αποτέλεσμα τη μείωση της αποτελεσματικότητας.

Η διάγνωση οποιασδήποτε διαταραχής αποτελεί την πιο τραυματική στιγμή για τους γονείς, αλλά και για τους επαγγελματίες υγείας. Η κατανόηση των αντιδράσεων των γονέων, η υποστήριξη και αναγνώριση των πεποιθήσεων και των προσδοκιών τους αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για τη δημιουργία λειτουργικής σχέσης με τους επαγγελματίες, άτομα από τα οποία εξαρτώνται, τη βοήθεια των οποίων έχουν ανάγκη. Με την πάροδο του χρόνου, οι περισσότεροι γονείς αναγνωρίζουν την κατάσταση του παιδιού, αν και είναι δύσκολο να αποδεχτούν ότι δεν υπάρχει γνωστή θεραπεία. Εμφανίζονται δύο διαφορετικοί τρόποι αντιμετώπισης της δυσμενούς αυτής κατάστασης. Κάποιοι αναζητούν μια θεραπεία "θαύμα" για να αντεπεξέλθουν στο πρόβλημα, δημιουργώντας υπερβολική πίεση στους επαγγελματίες υγείας. Στο αντίθετο άκρο βρίσκονται οι γονείς με χαμηλά επίπεδα προσδοκιών, οι οποίοι θεωρούν ότι οι επαγγελματίες "γνωρίζουν καλύτερα".Ανεξάρτητα από τη σοβαρότητα της κατάστασης, όλοι οι γονείς αναζητούν την κάλυψη των αναγκών του παιδιού, ασφάλεια και αξιοπρέπεια. Έχουν ανάγκη από την κατανόηση των συναισθημάτων τους, από υποστήριξη, εκπαίδευση και συμβουλευτική έτσι ώστε να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες και στις περιόδους κρίσης, γνωρίζοντας ότι δε βαδίζουν μόνοι (Schopler1995, Jordan 2000, Ξυπολητά-Ζαχαριάδη και συν. 2006).

1. "Analysis of linkage disequilibrium in gamma-aminobutyric acid receptor subunit genes in autistic disorder." 1 Φεβρουαρίου 2000. 10686550. σελ. 43-48.

2. . Amaral DG, Schumann CM, Nordahl CW (2008). "Neuroanatomy of autism". Trends Neurosci 31 (3): 137-45. doi:10.1016/j.tins.2007.12.005. PMID 18258309 https://archive.org/details/sim_trends-in-neurosciences_2008-03_31_3/page/137.

3. Johnson CP, Myers SM, Council on Children with Disabilities (2007). . "Identification and evaluation of children with autism spectrum disorders". Pediatrics 120 (5): 1183-215. doi:10.1542/peds.2007-2361. PMID 17967920. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2009-02-08https://web.archive.org/web/20090208013449/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/120/5/1183. Lay summary - AAP (2007-10-29).

4. Abrahams BS, Geschwind DH (2008). "Advances in autism genetics: on the threshold of a new neurobiology". Nat Rev Genet 9 (5): 341-55. doi:10.1038/nrg2346. PMID 18414403.

5. Arndt TL, Stodgell CJ, Rodier PM (2005). "The teratology of autism". Int J Dev Neurosci 23 (2-3): 189-99. doi:10.1016/j.ijdevneu.2004.11.001. PMID 15749245.

6. Rutter M (2005). "Incidence of autism spectrum disorders: changes over time and their meaning". Acta Paediatr 94 (1): 2-15. doi:10.1080/08035250410023124. PMID 15858952.

7. Myers SM, Johnson CP, Council on Children with Disabilities (2007). . "Management of children with autism spectrum disorders". Pediatrics 120 (5): 1162-82. doi:10.1542/peds.2007-2362. PMID 17967921. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2009-06-12https://web.archive.org/web/20090612191201/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/120/5/1162. Lay summary - AAP (2007-10-29).

8. Stefanatos GA (2008). . "Regression in autistic spectrum disorders". Neuropsychol Rev 18 (4): 305-19. doi:10.1007/s11065-008-9073-y. PMID 18956241 https://archive.org/details/sim_neuropsychology-review_2008-12_18_4/page/305.

9. Newschaffer CJ, Croen LA, Daniels J . et al. (2007). "The epidemiology of autism spectrum disorders" (PDF). Annu Rev Public Health 28: 235-58. doi:10.1146/annurev.publhealth.28.021406.144007. PMID 17367287. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2013-09-03https://web.archive.org/web/20130903024137/http://idea.library.drexel.edu/bitstream/1860/2632/1/2006175339.pdf.

10. Helt M, Kelley E, Kinsbourne M . et al. (2008). "Can children with autism recover? if so, how?". Neuropsychol Rev 18 (4): 339-66. doi:10.1007/s11065-008-9075-9. PMID 19009353 https://archive.org/details/sim_neuropsychology-review_2008-12_18_4/page/339.

11. Howlin P, Goode S, Hutton J, Rutter M (2004). "Adult outcome for children with autism". J Child Psychol Psychiatry 45 (2): 212-29. doi:10.1111/j.1469-7610.2004.00215.x. PMID 14982237.

12. Silverman C (2008). "Fieldwork on another planet: social science perspectives on the autism spectrum". Biosciences 3 (3): 325-41. doi:10.1017/S1745855208006236.

13. "Ιστοσελίδα για μουσικοθεραπεία". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Νοεμβρίου 2020.

Collia-Faherty, C. (μετάφρ. Χατζηδημητρίου Χ.) (1999), Αυτισμός ένας Ύμνος στην Επικοινωνία - Κατανόηση του αυτισμού και των εκπαιδευτικών στρατηγικών. Ελληνική Εταιρία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων.

Frith, U. (1999), Κατανόηση του αυτισμού. Πρακτικά ημερίδας Αυτισμός: Ένας Ύμνος Για Την Επικοινωνία. Κατανόηση του αυτισμού και των εκπαιδευτικών στρατηγικών που διεξήχθη στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη, Φορέας διεξαγωγής Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων.

Frith, U. (1999), Εξηγώντας το αίνιγμα, μετάφραση: Γιώργος Καλομοίρης, εκδόσεις: Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα.

Happe, Francesca, (1998), Αυτισμός. Εξηγώντας Το Αίνιγμα (3η εκδ.), Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Happe, Francesca, (2003), Αυτισμός, Σύγχρονη ψυχολογική θεώρηση, μετάφραση Δημήτρης Στασινός, Αθήνα, εκδόσεις Gutenberg, ISBN 9789600107685.

Jordan, Rita, (2000). Η εκπαίδευση παιδιών και νεαρών ατόμων με αυτισμό. Αθήνα: Γκοβόστη, ISBN 9789608633629.

Jordan, Rita και Powell, Stuart, (2001), Κατανόηση και Διδασκαλία Παιδιών με Αυτισμό, Αθήνα: Ελληνική Εταιρία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων.

Rutter, M. (1990), Νηπιακός αυτισμός: Σύγχρονες αντιλήψεις και αντιμετώπιση. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Emeline Saley (2022), ΕΞΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ για εφήβους και ενήλικες με αυτισμό. Λευκωσία: Εκδόσεις Upbility

Schopler, E. (1995), Family perspectives on raising a child with autism. Journal of child and family studies. 9:409-423.

Wing, L. (1993), Εγχειρίδιο επιβίωσης γονέων. Ένας οδηγός για την επίλυση κρίσεων στον αυτισμό και τις συναφείς αναπτυξιακές διαταραχές. Αθήνα: Δάρρας.

Wing, L. (2000), Το αυτιστικό φάσμα. Ελληνική Εταιρία Αυτιστικών Ατόμων, (μετάφρ. Πρώιος Π.).

Αβερκίου, Μαριάννα, (2011), Ανάπτυξη δημιουργικών εικαστικών δεξιοτήτων σε παιδιά με αυτισμό: ένα συμπεριφορικό - αναλυτικό μοντέλο διδασκαλίας, εκδόσεις: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ). Σχολή Φιλοσοφική. Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας. Τομέας Παιδαγωγικής, Αθήνα, (διδακτορική διατριβή).

Αλεξίου, Χ. (2001), Κραυγή μέσα στον κόσμο της σιωπής: Μερικά γράμματα γονιών αυτιστικών παιδιών., Αναζητώντας το Μίτο της Αριάδνης., Πρακτικά Ά Ευρωπαϊκού Συνεδρίου για τον αυτισμό στην Ελλάδα., Αθήνα: Υπουργεία Υγείας Πρόνοιας και Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων.

Αναστασίου Έλλη, Μπούζα Χριστίνα, (2017), Παρεμβαίνοντας έγκαιρα στον αυτισμό, (πτυχιακή εργασία), εισηγητής: Δρίτσας Ιωάννης, Πάτρα.

Αντωνιάδου - Χίτογλου Μ., (2004), Ο Αυτισμός ως πρότυπο διαταραχών επικοινωνίας., Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές - Σύγχρονες Προσεγγίσεις Στην Εκπαίδευση Παιδιών με Αυτισμό., Πρακτικά Σεμιναρίου, Δράμα 28 Απριλίου, 8 και 9 Μαίου 2004.

Βαβέτση Σ. (2004), Διάγνωση και κατάρτιση εξατομικευμένου εκπαιδευτικού προγράμματος για παιδιά με Αυτισμό., Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές - Σύγχρονες Προσεγγίσεις Στην Εκπαίδευση Παιδιών με Αυτισμό., Πρακτικά Σεμιναρίου, Δράμα 28 Απριλίου, 8 και 9 Μαίου 2004.

Βάρβογλη, Λ. (2006), Η διάγνωση του αυτισμού-Πρακτικός οδηγός. Αθήνα: Καστανιώτη

Βαφιά, Β. (2008), Διαταραχές του φάσματος του αυτισμού (ένας οδηγός για τη διάγνωση)-Οι αναπηρίες των αυτιστικών παιδιών (ένας βοηθός για τη διάγνωση). Αθήνα: Ελληνική Εταιρία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων.

Βερνάδος, Μ. & Τερεζάκη, Μ. (2004). Αυτισμός και σύνδρομο Asperger. Παιδαγωγικό Βήμα Αιγαίου. 70:14-21.

Βλάχου, Μαριανίκη, (2013), Οι ψυχολογικές παράμετροι γονέων παιδιών με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής / υπερκινητικότητας και γονέων παιδιών με διάχυτη διαταραχή της ανάπτυξης - αυτισμό, εκδόσεις: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ). Σχολή Επιστημών Αγωγής. Τμήμα Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης. Τομέας Ειδικής Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας, Αθήνα, (διδακτορική διατριβή).

Βογινδρούκας, Ι. Καλομοίρης, Γ. Παπαγεωργίου, Β. (2007), Αυτισμός - Θέσεις και Προσεγγίσεις. Αθήνα: Ταξιδευτής.

Βογινδρούκας, Ι. & Sherratt, D. (2005), Οδηγός εκπαίδευσης παιδιών με διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές. Αθήνα: Ταξιδευτής.

Βογινδούκας, Ιωάννης, (2002), Η ανάπτυξη του λόγου σε παιδιά με αυτισμό και βαριές διαταραχές στην επικοινωνία. εκδόσεις: Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Σχολή Φιλοσοφική. Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας, Ιωάννινα, (διδακτορική διατριβή).

Γαλάνης, Πέτρος, (2009), Εκπαίδευση παιδιών με αυτισμό στην αυτοδιαχείριση: μια συμπεριφοριοαναλυτική παρέμβαση για την ένταξή τους στο σχολείο, εκδόσεις: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ). Σχολή Φιλοσοφική. Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας. Τομέας Παιδαγωγικής, Αθήνα, (διδακτορική διατριβή).

Γενά, Α. (1996), Αξιολόγηση, θεραπεία και εκπαίδευση ατόμων με αυτισμό. Στο συλλογικό έργο Θέματα γνωσιακής και συμπεριφοριστικής θεραπείας,Τόμος Γ, επιμέλεια Γ. Μπουλουγούρη, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, σελ. 69-93.

Γενά Αγγελική, (2002), Αυτισμός και διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, Αξιολόγηση-Διάγνωση-Αντιμετώπιση, εκδόσεις: Ιδιωτική, ISBN 9789609184601.

Γενά, Α. (2002), Προσεγγίσεις σε θέματα ειδικής εκπαίδευσης. Ρέθυμνο: Γραφότυπο.

Γενά, Α. & Γαλάνης, Π. (2007), Εφαρμογές της ανάλυσης της συμπεριφοράς στην αξιολόγηση και αντιμετώπιση του αυτισμού. Εγκέφαλος. 44:84-89.

Γενά, Α. (2007), Αυτισμός και Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές. Αθήνα :Βήτα.

Γενά Α. & Μπαλαμώτης Γ. (2013). Η Οικογένεια του παιδιού με αυτισμό (τόμος Α΄ Γονείς). Αθήνα: Gutengerg, ISBN 9789600115932.

Γενά Αγγελική, Καλογεροπούλου Έρη, Μαυροπούλου Σοφία, Νικολάου Αργύρης, Νότας Στέργιος, Παπαγεωργίου Βάγια, (2006), "Το φάσμα του αυτισμού" - Συνεργασία-σύγκλιση οικογένειας και επαγγελματιών, Τρίκαλα, εκδόσεις: Έλλα, Φορέας υλοποίησης: Σύλλογος Γονέων Κηδεμόνων και Φίλων Αυτιστικών Ατόμων Νομού Λάρισας, ISBN 9608439280.

Γκατζόγια, Δήμητρα, (2018), Φυσική δραστηριότητα και πιθανές κινητικές δυσκολίες: η επίδρασή τους στην κοινωνική συμπεριφορά και αυτοεκτίμηση ατόμων με αυτισμό, εκδόσεις: Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Σχολή Επιστημών Αγωγής. Τμήμα Παιδαγωγικό Νηπιαγωγών, Ιωάννινα, (διδακτορική διατριβή).

Γκονέλα, Ε., (2006), Αυτισμός, αίνιγμα και πραγματικότητα, από τη θεωρητική εκπαίδευση στην παρέμβαση. Αθήνα: Οδυσσέας.

Γρηγοριάδης, Α., Συριοπούλου Δελλή, Χ., Σίμος, Γ. (2015), Διαταραχές Ύπνου σε παιδιά με διαταραχές Φάσματος Αυτισμού. Δελτίο Α' Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών 65(4), 49 -59.

Δέρμου Ευδοξία, (2018), Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος: Φύση ή Περιβάλλον;, Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης (ΜΔΕ), Επιβλέπουσα: Σύρρου Μαρίκα, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Σχολή Επιστημών Υγείας, Ιατρικό Τμήμα, Ιωάννινα.

Ισμιρλίδου, Ελευθερία, (2019), Σύγκριση μαθητών με μη λεκτικές ειδικές μαθησιακές δυσκολίες και μαθητών με διαταραχές αυτιστικού φάσματος / αυτισμό υψηλής λειτουργικότητας (σύνδρομο Asperger) ως προς τις επιτελικές λειτουργίες και την επίλυση μαθηματικών προβλημάτων, εκδόσεις: Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Σχολή Κοινωνικών, Ανθρωπιστικών Επιστημών και Τεχνών. Τμήμα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής πολιτικής, Θεσσαλονίκη, (διδακτορική διατριβή).

Καδέρογλου, Ε. (2003), Τι είναι ο αυτισμός. https://web.archive.org/web/20131206121313/http://www.parents.gr/psych/a301, Ε.Ε.Π.Α.Α., πρόσβαση στις 4 Απριλίου 2011.

Καλήτζιου Κωνσταντίνα, Κορνούτη Αικατερίνη, Πουρνάρα Αθανασία, Αυτισμός, αξιολόγηση και θεραπευτικές προσεγγίσεις, (πτυχιακή εργασία), (2019), Ιωάννινα, Επιβλέπουσα: Βασιλική Σιαφάκα Επίκουρος Καθηγήτρια.

Καλύβα, Ε. (2005), Ειδικά προγράμματα εκπαιδευτικής παρέμβασης. Πρακτικά σεμιναρίου Βελτίωση Των Συνθηκών Ένταξης Στο Εκπαιδευτικό Σύστημα Ατόμων Με Πολλαπλές Αναπηρίες που διεξήχθη στο Ηράκλειο και στην Καβάλα. Φορέας διεξαγωγής Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Σχολή Επιστημών Της Αγωγής Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών.

Καραβία, Ε. (2008), Αυτισμός. Εκπαιδευτικές και θεραπευτικές προσεγγίσεις. Αθήνα: Παπαζήσης.

Καραντάνος, Γ. (2007), Το σχολείο απέναντι στο παιδί με χρόνιο νόσημα. Παιδαγωγικό Βήμα Αιγαίου. 70:34-48.

Κρουσταλάκης, Γ. (1995), Αναπτυξιακή πορεία-έκβαση: Συνέχεια και αλλαγές στην κλινική κατάσταση και ψυχοκοινωνική λειτουργία ατόμων με διαταραχές του φάσματος του αυτισμού. Εγκέφαλος. 44:71-83.

Κυπριωτάκης, Α. (1995), Παιδιά με ιδιαίτερες ανάγκες. Αθήνα: Λύχνος.

Κυπριωτάκης Αντώνης, (2009), Τα αυτιστικά παιδιά και η αγωγή τους, εκδόσεις: Ιδιωτική, ISBN 9789608575806.

Κωτσόπουλος, Σ. (2007α), Τα αυτιστικά παιδιά και η αγωγή τους. Ηράκλειο: Παπαγεωργίου.

Κωτσόπουλος, Σ. (2007β), Αυτισμός: Νευροαναπτυξιακή διαταραχή. Εγκέφαλος. 44:100-105.

Λίγκα, Μ. (2004), Η νευροβιολογία του αυτισμού. Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία. 18(3):225-228.

Λιθηροπούλου Άννα, (2013), Αυτισμός και νοσηλευτική φροντίδα: Σήμερα και χθες Αρχειοθετήθηκε 2021-01-25 στο Wayback Machine., Επιβλέπουσα καθηγήτρια: ΚΟΥΡΤΟΥΜΑ ΜΑΡΙΑ, Διδυμότειχο

Λουκρέζη, Σμαράγδα, (2013), Ανάπτυξη δεξιοτήτων συμβολικού παιχνιδιού σε παιδιά με αυτισμό, εκδόσεις: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ). Σχολή Φιλοσοφική. Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας, Αθήνα, (διδακτορική διατριβή).

Μάνος, Ν. (1997), Θεραπευτική ιππασία και αυτισμός. Πρακτικά σεμιναρίου Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές. Σύγχρονες προσεγγίσεις στην εκπαίδευση παιδιών με αυτισμό που διεξήχθη στη Δράμα. Φορέας διεξαγωγής Υπό την αιγίδα της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Δράμας. Δράμα: Αμφιθέατρο Τ.Ε.Ι. Δράμας-Μουσικό Σχολείο Δράμας.

Μελισσά, Χ. (2005), Βασικά στοιχεία κλινικής ψυχιατρικής. Θεσσαλονίκη: University Studio Press.

Μπαλογιάννης, Σ. (2007), Ψυχολογία της υγείας. Θεσσαλονίκη: Μελισσά.

Μπαμίδης, Δ., Παπαδέλη-Κουρτίδου, Χ., Παπαδέλης, Χ. & Χίτογλου-Αντωνιάδου, Μ. (2006), Προσπάθεια προσεγγίσεως του αιτιοπαθογενετικού υπόβαθρο του αυτισμού. Εγκέφαλος. 44(2).60-68.

Μπεζεβέγκης, Η. (1997), Παιδιά με διαταραχές επικοινωνίας: εφαρμογές σύγχρονης τεχνολογίας πληροφορικής και υπερβαρύτητας στη βελτίωση της εξέλιξής τους. Ιατρικό περιοδικό Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. 33(2):103-111.

Νότας Στέργιος, (2005), Το φάσμα του αυτισμού - Διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, ένας οδηγός για την οικογένεια, Λάρισα, εκδόσεις: Έλλα, Φορέας υλοποίησης: Σύλλογος Γονέων Κηδεμόνων και Φίλων Αυτιστικών Ατόμων Νομού Λάρισας, ISBN 9607691725.

Νότας Στέργιος, (2006), Οι γονείς και τα αδέρφια με αυτισμό, Διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, Τρίκαλα, εκδόσεις: Έλλα, ISBN 960-8439-26-4

Ξυπολητά-Ζαχαριάδη, Α., Θωμαΐδου, Λ., Παπαδάκη-Παπανδρέου, Ο. & Τζουμάκα-Μπακούλα, Χ. (2006), Εξελικτική ψυχοπαθολογία. Αθήνα: Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Παπαδοπούλου, Ι, Συριοπούλου, Χ. (2015), Η Φυσική δραστηριότητα και ο αθλητισμός στη ζωή των παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος. Νέα Παιδεία, τ.157

Παπαγεωργίου, Β. (2005), Ο παιδίατρος αντιμέτωπος με σύγχρονα "προβλήματα" του παιδιού και της οικογένειας. Δελτίο Ά Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών. 53(3):197-216.

Παπάζογλου, Θεοδώρα, (2020), Αξιοποίηση της εκπαιδευτικής ρομποτικής για τη διδασκαλία παιδιών με αυτισμό, εκδόσεις: Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών. Τμήμα Παιδαγωγικό Ειδικής Αγωγής. Τομέας Παιδαγωγικής, (διδακτορική διατριβή).

Πατιστέα, Ε. & Πατιστέα-Ταβουλαρέα, Ν. (2009), Θεραπευτικές προσεγγίσεις των διαταραχών του φάσματος του αυτισμού. Εγκέφαλος. 42:147-155.

Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων (2005), Θεωρία και Πράξη της Ανάλυσης της Συμπεριφοράς. Αθήνα: Gutenberg.

Σέχα,Β., Συριοπούλου, Χ. (2016), Η Διατροφή των παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος. Θέματα Ειδικής Αγωγής (72):16-25.

Σακουλογέωργα - Κωστάκη, Δέσποινα, (2018), Εμπειρική διερεύνηση της διευρυμένης κοινωνικής κατανόησης στην τυπική ανάπτυξη και στον αυτισμό, εκδόσεις: Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών. Τμήμα Παιδαγωγικό Ειδικής Αγωγής, Βόλος, (διδακτορική διατριβή).

Συριοπούλου Δελλή, Χ. (2017), Εκτίμηση του άγχους σε μαθητές με αυτισμό και προτάσεις για το σχεδιασμό ψυχοπαιδαγωγικής παρέμβασης για την υποστήριξη της ένταξής τους στο χώρο του γενικού ή του ειδικού σχολείου (Postdoc Εκπαίδευση Ατόμων με Αυτισμό).

Συριοπούλου Δελλή, Χ. (2016), Εκπαίδευση και Ειδική Αγωγή Ατόμων με Διαταραχή Φάσματος Αυτισμού, Θεσ/νικη, εκδ. Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, ISBN 9786185196165.

Συριοπούλου, Χ., Κασίμος, Δ., Τσίκουλας, Ι. (2015), Χαρακτηριστικά και Κριτήρια Αξιολόγησης Παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος. Θέματα Εδικής Αγωγής 69: 29- 36.

Συριοπούλου, Χ. Ταραρά, Ε. (2018), Η διερεύνηση της αυτό-αποτελεσματικότητας, του άγχους και της επαγγελματικής εξουθένωσης των εκπαιδευτικών ατόμων με Διαταραχή Φάσματος Αυτισμού, Νέα Παιδεία Τ.167

Σταμάτης, Σ. (1987), Οχυρωμένη σιωπή, γέφυρες επικοινωνίας με το αυτιστικό παιδί, εικόνα- αντιμετώπιση- αποκατάσταση. Αθήνα: Γλάρος.

Σταμάτης, Σ. (1987), Γονείς παιδιών με αυτισμό-Διεπιστημονική προσέγγιση των βιοψυχοκοινωνικών προβλημάτων τους. Νοσηλευτική. 48(1). 72-83.

Συριοπούλου - Δελή Χ., Κασίμος Δ., (2013), Επικοινωνία και εκπαίδευση ατόμων με διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές / αυτισμό, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, ISBN 9789608396753.

Συριοπούλου - Δελή Χ., Παπαευσταθίου Ελπίς, Ζυγοπούλου Μαρία, Πρώιμη παρέμβαση και συμβουλευτική της οικογένειας νηπίων και παιδιών με διαταραχές στο φάσμα του αυτισμού, εκδόσεις Gutenberg, ISBN 9789600121452.

Σύλλογος Γονέων Κηδεμόνων & Φίλων Αυτιστικών Ατόμων Νομού Λάρισας (2008), Οχυρωμένη σιωπή. Γέφυρες επικοινωνίας με το αυτιστικό παιδί. Εικόνα-αντιμετώπιση-αποκατάσταση. Αθήνα: Γλάρος.

Ταγκούλη, Ε. (2007), Αξιολόγηση και συστηματική παρατήρηση παιδιών με διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές. Παιδιατρική Βορείου Ελλάδος. 22(2):178-185.

Τζίμας, Γ. (2008), Τα δικαιώματα των ατόμων με αυτισμό. Εγκέφαλος. 44(2):132-133.

Τσίρης Γ. (2005), Η Χρήση του Μουσικού Αυτοσχεδιασμού για την Ενίσχυση της Αλληλεπίδρασης σε Άτομα με Αυτισμό - μια μελέτη περίπτωσης, Διπλωματική Εργασία Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Βόλος.

Τσιρεμπόλου, Εριφύλλη, (2012), Ανάπτυξη δεξιοτήτων της θεωρίας του νου και συναισθηματικής έκφρασης παιδιών με αυτισμό: μελέτη παρέμβασης, εκδόσεις: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ). Σχολή Φιλοσοφική. Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας. Τομέας Παιδαγωγικής, Αθήνα, (διδακτορική διατριβή).

Το θεσμικό πλαίσιο της ειδικής αγωγής στην Ελλάδα του σήμερα, Παιδαγωγικό Βήμα Αιγαίου. 70:29-33.

Φαχαντίδης, Ν. Συριοπούλου, Χ., Ζυγοπούλου, Μ. (2018), Εκπαιδευτική χρήση της ρομποτικής οντότητας σε παιδιά σχολικής ηλικίας με διαταραχή στο φάσμα του αυτισμού για την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων: Πιλοτική Περιγραφική Μελέτη. Δελτίο Α' Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, Τ. 2.

Φρανσίς, Κωνσταντίνος, (2007), Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές ή Διαταραχές του Αυτιστικού Φάσματος, Διαναπηρικός Οδηγός Εξειδίκευσης (ΕΠΕΑΕΚ), Αθήνα: Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών.

Χαλκέα Ζηνοβία Σταυρούλα, (2008), Αυτισμός και Διατροφή, (πτυχιακή εργασία), Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατροφής Διαιτολογίας, Αθήνα.

Χαρέλη Χριστίνα, (2018), Η γλωσσική ανάπτυξη ενός παιδιού στο φάσμα του αυτισμού και η ενίσχυση της μέσα από δημιουργικές δραστηριότητες παιχνιδιού, Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Επιστήμες των Διαταραχών της Επικοινωνίας, Επόπτης καθηγητής: Τάλλη, Ιωάννα, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη.

# data[].attributes.attachment_link.title
Αυτισμός - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Αυτισμός είναι αναπτυξιακή διαταραχή, που χαρακτηρίζεται από μειωμένη κοινωνική αλληλεπίδραση και επικοινωνία, καθώς και από περιορισμένη, επαναλαμβανόμενη και στερεότυπη συμπεριφoρα. Στη διαταραχή του αυτισμού εμπλέκονται διάφορες εγκεφαλικές δομές με τρόπο που δεν έχει διασαφηνιστεί επαρκώς.