# data[].attributes.headline
Video Kennis en informatie: IDO en gezondheid

# data[].attributes.subject
Video Kennis en informatie: IDO en gezondheid

# data[].attributes.body
Huis73 en Theek 5 over de koppeling IDO en gezondheid

# data[].attributes.headline
Video Ontmoeting en debat: programmeren van gezondheid

# data[].attributes.subject
Video Ontmoeting en debat: programmeren van gezondheid

# data[].attributes.body
De Tweede Verdieping over Lucky Life en positieve gezondheid

# data[].attributes.headline
Video Ontwikkeling en educatie: DigiVitaler

# data[].attributes.subject
Video Ontwikkeling en educatie: DigiVitaler

# data[].attributes.body
De Bibliotheek Schiedam over Digivitaler

# data[].attributes.body
Beleid:
* Drie maatschappelijke opgaven bibliotheekconvenant
* Propositie Bibliotheek en gezondheidsvaardigheden
Presentatie:
* Format presentatie Bibliotheek en gezondheidsvaardigheden (ppt)
Publicatie:
* Joris Arts: Bibliotheek kan veel betekenen voor digitale vaardigheden
* Hiep hiep voor de bieb - ICT&Health magazine

# data[].attributes.body
Good practices:
* Geheugenkabinet
* Gezondheidsplein
Inspiratie:
* Het IDO en gezondheid
* Collectievorming gezondheid
Materialen:
* Alliantie Gezondheidsvaardigheden
Informatie
* Over IDO en zorg
* Bibliotheek en donorregistratie
* Over volksgezondheid en zorg
* Over Thuisarts.nl

# data[].attributes.body
Gezondheidsvaardigheden kan je onderverdelen in:
- de digitale vaardigheden die nodig zijn om a. gebruik te kunnen maken van e-health en digitale zorgtoepassingen en b. om betrouwbare informatie over gezondheid te kunnen vinden -> Digitale Inclusie
- de vaardigheden die je nodig hebt om zelfregie te krijgen en te houden op je gezondheid door het leren begrijpen en gebruiken van informatie over gezondheid en gezonde levensstijl. -> Basisvaardigheden en blijvende inzetbaarheid

# data[].attributes.body
Projectplan Gezondheid en (digitale) zorg
Financiering:
* Vanuit gemeenten
* SPUK
* Achterstandsfonds voor huisartsen
* Voorbeeldbegroting DigiVitaler
Communicatie:
* Gezondheid op BNetwerk
* Landingspagina Gezondheid

# data[].attributes.body
Tijdens het webinar werd de toolkit gezondheid en digitale zorg geïntroduceerd. Kijk hier het webinar terug.

# data[].attributes.attachment_link.title
Webinar Toolkit gezondheid en (digitale) zorg

# data[].attributes.body
Zorg samen voor een beknopte projectbeschrijving.
Je kunt hierbij denken aan de volgende onderdelen:

Scope
- Welk gebied wil/kun je bestrijken?
- Welke basisbibliotheken en vestigingen doen mee?

- Waar vindt het plaats?

- Welke partners doen mee?

Doelstelling
Denk bijvoorbeeld aan:
- Zelfredzaamheid vergroten
- Digitale kloof verkleinen
- Wanneer zijn beide partijen tevreden, wanneer is de samenwerking geslaagd?

Doelgroep
- Jongeren
- Ouderen
- Kwetsbare groepen
- Zelfredzamen

Partners en stakeholders
- Deelnemende bibliotheekvestigingen

- Deelnemende zorgpartijen
- Overige stakeholders: bv. welzijnsorganisaties, werk-leerbedrijven, maatschappelijk werk, schuldhulpverleners, gemeenten, Taalhuis enz.

Financiering
- WEB gelden
- Gemeentelijke subsidies o.a. op gebied van preventie
- Achterstandsfondsen
- via IDO budget (vanuit kerntaak Toegang tot kennis en informatie)

Aanbod
Zie ook: blauwe sectie

Deskundigheidsbevordering
Bepaal wat je aan deskundigheidsbevordering wilt doen voor je eigen medewerkers en de zorgpartijen.

# data[].attributes.body
Dit document zoomt in op de aanknopingspunten voor de bibliotheek om zich te positioneren als belangrijke partner in de samenleving op het gebied van gezondheid (preventie) en gezondheidsvaardigheden (lezen, schrijven, spreken digivaardigheden en rekenen).

Tevens biedt het inzicht in aanvullende financieringsmogelijkheden voor gezondheidsgerelateerde programma’s en interventies.

# data[].attributes.body
Het Geheugenkabinet bij OBA is een centrale plek in de bibliotheek waar allerlei materialen over dementie te vinden zijn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Voor mensen met de ziekte van Alzheimer of een andere vorm van dementie én de mensen in hun directe omgeving, is er in diverse OBA vestigingen het OBA Geheugenkabinet.

Wat is het Geheugenkabinet?

Het Geheugenkabinet is een centrale plek in de bibliotheek waar allerlei materialen over dementie te vinden zijn. Zo zijn er bijvoorbeeld boeken die herinneringen aan vroeger oproepen en boeken geschreven door lotgenoten. Maar ook vind je hier informatie over de ziekte zelf en over het verlenen van mantelzorg. Daarnaast zijn er speciale spellen en puzzels verkrijgbaar en kun je dvd's en dvd-diaseries lenen om samen te bekijken.

Voor wie is het Geheugenkabinet?

Het Geheugenkabinet is speciaal voor mensen met de ziekte Alzheimer of een andere vorm van dementie, maar ook mantelzorgers of andere verzorgenden en studenten in opleiding kunnen hier terecht voor informatie en materialen om mee aan de slag te gaan.

bekijk hier een overzicht van alle spellen & dvd's

Legaat van het echtpaar Freese

Het OBA Geheugenkabinet is tot stand gekomen dankzij een legaat van het echtpaar Lucy en Frits Freese. Dhr. Frits Freese was trouw en langdurig lid van de OBA. De laatste jaren van zijn leven woonde hij in woonzorginstelling Nieuw Vredenburgh, waar hij door de daar aanwezige bibliothecaris regelmatig van boeken werd voorzien. Uit dankbaarheid hiervoor en uit liefde voor het fenomeen bibliotheek, heeft het echtpaar besloten een legaat beschikbaar te stellen aan de OBA, om er iets moois van te kunnen ontwikkelen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Voor mensen met de ziekte van Alzheimer of een andere vorm van dementie én de mensen in hun directe omgeving, is er in diverse OBA vestigingen het OBA Geheugenkabinet. Het Geheugenkabinet is een centrale plek in de bibliotheek waar allerlei materialen over dementie te vinden zijn.

# data[].attributes.body
VWS gaat een aantal uitkeringen bedoeld voor het stimuleren van gezondheid, sport en bewegen, cultuurparticipatie, en het versterken van de sociale basis bundelen in één specifieke uitkering (SPUK).
Lees op deze website meer over SPUK.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De bewindslieden schrijven: 'We willen meer samenhang faciliteren tussen de verschillende onderdelen in het gezondheidsbeleid, sport, bewegen en de sociale basis (een integrale aanpak) en stellen hier gerichte middelen voor ter beschikking.' Het ministerie van VWS verwacht de regeling eind dit jaar te kunnen publiceren.

Gemeenten geraadpleegd

De afgelopen maanden heeft VWS met de VNG en de Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) gezocht naar een manier om de beschikbare middelen rondom preventie, sport en bewegen meer te bundelen. Hierbij is ook een klankbordgroep van gemeenten geraadpleegd. Ook is in de afgelopen periode met meerdere gemeenten gesproken over de herziening van de Brede Regeling Combinatiefuncties en worden gemeenten en andere stakeholders betrokken bij de doorontwikkeling van het Sportakkoord via de 'Festival Sportakkoorden'.

Gelijktijdig een aanvraag indienen rondom meerdere thema's

VWS werkt op dit moment aan een specifieke uitkering (SPUK) waarbij gemeenten gelijktijdig een aanvraag kunnen indienen rondom meerdere thema's. Randvoorwaarde is dat aan gemeenten de relevante bestedings- en verantwoordingseisen kunnen worden gesteld. De ondersteuningsteams van de VNG en de VSG voor het Preventieakkoord en het Sportakkoord kunnen te zijner tijd helpen bij de aanvraag, gemeenten kunnen bij hen terecht met vragen.

Meer informatie

# data[].attributes.attachment_link.title
Eén uitkering voor gezondheid, sport en sociale basis

# data[].attributes.attachment_link.description
VWS gaat een aantal uitkeringen bedoeld voor het stimuleren van gezondheid, sport en bewegen, cultuurparticipatie, en het versterken van de sociale basis bundelen in één specifieke uitkering (SPUK). Minister Helder en staatssecretaris Van Ooijen hebben gemeenten hier per brief over geïnformeerd.

# data[].attributes.body
Positieve Gezondheid:
* Programmeren rondom Positieve Gezondheid
* Publicatie: Positieve Gezondheid in Magazine Milieu
* Good practice: Positieve Gezondheid - Tweede Verdieping
Good Practices:
* Lucky Life Community
* Dokter in de zaal - DNK Assen
* Alzheimer Café
* Mei Meetmaand - Hartstichting
Materiaal:
* Bordspel Positieve gezondheid
* Leefplekmeter - Pharos

# data[].attributes.body
Monitoring samenwerking
Dashboard Basisvaardigheden
E-health monitor

# data[].attributes.body
Op het Gezondheidsplein in de bibliotheek is een kennisplein met aandacht voor gezondheidsinformatie, leefstijl, bewegen, voeding en mindfulness. Dit varieert van boeken en tijdschriften tot lezingen en workshops. Bibliotheek De Tweede Verdieping in Nieuwegein heeft zo'n Gezondheidsplein en vertelt je er graag meer over.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Op het Gezondheidsplein in de bibliotheek is er aandacht voor gezondheidsinformatie, leefstijl, bewegen, voeding en mindfulness. Dit varieert van boeken en tijdschriften tot lezingen en workshops.

Speciale aandacht gaat uit naar gezondheidsvaardigheden. Door het aanbieden van workshops, lezingen of health checks krijgen bezoekers de kans om hun gezondheidsvaardigheden te oefenen. Dat kan gaan om het lezen van een medicatierecept tot het bedienen van een hartmeter.

Kijk in agenda voor de diverse activiteiten op het vlak van gezondheid en leefstijl en/of neem voor meer informatie en vragen contact op met Colinda Olff via: c.olff@detweedeverdieping.nu

# data[].attributes.attachment_link.description
Op het Gezondheidsplein in de bibliotheek is er aandacht voor gezondheidsinformatie, leefstijl, bewegen, voeding en mindfulness. Dit varieert van boeken en tijdschriften tot lezingen en workshops. Speciale aandacht gaat uit naar gezondheidsvaardigheden. Door het aanbieden van workshops, lezingen of health checks krijgen bezoekers de kans om hun gezondheidsvaardigheden te oefenen.

# data[].attributes.body
Landelijk expertisecentrum Pharos

Factsheets:

* Gezondheidsvaardigheden (NIVEL)

* Digitale vaardigheden (Pharos)

* Laaggeletterdheid en gezondheidsvaardigheden (Pharos)

Wetten, akkoorden en statements:

* Integraal Zorgakkoord

* Nationaal Preventieakkoord

* Preventiestatement VNG en ZN

* Omgevingswet en gezondheid

Internationaal:

* IFLA: Section Health and Biosciences Libraries

Publicaties:

* VWS - Het Nederlandse zorgstelsel

* VWS - Aanpak gezondheidsvaardigheden

* Nivel - Gezondheidsvaardigheden en de mismatch tussen de patiënt en de zorgomgeving

* RIVM - Het gebruik van brede gezondheidsaspecten

Overig:

* PPT: Zo werkt de zorg in Nederland (ppt)

* Film: Scheefgroei in de gezondheid

* Handige woordenlijst zorg

# data[].attributes.body
DigiVitaler:
* Database DigiVitaler
* Materiaal: DigiVitaler
* Good practice: DigiVitaler
* Marketingtoolkit DigiVitaler
Materialen:
* Trefpunt Leermiddelen
* Voel je goed!
* Gezonde Taal
* Steffie
* Gezond Leven voor inburgeraars
Persoonlijke Gezondheidsomgeving (PGO):
* Informatie: Wat is een PGO?
* Materiaal: Compleet lespakket PGO
Basisvaardigheden:
* Gezondheidsvaardigheden en de bibliotheek
* Factsheet Laaggeletterdheid en gezondheidsvaardigheden
* Filmpje: Gezondheidsvaardigheden zijn basisvaardigheden
* Filmpje: Kassa - Verdwaald in het zorgsysteem

# data[].attributes.body
Het landelijk expertisecentrum Pharos draagt bij aan het terugdringen van grote gezondheidsverschillen. Handige website boordevol factsheets, materialen en ervaringsverhalen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Incompany training / 1 dagdeel

Hoe herken je een patiënt of cliënt die laaggeletterd is? En hoe pas je je communicatie aan op zijn of haar niveau? In deze training leer je effectief communiceren en met je vragen, informatie en adviezen beter aan te sluiten op het scholingsniveau en het niveau Nederlands van de patiënt of cliënt. En je bent na afloop bekend en hebt geoefend met de terugvraagmethode.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe herken je een patiënt of cliënt die laaggeletterd is? En hoe pas je je communicatie aan op zijn of haar niveau? In deze training leer je effectief communiceren en met je vragen, informatie en adviezen beter aan te sluiten op het scholingsniveau en het niveau Nederlands van de patiënt of cliënt.

# data[].attributes.body
Internationale uitwisseling over bibliotheken, o.a. over gezondheidsvaardigheden

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Health and Biosciences Libraries Section (HBS) members are from all regions of the world and from a wide range of sectors - academic and hospital libraries to national libraries and government agencies as well as LIS lecturers and researchers. Together we seek to provide a global voice on health and related information.
Our current areas of focus are:

Promoting the role of librarians in improving citizens' health literacy.

Raising the voice and profile of health librarians globally, especially from LMICs (low and middle-income countries).

Since 2018 our special interest group Evidence for Global and Disaster Health (E4GDH) has worked to promote and strengthen the roles that librarians play in times of disaster and in response to global health challenges.

Some of our recent accomplishments are:
Showcasing how librarians contribute to improved health literacy for their communities
In October 2019, our IFLA special journal issue Health information transforming lives was published. This was a truly international issue, with articles from Africa, Asia, Australasia, Europe, and North America.

The upcoming launch of the IFLA book Growing Community Health Literacy through Libraries: Sharing Global Perspectives, sponsored by HBS. Soft launched during IFLA WLIC 2019, this is now due for publication in Autumn 2020.
Hosting our first webinar, in collaboration with our sponsored special interest group
Working closely with Evidence for Global and Disaster Health SIG, we held our first webinar in May 2020: Combating digital health inequality in the time of coronavirus. This built on Bob Gann's article in our special issue of IFLA Journal; the webinar recognises that digital inequality has been brought into sharper focus by the impact of COVID-19. [The webinar recording, as well as a copy of slides, the presentation transcript, and other information are available on the IFLA HBS website.]

Working in partnership

HBS has a strong model of working closely with the regional network European Association for Health Information and Libraries (EAHIL), leading to greater reach for our activities. Our current work with the Association for Health Information and Libraries in Africa (AHILA) network - a regional health library network like EAHIL, with 46 member countries across Africa - is drawing on this approach.

This unit is part of the Professional Division G.
This unit is sponsoring the Evidence for Global and Disaster Health Special Interest Group.

Note: The header at the top this unit's website includes photographs by East Carolina University, Indiana University, and Laura James - Pexels.

# data[].attributes.attachment_link.title
Health and Biosciences Libraries Section

# data[].attributes.attachment_link.description
Health and Biosciences Libraries Section (HBS) members are from all regions of the world and from a wide range of sectors - academic and hospital libraries to national libraries and government agencies as well as LIS lecturers and researchers. Together we seek to provide a global voice on health and related information.

# data[].attributes.body
De Achterstandsfondsen ondersteunen huisartsenpraktijken in achterstandswijken om de kwaliteit van huisartsenzorg te bevorderen. Zij financieren projecten op basis van knelpunten die in de huisartsenpraktijken in achterstandswijken worden ervaren.
Check het Achterstandsfonds bij jou in de buurt op mogelijkheden rondom financiering op gebied van Gezondheidsvaardigheden. Neem contact op met de regionale zorggroep en/of huisartsenkoepels om de mogelijkheden te bespreken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat doen de Achterstandsfondsen?

Huisartsenpraktijken in achterstandswijken hebben te maken met complexe zorgvraag en een hoge werklast. Om te voorkomen dat de beschikbaarheid van de huisartsenzorg in achterstandswijken in gevaar zou komen, zijn in 1997 op initiatief van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) en in samenwerking met Zorgverzekeraars Nederland (ZN) de Achterstandsfondsen opgericht.

De Achterstandsfondsen ondersteunen huisartsenpraktijken in achterstandswijken om de kwaliteit van huisartsenzorg te bevorderen. Zij financieren projecten op basis van knelpunten die in de huisartsenpraktijken in achterstandswijken worden ervaren. Twee voorbeelden hiervan zijn het ontstaan van de huisartsenposten en de functie van POH.

# data[].attributes.attachment_link.description
Huisartsenpraktijken in achterstandswijken hebben te maken met complexe zorgvraag en een hoge werklast. Om te voorkomen dat de beschikbaarheid van de huisartsenzorg in achterstandswijken in gevaar zou komen, zijn in 1997 op initiatief van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) en in samenwerking met Zorgverzekeraars Nederland (ZN) de Achterstandsfondsen opgericht.

# data[].attributes.attachment_caption
Gezondheidsvaardigheden in Nederland: factsheet cijfers 2021

# data[].attributes.body
Feiten en cijfers over gezondheidsvaardigheden 2021

# data[].attributes.body
1 op de 5 Nederlanders van boven de 12 jaar heeft beperkte digitale vaardigheden. Maar de inzet van digitale zorg, ook wel eHealth, neemt steeds verder toe. Denk aan medicijnen online bestellen, afspraak maken, inloggen in het patiëntportaal of beeldbellen. Omdat in de zorg steeds meer digitaal geregeld is, moeten digitale zorgtoepassingen ook toegankelijk zijn voor mensen die minder digivaardig zijn.

# data[].attributes.attachment_link.description
In deze factsheet lees je alle feiten en cijfers over digitale vaardigheden van zorggebruikers en hoe je dit bij patiënten kunt herkennen.

# data[].attributes.body
Eén op de vier Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. Dat betekent dat zij moeite hebben met het vinden, begrijpen, beoordelen en gebruiken van informatie over gezondheid. Een deel van deze groep is laaggeletterd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Eén op de vier Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden¹. Dat betekent dat zij moeite hebben met het vinden, begrijpen, beoordelen en gebruiken van informatie over gezondheid. Een deel van deze groep is laaggeletterd. Het is belangrijk dat zorgverleners deze mensen herkennen en hun communicatie, informatiemateriaal en begeleiding zo aanpassen dat die beter aansluit bij de patiënt of cliënt.

Wat zijn gezondheidsvaardigheden?

Gezondheidsvaardigheden zijn vaardigheden van mensen om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken bij het nemen van gezondheidsgerelateerde beslissingen.

In het dagelijks leven hebben mensen die minder gezondheidsvaardig zijn onder andere moeite met:

medicijnen op de juiste manier innemen

de weg vinden in het ziekenhuis

zoeken op het internet (digitale vaardigheden)

(uitnodigings)brieven en mails begrijpen

folders, websites, formulieren, bijsluiters begrijpen

gesprekken met zorgverleners voeren

uitleg en adviezen begrijpen en in praktijk brengen

Laaggeletterden, ouderen en migranten vaker beperkte gezondheidsvaardigheden

Ongeveer één op de vier Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden¹. Mensen die laaggeletterd zijn, ouderen, mensen met een lage opleiding en mensen met een migratieachtergrond zijn vaker minder gezondheidsvaardig. Beperkte gezondheidsvaardigheden hangen deels af van opleidingsniveau, maar ook hoger opgeleiden kunnen moeite hebben om medische informatie te begrijpen.

Wat is laaggeletterdheid?

Een deel van de mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden is laaggeletterd. Laaggeletterd betekent dat je de taal of talen die je spreekt slecht beheerst. Deze groep mensen heeft bijvoorbeeld moeite met lezen, schrijven en/of rekenen.

Anderstaligen zijn niet per definitie laaggeletterd. Met hen kun je in veel gevallen in hun eigen taal (of in een gezamenlijke taal) wel 'op niveau' spreken. In sommige gevallen zijn mensen ook in hun moedertaal laaggeletterd of ongeletterd. Er is een verschil tussen laaggeletterdheid en ongeletterd (of: analfabetisme). Mensen die ongeletterd of analfabeet zijn, hebben nauwelijks of nooit geleerd om te lezen of schrijven.

Feiten en cijfers

2,5 miljoen mensen in Nederland van 16 jaar en ouder zijn laaggeletterd

Ongeveer één op de vier Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden

Feiten en cijfers laaggeletterdheid

2,5 miljoen mensen in Nederland van 16 jaar en ouder zijn laaggeletterd².

Laaggeletterdheid komt meer voor onder laagopgeleiden, ouderen en migranten³ ⁴.

De grootste groep laaggeletterden (45%) bestaat uit ouderen met een Nederlandse achtergrond en een middelbaar opleidingsniveau⁵.

Iets meer dan de helft van de laaggeletterden heeft geen migratieachtergrond. Dat betekent dat iets minder dan de helft wel een migratieachtergrond heeft².

14% van de 15-jarige leerlingen in Nederland heeft grote moeite met het begrijpen van hun schoolboeken. Deze groep loopt het risico om op latere leeftijd onder de noemer 'laaggeletterd' te vallen⁵.

42% van de mensen die alleen lager onderwijs gevolgd hebben, is laaggeletterd. Dit percentage neemt sterk af als het onderwijsniveau stijgt⁶.

Feiten en cijfers gezondheidsvaardigheden

Ongeveer een op de vier Nederlanders (24,5 %) heeft beperkte gezondheidsvaardigheden¹.

Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden maken meer gebruik van zorg en ervaren de kwaliteit van de zorg die ze krijgen als minder goed⁷.

Beperkte gezondheidsvaardigheden zorgen voor slechtere gezondheid

Er is een duidelijke samenhang tussen beperkte gezondheidsvaardigheden en een slechtere gezondheid.

Astma en COPD, diabetes, kanker, hart- en vaatziekten en psychische problemen komen bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden beduidend vaker voor⁸.

Diabetes komt vaker voor onder mensen die laaggeletterd zijn: onder mannen heeft 5.2% van de laagst geletterde mannen diabetes tegenover 1,5% van de hoogst geletterde mannen. Voor vrouwen is dat verschil nog groter: respectievelijk 6% en 0,9%⁹.

Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden overlijden gemiddeld gezien eerder¹⁰.

Het medicijngebruik bij de laagst opgeleide groep is bijna tweemaal zo hoog als bij de hoogst opgeleide groep Nederlanders¹¹.

Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden krijgen vaker te maken met ernstige medicatiefouten¹².

Beperkte gezondheidsvaardigheden herkennen

Een belangrijke aanwijzing voor beperkte gezondheidsvaardigheden is opleidingsniveau: tot mbo-niveau 1 of minder dan tien jaar onderwijs in het land van herkomst. Andere signalen zijn moeite met het vertellen van een chronologisch verhaal, vermijden van lees- en schrijfsituaties, ongemakkelijk of boos als er te veel vragen worden gesteld, te laat komen of op de verkeerde dag komen.

Signalen beperkte gezondheidsvaardigheden

In deze checklist vind je signalen over hoe je laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden kunt herkennen.

Voorbeeld: De patiënt begrijpt het advies om 'meer te bewegen' niet als hij of zij vertelt over een zere knie, omdat de link met meer bewegen en de oplossing van de zere knie niet wordt gelegd.

Soms worden beperkte gezondheidsvaardigheden verward met onverschilligheid of het gebrek aan motivatie voor een behandeling. Maar, vaak begrijpt een patiënt met beperkte gezondheidsvaardigheden de uitleg of een vraag van een zorgprofessional niet goed.

Hoe houd je als organisatie rekening met gezondheidsvaardigheden?

Als organisatie kun je verschillende dingen doen om beter aan te sluiten bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. Zo word je een gezondheidsvaardige organisatie.

Begrijpelijk informatiemateriaal

Help mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden hun weg vinden in jouw organisatie. Denk bijvoorbeeld aan toegankelijke en begrijpelijke uitnodigingsbrieven voor afspraken of aan de website van uw gezondheidscentrum of ziekenhuis.

Investeer in begrijpelijk informatiemateriaal dat is getoetst op begrijpelijkheid door mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden.

Ook als je alle communicatie hebt vereenvoudigd, blijft er altijd een groep over voor wie dit te ingewikkeld is. Bied voor deze groep maatwerk en extra ondersteuning, zoals visuele communicatie, communicatie in andere talen of hulp bij het invullen van formulieren.

Werk samen de doelgroep: mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden kunnen meedenken over oplossingen voor beter toegankelijke zorg. Nodig hen actief uit om hun ervaringsverhaal te vertellen.

Begrijpelijke organisatie en medewerkers

Tips voor begrijpelijke communicatie

Begrijpelijk communiceren tijdens een gesprek

Normaliseer beperkte gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid. Vraag bijvoorbeeld: 'We weten dat veel mensen moeite hebben met het invullen van formulieren. Hoe is dat voor u?'.

Veronderstel geen basiskennis van het lichaam

Let erop dat je het begripsniveau van patiënten niet overschat

Maak korte zinnen en gebruik eenvoudige woorden

Maak geen 'uitstapjes' in je verhaal: blijf bij de kern van de boodschap

Wees zo concreet mogelijk, vermijd jargon, abstracties en beeldspraak

Herhaal de belangrijkste punten (en beperk die tot maximaal drie)

Gebruik de terugvraagmethode: 'Ik heb een heleboel verteld. Wat gaat u thuis vertellen?'

Gebruik ondersteunend voorlichtingsmateriaal (ook digitaal).

Begrijpelijk communiceren in s chriftelijke communicatie

Gebruik filmpjes of getekend voorlichtingsmateriaal.

Gebruik woorden op B1-niveau.

Beperk de hoeveelheid informatie tot maximaal drie belangrijke punten. Verwijs eventueel voor meer informatie door.

Een heldere opmaak en kopjes vergroten het begrip.

Gebruik alleen materialen die getest zijn op begrijpelijkheid. En test materialen die je zelf maakt altijd op begrijpelijkheid voordat je deze in de praktijk inzet.

Meer informatie

1. Willems, A. E. M., Heijmans, M., Brabers, A. E. M., Rademakers, J. Gezondheidsvaardigheden in Nederland: factsheet cijfers 2021. Utrecht, NIVEL, 2021.

2. Algemene Rekenkamer (2016), Aanpak van laaggeletterdheid. Den Haag: Algemene Rekenkamer.

3. Buisman, M., Allen, J., Fouarge, D., Houtkoop, W., & Velden, R. van der (2013). PIAAC: Kernvaardigheden voor werk en leven. Resultaten van de Nederlandse survey 2012. Den Bosch: ecbo.

4. Heijmans, M., Zwikker, H., Heide, I. van der, Rademakers, J. NIVEL Kennisvraag 2016: zorg op maat. Hoe kunnen we de zorg beter laten aansluiten bij mensen met lage gezondheidsvaardigheden? Utrecht, NIVEL 2016.

5. Greef de M., Segers M., Nijhuis J. (2013). Feiten & cijfers geletterdheid: overzicht van de gevolgen van laaggeletterdheid en opbrengsten van investeringen voor samenleving en individu. Stichting Lezen & Schrijven i.s.m. Universiteit Maastricht. Den Haag.

6. Buisman M & Houtkoop W (2014). Laaggeletterdheid in kaart. Expertisecentrum beroepsonderwijs en Stichting Lezen & Schrijven

7. Berkman ND, Sheridan SL, Donahue KE, Halpern DJ, Crotty K. Low health literacy and health outcomes: an updated systematic review. Annals of Internal Medicine, 2011; 155(2):97-107.

8. Rademakers J. (2014). Kennissynthese Gezondheidsvaardigheden. Niet voor iedereen vanzelfsprekend. NIVEL, Utrecht.

9. Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen 3-10-2018

10. Bostock S, Steptoe A. Association between low functional health literacy and mortality in older adults: Longitudinal cohort study. BMJ, 2012; 344:e1602.

11. CBS Statline 2017: Voorgeschreven medicijngebruik in de afgelopen 14 dagen, naar onderwijsniveau

12. Schillinger D, Machtinger EL, Wang F, Chen LL, Win K, et al.. Language, literacy, and communication regarding medication in an anticoagulation clinic: Are pictures better than words? Advances in patient safety: From research to implementation. Rockville, MD: Agency for Healthcare Research and Quality, 2005.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat is laaggeletterdheid en wat zijn beperkte gezondheidsvaardigheden? Hoe herken je dit als zorgverlener en hoe communiceer je begijpelijker?

# data[].attributes.body
Het IDO en gezondheid, opgesteld door de werkgroep IDO in opdracht van de BNB-stuurgroep basisvaardigheden.

# data[].attributes.body
De zorg staat toenemend onder druk. Als we niets doen, dreigt de zorg vast te lopen. We moeten daarom aan de slag. De zorg-sector, de politiek en de samen-leving als geheel; alleen samen kunnen we de zorg toekomst-bestendig maken. In het Integraal Zorg Akkoord lees je wat er op landelijk niveau is afgesproken.

# data[].attributes.body
Gebruik dit format voor het maken van jouw eigen begroting.

# data[].attributes.body
Met het Nationaal Preventie-akkoord wordt ingezet op het terugdringen van roken, over-gewicht en problematisch alcohol-gebruik. Lees hier de afspraken in drie deelakkoorden.

# data[].attributes.body
Een gezamenlijke gezondheids-ambitie van gemeenten en zorg-verzekeraars

# data[].attributes.body
Het thema gezondheid staat hoog op de maatschappelijke agenda. Vraagstukken rondom vergrijzing, overgewicht, stijgende zorgbehoefte en e-health vragen om vernieuwende oplossingen. Daarbij heeft de coronacrisis de grote gezondheidsverschillen in Nederland nog eens duidelijk gemaakt.
Hoe we dit thema opnemen in onze maatschappelijke opgaven uit de Netwerkagenda 2021-2023 lees je in dit document.

# data[].attributes.body
Op deze webpagina van Bibliotheek.nl vind je inspiratie om je collectie te vormen rond het thema gezondheid.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wil jij meer weten over gezondheid, relaties of opvoeding? Speur in onze collectie van honderden boeken over gezin en gezondheid.

# data[].attributes.body
Een gezonde leefomgeving heeft een prominente plek gekregen in de Omgevingswet. Dit gaat niet alleen om de fysieke omgeving, maar ook om de mentale. Gebruik de Omgevingswet om de bibliotheek en gezondheid meer aandacht te geven binnen jouw gemeente.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Interview met Arjan Nijenhuis en Irma Dekker (Aan de slag met de Omgevingswet)

Een gezonde leefomgeving heeft een prominente plek gekregen in de Omgevingswet. Bij besluiten die overheden nemen over de leefomgeving moet gezondheid een prominentere rol krijgen dan nu het geval is onder de Wet ruimtelijke ordening (Wro). We gingen in gesprek met Arjan Nijenhuis en Irma Dekker van het programma Aan de slag met de Omgevingswet over dit onderwerp. "De leefomgeving is van ons allemaal. Dat biedt de kans om meer aandacht aan gezondheid geven", stelt Nijenhuis. De Omgevingswet biedt handvatten, maar die moeten overheden en bewoners wel pakken. Hij vindt het belangrijk de komende tijd meer aandacht te besteden aan de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet.

# data[].attributes.attachment_link.title
Gebruik de Omgevingswet om gezondheid meer aandacht te geven - Gezondin

# data[].attributes.attachment_link.description
21 september 2022 Gebruik de Omgevingswet om gezondheid meer aandacht te geven Interview met Arjan Nijenhuis en Irma Dekker (Aan de slag met de Omgevingswet) Een gezonde leefomgeving heeft een prominente plek gekregen in de Omgevingswet. Bij besluiten die overheden nemen over de leefomgeving moet gezondheid een prominentere rol krijgen dan nu het geval is [...]

# data[].attributes.body
Op deze website van de Alliantie Gezondheidsvaardigheden vind je tips en materialen beschikbaar gemaakt voor en door onze partners en geïnteresseerden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hier vind je alle tips en materialen. Beschikbaar gemaakt voor en door onze partners en geïnteresseerden. Heb je zelf publicaties, tips of eenvoudige materialen? Wij ontvangen en delen deze graag.

# data[].attributes.body
Communicatie:
* Animatie voor zorgprofessionals
* Uitleg logo plaatsen in animatie
* Landingspagina zorgprofessionals op BNetwerk
* Hand-out zorgprofessionals
Good practice:
* Samenwerking met gezondheidscentrum
Samenwerking met de zorg:
* Aan de slag met samenwerkingspartners
* Zorgkantoren Nederland
* Overzicht Regionale ondersteuningsstructuren
* Handige website Regionale informatie zorg
Samenwerken in de gemeente:
* Kennisbank GezondIn - handvatten voor gemeenten
* Geletterdheid in zicht
Webinar:
* Samenwerken met de Zorg - Slimme zorg estafette
Materiaal:
* Checklist herkennen beperkte gezondheidsvaardigheden
* Gesprekskaart zorgprofessionals
* Quickscan digitale vaardigheden van patiënten
* Portalenquiz
Film:
* Praktijkchecks door taalambassadeurs

# data[].attributes.body
In deze toolkit vind je alle informatie die je nodig hebt om in de bibliotheek aan de slag te gaan met het het thema gezondheid en (digitale) zorg.

Hoe zit deze Padlet in elkaar?

Geel: propositie bibliotheek en gezondheid, kennisdossier, factsheets, publicaties, landelijke (netwerk)organisaties, wetten en regelgeving en overzicht van het zorglandschap.

Blauw: tips en inspiratie om invulling te geven aan het thema gezondheid en (digitale) zorg op de functies 'Kennis en informatie', 'Ontwikkeling en educatie' en 'Ontmoeting en debat'.

Groen: hulpmiddelen voor projectmanagement, zoals voorbeelden van projectplannen en begrotingen, financierings-mogelijkheden en voorbeelden, tips en hulpmiddelen voor lokale samenwerking met de zorg. Ook vind je hier de contactgegevens van POI-adviseurs die gespecialiseerd zijn in het thema zorg.

Tip: scroll naar rechts en naar beneden voor alle artikelen of gebruik de shortlinks in de inhoudsopgave van elke sectie.

Zoeken op trefwoorden kan middels CTRL+F (Windows) of via Appeltje+F (Apple).

Aanvullingen of suggesties?

Neem contact op met Yvonne Sinkeldam, Senior Adviseur Basisvaardigheden bij Rijnbrink: yvonne.sinkeldam@rijnbrink.nl

# data[].attributes.headline
Publicatie: Het Nederlandse Zorgstelsel - Ministerie VWS

# data[].attributes.subject
Publicatie: Het Nederlandse Zorgstelsel - Ministerie VWS

# data[].attributes.body
Hoe is het Nederlandse Zorgstelsel geregeld? Dat lees je in deze uitgebreide brochure van het Ministerie van VWS.

# data[].attributes.body
Doel van dit onderzoek is de aanpak van gezondheidsvaardigheid en de rol van het ministerie
daarin tegen het licht te houden en te onderzoeken op welke wijze de rijksoverheid de meest
effectieve en doelmatige bijdrage kan leveren aan het versterken van de aanpak.

# data[].attributes.attachment_caption
Nivel: Gezondheidsvaardigheden en de mismatch tussen de patient en de zorgomgeving

# data[].attributes.headline
Publicatie: Gezondheidsvaardigheden en de mismatch tussen de patiënt en de zorgomgeving

# data[].attributes.subject
Publicatie: Gezondheidsvaardigheden en de mismatch tussen de patiënt en de zorgomgeving

# data[].attributes.body
Publicatie van Nivel

# data[].attributes.body
Het IDO is aan te vullen met het informatie over e-health en digitale zorg. Bekijk hier de pagina op BNetwerk over het IDO.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Computercursussen

De deelnemende partijen in het Netwerk van Publieke Dienstverleners (NPD)* verwijzen mensen die moeite hebben met computers en internet naar een bibliotheek in de buurt. Hier kunnen ze deelnemen aan digivaardigheidscursussen, waarmee ze digitaal vaardiger worden. De cursussen worden in dit project geïntensiveerd.
*Dit is de Manifestgroep, uitgebreid naar het Netwerk van Publieke Dienstverleners NPD.

Informatiepunten

Verder kunnen mensen terecht bij de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) in de bibliotheek met hun vragen over de overheid rond huurtoeslag, AOW, werk, uitkering, belastingen, rijbewijs, zorg, toeslagen enzovoort.
De IDO-medewerkers helpen hen zoeken naar de juiste informatie. Bij persoonsgebonden vragen verwijzen ze door naar lokale partners.

Publieke dienstverleners

Klik voor landelijke en lokale samenwerkingspartners

Landelijk:

Deze partijen zijn verenigd in de NPD, uitvoeringsorganisaties van de overheid. Meer partijen tonen interesse. Maak kennis met een aantal NPD-partijen. In filmpjes op BiebtoBieb stellen zij zich voor (inlog BiebtoBieb nodig).

Lokaal:

Essentieel is de opbouw van een lokaal netwerk om mensen met een persoonsgebonden vraag 'warm' te kunnen doorverwijzen. Mogelijke lokale samenwerkingspartners voor de dienstverlening rond digitale inclusie zijn onder andere:

welzijnspartijen

vrijwilligersorganisaties

sociaal raadslieden

Humanitas

Formulierenbrigade

vak- en ouderenbonden

cliëntenvertegenwoordigers MEE

cliëntenondersteuners van de gemeente

zorgkantoren

Publicaties en websites

Klik voor overzicht van publicaties

# data[].attributes.attachment_link.title
Digitale inclusie & IDO en Belastingdienst

# data[].attributes.attachment_link.description
Bibliotheken en 12 publieke dienstverleners helpen burgers omgaan met de digitale overheid: intensivering van cursussen digivaardigheden en het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Alle bibliotheken doen mee aan het programma, bijna alle hebben een IDO geopend. Samenwerking met partners is belangrijk voor een goede lokale ondersteuningsstructuur.

# data[].attributes.body
Ga je aan de slag met het lesprogramma DigiVitaler van Stichting Digisterker? Raadpleeg dan deze database van BNetwerk. Hierin vind je suggesties om in jouw bibliotheek digivaardigheidscursussen te starten rond digitale zorg en gezondheid.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De KB koopt de lesprogramma's Digisterker en DigiVitaler landelijk in. Daarmee kunnen alle bibliotheken onbeperkt het lesmateriaal gebruiken en krijgen ze ondersteuning van Stichting Digisterker. Is jouw bibliotheek nog niet aangemeld, dan kun je gebruikmaken van de inkoopregeling via een aanmeldingsformulier:

De bibliotheek mag de lesprogramma's aanbieden binnen haar eigen werkgebied en kan voor het gebruik en de uitvoering ook zelf afspraken maken met lokale samenwerkingspartners.

Toegang tot de programma's

Om toegang tot de lesprogramma's van Stichting Digisterker te krijgen, ontvangt de bibliotheek inloggegevens voor de betreffende websites digisterkercursus.nl en digivitaler.nl. Beide websites bieden zowel ondersteuning voor de coördinator als voor de docenten.

Docenten die de cursus Digisterker werken met de e-overheid gaan geven, moeten eerst een korte docententraining volgen om gecertificeerd te worden.
Cursisten maken in de lessengebruik van werkboeken met uitleg en oefeningen. Daarnaast zijn er online oefenomgevingen, bijvoorbeeld voor het activeren en gebruiken van DigiD. Cursisten hebben hiervoor geen inloggegevens nodig.

Voor het DigiVitaler-lesprogramma is er ook een korte docenteninstructie. Deze instructie is niet verplicht, maar wordt wel sterk aanbevolen als snelle introductie op het lesprogramma. Cursisten krijgen voor het DigiVitaler-programma via de bibliotheek een account. Hiermee kunnen zij zowel in de bibliotheek als thuis oefenen en video's, demo's en andere online lesmaterialen gebruiken.

Meer informatie

# data[].attributes.attachment_link.title
Stichting Digisterker - licentie en toegang

# data[].attributes.attachment_link.description
Met de lesprogramma's Digisterker - werken met de e-overheid en DigiVitaler - digitale zorg dichterbij van Stichting Digisterker bieden bibliotheken, door hun landelijke spreiding, een krachtig antwoord op dreigende uitsluiting van burgers die niet goed mee kunnen komen in de digitale ontwikkelingen. De lesprogramma's zijn ontwikkeld voor mensen met beperkte digitale vaardigheden.

# data[].attributes.body
Mensen maken met dit lesprogramma kennis met digitale zorg en leren er mee werken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mensen maken met dit lesprogramma kennis met digitale zorg en leren er mee werken. Elke les behandelt een vorm van digitale zorg vanuit het blended learning principe: cursisten leren online en offline, (meestal) in groepsverband en onder begeleiding van een docent.

Om toegang tot de lesprogramma's van Stichting Digisterker te krijgen, ontvangt de bibliotheek inloggegevens voor de betreffende websites. De websites bieden zowel ondersteuning voor de coördinator als voor de docenten.

Alle bibliotheken kunnen onbeperkt het lesmateriaal gebruiken en krijgen ondersteuning van Stichting Digisterker. Is jouw bibliotheek nog niet aangemeld, dan kun je gebruikmaken van de inkoopregeling via een aanmeldingsformulier.

# data[].attributes.attachment_link.description
Mensen maken met dit lesprogramma kennis met digitale zorg en leren er mee werken. Elke les behandelt een vorm van digitale zorg vanuit het blended learning principe: cursisten leren online en offline, (meestal) in groepsverband en onder begeleiding van een docent.

# data[].attributes.body
Hier vind je de complete marketingtoolkit van Digivitaler

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Deze toolkit bestaat uit digitale en fysieke materialen waarmee je DigiVitaler lokaal kan promoten:

Drukwerk/download: Aanpasbare poster en flyer.

Digitale materialen: Social media banners en narrowcasting.

Documenten: Teksten en documenten.

De losse beelden zijn verkrijgbaar in de landelijke beeldbank op deze portal.

# data[].attributes.attachment_link.description
Deze toolkit bestaat uit digitale en fysieke materialen waarmee je DigiVitaler lokaal kan promoten:

# data[].attributes.body
Lees hier hoe Theek 5 zijn DigiVitaler lessen organiseert.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
April 2022

Een DigiVitaler-les in Bibliotheek Dongen

Theek 5 organiseert in haar vestigingen regelmatig Digisterker-cursussen, waaronder cursussen DigiVitaler. Woensdag 30 maart 2022 werd in vestiging Dongen de laatste les van een DigiVitaler-cursus gegeven, die bestond uit vier lessen. Wij van Digisterker waren erbij, bij die laatste les op een zonnige woensdagochtend.

De cursus wordt gegeven door Mara van der Weijden, één van de mediacoaches van Theek 5. Zij heet de deelnemers van harte welkom. Er zijn acht cursisten, de meesten de zeventig gepasseerd, maar nog lang niet uitgeleerd, gezien hun enthousiasme. In het leslokaal staan zes laptops klaar. Twee deelnemers hebben hun eigen laptop meegenomen. Er is koffie of thee.

Zoals bij de andere lessen staat er ook deze keer een 'Raadplaat' op het digibord: een oude foto van een gebouw in Dongen. Een mooie manier om te beginnen. Weet iemand welk gebouw het is en waar het staat? Het wordt al snel geraden. Het is de oude melkfabriek aan de Oude Baan, begin jaren tachtig afgebroken. Ieders aandacht is gevangen en soepel schakelt Mara naar de eigenlijke inhoud van de les, die van half tien tot half twaalf zal duren. Het is een vol programma. Op verzoek van één van de cursisten zal Mara uitleggen hoe je inlogt met de DigiD app. Dit kwam aan de orde bij de vorige les, die ging over het patiëntenportaal van het ziekenhuis. Dan zal de website Apotheek.nl worden besproken en om precies 11:00 uur zal Mara live gaan videobellen met de doktersassistent van één van de huisartspraktijken in Dongen. Aan het einde van de les zal er hopelijk nog wat tijd over zijn om de cursus via een korte online vragenlijst te evalueren. De hoogste tijd om te beginnen.

Inloggen met de DigiD app
Zoals gezegd geeft Mara op verzoek van één van de cursisten eerst een korte uitleg over hoe in te loggen met de DigiD app. Bij de vorige les over het patiëntenportaal van het ziekenhuis kwam deze manier van inloggen ter sprake. Voor één van de cursisten was dit niet goed te volgen en zij was niet de enige. Vandaar dit uitstapje.

Mara gebruikt bij haar uitleg een andere website van Digisterker, namelijk Oefenenmetdigid.nl, en wel het onderdeel dat gaat over het inloggen met de DigiD app. Mara gaat stap voor stap door het inlogproces, waarbij ze telkens navraagt of iedereen haar uitleg heeft begrepen. Eén cursist geeft aan het toch nog niet helemaal te begrijpen. Mara demonstreert voor deze cursist het inloggen nog een keer live, op haar eigen telefoon. Het kwartje lijkt te vallen.

Zoeken op Apotheek.nl
Na het intermezzo met de DigiD app begint de eigenlijke les, die gaat over de website Apotheek.nl. Mara vraagt of iemand wel eens het internet gebruikt, om informatie op te zoeken over een medicijn dat hij of zij gebruikt. De meesten roepen nee. 'Daarvoor is er toch de bijsluiter? Ook al is die niet te lezen vanwege de kleine lettertjes.' Mara vertelt dat er een website is, Apotheek.nl genaamd, waarop betrouwbare -belangrijk!- en goed leesbare informatie staat over geneesmiddelen, en dit in heldere taal. Gezamenlijk wordt er gekeken naar de video over Apotheek.nl, die staat op de website Digivitaler.nl. Na afloop van de korte video zijn er geen vragen. Alles is duidelijk. 'Oké, dan gaan we nu zelf oefenen!'

Mara loopt rond, helpt hier en daar met inloggen op Digvitaler.nl en het vinden van de les. Als iedereen is ingelogd, deelt Mara de werkbladen uit, waarop de opdrachten staan. Aan de hand van de opdrachten leren de cursisten op verschillende manieren te zoeken op Apotheek.nl.

Soms vraagt ze even de aandacht van iedereen, om iets centraal toe te lichten. Zo is het voor sommigen verwarrend dat de foto's op de startpagina van Apotheek.nl telkens veranderen -een 'grapje' van de vormgever- waardoor het lijkt dat de cursist naast je op een andere website zit dan jijzelf. 'Is het URL-adres hetzelfde als dat van je buurman of -vrouw? Zo ja, dan zit je op dezelfde website.' Bij opdracht 1 moeten de bijwerkingen van een medicijn worden opgezocht. Een opdracht waarbij diverse computer- en informatievaardigheden kunnen worden geoefend, wat blijkt uit de vragen die de cursisten hebben. Mara heeft overal een antwoord op. 'Kun je het niet vinden? Weet dat die webpagina langer is dan je scherm. Rol maar eens met het wieltje van je muis naar beneden. Dan zie je het.' 'Wil je terug naar startpagina? Waar moest je dan ook alweer op klikken? Juist ja, op het logo van de site. Ja, daar. Het huisje kan ook, maar er is hier geen huisje.' 'Oké, je hebt gezocht op Oxazepam en tien resultaten gevonden, maar je weet niet welke je moet kiezen. Probeer de eerste eens en lees goed wat er staat. Kijk ook in de opdracht wat je moet weten over het medicijn.' 'Wat die drie horizontale streepjes daar rechtsboven betekenen? Gewoon even op klikken, dan kom je er vanzelf achter. Probeer maar.'

'Wil je terug naar startpagina? Waar moest je dan ook alweer op klikken? Juist ja, op het logo van de site. Ja, daar. Het huisje kan ook, maar er is hier geen huisje.'

Als men klaar is met opdracht 1 gaat men verder met opdracht 2 op het werkblad, waarbij een video gevonden moet worden en bekeken, om het juiste antwoord te vinden. Een echte speuropdracht, aldus Mara. Tijdens het maken van de opdracht helpt men elkaar.

Als iedereen klaar is met beide opdrachten, bespreekt Mara de opdrachten. Ze leest de opdrachten nog een keer voor en vraagt aan de cursisten wat ze moet doen. Een heel goede manier van bespreken. Zo leggen de cursisten aan elkaar via de docent uit hoe ze tot het goede antwoord zijn gekomen.

Live videobellen met de doktersassistent!
Voordat Mara gaat beeldbellen met de assistent van één van de huisartsenpraktijken in Dongen, legt ze uit wat een videoconsult is: met je smartphone via een beveiligde verbinding kunnen praten met de dokter, terwijl je elkaar ziet.

Om precies elf uur wordt Mara gebeld door praktijkassistent Daniëlle. Mara klikt op de link in het sms'je en het videogesprek begint. De cursisten applaudisseren voor de tot stand gebrachte verbinding, net zoals passagiers klappen voor de piloot als hij of zij het vliegtuig weer veilig heeft laten landen. Er ontspint zich een geanimeerd en informatief beeldbelgesprek, waarbij iedereen kan meeluisteren. Daniëlle vertelt dat het in 97% van de gevallen lukt om een goede verbinding te maken met de patiënt. Ze vertelt dat de praktijk videobellen ook gebruikt om patiënten bijvoorbeeld een foto van een wond te laten doorsturen, op basis waarvan de dokter dan kan beoordelen wat er moet gebeuren. De verbinding wordt wederom onder applaus afgesloten.

Tot slot
Voordat de cursus door de cursisten met behulp van een online vragenlijst wordt geëvalueerd, deelt Mara de werkbladen uit van de overige DigiVitaler-lessen, die niet zijn gegeven. De cursisten hebben bij de eerste les de envelop gekregen met de boekjes van alle lessen en de inlogkaartjes met de cursistenaccounts. Zo kunnen ze thuis de resterende lessen doen, nadat ze zijn ingelogd met hun account. Ter afsluiting van de cursus dankt Mara iedereen hartelijk.

Tijdens het opruimen van het leslokaal vertelt Mara dat ze de DigiVitaler-lessen makkelijk vindt om te geven: helder geordend en duidelijk materiaal, waarbij er niet hoeft worden gewerkt met persoonlijke DigiD's. Ook makkelijk om te geven omdat het materiaal 'zoveel haakjes naar de werkelijkheid' bevat, waardoor de lessen heel goed aansluiten bij de leefwerelden van de cursisten, en goed te verrijken zijn met hoe de digitale zorg lokaal is geregeld.

Ook makkelijk om te geven omdat het materiaal 'zoveel haakjes naar de werkelijkheid' bevat, waardoor de lessen heel goed aansluiten bij de leefwerelden van de cursisten...

Een paar dagen later stuurt Mara aan Digisterker de resultaten van de evaluatie. Wat betreft de cursus eigenlijk alleen maar positieve beoordelingen. Zo vond iedereen op één na de uitleg van de docent duidelijk, net zoals de inhoud van het DigiVitaler-lesmateriaal. Ook vond iedereen op één na het tempo van de cursus goed (die ene cursist vond het iets te snel gaan). Iedereen, dus unaniem, zou de cursus aan anderen aanbevelen. Ook interessant waren de antwoorden op de vragen die gingen over de inhoud van de cursus: digitale zorgtoepassingen. Iedereen voelde zich na de cursus minder afhankelijk van anderen wat betreft hulp bij digitale zorg, al had de één dit gevoel wat meer dan de ander. Over het in de toekomst daadwerkelijk digitaal regelen van hun zorgbehoeften, zijn de meesten voorzichtig positief. Al met al toch een mooie uitkomst van de cursus. Iets waar de mediacoaches van Theek 5 trots op kunnen zijn...

# data[].attributes.attachment_link.description
Theek 5 organiseert in haar vestigingen regelmatig Digisterker-cursussen, waaronder cursussen DigiVitaler. Woensdag 30 maart 2022 werd in vestiging Dongen de laatste les van een DigiVitaler-cursus gegeven, die bestond uit vier lessen. Wij van Digisterker waren erbij, bij die laatste les op een zonnige woensdagochtend.

# data[].attributes.body
Op Trefpunt Leermiddelen vind je veel (cursus)materiaal over gezondheid.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een bewezen werkzame leefstijlinterventie voor laaggeletterde volwassenen, die willen werken aan een gezonder gewicht. Het combineert individuele eet- en beweegadviezen van een diëtist met groepslessen gezondheidsvaardigheden (inclusief taalvaardigheden) van een getrainde taalvrijwilliger.

# data[].attributes.body
Een bewezen werkzame leefstijlinterventie voor laaggeletterde volwassenen, die willen werken aan een gezonder gewicht. Het combineert individuele eet- en beweegadviezen van een diëtist met groepslessen gezondheidsvaardigheden (inclusief taalvaardigheden) van een getrainde taalvrijwilliger.

Bekijk hier het filmpje van Voel je goed!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een bewezen werkzame leefstijlinterventie voor laaggeletterde volwassenen, die willen werken aan een gezonder gewicht. Het combineert individuele eet- en beweegadviezen van een diëtist met groepslessen gezondheidsvaardigheden (inclusief taalvaardigheden) van een getrainde taalvrijwilliger.

.

.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een bewezen werkzame leefstijlinterventie voor laaggeletterde volwassenen, die willen werken aan een gezonder gewicht. Het combineert individuele eet- en beweegadviezen van een diëtist met groepslessen gezondheidsvaardigheden (inclusief taalvaardigheden) van een getrainde taalvrijwilliger. . .

# data[].attributes.body
In deze Steffie-module leren deelnemers met uitleg en oefeningen op een leuke en makkelijke manier hoe ze gezonde keuzes kunnen maken en hoe ze meer kunnen bewegen.

# data[].attributes.attachment_link.description
In deze Steffie-module leren deelnemers met uitleg en oefeningen op een leuke en makkelijke manier hoe ze gezonde keuzes kunnen maken en hoe ze meer kunnen bewegen.

# data[].attributes.headline
Materiaal: Gezond Leven voor inburgeraars

# data[].attributes.subject
Materiaal: Gezond Leven voor inburgeraars

# data[].attributes.body
Lespakket Gezond Leven van Pharos. Hier vind je materialen waarmee je in je eigen dagelijkse praktijk aan de slag kunt. De meeste materialen zijn direct gratis te downloaden en hebben een gedegen wetenschappelijke basis. Inclusief praatplaten, werkboeken en begeleidershandleidingen.

# data[].attributes.body
Gezonde taal van St. Het Begint met Taal is ontwikkeld voor anders-taligen rond A2 niveau om te oefenen met gezondheidsthema's. Geschikt voor taalcoaches en in kleine groepen.

Bekijk hier het filmpje van Gezonde Taal.

Voor vrijwilligers en hun coördinatoren is er een divers aanbod rondom taalcoaching en gezondheid:

webinar Gezonde Taal voor taalvrijwilligers

training op locatie Gezonde taal voor taalvrijwilligers

sessie in de e-learning over Gezondheid

oefenmateriaal Gezonde Taal speciaal ontwikkeld voor taalcoaching aan anderstaligen (NT2)

training Taal & Gezondheid voor coördinatoren en NT2-docenten (i.s.m. Pharos en ITTA), zie hier een artikel over deze training in tijdschrift LES

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aan de slag?

Bij Het Begint met Taal aangesloten organisaties gaan direct naar extranet om aan de slag te gaan met Gezonde Taal. Het digitale materiaal download je dan gratis. Het geprinte materiaal bestel je als lid met 40% korting. Nog niet aangesloten? Snel doen want dan profiteer je van deze mooie korting!

# data[].attributes.attachment_link.description
CoördinatorenVrijwilligersKletsmaatjesTaalschoolWerkvloer GEZONDE TAALGezonde Taal is hét materiaal voor het oefenen van gesprekken over concrete gezondheidsthema's. Gezonde Taal zorgt ervoor dat anderstaligen makkelijker in gesprek gaan, bijvoorbeeld in de dokterspraktijk."Gezonde Taal levert mooie gesprekken op over wat gezond is en wat bijvoorbeeld het woord spreekuur betekent." Al aangesloten?

# data[].attributes.body
Een PGO staat voor Persoonlijke Gezondheidsomgeving en is een app of website waarmee je zelf je gezondheid in de gaten kunt houden. Wil een patiënt het advies van de huisarts aan zijn/haar dokter in het ziekenhuis laten zien? Wil de gebruiker zelf gezondheidsgegevens toevoegen? Of wil hij/zij een completer beeld van de gezondheid? Een PGO kan hierbij helpen.

PGO’s zijn nieuw en kunnen steeds meer. Ontdek wat er al kan op PGO.nl.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat leuk dat je meer wilt weten over persoonlijke gezondheidsomgevingen (PGO's). PGO's zijn voor veel mensen nieuw. Op PGO.nl vind je meer informatie over wat een PGO is. En we helpen je met het kiezen en gebruiken van een PGO. Een PGO is een app of website waarmee je zelf je gezondheid in de gaten kunt houden. Wil jij het advies van de huisarts aan jouw dokter in het ziekenhuis laten zien? Wil jij een gesprek met de dokter beter voorbereiden? Of wil je een completer beeld van je gezondheid? Een PGO kan je hierbij helpen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Alles over persoonlijke gezondheidsomgevingen - PGO.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat leuk dat je meer wilt weten over persoonlijke gezondheidsomgevingen (PGO's). PGO's zijn voor veel mensen nieuw. Op PGO.nl vind je meer informatie over wat een PGO is. En we helpen je met het kiezen en gebruiken van een PGO. Een PGO is een app of website waarmee je zelf je gezondheid in de gaten kunt houden.

# data[].attributes.body
Dit volledige lespakket (download in ZIP) heeft als doel om mensen te ondersteunen bij het kennen, kiezen, gebruiken en benutten van de Persoonlijke Gezondheidsomgeving (PGO).
Het doel van deze workshop is informatie geven over de werking van een Persoonlijke Gezondheidsomgeving (PGO) en laten ervaren wat een PGO kan betekenen voor de deelnemer. Een belangrijk onderdeel van de workshop is deelnemers aan de slag laten gaan met een PGO. PGO’s zijn nog volop in ontwikkeling; de kansen en uitdagingen komen in de workshop aan bod.

# data[].attributes.body
Gezondheidsvaardigheden zijn sterk verweven met taalvaardig-heden, digitale vaardigheden en rekenvaardigheden. Dat illustreert Probiblio in dit informatieve document.

# data[].attributes.attachment_link.title
Gezondheidsvaardigheden en de bibliotheek- 2021 Probiblio

# data[].attributes.body
Eén op de vier Nederlanders heeft beperkte gezondheids-vaardigheden. Dat betekent dat zij moeite hebben met het vinden, begrijpen, beoordelen en gebruiken van informatie over gezondheid. Een deel van deze groep is laaggeletterd. Raadpleeg deze factsheet van Pharos voor meer informatie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Eén op de vier Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden¹. Dat betekent dat zij moeite hebben met het vinden, begrijpen, beoordelen en gebruiken van informatie over gezondheid. Een deel van deze groep is laaggeletterd. Het is belangrijk dat zorgverleners deze mensen herkennen en hun communicatie, informatiemateriaal en begeleiding zo aanpassen dat die beter aansluit bij de patiënt of cliënt.

Wat zijn gezondheidsvaardigheden?

Gezondheidsvaardigheden zijn vaardigheden van mensen om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken bij het nemen van gezondheidsgerelateerde beslissingen.

In het dagelijks leven hebben mensen die minder gezondheidsvaardig zijn onder andere moeite met:

medicijnen op de juiste manier innemen

de weg vinden in het ziekenhuis

zoeken op het internet (digitale vaardigheden)

(uitnodigings)brieven en mails begrijpen

folders, websites, formulieren, bijsluiters begrijpen

gesprekken met zorgverleners voeren

uitleg en adviezen begrijpen en in praktijk brengen

Laaggeletterden, ouderen en migranten vaker beperkte gezondheidsvaardigheden

Ongeveer één op de vier Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden¹. Mensen die laaggeletterd zijn, ouderen, mensen met een lage opleiding en mensen met een migratieachtergrond zijn vaker minder gezondheidsvaardig. Beperkte gezondheidsvaardigheden hangen deels af van opleidingsniveau, maar ook hoger opgeleiden kunnen moeite hebben om medische informatie te begrijpen.

Wat is laaggeletterdheid?

Een deel van de mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden is laaggeletterd. Laaggeletterd betekent dat je de taal of talen die je spreekt slecht beheerst. Deze groep mensen heeft bijvoorbeeld moeite met lezen, schrijven en/of rekenen.

Anderstaligen zijn niet per definitie laaggeletterd. Met hen kun je in veel gevallen in hun eigen taal (of in een gezamenlijke taal) wel 'op niveau' spreken. In sommige gevallen zijn mensen ook in hun moedertaal laaggeletterd of ongeletterd. Er is een verschil tussen laaggeletterdheid en ongeletterd (of: analfabetisme). Mensen die ongeletterd of analfabeet zijn, hebben nauwelijks of nooit geleerd om te lezen of schrijven.

Feiten en cijfers

2,5 miljoen mensen in Nederland van 16 jaar en ouder zijn laaggeletterd

Ongeveer één op de vier Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden

Feiten en cijfers laaggeletterdheid

2,5 miljoen mensen in Nederland van 16 jaar en ouder zijn laaggeletterd².

Laaggeletterdheid komt meer voor onder laagopgeleiden, ouderen en migranten³ ⁴.

De grootste groep laaggeletterden (45%) bestaat uit ouderen met een Nederlandse achtergrond en een middelbaar opleidingsniveau⁵.

Iets meer dan de helft van de laaggeletterden heeft geen migratieachtergrond. Dat betekent dat iets minder dan de helft wel een migratieachtergrond heeft².

14% van de 15-jarige leerlingen in Nederland heeft grote moeite met het begrijpen van hun schoolboeken. Deze groep loopt het risico om op latere leeftijd onder de noemer 'laaggeletterd' te vallen⁵.

42% van de mensen die alleen lager onderwijs gevolgd hebben, is laaggeletterd. Dit percentage neemt sterk af als het onderwijsniveau stijgt⁶.

Feiten en cijfers gezondheidsvaardigheden

Ongeveer een op de vier Nederlanders (24,5 %) heeft beperkte gezondheidsvaardigheden¹.

Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden maken meer gebruik van zorg en ervaren de kwaliteit van de zorg die ze krijgen als minder goed⁷.

Beperkte gezondheidsvaardigheden zorgen voor slechtere gezondheid

Er is een duidelijke samenhang tussen beperkte gezondheidsvaardigheden en een slechtere gezondheid.

Astma en COPD, diabetes, kanker, hart- en vaatziekten en psychische problemen komen bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden beduidend vaker voor⁸.

Diabetes komt vaker voor onder mensen die laaggeletterd zijn: onder mannen heeft 5.2% van de laagst geletterde mannen diabetes tegenover 1,5% van de hoogst geletterde mannen. Voor vrouwen is dat verschil nog groter: respectievelijk 6% en 0,9%⁹.

Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden overlijden gemiddeld gezien eerder¹⁰.

Het medicijngebruik bij de laagst opgeleide groep is bijna tweemaal zo hoog als bij de hoogst opgeleide groep Nederlanders¹¹.

Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden krijgen vaker te maken met ernstige medicatiefouten¹².

Beperkte gezondheidsvaardigheden herkennen

Een belangrijke aanwijzing voor beperkte gezondheidsvaardigheden is opleidingsniveau: tot mbo-niveau 1 of minder dan tien jaar onderwijs in het land van herkomst. Andere signalen zijn moeite met het vertellen van een chronologisch verhaal, vermijden van lees- en schrijfsituaties, ongemakkelijk of boos als er te veel vragen worden gesteld, te laat komen of op de verkeerde dag komen.

Signalen beperkte gezondheidsvaardigheden

In deze checklist vind je signalen over hoe je laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden kunt herkennen.

Voorbeeld: De patiënt begrijpt het advies om 'meer te bewegen' niet als hij of zij vertelt over een zere knie, omdat de link met meer bewegen en de oplossing van de zere knie niet wordt gelegd.

Soms worden beperkte gezondheidsvaardigheden verward met onverschilligheid of het gebrek aan motivatie voor een behandeling. Maar, vaak begrijpt een patiënt met beperkte gezondheidsvaardigheden de uitleg of een vraag van een zorgprofessional niet goed.

Hoe houd je als organisatie rekening met gezondheidsvaardigheden?

Als organisatie kun je verschillende dingen doen om beter aan te sluiten bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. Zo word je een gezondheidsvaardige organisatie.

Begrijpelijk informatiemateriaal

Help mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden hun weg vinden in jouw organisatie. Denk bijvoorbeeld aan toegankelijke en begrijpelijke uitnodigingsbrieven voor afspraken of aan de website van uw gezondheidscentrum of ziekenhuis.

Investeer in begrijpelijk informatiemateriaal dat is getoetst op begrijpelijkheid door mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden.

Ook als je alle communicatie hebt vereenvoudigd, blijft er altijd een groep over voor wie dit te ingewikkeld is. Bied voor deze groep maatwerk en extra ondersteuning, zoals visuele communicatie, communicatie in andere talen of hulp bij het invullen van formulieren.

Werk samen de doelgroep: mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden kunnen meedenken over oplossingen voor beter toegankelijke zorg. Nodig hen actief uit om hun ervaringsverhaal te vertellen.

Begrijpelijke organisatie en medewerkers

Tips voor begrijpelijke communicatie

Begrijpelijk communiceren tijdens een gesprek

Normaliseer beperkte gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid. Vraag bijvoorbeeld: 'We weten dat veel mensen moeite hebben met het invullen van formulieren. Hoe is dat voor u?'.

Veronderstel geen basiskennis van het lichaam

Let erop dat je het begripsniveau van patiënten niet overschat

Maak korte zinnen en gebruik eenvoudige woorden

Maak geen 'uitstapjes' in je verhaal: blijf bij de kern van de boodschap

Wees zo concreet mogelijk, vermijd jargon, abstracties en beeldspraak

Herhaal de belangrijkste punten (en beperk die tot maximaal drie)

Gebruik de terugvraagmethode: 'Ik heb een heleboel verteld. Wat gaat u thuis vertellen?'

Gebruik ondersteunend voorlichtingsmateriaal (ook digitaal).

Begrijpelijk communiceren in s chriftelijke communicatie

Gebruik filmpjes of getekend voorlichtingsmateriaal.

Gebruik woorden op B1-niveau.

Beperk de hoeveelheid informatie tot maximaal drie belangrijke punten. Verwijs eventueel voor meer informatie door.

Een heldere opmaak en kopjes vergroten het begrip.

Gebruik alleen materialen die getest zijn op begrijpelijkheid. En test materialen die je zelf maakt altijd op begrijpelijkheid voordat je deze in de praktijk inzet.

Meer informatie

1. Willems, A. E. M., Heijmans, M., Brabers, A. E. M., Rademakers, J. Gezondheidsvaardigheden in Nederland: factsheet cijfers 2021. Utrecht, NIVEL, 2021.

2. Algemene Rekenkamer (2016), Aanpak van laaggeletterdheid. Den Haag: Algemene Rekenkamer.

3. Buisman, M., Allen, J., Fouarge, D., Houtkoop, W., & Velden, R. van der (2013). PIAAC: Kernvaardigheden voor werk en leven. Resultaten van de Nederlandse survey 2012. Den Bosch: ecbo.

4. Heijmans, M., Zwikker, H., Heide, I. van der, Rademakers, J. NIVEL Kennisvraag 2016: zorg op maat. Hoe kunnen we de zorg beter laten aansluiten bij mensen met lage gezondheidsvaardigheden? Utrecht, NIVEL 2016.

5. Greef de M., Segers M., Nijhuis J. (2013). Feiten & cijfers geletterdheid: overzicht van de gevolgen van laaggeletterdheid en opbrengsten van investeringen voor samenleving en individu. Stichting Lezen & Schrijven i.s.m. Universiteit Maastricht. Den Haag.

6. Buisman M & Houtkoop W (2014). Laaggeletterdheid in kaart. Expertisecentrum beroepsonderwijs en Stichting Lezen & Schrijven

7. Berkman ND, Sheridan SL, Donahue KE, Halpern DJ, Crotty K. Low health literacy and health outcomes: an updated systematic review. Annals of Internal Medicine, 2011; 155(2):97-107.

8. Rademakers J. (2014). Kennissynthese Gezondheidsvaardigheden. Niet voor iedereen vanzelfsprekend. NIVEL, Utrecht.

9. Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen 3-10-2018

10. Bostock S, Steptoe A. Association between low functional health literacy and mortality in older adults: Longitudinal cohort study. BMJ, 2012; 344:e1602.

11. CBS Statline 2017: Voorgeschreven medicijngebruik in de afgelopen 14 dagen, naar onderwijsniveau

12. Schillinger D, Machtinger EL, Wang F, Chen LL, Win K, et al.. Language, literacy, and communication regarding medication in an anticoagulation clinic: Are pictures better than words? Advances in patient safety: From research to implementation. Rockville, MD: Agency for Healthcare Research and Quality, 2005.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat is laaggeletterdheid en wat zijn beperkte gezondheidsvaardigheden? Hoe herken je dit als zorgverlener en hoe communiceer je begijpelijker?

# data[].attributes.attachment_caption
Publicatie Cubiss: Positieve Gezondheid Get Started Guide

# data[].attributes.body
Deze Get Started Guide van Cubiss neemt je stap voor
stap mee door het proces van Positieve gezondheid en hoe je dit in de bibliotheek kunt gaan programmeren.

# data[].attributes.attachment_link.title
Get Started Guide Positieve Gezondheid Cubiss

# data[].attributes.body
Wat hebben milieu, leefomgeving en gezond-
heid met elkaar te maken? Lees het in deze publicatie.

# data[].attributes.headline
Good practice: De Tweede Verdieping en positieve gezondheid

# data[].attributes.subject
Good practice: De Tweede Verdieping en positieve gezondheid

# data[].attributes.body
In deze animatie zien we hoe Bibliotheek De Tweede Verdieping uit Nieuwegein positieve gezondheid inzet in haar programmering.

# data[].attributes.attachment_link.title
De bibliotheek en positieve gezondheid (met ondertitels)

# data[].attributes.body
Bibliotheek De Tweede Verdieping in Nieuwegein programmeert Lucky Life Community.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lucky Life is een community van Nieuwegeiners die elkaar wekelijks ontmoeten in de bibliotheek en met elkaar in gesprek gaan over gezondheid en leefstijl. Elke maand is er een verdiepend thema dat vanuit verschillende invalshoeken wordt belicht.

Het thema wordt bepaald door de deelnemers op basis van waar zij behoefte aan hebben, wat er speelt in hun dagelijks leven of waar men tegenaan loopt.

Een lokale expert diept het thema verder uit om samen te ontdekken hoe te werken aan een betere gezondheid en leefstijl én hoe je hier direct mee aan de slag kan.

Meer weten of meedoen?

Kijk in de agenda wanneer de eerstvolgende bijeenkomst is en/of stuur een e-mail naar Colinda Olff via: c.olff@detweedeverdieping.nu

# data[].attributes.attachment_link.description
Lucky Life is een community van Nieuwegeiners die elkaar wekelijks ontmoeten in de bibliotheek en met elkaar in gesprek gaan over gezondheid en leefstijl. Elke maand is er een verdiepend thema dat vanuit verschillende invalshoeken wordt belicht.

# data[].attributes.headline
Good practice: DNK Assen - Dokter in de Zaal

# data[].attributes.subject
Good practice: DNK Assen - Dokter in de Zaal

# data[].attributes.body
Talkshowserie Dokter in de Zaal wordt door DNK Assen en het Wilhelmina Ziekenhuis (WZA) samen georganiseerd. Tijdens zo’n talkshowavond vertelt een WZA-arts in heldere taal wat het betekent als jij of je naaste een bepaalde ziekte of aandoening krijgt. Wat zijn bijvoorbeeld de symptomen en welke behandelingen zijn er mogelijk? Ook is er gelegenheid om vragen te stellen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Veel mensen hebben wel eens gehoord van de symptomen van een hartinfarct: een drukkend gevoel op de borst, een knijpend gevoel in de linkerbovenarm, zweten en misselijkheid. Maar wist je dat dit vooral de klachten zijn die mannen ervaren als ze een hartinfarct hebben? En dat vrouwen vaak andere – ve…

# data[].attributes.body
Een Alzheimer café is en maandelijkse bijeenkomst voor mensen met een vorm van dementie en hun naasten. Een fijne ontmoetingsplek voor tips en informatie over (omgaan met) dementie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Maak dementie bespreekbaar in het Alzheimer Café

# data[].attributes.attachment_link.description
Alzheimer Nederland zet zich in om dementie in de toekomst te voorkomen of te genezen. Tot die tijd maken we ons sterk voor het verbeteren van de levenskwaliteit van mensen met dementie en hun omgeving.

# data[].attributes.body
Begin 2022 riepen de Hartstichting en de KB bibliotheken op om mee te doen aan de Mei Meet Maand. Veel bibliotheken hebben interesse getoond om een bloeddrukmeetpunt in te richten. Maar liefst 128 vestigingen van 94 organisaties deden mee.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In Maarssenbroek en Mijdrecht (gemeenten Stichtse Vecht en De Ronde Venen) waren inwoners welkom om hun bloeddruk te laten meten. De voorbereidende samenwerking met de Hartstichting verliep prettig, net als de samenwerking met de betreffende vrijwilliger bij het meetpunt. De organisatie van deze activiteit heeft weinig tijd gekost. Saskia Wilmes, projectleider Sociaal domein beschrijft de ervaringen.

Het effect

260 inwoners hebben hun bloeddruk laten meten, de meesten waren 60-plus.
Van een aantal bezoekers was de bloeddruk zó hoog, dat ze rechtstreeks zijn doorverwezen naar de huisarts. Over het algemeen bleek de bloeddruk goed en waren de inwoners gerustgesteld. Was de bloeddruk aan de hoge kant, dan reageerden de inwoners als volgt: Regelmatig laten meten, Bespreken met de huisarts, Opzoeken wat ik kan doen om de bloeddruk te verlagen.
Afgezien van dit effect bij de inwoners, heeft deze activiteit ook geleid tot nieuwe en vernieuwde contacten binnen de gemeenten. Het bloeddruk meten was een aanleiding om met partners binnen de gemeenten te praten over het thema gezondheid als speerpunt in de programmering van de bibliotheek.

Verdere programmering

Deze activiteit heeft in de bibliotheek het thema Gezondheid in de programmering aangezwengeld. We bouwen de programmering nu uit in samenwerking met de gemeenten, met sociale organisaties en met ZZP'ers. In augustus verzorgen we een lezing waarin de inwoner leert hoe je met kleine aanpassingen gezonder kunt leven.
In september is er een lezing over een gezonde leefstijl. Deze lezing is de start van verdere programmering in de gemeente zoals een vitaliteitstest en de mogelijkheid om goedkoop een sport uit te proberen.
Op deze manier verleidt de bibliotheek samen met partners, inwoners tot een gezondere leefstijl en draagt de bibliotheek bij aan de vitaliteit van inwoners.

Regeren is vooruitzien

Eén van de partners heeft al laten weten in 2023 aanvullende programmering te willen uitzetten rondom de bloeddruk-activiteit in de bibliotheek. Er zou in elk geval een voorlichtingsmoment georganiseerd moeten worden rondom hoge bloeddruk.
Of we in 2023 daadwerkelijk aandacht kunnen besteden aan de MeiMeetMaand, hangt mede af van onze overige programmering.

Saskia Wilmes
juli 2022

# data[].attributes.attachment_link.description
Bibliotheek Angstel, Vecht en Venen, DNK bibliotheek Assen en Bibliotheek Hoogeveen reageerden direct op de oproep van de Hartstichting om mee te doen aan de MeiMeetMaand. Zij richtten een locatie in waar mensen konden binnenlopen om hun bloeddruk te laten meten. De maand verliep heel goed.

# data[].attributes.body
Mooie tool om groepsgewijs in gesprek te gaan over je leefplek.
We brengen een groot deel van onze tijd door op de plek waar we wonen of werken. Dit heeft belangrijke gevolgen voor ons leven en onze gezondheid. Alle thema’s in de Leefplekmeter hebben een link met gezondheid en hoe je je voelt. Als we begrijpen wat de sterke en zwakke punten van een leefplek zijn, kunnen we samen nadenken wat het eerst aangepakt moet worden om het er prettiger te maken. Zo kunnen we zorgen voor een fijne plek waar mensen graag willen wonen.
Tip: Mooi om de uitkomst van de sessie te delen met de gemeente.

# data[].attributes.body
Door te monitoren kun je meten of de samenwerking in een behoefte voorziet en dus van meerwaarde is. Of misschien juist niet? Je kunt ook monitoren om te evalueren, bij te sturen, aan te scherpen.

Je kunt op verschillende manieren monitoren: met de outputregistratietool, met een logboek. Dit afhankelijk van wat je wilt meten.

Tip: doe je voordeel met monitoring:
- Kom een keer in de 6 maanden bij elkaar met de werkgroep, evalueer en stuur zo nodig bij.

- Besluit of je duurzaam toegevoegde waarde ziet in de samenwerking, maar durf ook te stoppen als het niet het gewenste resultaat oplevert.

# data[].attributes.attachment_caption
Document "Het gebruik van brede gezondheidsconcepten" RIVM

# data[].attributes.headline
Publicatie: RIVM Het gebruik van brede gezondheidsconcepten 

# data[].attributes.subject
Publicatie: RIVM Het gebruik van brede gezondheidsconcepten 

# data[].attributes.body
Publicatie van het RIVM over het gebruik van brede gezondheidsconcepten

# data[].attributes.body
Animatie "Gezondheids-vaardigheden en de bibliotheek" voor eerstelijns zorgprofessionals. Je kunt deze gebruiken om potentiële zorgpartners te interesseren in samenwerking.
Wil je je eigen logo invoegen in de animatie? Kijk dan naar deze uitleg.

# data[].attributes.body
Handige ppt voor een inzage in het complexe zorglandschap

# data[].attributes.attachment_caption
Medicatiegebruik | ex-laaggeletterden vertellen hun verhaal

# data[].attributes.body
In 15 korte filmpjes over verschillende onderwerpen rondom gezondheid vertellen taalambassadeurs van Stichting ABC hun verhaal. Met voorbeelden van ervaringen bij o.a. de apotheek, het consultatiebureau, de diëtist en de huisarts. Ook geven ze tips aan professionals en organisaties hoe deze zich kunnen aanpassen in de mondelinge en schriftelijke communicatie. Bekijk hier de complete afspeellijst: https://goo.gl/VhSiAx

# data[].attributes.attachment_link.title
Medicatiegebruik | Laaggeletterdheid en gezondheid: ex-laaggeletterden vertellen hun verhaal

# data[].attributes.body
Deze high-res hand-out kan gepersonaliseerd worden en gebruikt worden voor drukwerk.

# data[].attributes.headline
Good practice: Samenwerking Bibliotheek Nijkerk en Gezondheidscentrum

# data[].attributes.subject
Good practice: Samenwerking Bibliotheek Nijkerk en Gezondheidscentrum

# data[].attributes.body
Artikel in Bibliotheekblad over de samenwerking tussen de bibliotheek Nijkerk en het Gezondheidscentrum.

# data[].attributes.attachment_caption
Alles op tafel? Spelen met Positieve Gezondheid (leverdatum maart 2023) 

# data[].attributes.body
Kijken naar wat wél kan in plaats van wat niet meer lukt. Dat is de gedachte achter het bordspel Positieve Gezondheid. In de hulpverlening wordt steeds meer vanuit deze gedachte gewerkt, maar veel mensen kennen het nog niet. Daarom is er een spel ontwikkeld waarin mensen op een eigenwijze, speelse en laagdrempelige manier kennismaken met Positieve Gezondheid.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Beschrijving

Kijken naar wat wél kan in plaats van wat niet meer lukt. Dat is de gedachte achter het bordspel Positieve Gezondheid. In de hulpverlening wordt steeds meer vanuit deze gedachte gewerkt, maar veel mensen kennen het nog niet. Daarom hebben we een spel ontwikkeld waarin mensen op een eigenwijze, speelse en laagdrempelige manier kennismaken met Positieve Gezondheid.
Inhoud van het spel
Laagdrempelig en spelenderwijs in gesprek over Positieve Gezondheid... laat je verrassen! Alles op tafel? Spelen met Positieve Gezondheid kan gespeeld worden in groepen van zes spelers én er is een speciale 1 op 1 versie, om binnen 15 minuten tot een ander gesprek te komen. Het bordspel heeft zes dubbelzijdige speelborden, 165 opdrachtkaarten, 140 afbeeldingen, een dobbelsteen met de thema's van Positieve Gezondheid, fiches, een zandloper en een actieblok.

Dit spel is ontwikkeld in samenwerking met Machteld Huber en het team van Institute for Positive Health. Het spel is met ruim 300 personen getest, vanuit alle doelgroepen, kwetsbare ouderen, anderstaligen, laaggeletterden, mensen met een verstandelijke, psychische of lichamelijke beperking. En met zorgprofessionals, POH, thuiszorgmedewerkers, taalmaatjes, welzijnsmedewerkers, huisartsen en trainers Positieve Gezondheid.

Bestellen op factuur.
Voor organisaties, scholen en boekhandels is het mogelijk om te bestellen via een inkooporder. Stuur de inkooporder naar bestelling@debagagedrager.nl Administratiekosten zijn € 3,50 per bestelling. Verzendkosten zijn € 6,25

Alles op tafel wordt mogelijk gemaakt door financiering van:

Samenwerkingspartners

# data[].attributes.attachment_link.title
Alles op tafel? Spelen met Positieve Gezondheid (leverdatum maart 2023) - De Bagagedrager

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit nieuwe spel is nu in productie! Het spel is leverbaar vanaf maart 2023. Wil jij dit spel als eerste in huis hebben? Bestel dan nu vast tijdens de Early Bird actie.

# data[].attributes.body
Op BNetwerk is een speciale landingspagina voor zorgprofessionals ingericht. Op deze pagina krijgen zij snel meer informatie over mogelijke samenwerking met de bibliotheek op gebied van gezondheidsvaardigheden en kunnen zij zoeken naar de bibliotheek in de buurt.
De shortlink naar deze landingspagina is: https://www.bibliotheeknetwerk.nl/zorgprofessionals

# data[].attributes.attachment_link.description
De bibliotheek als partner in de zorg? Wellicht is dit voor u als zorgprofessional niet de eerste partij waar u aan denkt. Toch kan de bibliotheek een belangrijke rol vervullen op het gebied van gezondheid en (digitale) zorg.

# data[].attributes.headline
Samenwerking: Aan de slag met netwerkpartners 

# data[].attributes.subject
Samenwerking: Aan de slag met netwerkpartners 

# data[].attributes.body
Nodig lokale huisartsen, diëtisten en apothekers uit voor lezingen over hun vak en laat hen hierin vragen beantwoorden van het publiek. Sluit hierbij aan met informatie over gezondheidsvaardigheden in je eigen collectie. Nodig de wethouder van je gemeente uit en laat hem of haar vertellen over de lokale gezondheidszorg en de financiële keuzes die hierbinnen zijn gemaakt.

# data[].attributes.headline
Dashboard basisvaardigheden - gezondheid 

# data[].attributes.subject
Dashboard basisvaardigheden - gezondheid 

# data[].attributes.body
Dit dashboard geeft bibliotheken de mogelijkheid hun individuele resultaten af te zetten tegen de landelijke cijfers, de resultaten van de provincie en bibliotheken van vergelijkbare grootte. Selecteer in het linkermenu het thema "Gezondheid". Zo biedt het dashboard diverse aanknopingspunten om het gesprek aan te gaan met de gemeente en andere samenwerkingspartners.
Of check hier de resultaten over gezondheid.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit dashboard toont de gegevens van het onderzoek Basisvaardigheden voor volwassenen. Het geeft bibliotheken de mogelijkheid hun individuele resultaten af te zetten tegen de landelijke cijfers, de resultaten van de provincie en bibliotheken van vergelijkbare grootte. Zo biedt het dashboard diverse a…

# data[].attributes.body
Nederland is verdeeld in zorgkantoorregio’s. Elke regio heeft zijn eigen zorgkantoor. Zorgkantoren voeren een deel van de langdurige zorg uit. Het zijn zelfstandig werkende kantoren die nauw gelieerd zijn aan de grootste zorgverzekeraar ter plekke. Ze zijn ervoor verantwoordelijk dat alle cliënten in hun regio de betreffende langdurige zorg krijgen waar ze recht op hebben.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nederland is verdeeld in zorgkantoorregio's. Elke regio heeft zijn eigen zorgkantoor. Zorgkantoren voeren een deel van de langdurige zorg uit. Het zijn zelfstandig werkende kantoren die nauw gelieerd zijn aan de grootste zorgverzekeraar ter plekke. Ze zijn ervoor verantwoordelijk dat alle cliënten in hun regio de betreffende langdurige zorg krijgen waar ze recht op hebben.

Meer informatie: Zorgverzekeraars Nederland
Toon regiokaart met alle Zorgkantoorregio's
De 31 Zorgkantoorregio's

# data[].attributes.attachment_link.description
Nederland is verdeeld in zorgkantoorregio's. Elke regio heeft zijn eigen zorgkantoor. Zorgkantoren voeren een deel van de langdurige zorg uit. Het zijn zelfstandig werkende kantoren die nauw gelieerd zijn aan de grootste zorgverzekeraar ter plekke. Ze zijn ervoor verantwoordelijk dat alle cliënten in hun regio de betreffende langdurige zorg krijgen waar ze recht op hebben.

# data[].attributes.headline
Samenwerking: Overzicht van regionale ondersteuningsstructuren in de zorg

# data[].attributes.subject
Samenwerking: Overzicht van regionale ondersteuningsstructuren in de zorg

# data[].attributes.body
Overzicht van de 14 Regionale Ondersteuningsstructuren
(ROS) in Nederland.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wilt u meer weten over de ROS in uw regio? Het overzicht van alle contactgegevens vindt u op de interactieve kaart:

# data[].attributes.headline
Samenwerking: Website met regionale informatie

# data[].attributes.subject
Samenwerking: Website met regionale informatie

# data[].attributes.body
Vind hier alle huisartsenorganisaties, eerstelijnszorgorganisaties en achterstandsfondsen in jouw regio!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bouwstenen en randvoorwaarden

Zes bouwstenen vormen de ingrediënten voor de regionale huisartsenorganisatie. Basisvoorwaarden zijn een heldere structuur voor besluitvorming, betrokkenheid van alle huisartsen die in een regio werken en adequate financiering.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hechte Huisartsenzorg - Werk structureel samen in de regio

# data[].attributes.attachment_link.description
LHV, NHG en InEen geven een impuls aan structurele regionale samenwerking door huisartsenregio's, organisaties en regioplannen in kaart te brengen. Met deze bouwstenen en voorbeelden kun je zelf aan de slag!

# data[].attributes.headline
Kennisbank GezondIn - Handvatten voor gemeenten

# data[].attributes.subject
Kennisbank GezondIn - Handvatten voor gemeenten

# data[].attributes.body
De gemeente heeft een grote verantwoordelijkheid voor de gezondheid van haar inwoners. Ze regelt bijvoorbeeld de jeugdzorg, maar ook de Wmo en schuldhulpverlening. Ook het sluiten van preventieakkoorden is een punt op de agenda. Gemeenten hebben het druk. GezondIn helpt 155 Nederlandse gemeenten om hun vele taken zo te vervullen dat zij gezondheidsverschillen lokaal terug kunnen dringen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een op de drie Nederlanders heeft beperkte basis- en gezondheidsvaardigheden. Dat betekent dat zij moeite hebben met het vinden, begrijpen en toepassen van informatie. Een deel van deze groep is laaggeletterd. Om gezondheidsverschillen in jouw gemeente terug te dringen, is het belangrijk om hier ook aandacht aan te besteden. Het themadoc ' Gezondheidsvaardigheden en basisvaardigheden: Handvatten voor gemeenten ' helpt je daarbij.

Gezondheidsverschillen

Niet iedereen in Nederland heeft een even grote kans op een goede gezondheid. Mensen met een laag inkomen en een lagere opleiding overlijden zes jaar eerder dan mensen met een hoge opleiding. Ook leven zij gemiddeld vijftien jaar minder lang in goed ervaren gezondheid. We spreken dan over gezondheidsverschillen of gezondheidsachterstanden.

Er zijn veel factoren die de gezondheid van jouw inwoners beïnvloeden. Denk aan werk en inkomen, mee kunnen doen in de samenleving, eenzaamheid, leefomgeving en stress door financiële problemen. Om gezondheidsachterstanden in gemeenten terug te dringen adviseert GezondIn een integrale aanpak op meerdere sporen, waarvan Gedrag & Vaardigheden er een is. Dit themadoc(ument) gaat over het laatste: vaardigheden, een belangrijke sleutel in de aanpak van gezondheidsachterstanden.

Basis- en gezondheidsvaardigheden

Naast de vaardigheden lezen, schrijven en rekenen, zijn ook digitale vaardigheden en financiële vaardigheden belangrijke vaardigheden die nodig zijn om je goed te kunnen redden. Daar horen ook gezondheidsvaardigheden bij. Daarmee bedoelen we dat je in staat bent om informatie over gezondheid te vinden, begrijpen en gebruiken. Als informatie begrijpelijk genoeg is voor iedereen, weten inwoners beter hoe ze bijvoorbeeld kunnen stoppen met roken of waar ze hulp kunnen vragen om gezonder te leven.

Maar hoe help en ondersteun je inwoners in jouw gemeente die beperkte gezondheids- of basisvaardigheden hebben? Hoe zorg je dat iedereen de kans krijgt om voldoende basisvaardigheden te ontwikkelen en hoe versterk je gezondheidsvaardigheden? En hoe zorg je als gemeente dat diensten, communicatie, informatiemateriaal en begeleiding minder complex en meer toegankelijker worden?

Vijf handvatten

Het themadoc Gezondheidsvaardigheden & Basisvaardigheden geeft je hiervoor vijf handvatten met tools en verdere informatie. Dit document is onderdeel van een reeks, waarin wij thema's (sporen) belichten die bijdragen aan het verminderen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Dit zijn Gedrag & Vaardigheden, Participatie, Preventie & Zorg, Fysieke Omgeving en Sociale Omgeving.

# data[].attributes.attachment_link.title
Vaardigheden belangrijke sleutel in aanpak gezondheidsverschillen - Gezondin

# data[].attributes.attachment_link.description
Om gezondheidsverschillen terug te dringen, is het belangrijk om aandacht te geven aan beperkte lees- en schrijfvaardigheden.

# data[].attributes.headline
Waar staat jouw gemeente - Geletterdheid in Zicht

# data[].attributes.subject
Waar staat jouw gemeente - Geletterdheid in Zicht

# data[].attributes.body
Geletterdheid In Zicht is een online tool voor gemeenten en arbeidsmarktregio’s om inzicht te krijgen in de omvang van de groep laaggeletterden en de verschillende doelgroepen daarbinnen. Ook biedt de tool informatie over welke organisaties je kunt betrekken bij het vinden en benaderen van die doelgroepen.

# data[].attributes.body
Tijdens de Slimme Zorg Estafette 2022 werd dit webinar georganiseerd door ZEL, Pharos, DigiSterker en OPEN over samenwerking in de zorg. Kijk hem hier terug.

# data[].attributes.body
Quickescan digitale vaardigheden van patiënten voor zorgprofessionals

# data[].attributes.attachment_link.title
Quickscan digitale vaardigheden van je patiënten - Pharos

# data[].attributes.attachment_link.description
Weet welke vorm van eHealth je wilt adviseren aan de patiënt en zorg ervoor dat je ze ook zelf kent. In een paar stappen op de hoogte van de digitale vaardigheden van de patiënt.

# data[].attributes.body
Good practices en feiten over gezondheid op BNetwerk.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ruim 40 procent van de bibliotheken doet al iets rond het thema, bijvoorbeeld:

Lesprogramma DigiVitaler aanbieden (50 bibliotheken starten of willen dat gaan doen); er is een marketingtoolkit voor. En daarnaast aanvullend lesmateriaal, waaronder Meer digitale zorg; log je in als coördinator of docent, dan krijg je meer informatie.

Hulp geven rondom donorregistratie en corona-apps en -websites van de overheid.

Vragen beantwoorden in het Informatiepunt Digitale Overheid, gerelateerd aan de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en het Persoonsgebonden budget (PGB).

Informatiebijeenkomsten en spreekuren organiseren, met partners uit zorg- en welzijnssector.

Deelname aan MeiMeetMaand van de Hartstichting. In 2022 openden 94 bibliotheekorganisaties in 128 vestigingen een bloeddrukmeetpunt. Dit zorgde voor veel aanloop. Sommige bibliotheken richtten collectietafels in of verbonden er programmering aan.

Ons doel voor de komende jaren is om het thema Gezondheid en (digitale) zorg structureel te verankeren in het programma Bibliotheek en basisvaardigheden.

Diverse organisaties brainstormden in een klankbordgroep Gezondheid over de vraag hoe we het thema Gezondheid en gezondheidsvaardigheden steviger kunnen neerzetten in de sector en met welke partners. Betrokken zijn bibliotheken, POI's, Stichting Digisterker en de KB.
Doel is om mensen vaardiger te maken op het gebied van taal en digitale vaardigheden in relatie tot gezondheid. En hen hulp en informatie rond dit thema te bieden. De bevindingen worden opgenomen in een plan van aanpak.

De rol van de bibliotheek

Doel van de bibliotheek is om mensen informatievaardiger te maken, door in te zetten op taal- en digitale vaardigheden en hulp en informatie te bieden. KB en VOB stellen een plan op om het thema steviger neer te zetten. Dit gebeurt in samenwerking met POI's en diverse partijen die meedenken, waaronder Stichting Digisterker en de ministeries van VWS en BZK. Met dit plan verankeren we het thema in het programma Bibliotheek en basisvaardigheden en de brede maatschappelijk-educatieve bibliotheek zoals benoemd in het Bibliotheekconvenant.

Bibliotheken kunnen lokaal en regionaal aanbod verzorgen rond gezondheid, bijvoorbeeld:

Laagdrempelige digitale cursussen en/of taalactiviteiten aanbieden in afstemming met lokale zorgpartners. Je kunt hierbij gebruikmaken van de (les)programma's DigiVitaler, Gezonde taal!, Voel je goed!, Succes!, Voor jou en je kind, en programma's van Steffie en Oefenen.nl. Of de tool Mijn positieve gezondheid.

Een fysieke en digitale collectie aanbieden als deel van een Dementheek of Domotica-huis.

Informatie aanbieden aan inwoners en partners of van de Alliantie Gezondheidsvaardigheden, Gezond Leven, Volksgezondheidenzorg, Pharos of Lezen en Schrijven. Zo maak je lokale gezondheidsinformatie toegankelijk voor burgers, en attendeer je je netwerk op kennis over gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid.

Een loket- of verwijsfunctie rondom zorg combineren met het IDO, door óf onderdak te bieden aan een zorgloket of -spreekuur, óf te verwijzen naar zorgaanbod en -organisaties.

Zie alle leermiddelen rond gezondheid in het Trefpunt leermiddelen.

Zorgprofessionals herkennen beperkte gezondheidsvaardigheden niet altijd. De bibliotheek kan bijdragen aan het herkennen en bespreekbaar maken hiervan, bijvoorbeeld met de training Herkennen laaggeletterdheid van Stichting Lezen en Schrijven.

Samenwerkingspartners van de bibliotheek

Welzijnsorganisaties

Jeugdgezondheidszorgorganisaties

GGD

Zorgbelang

(Regionale organisaties voor) Huisartsenzorg

Verzorgingshuizen

Wijkzorg

KBO

Ziekenhuizen

Consultatiebureaus

Verloskundigenpraktijken

In netwerkverband bijvoorbeeld vanuit een preventie akkoord

Niveaus

Er zijn 3 niveaus van gezondheidsvaardigheden:

functioneel: basale kennis door het kunnen lezen, schrijven en zoeken op internet.

interactief of communicatief: begrijpend lezen, kunnen reflecteren, abstract denken, vragen stellen, en hoofd- en bijzaken onderscheiden

kritisch: informatie over ziekte en gezondheid kunnen ordenen, analyseren, toepassen en vooruitdenken, prioriteiten stellen

Voorbeelden van collega's

Bronnen en tools

Zorgtechnologie in de bibliotheek - hoe senioren te ondersteunen, onderzoek door Rijnbrink, 2022.

Uitzending Kassa over de invloed van laaggeletterdheid op de behoefte aan zorg, 29 augustus 2022.

Slimme Zorg Estafette 2022 voor zorgverleners, aanbieders én gebruikers. Bekijk de openingssessie.

Gezondheidsvaardigheden en de bibliotheek, Probiblio 2021. Doelgroepen, netwerkaanpak en partners, en mogelijke rollen van de bibliotheek om mensen te helpen hun gezondheidsvaardigheden te vergroten.

Digivaardigindezorg.nl, met onder meer materiaal van Digisterker en digitaal cursusaanbod van bibliotheken. Hier kunnen zorgprofessionals hun digitale vaardigheden verbeteren. Interview met uitleg voor zorgprofessionals.

Gezondheidsvaardigheden zijn basisvaardigheden!, Mirjam Fransen, Marieke Wiebing & Jany Rademakers, Volwassenenleren.nl, 2018.

Themapagina Basisvaardigheden volwassenen, tab Onderzoek onder Zorg en welzijn, over de pilots in samenwerking met ministerie van VWS.

Stichting Lezen en schrijven

Kennisbank Pharos

Factsheets Laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden, en Sociaal-economische gezondheidsverschillen, Pharos

Www.gezondheidsvaardigheden.nl

Juiste Loket, voor informatie en advies rond zorg

Onderzoek van Nivel Consumentenpanel Gezondheidszorg toont dat ruim 36% van de Nederlanders vanaf 16 jaar problemen ervaart bij gezondheidsinformatie vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het thema Gezondheid en (digitale) zorg wordt steeds belangrijker in de educatie- en informatiefunctie van de bibliotheek. Gezondheidsvaardigheden zijn nodig om goed te kunnen omgaan met je gezondheid en met ziekte. Het gaat om informatie verkrijgen, begrijpen en gebruiken bij beslissingen nemen. Denk aan voorbeelden als hulp bij donorregistratie en corona-afspraken maken.

# data[].attributes.body
Dossier op BNetwerk over donorregistratie

# data[].attributes.attachment_link.description
Op 1 juli 2020 gaat de nieuwe Donorwet in. Bibliotheken kunnen rekenen op ondersteuning om burgers die hier vragen over hebben, goed verder te helpen.

# data[].attributes.headline
Informatie: over volksgezondheid en zorg

# data[].attributes.subject
Informatie: over volksgezondheid en zorg

# data[].attributes.body
VZinfo.nl biedt open data en onafhankelijke en wetenschappelijk onderbouwde informatie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cijfers en duiding voor professionals, door experts van binnen en buiten het RIVM.

# data[].attributes.body
Bekijk hier ter inspiratie de landingspagina Gezondheid van Bibliotheek BiblioPlus.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gezondheidsvaardigheden heb je nodig om goed te kunnen omgaan met je gezondheid en met ziekte. Dit kan gaan om fysieke, maar ook om de mentale gezondheid. Het verkrijgen, begrijpen en gebruiken van de juiste informatie is belangrijk, maar soms ook lastig. De Bibliotheek helpt je verder en informeert. Samen met gezondheidspartners zoals huisartsencoöperatie Syntein en GGD Brabant Zorgt organiseren wij in de Bibliotheek bijeenkomsten waarin je meer kunt leren over gezondheid.

# data[].attributes.attachment_link.description
Je kunt via de computer en op internet steeds meer regelen. Dat is handig. Maar ook lastig als je hier geen of weinig ervaring mee hebt. De Bibliotheek helpt je verder. Met cursussen voor computers en internet, inloopspreekuren en het Klik & Tik Café, waar je gezellig samen met anderen kan komen computeren.

# data[].attributes.headline
Filmpje: Problemen wegens laaggeletterdheid "Verdwaald in het zorgsysteem" - Kassa

# data[].attributes.subject
Filmpje: Problemen wegens laaggeletterdheid "Verdwaald in het zorgsysteem" - Kassa

# data[].attributes.body
Een bezoek aan een arts kan voor behoorlijk veel stress zorgen. Maar wat als je een brief van het ziekenhuis krijgt die je niet goed kan lezen? Dan neemt de stress toe, breekt het zweet je uit, en zo kom je snel in de problemen. Met andere woorden, je raakt zo verdwaald in het zorgsysteem. Mensen die laaggeletterd zijn, lopen hier dagelijks tegenaan.
Kassa maakte over dit onderwerp een korte documentaire.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een bezoek aan een arts kan voor behoorlijk veel stress zorgen. Maar wat als je een brief van het ziekenhuis krijgt die je niet goed kan lezen? Dan neemt de stress toe, breekt het zweet je uit, en zo kom je snel in de problemen. Met andere woorden, je raakt zo verdwaald in het zorgsysteem. Mensen die laaggeletterd zijn, lopen hier dagelijks tegenaan.

Lees hier de volledige dossiertekst over laaggeletterdheid en wat voor invloed dat heeft op de behoefte aan zorg.

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

Inloggen / registreren

# data[].attributes.attachment_link.title
Problemen wegens laaggeletterdheid: "Verdwaald in het zorgsysteem" - Kassa - BNNVARA

# data[].attributes.attachment_link.description
Een bezoek aan een arts kan voor behoorlijk veel stress zorgen. Maar wat als je een brief van het ziekenhuis krijgt die je niet goed kan lezen? Dan neemt de stress toe, breekt het zweet je uit, en zo kom je snel in de problemen. Met andere woorden, je raakt zo verdwaald in het zorgsysteem.

# data[].attributes.body
Gesprekkaart ontwikkelt voor eerstelijns zorgprofessionals. Het ondersteunt bv. de huisarts in het gesprek met de patiënt. Sommige patiënten vinden het lastig om precies te
vertellen of te vragen waar ze op dat moment mee zitten. Of weten niet goed welke onderwerpen ze waar en bij wie kunnen bespreken. Deze kaart helpt om onderwerpen
bespreekbaar te maken. In het bijzonder zullen de patiënten die beperkt gezondheidsvaardig zijn, hier baat bij hebben.

# data[].attributes.body
Pharos ontwikkelde deze checklist herkennen laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden.

# data[].attributes.body
De taalambassadeurs van Stichting ABC hebben samen met Pharos de patiëntenportalen getest. Tijdens het testen liepen ze tegen een aantal zaken aan die voor laaggeletterden onduidelijk of onbegrijpelijk kunnen zijn.

Benieuwd naar deze onduidelijkheden? Maak dan deze portaalquiz. Lukt het jou om door de ogen van een taalambassadeur te kijken?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We horen graag wat jij vindt van de Portaalquiz. Je helpt ons door een paar vragen te beantwoorden in deze korte enquête.

De taalambassadeurs van Stichting ABC hebben samen met Pharos de patiëntenportalen getest. Tijdens het testen liepen ze tegen een aantal zaken aan die voor laaggeletterden onduidelijk of onbegrijpelijk kunnen zijn.

Benieuwd naar deze onduidelijkheden? Maak dan deze portaalquiz. Lukt het jou om door de ogen van een taalambassadeur te kijken?

# data[].attributes.attachment_link.description
We horen graag wat jij vindt van de Portaalquiz. Je helpt ons door een paar vragen te beantwoorden in deze korte enquête. De taalambassadeurs van Stichting ABC hebben samen met Pharos de patiëntenportalen getest. Tijdens het testen liepen ze tegen een aantal zaken aan die voor laaggeletterden onduidelijk of onbegrijpelijk kunnen zijn.

# data[].attributes.body
In deze informatieve reeks checken taalambassadeurs hoe toegankelijk zorgpraktijken zijn.

# data[].attributes.attachment_link.title
Praktijk Pril in Helmond, Praktijkcheck online inzage en laaggeletterdheid

# data[].attributes.headline
Communicatie: Uitleg logo plaatsen in animatie

# data[].attributes.subject
Communicatie: Uitleg logo plaatsen in animatie

# data[].attributes.body
Volg de uitleg om het logo van de lokale bibliotheek in te voegen in de animatie.

# data[].attributes.body
Gebruik deze format als leidraad voor jouw eigen presentatie voor collega's en netwerkpartners.

# data[].attributes.body
Thuisarts.nl is bedoeld voor iedereen die informatie zoekt over gezondheid en ziekte.

# data[].attributes.attachment_link.title
Thuisarts.nl | Betrouwbare informatie over ziekte en gezondheid

# data[].attributes.attachment_link.description
Thuisarts geeft betrouwbare informatie over gezondheid en ziekte, gemaakt door (huis)artsen.

# data[].attributes.headline
Publicatie: "Bibliotheek kan veel betekenen voor digitale vaardigheden"

# data[].attributes.subject
Publicatie: "Bibliotheek kan veel betekenen voor digitale vaardigheden"

# data[].attributes.body
Publicatie van Joris Arts in het ICT&Health magazine met praktijkvoorbeelden over succesvolle samenwerkingen tussen zorg en bibliotheek.
Contact opnemen met Joris Arts? Kijk op LinkedIn.

# data[].attributes.body
Jeroen Pauw presenteerde het programma Scheefgroei in de gezondheid over de toenemende gezondheidsverschillen in Nederland.

# data[].attributes.attachment_link.title
Gezondheid gemist? Start met kijken op NPO Start

# data[].attributes.attachment_link.description
Mannen met een lage opleiding leven gemiddeld zes jaar korter dan mannen met een hogere opleiding. Welvaartziektes komen in Nederland het meeste voor bij de mensen met de minste welvaart.

# data[].attributes.body
Handige woordenlijst van zorgbegrippen

# data[].attributes.body
Publicatie in het ICT & Health magazine over het belang van samenwerken tussen zorg en de bibliotheek

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nou is deze relatief milde vorm van niet tegen ongelijkheid kunnen er eentje die zich in het brein bevindt, maar er is er ook eentje die zich in het hart bevindt. En dat voel je als er sprake is van ongelijke kánsen. Ik denk trouwens dat dat géén neurotisch trekje is, maar eentje die diep verankerd is in ons menselijk bestaan.

Ongelijke kansen zijn er altijd geweest in onze maatschappij en zullen ook altijd blijven bestaan. Maar waar we ze zien zouden we ons best kunnen doen om de randjes minder scherp te maken. Op het moment zie ik veel ongelijkheid. In deze corona-tijden heb je bijvoorbeeld een stuk minder te klagen als je middenin het groen woont met een grote tuin, dan wanneer je met vier kinderen op een gehorig flatje middenin een grote stad woont. Aan die ongelijkheid kan ik weinig doen. Nou ja, wie in mijn achtertuin wil kamperen is welkom, vooruit.

Wel of niet digitaal vaardig

Een andere ongelijkheid die op het moment veel groter geworden, heeft te maken met digitale vaardigheid. Want wie wél digitaal vaardig is, vindt zijn weg wel in deze intelligente lockdown-tijd. Die bestelt zijn spullen online, die chat en beeldbelt, die mailt, skypet, hangout, teamt, zoomt, die vindt zijn informatie wel. Maar wie níet digitaal vaardig is, die zit pas écht opgesloten.

Ik merkte dat al eerder in mijn eigen huisartsenpraktijk. Steeds meer mensen weten de digitale weg naar de dokter te vinden, maar er blijft een nog redelijk grote groep achter. Eind vorig jaar had ik daarover al contact met onze lokale bibliotheek en welzijnsorganisatie, resulterend in een gezamenlijke workshop. Ik was blij verrast met de mogelijkheden die er al bleken te bestaan om ondersteuning te bieden aan digitaal minder vaardigen!

In de workshop combineerden we een presentatie van wat er aan ondersteuning mogelijk was, met een visie op de toekomst van de zorg met PGO's, online informatie en digitale toegang tot de dokter. De boodschap: ook voor je gezondheid is het goed digitaal vaardig te zijn, te worden, of waar nodig hulp te vragen.

Enorme toename digitale toegang

Sinds het uitbreken van de coronacrisis is de digitale toegang tot mijn eigen praktijk enorm toegenomen. De e-consulten zijn soms verdrievoudigd, beeldbellen komt ineens op gang. En toch merk ik een relatief grote groep die zegt: 'Ik kan, wil, of heb daar niet zo veel mee'. Daar heb ik begrip voor, maar tegelijkertijd realiseer ik me dat dit een groep is die nu achterstand op gaat lopen. Want de fysieke toegankelijkheid zoals we die gewend waren, zal voorlopig niet meer voluit terugkomen.

Daarom heb ik opnieuw contact gezocht met bibliotheek en welzijnsorganisatie, en vraag ik de gemeente ook om mee te denken. Wat mij betreft moeten we op een missie.

Zendelingenwerk

Zendelingenwerk ligt in het verschiet. Ik hoop uiteindelijk als huisartsenpraktijk de verwijzing naar deze instanties in al mijn overwegingen mee te nemen. En ik hoop dat zij zich kunnen gaan richten op concrete voorbeelden van digitale gezondheidszorg, mét ondersteuning.

De lezers van ICT&health roep ik op om goede ideeën op dit vlak te delen. Want ongelijkheid, daar kan ik uiteindelijk wel mee leven. Maar ongelijke kánsen? Nee, daar moet ik niks van hebben.
ICT&health congres 2023
Op 30 januari 2023 trapt ICT&health het nieuwe zorgjaar af met het jaarlijks groot en invloedrijk zorgcongres over de zorgtransformatie.
Ook aanwezig zijn?Reserveer dan snel uw entreeticket

# data[].attributes.attachment_link.title
Digitaal vaardig? Hiep hiep voor de bieb! - ICT&health

# data[].attributes.attachment_link.description
Nou is deze relatief milde vorm van niet tegen ongelijkheid kunnen er eentje die zich in het brein bevindt, maar er is er ook eentje die zich in het hart bevindt. En dat voel je als er sprake is van ongelijke kánsen.

# data[].attributes.attachment_caption
E-healthmonitor 2021 Stand van zaken digitale zorg

# data[].attributes.body
Stand van zaken digitale zorg 2021.

# data[].attributes.attachment_link.title
E-healthmonitor 2021 Stand van zaken digitale zorg_0(1)

# data[].attributes.body
Alles is Gezondheid

Alliantie Gezondheids-vaardigheden

Coalitie digivaardig in de zorg

GGD

GROZ

Hartstichting

Health Holland

InEen

Institute of Positive Health

Patiëntenfederatie

Pharos

Stichting Lezen en Schrijven

Trimbos Instituut

Werkgroep Taal en Gezondheid

Werkgroep Taal maakt Gezonder

Zorgdomein

Zorgorganisatie Eerste Lijn

# data[].attributes.attachment_link.title
Netwerk en Partners - Alles is gezondheid

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gezondheidsvaardigheden

Eén op de vier volwassenen in Nederland heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. De partners van de Alliantie Gezondheidsvaardigheden zijn werkzaam op het brede terrein gezondheid en zorg. Wij willen het thema gezondheidsvaardigheden binnen en buiten de eigen organisatie op de agenda zetten, (samen)werken aan verbetering en kennis en ervaring uitwisselen.
Bekijk de definitie van gezondheidsvaardigheden, lees meer veelgestelde vragen of lees meer over de Alliantie Gezondheidsvaardigheden.

Over de Alliantie Gezondheidsvaardigheden

De Alliantie is voor iedereen die streeft naar een samenleving waarin mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden gezond kunnen leven en goede zorg kunnen ontvangen. Honderd partners werken samen om kennis te delen.

Klik hier voor meer informatie over de Alliantie Gezondheidsvaardigheden en het partnerschap.

Lees meer

# data[].attributes.attachment_link.description
Eén op de vier volwassenen in Nederland heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. De partners van de Alliantie Gezondheidsvaardigheden zijn werkzaam op het brede terrein gezondheid en zorg. Wij willen het thema gezondheidsvaardigheden binnen en buiten de eigen organisatie op de agenda zetten, (samen)werken aan verbetering en kennis en ervaring uitwisselen.

# data[].attributes.body
Het programma Digivaardig in de zorg spant zich in om zorgorganisaties en zorgprofessionals meer bewust te maken van het knelpunt digitale vaardigheden (o.a. op de werkvloer zelf).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Onze blogger Brenda Leijting werkt bij de Regio-organisatie Huisartsen Almere (ReHa). Hierin ondersteunt ze samen met 2 collega digicoaches 29 huisartsenpraktijken. In deze blog lees je over een dag uit haar leven als digicoach.

# data[].attributes.attachment_link.description
Alles wat je in de zorg nodig hebt om aan de slag te gaan met je digitale vaardigheden.

# data[].attributes.body
Vind op deze landelijke website van de GGD informatie over jouw lokale GGD.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De publieke gezondheid: de gezondheid van ons allemaal

De publieke gezondheidszorg zet zich in voor de gezondheid van alle inwoners van Nederland. Voor hen die zelf kunnen kiezen voor een gezonde levensstijl, maar bovenal voor de mensen die extra hulp nodig hebben om gezonder te leven.

In de publieke gezondheidszorg draait het om de vraag: hoe we de hele Nederlandse bevolking kunnen beschermen tegen risico's waarop mensen zelf onvoldoende of geen invloed hebben.

Alleen al bij de GGD'en zijn er 12.000 professionals - artsen, verpleegkundigen, onderzoekers en beleidsmakers - die zich hier dagelijks voor inzetten. Hoe? Via bijvoorbeeld vaccinatieprogramma's, bevolkingsonderzoeken naar kanker, gezondheidscampagnes en ondersteuning bij stoppen met roken. Of door de luchtkwaliteit te monitoren en gezondheidsschade door luchtverontreiniging aan te pakken. En niet te vergeten de vaak onzichtbare inzet gericht op veiligheid. Om rampen en calamiteiten te voorkomen, of het zoveel mogelijk beperken van hun impact.

Werken in de publieke gezondheid

# data[].attributes.attachment_link.description
De publieke gezondheidszorg zet zich in voor de gezondheid van alle inwoners van Nederland. Voor hen die zelf kunnen kiezen voor een gezonde levensstijl, maar bovenal voor de mensen die extra hulp nodig hebben om gezonder te leven.

# data[].attributes.body
GROZ richt zich op langer in goede gezondheid leven, waarbij de gezondheidsverschillen tussen mensen met een hoge en lage sociaal-economische status verkleind worden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Top Sector LSH initiates and stimulates interdisciplinary R&D in public private partnerships. By attracting funding, sharing best practices and the univocal sector communication, the Top Sector wants to boost the vibrant and productive sector.