# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biblioteka cyfrowa

1. Biblioteka Cyfrowa IPN udostępnia materiały w celu:

realizacji zadań nałożonych w ramach art. 53 Ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

umożliwienia powszechnego i nieograniczonego dotarcia do efektów pracy Instytutu Pamięci Narodowej

2. W Bibliotece Cyfrowej IPN umieszczone są dzieła, które podlegają ochronie zgodnie z prawem autorskim.

3. Użytkownik ma prawo do swobodnego dostępu do wydawnictw umieszczonych w Bibliotece Cyfrowej IPN

4. Wydawnictwa mogą być wykorzystywane tylko na użytek własny, do celów naukowych i edukacyjnych.

5. Wydawnictw dostępnych na stronach Biblioteki Cyfrowej IPN nie można zmieniać, drukować, powielać, publikować

6. Wydawnictwa dostępne na stronach Biblioteki Cyfrowej IPN nie mogą być wykorzystywane w przedsięwzięciach komercyjnych

7. Warunkiem skorzystania z wydawnictw dostępnych na stronach Biblioteki Cyfrowej IPN jest zaakceptowanie niniejszego regulaminu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Biblioteka cyfrowa 1. Biblioteka Cyfrowa IPN udostępnia materiały w celu: realizacji zadań nałożonych w ramach art. 53 Ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu umożliwienia powszechnego i nieograniczonego dotarcia do efektów pracy Instytutu Pamięci Narodowej 2.

# data[].attributes.attachment_link.description
Treści wysokiej jakości Najwyższej jakości treści oraz wiedza online Na naszej stronie znajdziesz wiele ciekawych treści, kursów oraz wiedzy, które pomogą Ci zdobyć odpowiednie kompetencje oraz poszerzyć wiedzę i umiejętności w wybranej przez Ciebie dziedzinie. Pokaż więcej Artykuły Zdrowie Rezonans magnetyczny - dokładne i bezpieczne badanie obrazowe Posted on2 lutego, 20232 lutego, 2023 Budownictwo/Nieruchomości Metamorfoza ...

# data[].attributes.body
Poezja i proza dostępna bezpłatnie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na iPadzie, tablecie z Androidem
albo czytniku Amazon Kindle.
Wersje e-booków ePub i Mobi.

Wersje audio zgraj na swój
telefon lub iPada i słuchaj
w samochodzie lub tramwaju.

Specjalnie przygotowane pliki
PDF na komputer lub notebook.

# data[].attributes.attachment_link.description
Na iPadzie, tablecie z Androidem albo czytniku Amazon Kindle. Wersje e-booków ePub i Mobi. Wersje audio zgraj na swój telefon lub iPada i słuchaj w samochodzie lub tramwaju. Specjalnie przygotowane pliki PDF na komputer lub notebook.

# data[].attributes.body
Bezpłatny dostęp do wielu tytułów

# data[].attributes.body
Dostęp do ponad 2 mln zasobów

# data[].attributes.attachment_link.description
Otwarte zasoby w sieci możemy najogólniej podzielić na współczesne, dostępne na różnych wolnych licencjach, oraz historyczne, które z czasem trafiają do domeny publicznej. W tej drugiej kategori w ...

# data[].attributes.attachment_link.description
Komplet informacji dla członków klubów i osób, które dopiero pragną rozpocząć czytelniczo-dyskusyjną przygodę.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W czasach gdy papier toaletowy to jeden z najbardziej rozchwytywanych towarów „produkcja" rolek od papieru jest chyba wzmożona? 😉 A szkoda je później wyrzucać, bo można zrobić z nich na przykład eko kreatywne prace plastyczne. Co zrobić z rolki od papieru? Co zrobić z rolki od papieru?
Kiedy przejrzycie galerię poniżej domyślicie się, że z rolki od papieru można zrobić w zasadzie wszystko. Na takie kreatywne zabawy stać każdego rodzica. Wystarczy trochę kolorowych piórek, papierów, ruchome oczka, bibuła czy krepa, nożyki, klej i kredki albo pisaki i naprawdę można CZAROWAĆ. Zobaczcie sami!

# data[].attributes.attachment_link.title
Co zrobić z rolki od papieru? 50 pomysłów na kreatywne zabawy dla dzieci

# data[].attributes.attachment_link.description
W czasach gdy papier toaletowy to jeden z najbardziej rozchwytywanych towarów „produkcja" rolek od papieru jest chyba wzmożona? 😉 A szkoda je później wyrzucać, bo można zrobić z nich na przykład eko kreatywne prace plastyczne. Co zrobić z rolki od papieru? Co zrobić z rolki od papieru?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiosna stoi już za progiem, więc żeby ją godnie przywitać przygotowaliśmy portrety Pani Wiosny. W tym wpisie zobaczysz pomysł na wiosenną pracę plastyczną, ale również inspirację na wykonanie portretu. Zobacz jak zrobić twarz 3D. Taka praca jest bardzo efektowna,a jej wykonanie wcale nie jest trudne. Podczas tworzenia dzieci ćwiczą m.in. motorykę małą oraz rozwijają kreatywność.

Do wykonania tej pracy plastycznej potrzebujesz: blok z kolorowymi kartkami, nożyczki, klej, flamastry. My użyliśmy jeszcze blok kreatywny z motywem kwiatów.

Twarz 3D- krok po kroku

Wykonanie twarzy 3D z kartki na pierwszy rzut oka wydaję się trudne, ale wcale takie nie jest. Moje dzieci wszytko zrobiły samodzielnie. Przygotowałam dla Ciebie instrukcję wykonania:

1. Kartkę A4 składamy na pół i przecinamy wzdłuż zaznaczonej linii.

2. Bierzemy jedną część kartki i zaginamy jej boki.

3. Zagięte krawędzie smarujemy klejem.

4. Przyklejamy na kartkę A4, tak aby twarz była wypukła (patrz zdjęcie).

5. Bierzemy drugą połowę kartki i wycinamy dwa paski. Szerszy na szyję i cieńszy na nos.

6. Cienki pasek składamy na pół i sklejamy jego końce. Palcami zaginamy „czubek nosa".

7. Przyklejamy nos i szyję.

8. Z pozostałej kartki wycinamy dwa małe półkola i przyklejamy je pod dwóch stronach twarzy. W ten sposób powstaną uszy.

Praca plastyczna- portret

Twarz jest gotowa, zatem czas na wykonanie włosów i pozostałych elementów buzi. Do wykonania twarzy przygotowałam kartki w kolorze cielistym, ale wybór pozostałych kolorów pozostawiłam dzieciom. Uważam, ze warto dawać dzieciom wybór, żeby same decydowały choćby o kolorze tła czy włosów. Uwielbiam prace, które pozwalają dzieciom na własną inwencje twórczą. Dzięki temu nawet jeśli temat jest ten sam, to każda praca jest wyjątkowa.

Wracając do naszej pracy plastycznej, a konkretnie do włosów. Dziecko wybiera kolor kartki, wycina pasek i nacina go. W ten sposób można zrobić grzywkę. Na zdjęciach możesz zobaczyć jak przykleić taką grzywkę do twarzy 3D. Wycinamy paski o dowolnej długości i przyklejamy obok twarzy(jeśli chcemy możemy zrobić nawet kręcone włosy). Oliwier zrobił twarz chłopca i uznał, że zrobi krótkie włosy. Natomiast Hania zrobiła Panią Wiosnę i ozdobiła jej włosy kwiatami. Możemy przykleić kwiaty, liście, motyle, albo przyozdobić głowę wiankiem. Wycinamy dużo kolorowych kwiatów i różne symbole wiosny, żeby Pani Wiosna była przepiękna.

Nie możemy zapomnieć o ustach i oczach. Usta można narysować flamastrem lub wyciąć z kolorowej kartki. Oczy wycinamy z białej kartki i przyklejamy.

Na zdjęciach doskonale widać kolejne kroki tworzenia portretu. Tak niewiele potrzeba by wykonać taki obrazek, a dzieci mogą całą pracę wykonać samodzielnie.

Pani Wiosna
Jeśli spodobał Ci się ten wpis lub uważasz, że może kogoś zainteresować, będzie mi bardzo miło jeśli go skomentujesz lub/i udostępnisz dalej. To wyraz uznania dla mojej pracy i zaangażowania, a także sprawienie mi ogromnej radości. Jeśli chcesz być na bieżąco z kolejnymi wpisami na blogu oraz tym co udostępniam na kanałach społecznościowych , zapraszam do polubienie Kreatywnej dżungli na Facebooku i obserwowania na Instagram.
Możesz wykorzystać ten pomysł tak jak my - z okazji pierwszego dnia wiosny (21 marca) i stworzyć Panią Wiosnę. Równie dobrze sprawdzi się on, gdy będziecie chcieli tworzyć portrety, kreatywne fryzury itp. Tak jak zrobił to Oliwier. Mój syn zrobił autoportret. Ja jestem zachwycona efektem końcowym. Te prace są bardzo ładne i wspaniale rozbudzają wyobraźnie dzieci.

Jeśli spodobała Ci się ta praca plastyczna, to koniecznie zobacz też TEN wpis. Myślę, że lilie 3D przypadną Ci do gustu.

-----------------------------------------------

# data[].attributes.attachment_link.title
Pani Wiosna- twarz 3D - KreatywnaDzungla.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiosna stoi już za progiem, więc żeby ją godnie przywitać przygotowaliśmy portrety Pani Wiosny. W tym wpisie zobaczysz pomysł na wiosenną pracę plastyczną, ale również inspirację na wykonanie portretu. Zobacz jak zrobić twarz 3D. Taka praca jest bardzo efektowna,a jej wykonanie wcale nie jest trudne. Podczas tworzenia dzieci ćwiczą m.in.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kolorowanki dla dzieci

Czy w dzieciństwie lubiliście kolorowanki? My tak! Malowanie wesołych obrazków to nieodłączny element dzieciństwa i zajęcie doskonałe na każdą porę dnia i na każdą pogodę. Czy zastanawialiście się, co oprócz zabawy, dają naszym dzieciom kolorowanki? Kolorowanki uczą nie tylko rozróżniania kolorów. Dziecko poznaje techniki plastyczne i zasady komponowania barw.

Bawi się kolorami tworząc oryginalne ich zestawienia i rozwijając w ten sposób wyobraźnię twórczą. Malując kontury i małe szczegóły obrazków ćwiczy staranność i umiejętności manualne. Malowanie to rozrywka o wiele bardziej kreatywna niż gry komputerowe czy oglądanie telewizji. Kolorowanki to wspaniałe połączenie nauki i zabawy, które rodzice powinni doceniać i do którego powinni zachęcać swoje dzieci.

Nie zapomnijmy o pochwałach starania dziecka, aby nie traciło zapału oraz wytrwałości i tworzyło kolejne piękne obrazki. Nie nakazujmy poprawiania linii czy malowania trawy zawsze na zielono. Dajmy odrobinę swobody i pozwólmy dziecięcej fantazji bez skrępowania się rozwijać. A może sami spróbujmy popracować nad wyobraźnią i wrócić do czasów dzieciństwa, malując trawę na niebiesko? 🙂 Niestety książeczki z kolorowankami mają to do siebie, że są... jednorazowe. Kupowania dla małych pasjonatów malowania wciąż nowych kolorowanek jest na dłuższą metę kłopotliwe (szczególnie finansowo). Od czego jednak jest dział kolorowanek w Mieście Dzieci? Ponad 1000 obrazków gotowych do do wydruku i kolorowania! Na słońce i deszcz, na radosny uśmiech i małe smuteczki, na każdą okazję i... bez okazji. Są tu gotowe laurki na Dzień Mamy i kartki urodzinowe. Są kolorowanki dotyczące tradycyjnych polskich świąt, a także świąt bardzo współczesnych (kolorowanki na Hallowen czy Walentynki). Malując wydrukowane obrazki dzieci uczą się świata - poznają flagi państwowe, cechy pór roku, nazwy kwiatów, warzyw, instrumentów muzycznych.

Każda kolorowanka jest opisana, dzięki czemu bez trudu znajdziecie poszukiwane obrazki ze skrzatami czy smokami. Uczycie się pisać i liczyć? Mamy wesołe kolorowanki z cyferkami i literkami, które na pewno pomogą w nauce. Znacie już zasady ruchu drogowego? W Mieście Dzieci znajdziecie kolorowanki ze znakami drogowymi. Dzięki naszym kolorowankom Twoje dziecko pozna nowe zawody, dyscypliny sportu czy znaki zodiaku. Pokoloruje ulubione zwierzęta - psy, koty, konie, ptaki, lisy, wiewiórki, misie i niedźwiadki albo ulubionych bohaterów bajek - Królewnę Śnieżkę, Księżniczkę na ziarnku grochu, Czerwonego Kapturka, Pinokia, Kopciuszka i wielu innych. Młodych pasjonatów motoryzacji na pewno twórczo zainspirują malowanki z samochodami i samolotami, a młode damy z radością pokolorują księżniczki Disneya. Wystarczy komputer, drukarka i malujemy do woli! Kredki w dłoń! Kolorowej zabawy życzy redakcja Miasta Dzieci.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kolorowanki, malowanki online dla dzieci do wydrukowania

# data[].attributes.attachment_link.description
Kolorowanki do wydrukowania dla dzieci - unikalne, darmowe. Malowanki na wszystkie okazje. Ponad 1000 do wyboru- inni takich nie mają!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Światowy Dzień Poezji, który obchodzimy 21 marca, - został ustanowiony w 1999 roku przez UNESCO. Co prawda Platon w swoim dziele zatytułowanym Państwo radził, aby poetów wygnać, ale chyba w żadnym kraju poeci nie cieszą się tak wielkim uznaniem jak w Polsce. Świadczą o tym choćby pomniki Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego w reprezentacyjnych miejscach stolicy - przy Krakowskim Przedmieściu i placu Bankowym, a także popiersia Cypriana Kamila Norwida i Stanisława Wyspiańskiego w Łazienkach Królewskich.

O tym, jak wielkie znaczenie przywiązywali i przywiązują Polacy do słowa poetyckiego dowodzi na przykład przejmujący cytat z wiersza Czesława Miłosza Który skrzywdziłeś, zamieszczony na Pomniku Poległych Stoczniowców w Gdańsku: „Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta. / Możesz go zabić - narodzi się nowy. / Spisane będą czyny i rozmowy". Nie wszyscy poeci tak widzieli swoją rolę w społeczeństwie jak Miłosz, który w wierszowanej Przedmowie do słynnego tomu Ocalenie z roku 1945 pytał retorycznie: „Czym jest poezja, która nie ocala / Narodów ani ludzi?". Jan Kochanowski, na przykład, w swoich Pieśniach niekiedy żartował: „Znał kto kiedy poetę trzeźwego? / Nie uczyni taki nic dobrego".

Ale też w Muzie wskazywał, że poeta jest poetą, bo musi nim być ; musi pisać swoje wiersze, nawet jeśli nikt akurat nie chce ich czytać: „Sobie śpiewam a muzom" oraz „Nie dziw się tedy, że ludzie cisną się za złotem, / A poeta, słuchaczów próżny, gra za płotem". Co prawda to o Mikołaju Reju Kazimierz Brodziński napisał, że jest on ojcem poezji polskiej, ale chyba wolimy tak tytułować autora Trenów i Fraszek. Na temat ważnej roli społecznej poety żartował też Gałczyński, i to w roku 1939: „Jest i taka poeta, / poeta, ale nie ta", ale nad Wisłą zwykło się o poezji mówić i pisać poważnie, bardzo poważnie. Raz jeszcze zacytuję Miłosza, który powojenny debiut Tadeusza Różewicza powitał odą Do Tadeusza Różewicza, poety (nawiasem mówiąc, Różewicz tego wiersza nie lubił, podobnie jak Światowego Dnia Poezji, czego wyrazem wiersz 21 marca 2001 roku - Światowy dzień poezji): „Chwała stronie świata która wydaje poetę!", a także „Szczęśliwy naród który ma poetę / I w trudach swoich nie kroczy w milczeniu".

Poeci, zwłaszcza romantyczni, na których wychowało się kilka pokoleń Polaków, stawiali znak równości między życiem a poezją. Jeden z największych świadków tamtej epoki, Maurycy Mochnacki, w książce O literaturze polskiej w wieku XIX napisał wszak: „Życie nasze jest już poezją", zaś na zamknięcie tej epoki Norwid w Tyrteju stwierdził: „Wielcy poeci przychodzą, / Gdy wielkich poetów nie ma". Być może przywiązanie Polaków do swojej poezji i jej twórców spowodowało, że kanclerz Bismarck mógł skonstatować ironicznie: „Polacy są poetami w polityce, a politykami w poezji". Ale przecież ten sam Norwid w Bransoletce postawił retoryczne pytanie: „Jestże się poetą, czyli raczej tylko bywa się?". Już w XX wieku na swój sposób odpowiedział mu Julian Przyboś: „Poeta. / Wykrzyknik ulicy", zaś Edward Stachura jeszcze inaczej: „Wszystko jest poezją, każdy jest poetą".

Ale o poetach i poezji wypowiadali się w literaturze polskiej nie tylko sami poeci, ale także prozaicy i publicyści. Przypomnijmy, że Józef Ignacy Kraszewski jest autorem powieści pod znaczącym tytułem Poeta i świat, zaś Aleksander Świętochowski szkicu, zatytułowanego niczym diagnoza, Poeta jako człowiek pierwotny, zaś Witold Gombrowicz w strukturę swojego kultowego dzisiaj Dziennika wkomponował pamflet Przeciw poetom. Nie mogę oprzeć się pokusie, aby w tym miejscu nie wspomnieć sarkastycznego sformułowania „Tacy poeci, jaka jest publiczność" Adama Asnyka, zapisanego w jego Poetach do publiczności.

Do potocznej polszczyzny przeszły takie zwroty, jak: „Niech mi Schiller albo Goethe / Wskaże równego poetę!" (Mickiewicz), „I stąd największy prosty lud poetą" (Norwid), „poeta ruin" (Słowacki o Krasińskim), „pan poeta, pan poeta" (Wyspiański), „poeta serca" (Jan Paweł Woronicz o Franciszku Karpińskim), ale także szyderstwo Gombrowicza: „Słowacki wielkim poetą był!", przy którym zaśmiał się zapewne każdy czytelnik powieści Ferdydurke. Wypada zgodzić się z tezą, że ironiczny Gombrowicz miał rację, podobnie jak miał ją patetyczny Stefan Żeromski, gdy w Śnie o szpadzie wyznawał: „(...) tylko poezja polska nie opuści cię, nie zdradzi i nie znieważy, żołnierzu".

Szukając nadziei i pocieszenia w mrocznych, chociaż słonecznych dniach marca tego roku, zaglądamy nie tylko do poezji polskiej, ale także obcej, zwłaszcza do Friedricha Hölderlina, który w wierszu Chleb i wino pytał pesymistycznie: „I w ogóle na co komu w tym marnym czasie poeci?", zaś we Wspomnieniu odpowiadał nie bez optymizmu „Wszelako co się ostaje ustanawiają poeci" (obydwa cytaty w przekładzie Antoniego Libery).

Z okazji Światowego Dnia Poezji sięgamy do swoich ulubionych autorów, a więc do tych najwybitniejszych, do swoich ulubionych wierszy, a więc do tych najznakomitszych, niekiedy wręcz genialnych. Ale to święto to także okazja, aby wrócić do poetów, których czytaliśmy w przeszłości, a potem o nich zapomnieliśmy, do poetów mniej lub bardziej zapoznanych. Korzystając zatem z tej okazji, namawiam do lektury wierszy Elżbiety Drużbackiej, intrygującej poetki barokowej, którą dopiero po śmierci nazwano „słowiańską Safoną" i „muzą sarmacką", do poezji wspomnianego Franciszka Karpińskiego - nie tylko autora sielanki Laura i Filon - i Teofila Lenartowicza, tego „lirnika mazowieckiego", a nie tylko autora Złotego kubka.

Mam nadzieję, że ktoś w tych dniach odkryje dla siebie poezję Mieczysława Romanowskiego, ofiary powstania styczniowego, a także mniej znanych twórców Młodej Polski i przełomu XIX i XX wieku, takich jak Maria Grossek-Korycka i Jan Ruffer.

Polecam także autora popularnego w dwudziestoleciu międzywojennym - Światopełka Karpińskiego, autora czterech zbiorów wierszy, w tym Poematu o Warszawie, oraz Konstantego Mikiewicza, młodego żołnierza, który popełnił samobójstwo w szkole podchorążych w Zambrowie, a którego zbiorek wierszy wydał kilka lat później Józef Czechowicz.

Na koniec polecam wiersze Juliana Przybosia. Co prawda Przyboś to jedno z najświetniejszych nazwisk w historii polskiej literatury XX wieku, a wybitni krytycy, tak Kazimierz Wyka, jak i Jan Błoński wskazywali, że indywidualności twórcze mające największy wpływ na kształt współczesnej poezji polskiej to Czesław Miłosz i właśnie Przyboś, ale odnoszę wrażenie, że o ile Miłosz jest dzisiaj czytany i cytowany, o tyle o Przybosiu pamiętają już tylko literaturoznawcy akademiccy. Tymczasem, moim skromnym zdaniem, to mistrz nowoczesnej poezji, prawodawca nowatorskiego języka polskiego. Najwyższy czas, abyśmy przeczytali go i odczytali na nowo.

# data[].attributes.attachment_link.title
Poezja od święta i nie tylko | Polona/Blog

# data[].attributes.attachment_link.description
Światowy Dzień Poezji, który obchodzimy 21 marca, - został ustanowiony w 1999 roku przez UNESCO. Co prawda Platon w swoim dziele zatytułowanym Państwo radził, aby poetów wygnać, ale chyba w żadnym kraju poeci nie cieszą się tak wielkim uznaniem jak w Polsce. Świadczą o tym choćby pomniki Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego w reprezentacyjnych [...]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
No opening hours, no crowds, no need to worry about keeping a safe distance: a virtual tour is a unique experience that encourages visitors to immerse themselves in the heart of the pieces. Let's take a little time to look at art differently!

Escape online to visit the incredible Maison Galerie Jacques de la Béraudière or dive into the multitude of collections and archives of the Literature Museum. Objects, posters, pieces and texts are presented side by side. For a more complete immersion, the reconstitution of poet Emile Verhaeren's study can be explored in 3D! [FR]. There's no doubt that even if its doors are closed, the BELvue Museum remains a virtual meeting place! It offers an interactive interface presenting objects from its collections [NL], [FR], [EN].

You can also visit Autrique House or the City of Brussels Town Hall in 3D online.

These new ways to visit the city's museums also include video immersions by flashlight ( https://fine-arts-museum.be/en) or previews via social networks. As part of their current exhibition, Mappa Mundi, the Villa Empain plan to unveil works on Instagram. The exhibited works and lives of the artists who created them will be revealed through posts and stories... [EN]

Do you want to focus on a piece or a temporary exhibition? Then it's the ideal moment to (re)immerse yourself in Gustave Klimt's murals at Stoclet Palace [EN] or lose yourself in the high definition details of Brueghel's extraordinary world. [EN]. The Ixelles Museum maintains its sense of humour and invites visitors to see its works in the light of current events. On Facebook and Instagram their dos and dont's section, inspired by the recommendations against Covid-19, invites you to take a fresh look at their collections, and keep smiling as you do!

Music fanatics experience culture through their ears and now they can listen to museum playlists. BOZAR immerses us in the world of Keith Haring's ghetto-blaster and ADAM has concocted a punk playlist that goes perfectly with its programming!

# data[].attributes.attachment_link.description
No opening hours, no crowds, no need to worry about keeping a safe distance: a virtual tour is a unique experience that encourages visitors to immerse themselves in the heart of the pieces. Let's take a little time to look at art differently!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Modern art lovers rejoice! The Guggenheim Museum in New York has just made more than 200 books about modern art available online. Not only can you read them online, but you can download them in PDF or ePub formats-for free-at the Internet Archive.

For over half a decade the museum has been digitizing its exhibition catalogs and art books, placing the results online. So whether you want to study up on some art history with titles like Picasso and the War Years and Expressionism, a German intuition or read the first English translation of Kandinsky's On the spiritual in art, you've come to the right place.

The collection also includes catalogs of retrospective exhibitions on masters like Paul Klee, Robert Rauschenberg, Max Ernst, Francis Bacon, and Mark Rothko. Or you can dig deeper into Chinese art in the 20th century and the craftsmen of ancient Peru.

If you're planning a visit to the Guggenheim, you may also want to consider boning up on the collection, from sculpture and works on paper to Masterpieces from the Guggenheim Collection: From Picasso to Pollock. Whatever you are after, dig in and get ready for a crash course in modern art.

The Guggenheim Museum's full collection of digitized catalogs and art books is available at the Internet Archive. And they aren't the only New York institution releasing digitized information about their collections. Recently, the MoMA released images that allow you to explore every exhibition the museum's held since 1929.

# data[].attributes.attachment_link.title
Guggenheim Museum Releases Over 200 Modern Art Books Online for Free

# data[].attributes.attachment_link.description
Modern art lovers rejoice! The Guggenheim Museum in New York has just made more than 200 books about modern art available online. Not only can you read them online, but you can download them in PDF or ePub formats-for free-at the Internet Archive.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nawet nie wychodząc z domu, można zwiedzać i podziwiać najpiękniejsze atrakcje turystyczne świata. Zebraliśmy dla Was listę 60 najciekawszych i najpopularniejszych budowli, które można zwiedzać wirtualnie. Zapraszamy do wirtualnych podróży! 1. Machu Picchu
Machu Picchu to XV-wieczne miasto Inków znajdujące się w Peru. Liczne ogrody, tarasy, fontanny i pałace tworzą niesamowity pejzaż. Kompleks ten był niegdyś zamieszkały przez 1500 osób i był miejscem kultu. Obecnie jest rezerwatem wpisanym na listę UNESCO.

Wirtualna podróż: https://www.airpano.com/360photo/Machu-Picchu-Peru/
2. Mont Saint Michel
Mont Saint Michel to wyspa o wysokości 78 metrów u normandzkiego wybrzeża Francji, w Zatoce Wzgórza Świętego Michała. Corocznie wyspę odwiedza ponad 3 miliony ludzi, którzy w okresie odpływów muszą pokonać 1,8-kilometrową groblę, by się tu dostać.

Zobacz model 3D: https://sketchfab.com/3d-models/mont-saint-michel
3. Tadż Mahal
Tadż Mahal znajduje się w indyjskim mieście Agra. Ten romantyczny grobowiec został wybudowany przez Szah Dżehana z dynastii Mogołów dla jego żony. Przy budowie brało udział ponad 20 tysięcy robotników, to oni przyczynili się do powstania tego jednego z "7 nowych cudów świata".

Wirtualna podróż: https://www.airpano.com/360photo/Taj-Mahal-India/
4. Sagrada Familia w Barcelonie
Sagrada Familia w Barcelonie to hiszpański kościół projektu słynnego Antonio Gaudiego. Choć budowa kościoła rozpoczęła się w roku 1882 roku, to do dziś dnia nie została ukończona. Po śmierci architekta w 1926 roku projekt przejmowało kilku innych architektów. Obecnie trwają intensywne prace mające na celu całkowite ukończenie budowli w roku 2026, czyli w setną rocznicę śmierci Gaudiego.

Wirtualny spacer: https://sagradafamilia.org/visita-virtual
5. Wersal
Ten zespół pałacowy jest rezydencją prezydencką i siedzibą królów francuskich, począwszy od czasów Ludwika XIV. Imponujące są rozmiary samego pałacu Wersalu, którego elewacja ogrodowa ma aż 640 metrów długości.

Podróż 3D: http://www.versailles3d.com/en/
6. Angkor Wat
Ten największy na świecie kompleks religijny - Angkor Wat składa się z 250 budowli powstałych w XII wieku. Sam Angkor Wat wchodzi w skład większego kompleksu Angkor Thom.

Wirtualna podróż: https://www.airpano.com/360photo/Angkor-Wat-Cambodia/
7. Sacré-Coeur w Paryżu
Znajdująca się na paryskim wzgórzu Montmartre bazylika Sacre-Coeur jest miejscem licznych pielgrzymek wiernych.

Wirtualne panoramy: http://www.sacre-coeur-montmartre.com/english/visit-and-audio-guide/article/panoramic-virtual-tour-of
8. Akropol w Atenach
Wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO Akropol został zainicjowany przez Peryklesa. Zbudowano tu kompleks świątyń: Partenon, Erechtejon, Apteros, sanktuarium Artemidy Brauronia i Propyleje. Samo wzgórze ma wysokość zaledwie 70 metrów i jest zbudowane ze skał wapiennych.

360-stopniowa galeria: https://www.airpano.com/360photo/Acropolis-Athens-Greece/
9. Pałac Kultury i Nauki w Warszawie
Ciągle najwyższy budynek w Polsce, Pałac Kultury i Nauki powstał jako dar narodu radzieckiego dla Polski.

Interaktywna podróż: http://www.pkin.pl/eng/page/virtual-tour
10. Chichen Itza
To mieszczące się na meksykańskim półwyspie Jukatan miasto Majów pochodzi z IV wieku. W 2007 roku Chichen Itza zostało wybrane przez internautów do nowej listy siedmiu cudów świata.

360-stopniowe zdjęcia: https://www.airpano.com/360photo/Chichen-Itza-Mexico/
11. Stonehenge
Budowla składająca się z 79 kamieni dochodzących do wysokości 9 metrów znajduje się w angielskim Salisbury. Do dziś zagadką pozostaje zarówno cel powstania Stonehenge, jak i sposób jego powstania, a także transportu ważących do 40 ton kamieni z odległego o 130 kilometrów kamieniołomu.

Zobacz zdjęcia: https://www.english-heritage.org.uk/visit/places/stonehenge/history-and-stories/stonehenge360/
12. Świątynia Lotosu
Znajdująca się w New Delhi, Świątynia Lotosu jest domem kultu Bahai, czyli "miejscem, w którym wypowiada się imię Boga o świcie". Jest to najczęściej odwiedzany budynek na świecie, codziennie odwiedza go od 8 do 10 tysięcy osób.

Zobacz panoramę: https://www.p4panorama.com/panos/lotustemple/
13. Statua Chrystusa Zbawiciela
Znajdujący się na 700-metrowej górze Corcovado posąg Chrystusa Zbawiciela, ma ręce wyciągnięte w kierunku miasta, jakby błogosławił ziemię. Każdego roku prawie 2 miliony turystów i mieszkańców odwiedza to miejsce, wchodząc na szczyt góry, aby zrobić zdjęcie obok pomnika "na szczęście".

360 ° panoramy: https://www.airpano.com/360photo/Christ-the-Redeemer/
14. Wielki Mur Chiński
Najsłynniejsza atrakcja Chin, czyli Wielki Mur Chiński, jest niezbędnym przystankiem podczas każdej podróży do tego państwa. Powszechnie uważany za cud świata, Wielki Mur ma ponad 2000 lat historii i rozciąga się na ponad 3000 mil w różnych prowincjach północnych Chin, co czyni go jedną z najbardziej imponujących starożytnych budowli na naszej planecie.

Wirtualna podróż po fragmencie muru: https://www.thechinaguide.com/destination/great-wall-of-china
15. Burj Al Arab
Ten słynny "żagiel" wybudowany został na sztucznej wyspie. Burj Al Arab jako pierwszy hotel na świecie otrzymał aż 7 gwiazdek, chociaż to nie są oficjalne standardy.

Wirtualna podróż: http://www.tourview.com.au/burj-al-arab-hotel.html
16. Grand Central Terminal
Grand Central Terminal w Nowym Jorku to największa stacja kolejowa na świecie. Budynek był scenerią dla wielu produkcji filmowych.

Odwiedź: https://www.youvisit.com/tour/grandcentral
17. Zamek Królewski w Warszawie
Pierwotnie był rezydencją książąt mazowieckich, zaś od XVI wieku stał się siedzibą władz I RP. Został niemalże całkowicie spalony i ograbiony przez Niemców w 1939 roku oraz zniszczony w 1944 roku.

Panorama 360-stopniowa: https://www.ai360.pl/panoramy/85
18. Kreml
Znajdujący się na brzegu rzeki Moskwy kompleks stał się siedzibą radzieckiego rządu od 1917 roku. W skład Kremlu wchodzi wiele pałaców i cerkwi.

Kreml w 360 stopniach: https://www.airpano.com/360video/Video-Moscow-Kremlin/
19. Opactwo Westministerskie w Londynie
Opactwo Westminsterskie w Londynie jest jednym z najstarszych kościołów na świecie, a jego historia sięga ponad 1000 lat. W jego wnętrzach pochowanych jest ponad 3300 znanych osób, w tym 17 monarchów oraz takie postacie jak Charles Dickens czy Jane Austen.

Wirtualna podróż: https://strikingplaces.com/tours/westminster-abbey-virtual-tour/
20. Burj Khalifa
Mający 828 metrów wysokości nowoczesny wieżowiec Burj Khalifa, w momencie ukończenia zyskał miano najwyższej budowli pod wieloma względami, m.in.: wysokości do wierzchołka iglicy, wysokości do najwyższego zamieszkałego piętra, do wierzchołka dachu oraz do najwyższego wierzchołka budowli.

Zobacz najwyższy budynek świata w 360 stopniach: https://www.touristtube.com/Things-to-do-in-Dubai/Burj-Khalifa-360
21. Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku
Muzeum Guggenheima projektu Franka Lloyd Wrighta oprócz ciekawej bryły w kształcie odwróconej piramidy babilońskiej, posiada także ciekawe wnętrze. W środku znajduje się ogromna kolekcja obrazów takich artystów jak Picasso, Miro, Klee czy Kandisky.

Podróż po wnętrzu z Google Street View: https://artsandculture.google.com/streetview/solomon-r-guggenheim-museum-interior-streetview/jAHfbv3JGM2KaQ
22. Góra Rushmore
Znajdująca się w Południowej Dakocie Góra Rushmore, zawiera podobizny czterech amerykańskich prezydentów: George'a Washingtona, Thomasa Jeffersona, Theodore'a Roosevelta i Abrahama Lincolna.

Niesamowite 360-stopniowe zdjęcia: https://www.youvisit.com/tour/mountrushmore
23. Biały Dom
Biały Dom jest oficjalną rezydencją Prezydenta Stanów Zjednoczonych od blisko 200 lat. Mający sześć pięter budynek jest dostępny dla zwiedzających za darmo.

Wirtualny film z gościnnym występem Prezydenta Obamy: https://www.facebook.com/watch/?v=10155140995934238
24. Katedra Notre Dame w Paryżu
W wyniku pożaru 15 kwietnia 2019 roku Katedra Notre Dame uległa ogromnemu zniszczeniu, pożar pochłonął sporą część dachu oraz wnętrz.

Zobacz wnętrza sprzed pożaru: https://samsungvr.com/view/LsSvbbii1Mx
25. Muzeum Watykańskie
Muzeum otwarte w 1787 roku zawiera zbiory dzieł sztuki zgromadzone przez wielu papieży. Zobaczyć tu można m.in. freski Rafaela oraz Kaplicę Sykstyńską.

Wirtualna podróż: http://www.museivaticani.va/content/museivaticani/en/collezioni/musei/tour-virtuali-elenco.html
26. Most Golden Gate
Słynny most Golden Gate jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych mostów na świecie. Znany jest pod wieloma nazwami, np. "złota brama", "most tonący we mgle" czy "most samobójców".

360 ° galeria: https://www.airpano.com/360photo/San-Francisco-Golden-Gate-USA/
27. Pałac Buckingham
Oficjalna rezydencja Królowej, czyli Pałac Buckingham był przedmiotem wielu narodowych uroczystości, począwszy od jubileuszy i wesel po coroczne urodziny Królowej. Co roku przyjmuje w swoje bramy dziesiątki tysięcy osób na liczne imprezy i przyjęcia.

Wirtualna wycieczka: https://www.royal.uk/virtual-tours-buckingham-palace
28. Zapora Hoovera
Zapora Hoovera jest betonową zaporą grawitacyjną w Czarnym Kanionie rzeki Kolorado na granicy amerykańskich stanów Arizona i Nevada. Ta 220-metrowa budowla została zbudowana w latach 1931-1936 podczas Wielkiego Kryzysu.

360-stopniowa panorama: http://www.samrohn.com/360-panorama/hoover-dam-usa/
29. Wieża Eiffla
Symbol Paryża i Francji, słynna Wieża Eiffla miała początkowo być tymczasową konstrukcją na czas światowej wystawy. Jednak pozostawiono ją i obecnie ta 300-metrowa budowla jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych budowli świata.

Podróż w Arts & Culture: https://artsandculture.google.com/streetview/tour-eiffel/sAHt5Gv4YGH84Q
30. Alhambra w Granadzie
Alhamba to zamek znajdujący się w hiszpańskiej Granadzie. Jest to twierdza obronna z 27 wieżami, w skład której wchodzą liczne tarasy, ogrody i dziedzińce.

Wirtualna podróż: https://www.alhambradegranada.org/en/info/placesandspots.asp
31. Kapitol Stanów Zjednoczonych
Siedziba Kongresu Stanów Zjednoczonych i miejsce zebrań przedstawicieli rządu. Oddany do użytku w 1863 Kapitol posiada aż 540 pokoi.

Wirtualny Kapitol: https://www.virtually-anywhere.com/portfolio/uscapitol/
32. Pompeje
Pompeje niegdyś były jednym z największych miast Półwyspu Apenińskiego, dystansując pod tym względem nawet Rzym. To miasto-muzeum zostało zniszczone w większości w 79 roku w wyniku erupcji wulkanu Wezuwiusz.

Podróż przez ruiny: https://www.italyguides.it/en/campania/pompeii
33. Luwr
Muzeum Narodowe Francji, czyli Luwr, składa się z dwóch głównych części, Nowego Luwru i Starego Luwru. W swoich zbiorach zgromadziło 380 tysięcy dzieł sztuki, m.in. słynne obrazy "Mona Lisa", "Posąg Wenus z Milo" czy "Nike z Samotraki".

Zwiedzanie muzeum: https://www.louvre.fr/en/visites-en-ligne
34. Teotihuacan
Znajdujący się 50 kilometrów na północny wschód od Meksyku kompleks Teotihuacan, to starożytne miasto-imperium, niegdyś bardzo duże, lecz z czasem uległo rozkładowi.

Zobacz kompleks: https://www.airpano.com/360photo/Teotihuacan-Mexico/
35. Schonbrunn
Wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa pałac Schonbrunn był niegdyś letnią rezydencją cesarzowej Sisi.

Panorama: https://www.touristtube.com/Things-to-do-in-Vienna/Schonbrunn-Palace-360
36. Mauzoleum Lincolna w Waszyngtonie
Skonstruowane na planie prostokąta mauzoleum zostało zbudowane w celu upamiętnienia Abrahama Lincolna, szesnastego prezydenta Stanów Zjednoczonych.

Widok 3d: https://historyview.org/library/lincoln-memorial/
37. Krzywa Wieża w Pizie
Mająca 55 metrów wysokości Krzywa Wieża w Pizie jest odchylona o ponad 4 metry od pionu. Obecnie trwają prace mające na celu zatrzymanie procesu ciągłego przekrzywiania się budowli.

360-stopniowe zdjęcia: https://www.airpano.com/360photo/Pisa-Tuscany-Central-Italy/
38. Zamek w Malborku
Mieszczący się na powierzchni 21 hektarów Zamek w Malborku jest największym zamkiem świata pod względem powierzchni.

Podróż wirtualna: https://muzeumzamkowewmalborku.wkraj.pl/html5/index.php?id=69124
39. Musée d'Orsay w Paryżu
Chociaż muzeum to ustępuje Luwrowi pod względem liczby oraz renomy dzieł, to i tak jest chętnie odwiedzane przez turystów. Corocznie odwiedza je 4 miliony zwiedzających.

Wirtualne muzeum: https://artsandculture.google.com/partner/musee-dorsay-paris?hl=en
40. Statua Wolności
Projekt stalowej konstrukcji Statuy Wolności wykonał Gustaw Eiffel. Sama konstrukcja została wykonana w Paryżu i przetransportowana do Nowego Jorku.

Zbiór panoram: https://www.airpano.com/360photo/Statue-of-Liberty-New-York-USA/
41. Zamek w Windsorze
Znajdujący się nad Tamizą Zamek w Windsorze jest główną poza-londyńską rezydencją królów angielskich. Pełni tę funkcję od prawie dziewięciu stuleci.

Wirtualna podróż: https://www.royal.uk/virtual-tours-windsor-castle
42. Zakazane Miasto
Zakazane Miasto to jedno z najczęściej odwiedzanych muzeów na świecie, corocznie odwiedza je blisko 17 milionów turystów.

Zobacz miasto: https://www.youvisit.com/tour/chinatour/100444
43. Ferrari World w Abu Zabi
W Abu Zabi powstał obiekt zwany " Świat Ferrari". Ten park rozrywki codziennie odwiedza nawet 10 tysięcy osób, do których dyspozycji są liczne teatry, symulatory, muzea, sklepy i restauracje.

Zobacz: https://www.virtualworldinternet.com/portfolio/ferrari-world-abu-dhabi
44. Most Brookliński
Mający 1834 metry długości Most Brookliński jest jednym z najstarszych mostów wiszących na świecie. Jest też jednym z najsłynniejszych mostów świata, licznie wykorzystywanym w produkcjach filmowych.

Widok 360-stopniowy: http://www.samrohn.com/360-panorama/top-of-the-brooklyn-bridge-new-york-city/
45. Zamek Neuschwanstein
Bawarski zamek rycerski, czyli Zamek Neuschwanstein, położony jest na grzbiecie wysokiej skały wśród malowniczej scenerii. Dlatego też jest najbardziej rozpoznawalnym zamkiem na świecie.

360-stopniowe video: https://www.airpano.com/360video/vr-neuschwanstein/
46. Świątynia Seetha Amman
Świątynia Seetha Amman Temple jest wyjątkową świątynią, którą zbudowano w miejscu, w którym Seeta Mata spędzała dni w więzieniu Ravana około 5000 lat temu. Jest również wyjątkowa, ponieważ jest jedną z niewielu świątyń poświęconych Seecie.

Panoramy: https://www.p4panorama.com/panos/SeethaAmmanTemple/
47. Petra w Jordanii
Petra niegdyś była stolicą królestwa Nabatejczyków, obecnie to już nie miasto, a raczej cmentarz, gdyż po dawnych budynkach pozostał jedynie pył lub ruiny.

Wideo panoramiczne: https://www.airpano.com/360video/Video-Petra-Jordan/
48. Big Ben
Big Ben to jedna z największych na świecie wież zegarowych, posiadająca 13,5-tonowy dzwon. Została wykonana w stylu neogotyckim i należy do zabudowań Pałacu Westminsterskiego.

Wirtualne zwiedzanie: https://edition.cnn.com/2017/03/05/vr/big-ben-london-clock-vr/index.html
49. Koloseum w Rzymie
Rzymskie Koloseum, "Amfiteatr Flawiuszów", to mistrzowskie dzieło o owalnym kształcie. Na jego olbrzymiej arenie niegdyś odbywały się krwawe walki gladiatorów.

360-stopniowe zdjęcia: https://www.airpano.com/360photo/Italy-Rome-Colosseum/
50. Pałac Pena w Sintrze
Pałac Pena został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ten kolorowy zabytek został uznany za jeden z siedmiu cudów Portugalii oraz za najpiękniejszy pałac świata przez magazyn European Best Destination.

Zobacz: https://www.airpano.com/360photo/Pena-Palace-Portugal/
51. Piramidy w Gizie
Słynne Piramidy w Gizie posiadają niemalże idealnie matematyczne wymiary. Do dziś zadziwia precyzja, z jaką zostały wymierzone i wykonane, gdyż warto dodać, że pojedyncze kamienie ważą od 2 do nawet 15 ton.

Panoramy: https://www.airpano.com/360photo/Egypt-Cairo-Pyramids/
52. Sheikh Zayed Grand Mosque w Abu Zabi
Nazwa budowli pochodzi od założyciela i pierwszego prezydenta ZEA, zmarłego szejka Zayeda bin Sultana Al Nahyana. To on wybrał lokalizację i wywarł znaczący wpływ na architekturę i projekt meczetu. To także tutaj, zgodnie z życzeniem Szejka, budowla jest ostatnim miejscem spoczynku dawcy jego nazwy, który zmarł w 2004 roku.

Wirtualna podróż: https://www.p4panorama.com/Gallery.aspx/grand-mosque-abu-dhabi-360-virtual-tour/
53. Zamek Ashford w Irlandii
Ten wspaniały i okazały zamek z XIII wieku jest obecnie miejscem pięciogwiazdkowego hotelu. Każdy z 83 pokoi jest indywidualny i nowoczesny, ale zachował swoje oryginalne funkcje.

Zobacz: https://www.virtualvisittours.com/ashford-castle/
54. Błękitny Meczet w Stambule
Budowany od 1609 roku meczet powstał z polecenia Sułtana Ahmeda. Jest jednym z najwspanialszych przykładów tzw. "klasycznego okresu" sztuki islamskiej w Turcji.

360° zdjęcia: https://www.airpano.com/360photo/Mosques-Istanbul-Turkey/
55. Tikal
Tikal to położone w Gwatemali miasto Majów, którego czas powstania szacuje się na lata 200 - 800 naszej ery. Od 1979 roku jako stanowisko archeologiczne zostało wpisane na Listę UNESCO.

Zobacz panoramę: https://www.airpano.com/360photo/Tikal-Guatemala/
56. Atlantis The Palm w Dubaju
Ten niesamowity obiekt został wzniesiony na sztucznej wyspie w kształcie palmy, wyspie Jumeirah na Morzu Arabskim w Dubaju. Oprócz ekskluzywnych pokoi znajduje się tutaj też największy w tym regionie świata aquapark z fantastycznymi zjeżdżalniami.

Interaktywna podróż: https://www.virtualworldinternet.com/portfolio/atlantis-the-palm-dubai
57. Katedra Duomo w Mediolanie
Katedra znana też jako Katedra Narodzin św. Marii w Mediolanie to ogromna, gotycka budowla. Wielkością ustępuje jedynie Bazylice w Rzymie.

Zdjęcia: https://www.duomomilano.it/en/photo360/the-duomo-view-of-the-cathedral-from-the-right-nave/38/
58. Łuk Triumfalny w Paryżu
Łuk Triumfalny stoi na placu Charles'a de Gaulle'a w Paryżu. Ten monument na końcu Champs-Élysées powstał dla upamiętnienia poległych za Francję w czasie rewolucji francuskiej i wojen napoleońskich.

Wycieczka wirtualna: https://www.touristtube.com/Things-to-do-in-Paris/Arc-de-Triomphe-360
59. Katedra Santa Maria del Fiore we Florencji
" Katedra Najświętszej Marii Panny Kwiatów" we Florencji imponuje nie tylko swoimi wymiarami (153 metry długości i 90 metrów szerokości), ale także ogromną górującą nad nią kopułą ważącą 40 tysięcy ton.

Katedra z zewnątrz i wewnątrz: https://www.photojpl.com/santa-maria-del-fiore-cathedral-or-duomo-of-florence-at-night-virtual-tour/-/EtULlL5Tu2/
60. Zamek Ogrodzieniec
Te majestatyczne ruiny położone są pośród ogromnych wapiennych szczytów. Zamek Ogrodzieniec został pierwotnie zbudowany w XIII i XIV wieku, a następnie zniszczony podczas najazdów szwedzkich w XVII i XVIII wieku.

Panorama 360-stopniowa: http://www.samrohn.com/360-panorama/ogrodzieniec-castle-poland/

Wesprzyj nas, kliknij:

# data[].attributes.attachment_link.title
60 budowli, które możesz odwiedzić wirtualnie, bez wychodzenia z domu!

# data[].attributes.attachment_link.description
Nawet nie wychodząc z domu, można zwiedzać i podziwiać najpiękniejsze atrakcje turystyczne świata. Zebraliśmy dla Was listę 60 najciekawszych i najpopularniejszych budowli, które można zwiedzać wirtualnie. Zapraszamy do wirtualnych podróży! 1. Machu Picchu Machu Picchu to XV-wieczne miasto Inków znajdujące się w Peru. Liczne ogrody, tarasy, fontanny i pałace tworzą niesamowity pejzaż.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Galeria Zwierciadlana w pałacu wersalskim (Fot. VCG Wilson/Corbis via Getty Images)

Dzięki aplikacji „VersaillesVR: Pałac jest twój" użytkownicy mogą obejrzeć wnętrza pałacu i kolekcję dzieł sztuki.

Pałac wersalski jest jednym z najchętniej odwiedzanych zabytków na świecie - rocznie królewską posiadłość ogląda ponad siedem milionów turystów. Teraz liczba ta powiększy się o wirtualnych gości pałacu. We współpracy z Château de Versailles, Google stworzyło aplikację „VersaillesVR: Pałac jest twój", która pozwoli użytkownikom na prywatną audiencję u Ludwika XIV.

Na użytkowników aplikacji czeka blisko 400 tysięcy metrów kwadratowych przestrzeni przeniesionych do technologii VR. Podczas wirtualnych spacerów można obejrzeć 21 pokoi, w tym sypialnie królewskie, operę królewską, kaplicę królewską i oczywiście Galerię Zwierciadlaną. Aplikacja powstała w oparciu o technikę fotogrametrii, pozwalającą stworzyć obraz 3D z nałożonych na siebie fotografii.

W aplikacji znajdziemy również kolekcję stu unikatowych dzieł sztuki, wybranych i omówionych przez historyków Google'a. W ramach współpracy z Château de Versailles przygotowano również wirtualną wystawę, w której znalazło się 390 wyjątkowych zabytków sztuki, znajdujących się na terenie pałacu. Wystawa oraz aplikacja są już dostępne na Google Arts & Culture.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dzięki aplikacji „VersaillesVR: Pałac jest twój" użytkownicy mogą obejrzeć wnętrza pałacu i kolekcję dzieł sztuki. Pałac wersalski jest jednym z najchętniej odwiedzanych zabytków na świecie - rocznie królewską posiadłość ogląda ponad siedem milionów turystów. Teraz liczba ta powiększy się o wirtualnych gości pałacu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celu świadczenia usług i w celach statystycznych. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce, w jej ustawieniach. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies, kliknij „Zamknij". Jeżeli nie wyrażasz zgody - zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

# data[].attributes.attachment_link.description
Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celu świadczenia usług i w celach statystycznych. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce, w jej ustawieniach. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies, kliknij „Zamknij". Jeżeli nie wyrażasz zgody - zmień ustawienia swojej przeglądarki.

# data[].attributes.attachment_link.title
The National Museum in Krakow, Kraków, Poland - Google Arts & Culture

# data[].attributes.attachment_link.description
The *National Museum in Krakow* was established by a resolution of the Krakow City Council on 7 October 1879, as the first national museum institution at a...

# data[].attributes.attachment_link.description
„Nie ma na świecie istoty bardziej zakłamanej na temat swego stanowiska i znaczenia w czasoprzestrzennym kontinuum świata jak przeciętny Polak" ...

# data[].attributes.attachment_link.description
Zamek Królewski na Wawelu wraz z wawelskim wzgórzem to jedno z miejsc o największym znaczeniu historycznym i kulturalnym w Polsce. Wielowiekowa siedziba królów i symbol polskiej państwowości, w roku 1930 Zamek stał się także jednym z najważniejszych muzeów w kraju, przechowującym cenny zespół obrazów, grafik, rzeźb, tkanin, wyrobów złotniczych, militariów, porcelany i mebli.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Online tours - Enjoy the Louvre at home!

1. Back to Home

2. See all breadcrumbs

3. Online tours

Virtual tours

From afar. Travelling Materials and Objects

Through materials and objects, this exhibition describes exchanges between distant worlds - exchanges often far more ancient than the explorations of the 16th century. From deepest antiquity, carnelian, lapis lazuli, ebony and ivory circulated along trade routes...

Louvre at home

# data[].attributes.attachment_link.title
Online tours - Enjoy the Louvre at home!

# data[].attributes.attachment_link.description
Online tours - Enjoy the Louvre at home! Back to Home See all breadcrumbs Online tours Virtual tours Through materials and objects, this exhibition describes exchanges between distant worlds - exchanges often far more ancient than the explorations of the 16th century. From deepest antiquity, carnelian, lapis lazuli, ebony and ivory circulated along trade routes...

# data[].attributes.body
prof. J. Bralczyk

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak mówić, żeby nas słuchano? - Prof. Jerzy Bralczyk

# data[].attributes.body
Piosenki do pokazywania

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Piosenki pokazywanki są niezawodne na zajęciach z najmłodszymi. Maluchy uwielbiają śpiewać, a kiedy jeszcze mogą zilustrować piosenkę ruchem, frajda jest nieziemska!

Polecam Wam piosenki, które dla mnie są pewnikiem i zawsze, ale to ZAWSZE się sprawdzają :) I tu uwaga - jako osoba niezbyt utalentowana choreograficznie, jakoś wybitnie nie trzymam się układów tanecznych, więc stawiam na improwizację. Super pomysłem jest również pozwolić dzieciakom, żeby same intuicyjnie tańczyły do ulubionych piosenek. Podaję Wam przykładowe interpretacje ruchowe (oprócz teledysków, do których choreografię już ktoś zdolny wymyślił).

Do zabawy koniecznie wybieramy liska i chodzimy wokół niego w kółeczku pokazując. Opcjonalnie możemy dołożyć maski liska i kurek.

1. Idzie lisek do kurnika bo ma pusty brzuszek lisek w kółeczku, naśladujemy chód
Lisek łakomczuszek, lisek łakomczuszek ponownie masujemy się po brzuszkach masujemy się po brzuszkach
Na śniadanko zjadłby kurkę robimy z siebie kurkę
Bo ma pusty brzuszek,

Ref: Oj, lisku, lisku przez cały refren chodzimy wokół liska i grozimy mu
Wracaj już do lasu palcem
Oj, lisku, lisku
Szkoda twego czasu
Oj, lisku, lisku
Kurki wciąż biegają
Oj, lisku, lisku
Sztuczki twoje znają

2. Lisek jest spryciarzem wielkim robimy chytrą minę i pukamy się palcem po skroni
Chodzi pomalutku, chodzi pomalutku i udajemy, że zaglądamy do kurnika chodzimy powoli na paluszkach
Może czasem do kurnika
Zajrzeć po cichutku, zajrzeć po cichutku robimy lornetkę, zatrzymujemy się

Ref: Oj, lisku, lisku...

Do zabawy potrzebna będzie chusta animacyjna!

1. Ja jestem mały pingwin dzieci stoją w kole i trzymają chustę, machamy rytmicznie
Pokażę teraz Wam
Jak chodzę tip-topkami
Bo nóżki krótkie mam

Ref: Tip-top, Tip-top, Tip-top chodzimy z chustą tip topami
Tip-top, Tip-top, Tip-top
Tip-top, Tip-top, Tip-top
Tip-top, Tip-top, Tip-top
Tip-top, Tip-top, Tip-top

2. Ja jestem mały pingwin ponownie machamy rytmicznie chustą
Saneczek nie mam, nie
Bo ja na swoim brzuszku
Uwielbiam ślizgać się

Ref: Tip-top, Tip-top, Tip-top kładziemy się na brzuszkach i machamy nóżkami
Tip-top, Tip-top, Tip-top jakbyśmy pływali
Tip-top, Tip-top, Tip-top
Tip-top, Tip-top, Tip-top
Tip-top, Tip-top, Tip-top

3. Ja jestem mały pingwin wstajemy i ponownie rytmicznie machamy chustą
I rybki lubię jeść
Wciąż pływam w zimnej wodzie
Nurkuję śmiało też

Ref: Tip-top, Tip-top, Tip-top nurkujemy pod chustę i śpiewamy
Tip-top, Tip-top, Tip-top
Tip-top, Tip-top, Tip-top
Tip-top, Tip-top, Tip-top
Tip-top, Tip-top, Tip-top / x2

6. Tyciutki pajączek - wersja Bobasy TV

Piosenka pochodzi od tradycyjnej piosenki pokazywanki angielskiej, pt. Itsy Bitsy Spider. Podczas zwrotek wykonujemy cały czas te same ruchy, podczas dodanego polskiego: "Nie poddawaj się", można kręcić głową.
Tworzymy romb stykając palce wskaujące i kciuki.
Naprzemiennie dotykamy palcami wskazującymi kciuków, nadal tworząc romb.
Podnosimy ręce do góry i poruszamy palcami jakby padał deszcz.
Kiedy ręce opadną wykonujemy gwałtowny ruch zmycia.
Podnosimy ręce wykonując półkole - słoneczko.
Ponownie robimy romb, pajączek wchodzi po rynnie.

Tyciutki pajączek na górze rynny był.

Nagle przyszedł deszcz i w dół pajączka zmył.

Wyszło słoneczko deszcz wysuszyło wnet

Maluśki pajączek na górze rynny był

Nagle przyszedł deszcz i w dół pajączka zmył.

Wyszło słoneczko deszcz wysuszyło wnet

Byczo duży pająk na górze rynny był

Nagle przyszedł deszcz i w dół pająka zmył.

Wyszło słoneczko deszcz wysuszyło wnet

Tyciutki pajączek na górze rynny był

Nagle przyszedł deszcz i w dół pajączka zmył.

Wyszło słoneczko deszcz wysuszyło wnet

1. Siedzi mucha w mucholocie, Chce odwiedzić wujka, ciotki, Ref: Mucha, mucha w mucholocie, jak w prawdziwym samolocie. Do Krakowa sobie leci, a za oknem słonko świeci! x2 2.W doskonałym jest humorze, już doczekać się nie może. Ref: Mucha, mucha w mucholocie... Ręce w górę i machamy, siedzimy na podłodze w mucholocie
do Krakowa sobie leci. przystawiając je do twarzy i robimy gogle z rąk, przechylamy się na lewo, prawo, w przód i tył
brata z żoną i ich dzieci.

wstajemy, podnosimy ręce i machamy
rozkładamy ręce na podobieństwo skrzydeł
skaczemy
siadamy, po czym szybko wstajemy i siadamy
powtarzamy to, co w 1 zwrotce w każdej
kolejnej
Kiedy w końcu wyląduje
i rodzinę ucałuje

powtarzamy to, co w refrenie 3.Mała mucha tak daleko
jeszcze nigdy nie leciała.
Więc na tak daleką podróż
wiele rzeczy spakowała

Ref: Mucha, mucha w mucholocie...

4. Ma walizkę kolorową,
a na sobie suknię nową.
Okulary choć za duże
wyśmienite do podróży.

Ref: Mucha, mucha w mucholocie...

udajemy, że latamy.
Podskok w górę startujemy,
gdy siadamy lądujemy. /x3 wykonujemy polecenia :)

Tutaj wszystko jest dość intuicyjne, możemy jeszcze dołożyć bezradne rozłożenie rąk, kiedy mowa o braku ręcznika ;)

11. Deszczowa piosenka - Śpiewające Brzdące

1. Deszczyk kapie, stoimy i rękoma pokazujemy padający deszcz
z chmurki spada
że tak z góry na nas leci,
by urosły wszystkie dzieci. podnosimy się powoli i wyciągamy ręce w górę
i na ziemi opowiada, dotykamy dłońmi podłogi i siadamy, przystawiając ucho

Ref: Kap, kap, kap, radośnie skaczemy naprzemiennie po sali
Deszczyk z nieba spadł.
Kap, kap, kap,
Deszczyk z nieba spadł. / x2

2. Deszczyk kapie, powtarzamy to, co w 1 zwrotce
z chmurki spada
i po drodze opowiada,
że na ziemi go potrzeba,
by urosły kwiaty, drzewa.

Ref: Kap, kap, kap... x2 powtarzamy to, co w refrenie

Piosenka to polska wersja hiszpańskiej piosenki dziecięcej, pt. Soy una serpiente.

Przy tej piosence wszystko zależy od kreatywności Waszej i podopiecznych. Można wybrać kogoś na lokomotywę, być nią samemu, zapraszać dzieci po kolei, zapraszać wszystkich, zapraszać dzieci, których imiona zaczynają się na konkretną literę, które mają na sobie dany kolor... możliwości jest naprawdę tyle ile dusza zapragnie.

15. Nieznajomy - Śpiewające Brzdące

1. Stuk, puk, stuk, puk, udajemy, że pukamy do drzwi
ktoś stuka do drzwi.
Puk, puk, puk, puk,
otwórz proszę mi. składamy ręce i prosimy
Kto to? Kto to?
Kto to może być? rozkładamy ręce ze zdziwionymi minami
Nie wiem. Nie znam. wzruszamy ramionami
Nie otworzę ci. grozimy palcem

Ref: Bo tak jak w bajkach wstajemy, chodzimy w kółeczku
zdarzyć się może,
że przyjdzie wilk robimy groźną minę złego wilka
o pewnej porze.
Ty się pomylisz, stukamy się palcem po skroni
że kogoś znasz,
otwierasz drzwi udajemy, że otwieramy drzwi
i problem masz. łapiemy się za głowę

16. Muzyczne stop - Śpiewające Brzdące

17. Chu chu ua - wersja Dayiro

18. A ram sam sam sam - wersja Śpiewających Brzdąców

19. Taniec Zygzak - Wygibasy z naszej klasy

20. Kto jak skacze - Wygibasy z naszej klasy

21. Skaczemy, biegniemy - Wygibasy z naszej klasy

22. Duży i mały skok - Wygibasy z naszej klasy

23. My jesteśmy żabki - Śpiewające Brzdące

Piosenek z pokazywaniem nigdy nie za wiele, więc zachęcam Was do podzielenia się swoimi ulubionymi pokazywankami :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Piosenki pokazywanki są niezawodne na zajęciach z najmłodszymi. Maluchy uwielbiają śpiewać, a kiedy jeszcze mogą zilustrować piosenkę ruchem, frajda jest nieziemska! Polecam Wam piosenki, które dla mnie są pewnikiem i zawsze, ale to ZAWSZE się sprawdzają :) I tu uwaga - jako osoba niezbyt utalentowana choreograficznie, jakoś wybitnie nie trzymam się układów tanecznych, więc stawiam na improwizację.

# data[].attributes.attachment_link.title
PRZYGODY CIEKAWSKIEJ JADZI I INNYCH DZIECIAKÓW cała bajka – Bajkowisko - bajki dla dzieci audiobook

# data[].attributes.body
Ogólnopolska akcja, w której uczestniczy również nasza biblioteka. Podpowiedzi dla rodziców, jak sprawić, żeby czytanie stało się atrakcyjne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dlaczego warto czytać dziecku?

Dlaczego warto chodzić z dzieckiem do biblioteki?

Zobacz jakie korzyści przynosi czytanie dzieciom w różnym wieku.

Zachęcamy do zapoznania się z naszą propozycją książek oraz z artykułami o literaturze dla dzieci.

Czekamy również na Twoje rekomendacje, które możesz wpisać poniżej.

Twoja rekomendacja

Kampania społeczna „Mała książka - wielki człowiek" przypomina o korzyściach wynikających ze wspólnego, rodzinnego czytania już od pierwszych miesięcy życia dziecka. Została przygotowana w związku z ogólnopolską akcją „Książką połączeni", w ramach której młodzi rodzice na oddziałach położniczych otrzymają wyjątkowe „wyprawki czytelnicze".
Czytaj więcej >>

Kampania społeczna „Mała książka - wielki człowiek" realizowana przez Instytut Książki rozpocznie się w grudniu 2017 roku. Poprzez działania promocyjne w telewizji, radiu, internecie oraz przestrzeni miejskiej zachęcamy rodziców, dziadków i opiekunów do tzw. czytania generacyjnego i przypominamy o roli książki w życiu dziecka.

O bieżących wydarzeniach w ramach kampanii przeczytasz tutaj.
Czytaj więcej >>

﻿

Copyright 2017 © Instytut Książki

PATRONAT HONOROWY

Ta witryna używa plików cookie m.in. w celach statystycznych oraz w celu dostosowania serwisu do indywidualnych potrzeb użytkowników.
Korzystanie z niej bez zmiany ustawień dotyczących plików cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa komputerze / telefonie / tablecie. Więcej informacji w polityce prywatności.
Accept

Scroll Up

# data[].attributes.attachment_link.description
Dlaczego warto czytać dziecku? Dlaczego warto chodzić z dzieckiem do biblioteki? Zobacz jakie korzyści przynosi czytanie dzieciom w różnym wieku. Zachęcamy do zapoznania się z naszą propozycją książek oraz z artykułami o literaturze dla dzieci. Czekamy również na Twoje rekomendacje, które możesz wpisać poniżej.

# data[].attributes.body
Autorzy czytają dzieciom bezpłatnie, on-line

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Być może brakuje Wam dostępu do książek? Albo chcielibyście posłuchać audiobooka? W planach mieliście spotkanie z ulubionym autorem, które zostało odwołane? Nic się nie martwcie! Autorzy przyjdą do Was - oczywiście wirtualnie. Międzypokoleniowy Festiwal Literatury Dziecięcej - Ojce i dziatki zaprosił autorów do udziału w cyklu spotkań online #czytankinaczasie.

Od minionego piątku na fanpage'u Festiwalu zaczęły pojawiać się filmiki, a w nich Wasi ulubieni reprezentanci literatury dziecięcej. Pisarze chcą Was wspierać w tym trudnym czasie i aby trochę Wam go urozmaicić - przeczytają dla Was historie, które sami stworzyli. I tak, Marcin Szczygielski wcielił się w Majkę, kota i wiewiórkę jednocześnie, Marcin Kozioł w wombata Maksymiliana, a Marta Guśniowska w ogromnie sympatyczną gęś i lisa. A to dopiero początek!

Kogo będzie można spotkać jeszcze - to niespodzianka! Dajcie się nieco pozytywnie zaskoczyć w tych jakże skomplikowanych czasach!

Zachęcamy więc, aby sprawdzać, czy na Facebook'u Festiwalu nie pojawia się kolejna zapowiedź wieczornej czytanki, które udostępniamy zawsze o godzinie 19.00.

Wszystko to, aby nieco poprawić humor, czasem żeby zabrać w podróż po granicach własnej wyobraźni. Ale przede wszystkim aby pokazać, że dzięki literaturze pozostajemy w domu tylko fizycznie - natomiast nasze myśli mogą wędrować gdzie tylko poniesie je opowieść. Proponujemy alternatywę od gier komputerowych, bajek telewizyjnych lub filmów. Jednocześnie wraz z literatami promujemy akcję #zostańwdomu. To ważne aby dzieci wiedziały, że w tym trudnym czasie nie są same i każdy z nas zmaga się z podobnym problemem jak one. Być może dzięki czytanym fragmentom nasi podopieczni sięgną po pełną wersję książki i na kilka chwil oderwą się od elektroniki. Niewykluczone też, że na parę minut zapomną też o całej obecnej, niełatwej sytuacji, co da im moment wytchnienia.
Jak dołączyć?
Internetowe spotkania autorskie są dostępne dla każdego. Wystarczy zaglądać lub śledzić profil: Międzypokoleniowy Festiwal Literatury Dziecięcej - Ojce i Dziatki bądź #czytankinaczasie. Zawsze w dniu, w którym pojawia się nowe video, w okolicach godziny 13.00 ujawniamy kto dziś zagości w waszych domach. Natomiast wieczorem pozostaje tylko relaksować się słuchając ulubionych opowieści!

# data[].attributes.attachment_link.title
#czytankinaczasie - autorzy czytają dzieciom

# data[].attributes.attachment_link.description
Być może brakuje Wam dostępu do książek? Albo chcielibyście posłuchać audiobooka? W planach mieliście spotkanie z ulubionym autorem, które zostało odwołane? Nic się nie martwcie! Autorzy przyjdą do Was - oczywiście wirtualnie. Międzypokoleniowy Festiwal Literatury Dziecięcej - Ojce i dziatki zaprosił autorów do udziału w cyklu spotkań online #czytankinaczasie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wprowadzanie dzieci w świat matematyki, obrazowanie pojęć przestrzennych i poznawania figur geometrycznych w formie zabawy, to dokonały pomysł, aby zachęcić je do nauki i zgłębiania wiedzy. Zadania matematyczne rozrysowane w książkach trudniej małemu dziecku zapamiętać i przetworzyć, bo wyobraźnia przestrzenna nie jest jeszcze tak rozwinięta. Dlatego dziś przedstawiamy kilka ciekawych zabaw, które przybliżają dzieciom ten temat.

Zabawy geometryczne w piasku

Do zabawy możecie użyć zwykły suchy piasek plażowy, kupiony w sklepie zoologicznym lub piasek kinetyczny. Suchy piasek rozsypany na tacy lub blaszce do pieczenia świetnie nadają się do rysownia figur geometrycznych za pomocą palca lub wykałaczki. Piasek kinetyczny możecie rozwałkować i odcisnąć różne figury na piasku lub odrysować je wykałaczką, więcej propozycji zabaw z piaskiem kinetycznym znajdziesz tu.

Jest to również fajna zabawa sensoryczno-motoryczna. My szczególnie lubimy zabawy w piasku kinetycznym możecie je zobaczyć na naszym filmie: Zabawy w piasku Kinetycznym. Często też pytacie jaki piasek używamy, więc linkuję i możecie sobie sprawdzić ceny.

Wzory figur do odrysowania możecie pobrać tu: figury do druku.

Figury geometryczne z przezroczystej folii

Kolorowe figury z foli to świetna propozycja dla najmłodszy dzieci oraz przedszkolaków. Do naszej zabawy użyliśmy kilku kolorowych arkuszy przezroczystej folii. Wspólnie z Michałkiem odrysowaliśmy pisakiem suchościeralnym wzory różnych figur geometrycznych, a następnie je wycięliśmy. To atrakcyjny sposób zachęcający dziecko do zabawy manualnej i wycinania.

Gotowe figury: koła, kwadraty, prostokąty, trójkąty i paski użyliśmy do zabawy na oknie. Wystarczy delikatnie zwilżyć szybę i już nasze foliowe figury możemy dowolnie przyklejać do szyby. Świetnie widać to na naszym filmie. Podczas takiej zabawy dziecko układa różne wzory pobudzając niezwykle działanie wyobraźni. Małe paluszki mają przy okazji świetny trening przygotowujący do nauki pisania. Poznajemy figury, kolory, a także pojęcie zbiorów.

Figury i zbiory w woreczku sensorycznym

Do zabawy potrzebujesz: strunowy woreczek, żel do włosów, różne kulki i koraliki, oraz taśma np. izolacyjna. Na woreczku za pomocą taśmy wykleiłam kwadrat, prostokąt, koło i trójkąt. Do środka wrzuciłam 16 koralików po cztery z każdego rodzaju tak, aby można było je podzielić na cztery zbiory.

Woreczek wypełniony żelem przykleiłam do okna, dzięki czemu zabawa była bardziej atrakcyjna, bo przenikające światło dodawało zabawie pewnej magii. Wspólnie z synkiem wykonywaliśmy kolejne zadania. Nasze figury to cztery zbiory, zadaniem Michałka było umieszczenie w każdym zbiorze 4 takich samych koralików. Przesuwanie koralików do kolejnych zbiorów, co dobrze widać na naszym filmie, to doskonały trening małych paluszków i całkiem miłe uczucie dotykowe. Kolejne zadania można formułować następująco:

-umieścić w każdym zbiorze cztery różne od siebie koraliki.

-umieść wszystkie koraliki w żółtym kwadracie

-przenieś 8 koralików do trójkąta i 8 do koła

-umieść wszystkie srebrne koraliki w żółtym zbiorze

-umieść różowe koralki w zielonym zbiorze

Figury geometryczne i bryły z kulek i wykałaczek

Zabawa choć banalnie prosta, to niezwykle oddziaływuje na dziecięcą wyobraźnię. Wspólnie z dzieckiem w zależności od wieku wybierz łatwiejsze lub trudniejsze szablony. Świetnym pomysłem jest również narysowanie odręcznie na kartce swoich własnych szablonów do układania. Dziecko stara się policzyć ile potrzebnych jest kulek oraz ile i jakiej długości patyczków. Liczymy i zapisujemy ewentualne cyferki oraz układamy schematy według wzorów. To zaledwie wstęp do naszej twórczej zabawy.

Dziecko oprócz zabawy, odwzorowywania oraz trenowania analizy i syntezy wzrokowej, rozwija również małą motorykę. Po chwili zabawy z szablonami maluchy zaczynają tworzyć swoje własne kompozycje przestrzenne i architektoniczne. Domki, rzeźby czy statki kosmiczne...
Pobierz szablony do wydruku

Zabawy z nakrętkami

Z nakrętkami można robić mnóstwo ciekawych zabaw, a jedną z nich jest układnie figur geometrycznych, obrazków, czy tworzenie prac plastycznych. Do zabawy można zaangażować całą grupę dzieci.

Składanie figur z patyczków

Do zabawy potrzebujesz: drewniane patyczki laryngologiczne (do kupienia w Internecie lub aptece), nożyczki, kolorowy papier lub piankę kreatywną, klej.

Z kreatywnej pianki wycięłam różne figury i nakleiłam je na drewniane patyczki. Następnie figury przecięłam, aby podzielić je na dwie części. Patyczki mieszamy razem, a dziecko próbuje dopasować do siebie dwie odpowiednie części. W czasie zabawy dziecko poznaje i uczy się figur, ale również obserwuje ich podział. Przykładowo kwadrat dzieli się na dwa prostokąty, trójkąt na dwa inne trójkąty z kątem prostym itp.

Układanie figur i wzorów z kolorowych patyczków, uczy nie tyko myślenia przestrzennego, ale niezwykle pobudza wyobraźnię. Dodatkowo patyczki można liczyć, dzielić na zbiory, układać sekwencje, czy odwzorowania symetryczne. Sprawdź cenę patyczków tu.

Poniżej jedna z naszych ulubionych, a więcej propozycji z kolorowymi patyczkami znajdziecie tu: Zabawy ze Studnią Jakuba.

Figury geometryczne z gumek recepturek

Do zabawy potrzebujesz: wydrukowane figury geometryczne, kolorowe gumki recepturki, gwoździe i deseczki. To super zabawa, która umożliwia naukę kolorów oraz poznawanie figur geometrycznych. Możecie też tworzyć labirynty, a podczas zabawy wspieramy rozwój małej motoryki. Opcjonalnie możecie do zabawy wykorzystać tablicę korkową i pinezki.

W deseczkę powbijałam gwoździe w równych odległościach co 3 cm. Do zabawy wydrukowałam różne figury geometryczne i odtwarzaliśmy je na naszej desce, zaczepiając gumki o odpowiednie gwoździe. Takie kreatywne tworzenie figur geometrycznych i różnych wariacji, to bardzo przyjemna forma nauki.

Kliknij i pobierz szablony - figury geometryczne do druku

Klocki Dienesa to plastikowe figury geometryczne w trzech kolorach o różnej wielkości i grubości. Kiedyś opisywałam na blogu różne ciekawe propozycje zabaw z tymi klockami najdziesz je tu: Zabawy z klockami Dienesa.

Wyklejamy na podłodze za pomocą taśmy izolacyjnej figury. Dzieci układają klocki w zbiory odpowiadające ich kształtom. W drugiej zabawie wzorowanej na grze w klasy przeskakujemy do kolejnych figur głośno mówiąc ich nazwy. Świetna zabawa dla przedszkolaków sprawdź cenę klocków tu.

Wypełnianie figur i transfer pisaku

To propozycja zabawy motorycznej i edukacyjnej. Z naszego zbioru plików do pobrania wybierz i wydrukuj ciekawe i odpowiednie dla Was wzory. Zadaniem dziecka jest zamiatanie rozsypanego na kartce piasku za pomocą pędzla. W zależności od wieku dziecka możemy dokonywać transferu piasku zamiatając go do środka obrazka lub figury lub tylko rozkrywając jego krawędzie. Dla ułatwienia zadnia młodszym dzieciom wyznaczone pole transferu możemy posmarować klejem. Wtedy łatwiej będzie przenieść piasek w jedno miejsce

# data[].attributes.attachment_link.title
Nauka figur geometrycznych w zabawie - Moje Dzieci Kreatywnie

# data[].attributes.attachment_link.description
Wprowadzanie dzieci w świat matematyki, obrazowanie pojęć przestrzennych i poznawania figur geometrycznych w formie zabawy, to dokonały pomysł, aby zachęcić je do nauki i zgłębiania wiedzy. Zadania matematyczne rozrysowane w książkach trudniej małemu dziecku zapamiętać i przetworzyć, bo wyobraźnia przestrzenna nie jest jeszcze tak rozwinięta.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zabawy sensoryczne mają za zadanie dostarczać różnorodnych bodźców do rozwoju zmysłów malucha i poszerzać świat jego doznań. Nie potrzeba do nich skomplikowanych zabawek, można wykorzystać przedmioty codziennego użytku i produkty spożywcze, które znajdą się w każdym domu.

Najważniejszym narzędziem w czasie tej zabawy są dziecięce rączki. To one przesypują, ugniatają i przesiewają piasek. Gotowe budowle można ozdobić kamykami, muszelkami, listkami. Żeby babki się udawały (i sprzątania było mało), będzie potrzebny piasek kinetyczny. Jest zawsze wilgotny, świetnie się klei i nie rozsypuje. Można kupić go w sklepie lub zrobić samemu, to tylko dwa składniki!

Piasek kinetyczny:

mąka kukurydziana (tyle, ile potrzebujecie piasku),

olej spożywczy,

barwnik spożywczy (opcjonalnie).

Do mąki stopniowo dodajemy olej. Mieszamy do uzyskania odpowiedniej konsystencji.

Pudło rozmaitości to prawdziwa uczta dla zmysłów. Do środka wkładamy przeróżne materiały, mogą to być ścinki kolorowych tkanin, wstążki, piórka, kawałki folii bąbelkowej, sztuczne futerko, filcowe kulki. W pudełku chowamy niewielkich rozmiarów skarby, na przykład gumowe figurki albo plastikowe samochodziki. Zadaniem malucha jest odnalezienie ich.

Makaron w dziesiątkach kształtów i w wielu kolorach jest znakomity do przesypywania i segregowania. Wypełniony nim, zakręcony słoik to świetny grzechoczący instrument. Nieco starsze maluchy mogą spróbować nawlekać makaron na sznurek i zrobić naszyjnik.

Z pianą można bawić się w skali mikro - przygotowując miskę z wodą, w której maluch będzie mógł zanurzyć ręce, albo w skali makro - wkładając go do wanny. Do wypełnionego pianą naczynia wrzucamy kolorowe piłeczki albo plastikowe zakrętki od butelek. Zadaniem dziecka będzie odnalezienie ich i wyłowienie ręką, sitkiem, kuchenną chochelką. Zabawę w wannie można połączyć z łapaniem puszczanych przez dorosłych baniek. Tu dziecko ćwiczy spostrzegawczość, refleks, a nawet równowagę.

Każdy może zostać czarodziejem, a przy okazji przekonać się, jak powstają barwy. Do zabawy potrzebnych będzie kilka plastikowych woreczków z zamknięciem strunowym i farby w kolorach podstawowych: żółtym, niebieskim i czerwonym. Do każdego woreczka wlewamy po odrobinie farby w dwóch kolorach w taki sposób, żeby kleksy znajdowały się w przeciwległych rogach, i szczelnie zamykamy. Maluch ugniatając woreczek miesza barwy i na jego oczach dzieją się prawdziwe czary-mary. Zabawa pokazuje związki przyczynowo-skutkowe, a przy okazji pozwala ćwiczyć mięśnie dłoni i koordynację ręka - oko.

Do różnokolorowych baloników nalewamy wodę (wystarczy tyle, żeby je obciążyć), w ten sposób powstaną stempelki. Przygotowujemy paletę z farbami i można rozpocząć zabawę. Balonowe stempelki są miękkie i elastyczne, przelewająca się w środku woda przyciąga uwagę i sprawia, że dobrze leżą one w rączkach. Jak malować balonami? Odbijać pieczątki, używać jak szerokiego pędzla albo toczyć po papierze jak piłkę.

Ciastolinowe ciastka mogą mieć różne wielkości, kształty i kolory, w roli wafelków do lodów doskonale sprawdzą się papierowe papilotki (takie, w których piecze się babeczki). Do zabawy przyda się wałek, wykrawaczki do ciastek i występujące w roli posypek cekiny, brokatowy pył, ziarenka maku lub sezamu.

Domowa ciastolina:

2 szklanki mąki,

1 szklanka soli,

2 łyżki oleju roślinnego,

2 płaskie łyżki proszku do pieczenia,

1,5 szklanki gorącej wody.

Wszystkie składniki należy wymieszać i intensywnie ugniatać, aż się połączą, a masa zrobi się zwarta i elastyczna. Ciastolinę można zabarwić, dodając do podzielonej na części masy barwniki spożywcze.

Do zabawy z wodą potrzebnych będzie kilka naczyń o rożnych wielkościach i kształtach. Przydadzą się też kubeczki, lejki, miarki kuchenne. Zadaniem malucha może być przelewanie wody z jednego naczynia do drugiego, porównywanie, gdzie jest jej więcej, sprawdzanie, czy zawartość jednego naczynia zmieści się w drugim. A wrzucając do pojemników z wodą zabarwione spożywczymi barwnikami kostki lodu, dziecko poznaje przeciwieństwa ciepło - zimno, ciało stałe - płynne. Obserwuje też, jak lód rozpuszcza się i barwi wodę.

Sól kuchenną wsypujemy do kilku kubeczków i energicznie mieszamy kawałkiem kolorowej kredy. Powstały pył zabarwi sól. Teraz można zacząć tworzyć obrazki. Najmłodszym spodoba się posypywanie nasmarowanej klejem kartki kolorowym pyłem. Zabawę można urozmaicić. Wystarczy przygotować kartkę z wybranym konturem narysowanym grubym flamastrem. Może to być np. owoc, zwierzę, dom - ważne, żeby kształt nie był skomplikowany. Wypełnienie konturów różnymi kolorami soli wymaga większej precyzji i koncentracji uwagi.

Na dużej tacy lub kuchennej stolnicy rozsypujemy warstwę mąki, kaszy manny lub piasku - i tabliczka gotowa. Na ciemniejszym tle kreślone przez dziecko znaki będą lepiej widoczne, co z pewnością zachęci je do dalszej zabawy. Sypką tabliczkę ściera się jednym ruchem ręki, a powierzchnię można wyrównać dosypując odrobinę mąki lub kaszy.

Do stworzenia robaków potrzebny będzie ugotowany makaron spaghetti. Kolory uzyskacie używając barwników spożywczych. Ugotowany makaron jest śliski i elastyczny, można go ugniatać, przekładać z ręki do ręki, wyciągać pojedyncze nitki w różnych kolorach, sprawdzając, czy wszystkie są takiej samej długości. Gdy zacznie wysychać, wystarczy delikatnie polać go wodą.

Nie zapominajmy o zmyśle powonienia. Do słoiczków wsypujemy ziarna kawy, kakao, cynamon, skórkę pomarańczy, liście mięty lub bazylii. Dobrze, żeby pojemniki nie były przezroczyste - wtedy maluchy naprawdę skupią się na zapachu. Dzieci mogą podzielić słoiczki na te, które pachną dla nich ładnie lub brzydko, albo (jeśli przygotujemy po dwa słoiki z taką samą zawartością) odnajdywać pary identycznych zapachów.

To zabawa dla bosych stóp. Na podłodze przygotowujemy trasę składającą się z powierzchni o rożnych właściwościach. Mogą to być kawałki tkanin - wełna, jedwab, futerko, płótno, papiery - ścinki gazet, grubszy karton, bibuła, tacki wypełnione cienką warstwą kaszy albo ryżu. Spacerowanie taką ścieżką rozwija nie tylko zmysł dotyku. Dzięki kolorom stymulowany jest też wzrok, a wydające różne dźwięki faktury pobudzają słuch.

Evergreen zabaw z masami plastycznymi. Z gotowej masy maluchy mogą lepić płaskie lub przestrzenne figurki. Gdy brak im jeszcze precyzji, wielkim ułatwieniem będą foremki do ciastek. Kiedy gotowe figurki wyschną (zazwyczaj trzeba dać im dzień na stwardnienie), można je pomalować.

Masa solna:

2 szklanki mąki,

2 szklanki soli,

woda (tyle, żeby uzyskać pożądaną konsystencję).

Do składników sypkich dodajemy powoli wodę i zagniatamy, aż całość się połączy.

Klasyk uwielbiany przez dzieci, niekoniecznie przez rodziców. Radość malucha warta jest jednak drobnych poświęceń, wystarczy zabezpieczyć podłogę gazetami lub folią i sprzątania wcale nie będzie tak dużo. Małe dzieci malują z rozmachem - im większa kartka, tym lepiej, i oczywiście na podłodze, bo z niej nic już nie spadnie. Po zabawie papier może zyskać jeszcze drugie życie - nadaje się do pakowania prezentów.

Pisze dla rodziców o dzieciach, dla miłośników zwierząt o psach i kotach, a dla wszystkich o miejscach, które warto zobaczyć i rzeczach, które warto zrobić. Mama montessoriańskiej córki, dziennikarka i teatrolog.

Odwiedź stronę autorki/autora: Foto: growingajeweledrose.com

# data[].attributes.attachment_link.description
Zabawy sensoryczne mają za zadanie dostarczać różnorodnych bodźców do rozwoju zmysłów malucha i poszerzać świat jego doznań. Nie potrzeba do nich skomplikowanych zabawek, można wykorzystać przedmioty codziennego użytku i produkty spożywcze, które znajdą się w każdym domu. Najważniejszym narzędziem w czasie tej zabawy są dziecięce rączki. To one przesypują, ugniatają i przesiewają piasek.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński, pseudonim „Boy" ( Boy-Żeleński; ur. 21 grudnia 1874 w Warszawie, zm. 4 lipca 1941 we Lwowie) - polski tłumacz literatury francuskiej, krytyk literacki i teatralny, pisarz, poeta-satyryk, kronikarz, eseista, działacz społeczny, z wykształcenia lekarz. Współpracownik Ireny Krzywickiej, propagator świadomego macierzyństwa, antykoncepcji i edukacji seksualnej.

Był synem Wandy z Grabowskich i Władysława Żeleńskiego, kompozytora. Miał dwóch braci: Edwarda oraz Stanisława, późniejszego właściciela pierwszej na ziemiach polskich pracowni witrażu. Rodzina pieczętowała się herbem Ciołek.

Tadeusz Żeleński w latach 1892-1900 studiował medycynę na Uniwersytecie Jagiellońskim. Wcześniej uczęszczał do Nowodworka. Uczył się, ale jednocześnie prowadził hulaszczy tryb życia, nie stronił od alkoholu i gry w karty. Na rok przerwał studia, wpadł w nałóg karciarstwa hazardowego i najważniejszą kwestią życiową stały się dla niego pieniądze. Zdecydował się na stypendium wojskowe (50 guldenów rocznie), które musiał następnie odsłużyć w armii austro-węgierskiej po ukończeniu studiów.

Kiedy w 1898 z Berlina do Krakowa przeprowadził się Stanisław Przybyszewski, Żeleński stał się jego nieodłącznym towarzyszem - zafascynowany pisarzem i zakochany w jego żonie, przybyłej do Krakowa niedługo później Dagny.

Kiedy w 1901 otrzymał ostatecznie dyplom medyczny, rozpoczął pracę w Szpitalu św. Ludwika. Jego tryb życia niewiele się przez to zmienił; nadal często przebywał w krakowskich kawiarniach, m.in. „U Turlińskiego" (w hotelu Pod Różą), czy w „Jamie Michalika".

W 1904 Żeleński poślubił Zofię Pareńską (1886-1956), pierwowzór literackiej postaci Zosi w dramacie (1901) Stanisława Wyspiańskiego. Żeleński był obecny na uroczystości stanowiącej pierwowzór tego dramatu. Małżeństwo to zostało zaaranżowane przez rodziców Tadeusza i Zofii (Eliza Pareńska i Wanda Żeleńska były ze sobą zaprzyjaźnione, natomiast Stanisław Pareński uczył Tadeusza na Uniwersytecie i pomógł mu zdobyć pracę w szpitalu). Swoją przyszłą żonę poznał w willi Pareńskich w Tenczynku. Z tego związku małżeńskiego przyszedł na świat Stanisław Żeleński, późniejszy aktor.

Pracując jako lekarz pediatra w Szpitalu św. Ludwika w Krakowie (1901-1906), Żeleński zainicjował powstanie organizacji „Kropla mleka ", której był kierownikiem i gdzie pracował jako doradca lekarski. Rozpoczął nawet pisanie pracy habilitacyjnej, jednak wysłany na stypendium do Paryża zainteresował się literaturą francuską i pozostał jej wierny do końca życia, przekładając na język polski jej kanon niemal w całości (za przekład dzieł Moliera otrzymał w 1914 palmy Akademii Francuskiej).

Po powrocie do kraju, od 1906, współtworzył kabaret Zielony Balonik, pisząc do niego teksty satyryczne.

W czasie I wojny światowej jako lekarz kolejowy służył w armii austriackiej.

W 1919 zakończył pracę lekarza i został zatrudniony jako recenzent teatralny w krakowskim magazynie „ Czas". Od 1922 zamieszkał w Warszawie, gdzie jego pierwszym zajęciem było kierownictwo literackie w Teatrze Polskim. W 1928 otrzymał nagrodę Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek jako jeden z najwybitniejszych krytyków (wraz z Wacławem Borowym i Karolem Irzykowskim). Przed II wojną światową był ostro zwalczany przez środowiska konserwatywne za głoszenie liberalnych poglądów, krytykę udziału Kościoła katolickiego w życiu społecznym i politycznym Polski oraz za „szarganie świętości narodowych ", a w szczególności za „odbrązawianie " postaci Mickiewicza i Fredry. W środowisku literackim krytykowany był przez Karola Irzykowskiego (m.in. w książce Beniaminek). W 1933 został wybrany do grona członków Polskiej Akademii Literatury.

Wspólnie z Ireną Krzywicką, z którą był związany uczuciowo, kierował w latach 30. XX w. prywatną kliniką warszawską promującą świadome macierzyństwo. Poradnia Świadomego Macierzyństwa w Warszawie została otwarta 27 października 1931 roku, w roku następnym przyjęła 4096 pacjentek. Podobne placówki powstały następnie w Łodzi, Krakowie, Przemyślu, Gorlicach. W zainicjowanym przez siebie dodatku do „ Wiadomości Literackich" pt. Życie Świadome propagował antykoncepcję i edukację seksualną. Domagał się legalizacji aborcji, by zlikwidować groźne dla życia kobiet podziemie aborcyjne.

15 sierpnia 1937 przeszedł operację usunięcia wyrostka robaczkowego.

Po wybuchu II wojny światowej wyjechał do Lwowa. Zamieszkał u szwagra żony - prof. Jana Greka. 19 listopada 1939, Boy z trzynastoma innymi pisarzami wyraził publicznie radość z zajęcia Kresów Wschodnich przez ZSRR. Sam upadek Polski Boy nazwał „Upadkiem Polski szlacheckiej", co wspierało radziecką propagandę o rzekomym zacofaniu Polski. Wyraził pełne poparcie dla nowych władz oraz współpracował z nimi, powodem mogła być inspiracja myślą Marksa i Engelsa oraz kult rewolucji francuskiej. W październiku 1939 radzieckie kierownictwo Uniwersytetu Lwowskiego powołało go na kierownika katedry historii literatury francuskiej. Działał w lwowskim oddziale Związku Literatów Polskich. Wszedł w skład kolegium redakcyjnego pisma „ Nowe Widnokręgi", publikował artykuły w „ Czerwonym Sztandarze", uczestniczył także w różnych imprezach propagandowych. W styczniu 1940 wszedł w skład 16-osobowej brygady autorów, powołanej za zgodą Ministerstwa Oświaty Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej dla zredagowania 3-tomowego podręcznika historii literatury polskiej.

Podczas prowizorycznych i fałszowanych wyborów w 1940, które miały zapewnić legitymizację władzy radzieckiej, Boy zachęcał do udzielenia poparcia nowej władzy.

Z tym życzeniem spieszę do urny, z której wyjdą nazwiska godnie reprezentujące najszlachetniejsze ideały pracy, twórczości, międzynarodowego braterstwa

W sierpniu 1940 był gościem Wszechzwiązkowego Komitetu ds. Nauki ZSRR w Moskwie. Wykorzystując swoją pozycję, Boy przynajmniej dwukrotnie próbował interweniować u władz radzieckich w obronie osób deportowanych (chodziło o prawnika Wiktora Turka i prawdopodobnie o Annę Tetmajerową, wdowę po Włodzimierzu).

Wkrótce po zajęciu Lwowa przez Niemców, w nocy z 3 na 4 lipca 1941, został aresztowany wraz z prof. Janem Grekiem i jego żoną, Marią Pareńską-Grekową przez Einsatzkommando zur besonderen Verwendung pod dowództwem Brigadeführera dr Karla Eberharda Schöngartha i zamordowany tej samej nocy na stoku Góry Kadeckiej wraz z grupą polskich profesorów lwowskich uczelni. Miejsce jego pochówku jest nieznane.

Wstępy pisane przezeń do jego przekładów literatury francuskiej zostały wydane w trzech tomach pod tytułem Mózg i płeć (seria 1-3, Warszawa, 1926-1928) i stanowią krótki kurs literatury francuskiej.

Boy-Żeleński podzielił Młodą Polskę na „tatrzańską" i „szatańską" wskazując w ten sposób dwa najważniejsze obszary zainteresowań artystów współczesnej mu epoki. Był także autorem licznych felietonów społeczno-obyczajowych oraz teatralnych (przez wiele lat pracował jako krytyk teatralny), a także książek z zakresu historii literatury, wydanych jeszcze za jego życia:

Markiza i inne drobiazgi (Kraków, 1914),

Słońce jesienne (tryptyk) (Kraków, 1915),

Z mojego dzienniczka. Akord smutku (Kraków - Warszawa 1917),

Flirt z Melpomeną (Wieczór pierwszy, Warszawa, 1920, kolejne tomy: 1921, 1922, 1924, 1925, 1926, 1927, 1929, 1932)

Antologia literatury francuskiej (Kraków, 1922),

Molier (Warszawa, 1924),

Pani Hańska (Lwów, 1925),

Brewerie (Warszawa, 1926),

Dziewice konsystorskie (Warszawa, 1929).

Ludzie żywi (Warszawa, 1929),

Pijane dziecko we mgle (Warszawa, 1929),

Brązownicy (Warszawa, 1930),

Marzenie i pysk (Warszawa, 1930),

Piekło kobiet (Warszawa, 1930),

Słowa grube i cienkie (Warszawa, 1931),

Jak skończyć z piekłem kobiet? (Warszawa, 1932),

Nasi okupanci (Warszawa, 1932),

Znasz-li ten kraj? (Warszawa, 1932),

Wakacje z prydumką (Warszawa, 1933).

Balzac (Lwów, 1934),

Obrachunki fredrowskie (Warszawa, 1934),

Reflektorem w serce (Wrażenia teatralne) (Warszawa 1934)

Nieco mitologii (Warszawa, 1935),

Marysieńka Sobieska (Lwów, 1937),

Murzyn zrobił swoje (Warszawa, 1938),

Młoda Polska - wybór poezyj (Lwów, 1939, książka nie trafiła do sprzedaży, wznowiona w 1947 w Krakowie).

Dzieła zebrane Boya Żeleńskiego zostały wydane po wojnie w serii PIW-u pod redakcją Henryka Markiewicza.

W 2006 roku Wydawnictwo Iskry wydało niepublikowaną wcześniej książkę W perspektywie czasu, na podstawie odnalezionego maszynopisu, złożonego przez Boya w lwowskim Wydawnictwie Mniejszości Narodowych na dwa tygodnie przed śmiercią.

Przełożył na język polski wiele dzieł literatury francuskiej:

Odznaczenia

Imię Tadeusza Boya-Żeleńskiego od 1972 nosi krakowski Teatr Bagatela.

Przy ul. Smolnej 11 w Warszawie, w siedzibie Wydawnictwa Iskry mieszczącym się w dawnym mieszkaniu pisarza, w którym mieszkał w latach 1922-1936, do 2014 znajdowało się jego niewielkie muzeum biograficzne (Salon Boya-Żeleńskiego). Muzeum nie zostało odtworzone w nowej siedzibie redakcji przy al. Wyzwolenia 18

Tablica pamiątkowa z piaskowca umieszczona w latach 50. na frontowej ścianie kamienicy przy ul. Smolnej 11.

Gimnazjum nr 21 w Krakowie nosi jego imię.

We Lwowie znajduje się ulica jego imienia.

Józef Hen, Błazen - wielki mąż. Opowieść o Tadeuszu Boyu-Żeleńskim, Wydawnictwo Iskry.

Boy we Lwowie, red. Barbara Winklowa, Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm", 1992.Fragmenty w wersji elektronicznej

Henryk Markiewicz, Boy-Żeleński, wyd. Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001, seria A to Polska właśnie.

Wojciech Natanson, Boy-Żeleński, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983.

S. Sterkowicz, Boy (dr Tadeusz Żeleński). Lekarz, pisarz, społecznik, Warszawa 1960, wyd. 2, 1974.

B. Winklowa, Tadeusz Żeleński (Boy). Twórczość i życie, Warszawa 1967.

S. Sterkowicz, Po prostu Boy. Kronika życia i twórczości Tadeusza Boya-Żeleńskiego, Toruń 1994.

B. Winklowa, Nad Wisłą i nad Sekwaną. Biografia Tadeusza Boya-Żeleńskiego, Warszawa 1998.

Wacław Borowy, Boy jako tłumacz, 1922.

Prawdziwa historia Polaków. Ilustrowane wypisy źródłowe 1939-194. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm", 1999. ISBN 83-87893-33-1 .

B. Winklowa, Boyowie. Zofia i Tadeusz Żeleńscy, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2001.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński, pseudonim „Boy" ( Boy-Żeleński; ur. 21 grudnia 1874 w Warszawie, zm. 4 lipca 1941 we Lwowie) - polski tłumacz literatury francuskiej, krytyk literacki i teatralny, pisarz, poeta-satyryk, kronikarz, eseista, działacz społeczny, z wykształcenia lekarz. Współpracownik Ireny Krzywickiej, propagator świadomego macierzyństwa, antykoncepcji i edukacji seksualnej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pisarz, krytyk literacki i teatralny, satyryk i publicysta, tłumacz literatury francuskiej. Urodził się 21 grudnia 1874 roku w Warszawie, rozstrzelany w nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku w czasie hitlerowskiej czystki lwowskiej inteligencji.

- Pisarz, tłumacz, publicysta, krytyk literacki i teatralny.

Był synem kompozytora Władysława Żeleńskiego i Wandy z Grabowskich, uczennicy i przyjaciółki Narcyzy Żmichowskiej. Rodzice pisarza prowadzili "dom otwarty", w którym gościli m.in.: Oskar Kolberg, Władysław Mickiewicz czy Ignacy Paderewski.

Żeleńscy przeprowadzili się do Krakowa w 1881 roku; przyszły satyryk uczęszczał tam do gimnazjum św. Anny, a następnie kontynuował naukę na studiach medycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim. Decyzję tę komentował następująco:

Chowałem się w atmosferze sztuki i artyzmu, mimo to, nie bardzo wiem czemu, ukończywszy w Krakowie gimnazjum, znalazłem się na medycynie. Może to były sugestie nie tak dawnej jeszcze epoki pozytywizmu, że wszystkie studia nad człowiekiem trzeba zacząć od początku, od krajania trupów. Dość szybko zorientowałem się w omyłce, mimo to ukończyłem ten wydział z pewnym wysiłkiem woli co prawda, gdyż myśl uciekała mi wciąż w inne strony. Przyznam się zresztą, że w tej rozterce ducha przeważnie grałem w karty.

Do tych wyznań trzeba jednak odnosić się z rezerwą. O zainteresowaniu Boya medycyną świadczy fakt, że po uzyskaniu dyplomu w 1900 roku kilkakrotnie wyjeżdżał on na stypendia naukowe (Wrocław, Paryż). W 1901 roku rozpoczął pracę w Klinice Pediatrycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1902-1906 opublikował w fachowych czasopismach lekarskich kilkanaście prac naukowych z zakresu pediatrii, np. "O pojawieniu się ciałek szpiku kostnego (myelocytów) we krwi niemowlęcej" czy "O pasteryzacji mleka dla niemowląt". Założył też organizację Kropla Mleka, zajmującą się higieną żywienia, pielęgnacją i ochroną niemowląt. W latach 1908-1919 pracował jako lekarz kolejowy, choć najprawdopodobniej robił to tylko przez konieczność utrzymania stabilizacji materialnej. Z karierą lekarską definitywnie rozstał się w roku 1919.

Andrzej Makowiecki w biografii Boya-Żeleńskiego pisze o dwoistości charakteru pisarza: "stałej oscylacji między trzeźwym życiowym realizmem, (...) a wyraźnymi tęsknotami "cygana" przedkładającego ponad konwenanse zasadę swobody duchowej".

Z jednej strony Boy uczestniczy w życiu cyganerii, fascynuje się Stanisławem Przybyszewskim, a nawet pała młodzieńczą miłością do jego żony. Z drugiej - o potrzebie stabilizacji świadczy praca lekarza, ślub z Zofią Pareńską (1904), a także racjonalność i precyzja jego utworów. Ta dwoistość zdaje się konstytutywnym elementem osobowości pisarza.

W roku 1895 na łamach "Świata" ukazały się cztery sonety Boya-Żeleńskiego. Po latach bardzo się ich wstydził, ponieważ stanowiły one niezbyt udatną kalkę liryki młodopolskiej. Rzeczywistych początków jego kariery literackiej należy więc szukać gdzie indziej - w okresie działalności w kabarecie "Zielony Balonik" (1907-1912). Boy - tak brzmiał kabaretowy pseudonim - współtworzył słynne "Szopki". Jednak z kabaretem przy ulicy Floriańskiej kojarzą się przede wszystkim "Słówka"(1913). Jan Kott pisał w przedmowie do nich:

Stały się świadectwem epoki i urosły do wielkiej satyry. Toteż nic dziwnego, że dopiero teraz zaczynamy odkrywać ich istotną literacką genealogię, ich prawdziwe miejsce historyczne. Słówka stają nagle obok dramatów Kisielewskiego: "W sieci" i "Karykatur", obok "Moralności pani Dulskiej" i obok... "Wesela".

"Słówka" to rodzaj kroniki życia Krakowa z lat 1900-1910. Widać w nich olbrzymią wrażliwość Boya na zjawiska i wydarzenia współczesnego mu życia. Najczęściej komentowano teksty "krakowskie". Znajdziemy tam opis nieprzyjęcia witraży Wyspiańskiego do katedry, spór o zabytki, życie kawiarniane, kanonizację królowej Jadwigi, system gimnastyki Muellera i wiele innych ciekawostek, którymi żyło wtedy miasto. Przedstawia Boy Kraków widziany oczami karykaturzysty: miasto biedne, prowincjonalne, wypełnione pseudobohemą, zapominające o sprawach realnych, codziennych, zapatrzone w Ducha i Piękno, manifestujące pogardę dla przyziemności. Kraków ten postrzegany jest jako miasto paradoksu - szczycące się bogatym życiem intelektualnym, mające się za stolicę duchową, a jednocześnie myślące tradycyjnie i konwencjonalnie, żyjące plotkami. Jan Kott nazywa "Słówka": "Pamfletem na Kraków i na całą modernę (...) bijącym celnie zarówno w kołtuństwo i połaniecczyznę, jak i w sam styl młodopolski".

Nietypowe profesje pisarzy

Boy odrzucał też młodopolską koncepcję języka literackiego. Słowo powinno być dla niego wierne rzeczy, którą nazywa. "Słówka" postulują więc odrzucenie dekoracyjności i manieryzmu, a zwrot w stronę codzienności i prozy życia, uproszczenie formy, wreszcie - wprowadzenie do literatury języka potocznego. Krytyce poddane są za to modernistyczne wyobrażenia o wzniosłości twórcy, a zwłaszcza - wyobrażanie sobie jego życia na ich modłę. Jednak stosunek autora "Słówek" do Młodej Polski nie jest jednoznacznie negatywny. Choć wyśmiewał on pustą frazeologię, pozorny bunt, oderwanie od rzeczywistości oraz zapatrzenie w mistycyzm, to dostrzegał także pozytywne strony rewolucji modernistycznej. Odświeżyła ona mianowicie atmosferę intelektualną, twórczą i obyczajową, stwarzając klimat dogodny dla postępu. W tekście "O bardzo niegrzecznej literaturze polskiej i jej strapionej ciotce" wykpiona jest zarówno moderna, jak i konserwatyści w rodzaju Stanisława Tarnowskiego, któremu utwór przewrotnie jest dedykowany. Boy w swej satyrze dotyka przywar ogólnoludzkich, uniwersalnych. Celnie wychwycił to Kazimierz Koźniewski w szkicu "Za co powinniśmy kochać pana Tadeusza", pisząc, że autor

Był, nadal jest i długo pozostanie szyderczym krytykiem pewnych stałych wad, pewnych stałych postaw człowieczych, wynikających z odwiecznych cech charakteru, jak również z rozmaitych światopoglądów." Nieco dalej Koźniewski dodawał: " 'Słówka' to literacki akt sprzeciwu wobec tych zacofanych, irracjonalnych, obłudnych, rozmaicie dewocyjnych postaw naszych oraz wywodzących się z nich obyczajów.

Za swoistą misję uważał Boy odkłamanie tematu erotyzmu. Wystąpił przeciwko jego pruderyjnemu obrazowi, pokazując także biologiczne, fizjologiczne oblicze. Erotyzm w wydaniu Żeleńskiego był jednak najwyższej klasy: elegancki, lekki i zabawny. Demistyfikacja obyczaju jest w "Słówkach" nierozerwalnie złączona z polemiką literacką. Wyraźny jest atak na ukształtowane w romantyzmie stereotypy i konwencje oraz na model kobiety, jaki obecny był w ówczesnych dziełach. W "Liście otwartym kobiety polskiej" tytułowa bohaterka tylko czeka, aż ktoś ją wreszcie rozbierze ze świętej aureoli i puklerzy cnoty. W "Replice kobiety" w humorystycznych wersach buntuje się pisarz przeciwko obrazowi kobiety-Polki, zawartemu w dziełach wieszczów, gdzie każda kobieta "bez bielizny, / Była symbolem Ojczyzny, / A łóżko ofiarnym stosem!".

Sprzeciw wobec stereotypów myślowych wyraża również język "Słówek". Badacze zgodnie podkreślają jego ogromne walory artystyczne: wielką swobodę językową, wzorową składnię, naturalny, płynny tok wypowiedzi, umiejętność syntezy i skrótu, a także aforystyczność. Wiele wierszowanych puent i celnych powiedzonek Boya weszło do języka codziennego, jak na przykład: "W tym największy jest ambaras, żeby dwoje chciało naraz" (zapożyczone przez Jana Brzechwę w wierszyku "Żuraw i czapla"), "Takie ma kobieta szanse, gdy się z wieszczem wda w romanse", "Każdy wrzeszczał o czym innym, jak zwykle w życiu rodzinnym". "Słówka" to także zabawa, gra związkami słów, rytmem i rymami. Praktykowane w nich obniżenie tonu wypowiedzi, sięganie po słowa potoczne, a nawet ordynarne, miało zbliżać literaturę do życia.
W kolejnym wydaniu "Słówek" (1918) znalazły się też utwory poważniejsze, przepełnione refleksją nad przemijaniem, kondycją człowieka w świecie, cechujące się nieraz gorzką ironią, smutkiem i bólem egzystencjalnym. W przedmowie "Od autora" Boy pisał, że obok tekstów dowcipnych znajdują się "wiersze jakieś inne, bardziej osobiste (...) nie kabaretowe, zabłąkane tu między innymi, zahukane i cokolwiek onieśmielone tym towarzystwem".
Tadeusz Boy-Żeleński znany jest także jako znakomity, kongenialny wręcz tłumacz literatury francuskiej. O początkach swojej pracy translatorskiej pisał tak:

Dręczyła mnie tęsknota za Paryżem, brakowało mi owego cudownego uśmiechu Francji, jej żartobliwej, a głębokiej mądrości, jej miłosnego powiewu. Zacząłem doznawać mglistej potrzeby, aby (...) stworzyć sobie w gabinecie sztuczną Francję, coś niby modne dzisiaj w medycynie "sztuczne serce górskie". Zacząłem tłumaczyć.

Literatura francuska, poza twórczością symbolistów, nie należała raczej do kręgu zainteresowania polskich modernistów. Boy, nieustannie pozostający w opozycji do upodobań Młodej Polski - zaczytywał się w oświeceniowych moralistach i satyrykach, w klasycznej komedii epoki molierowskiej, w realistycznej powieści XIX wieku. Tłumaczenia zaczął od pisarzy szczególnie mu bliskich: Moliera i Balzaca. Już w 1909 roku Teatr im. Słowackiego w Krakowie wystawił "Mizantropa" i "Małżeństwo z musu" Moliera w tłumaczeniu Boya; w tym samym roku ukazał się jego przekład "Fizjologii małżeństwa" Balzaca. W latach 1909-1912 pisarz przekłada całą twórczość Moliera, co zaowocowało sześciotomowym wydaniem "Dzieł" (Lwów 1912). Dwa lata później pisarz otrzymał za nie palmy Akademii Francuskiej. W tym samym roku przełożył "Żywoty pań swawolnych" Brantôma, co powtórnie przypięło Boyowi łatkę "gorszyciela" i "erotomana", pięć tomów Rabelais'go, pierwszy tom "Wyznań" Rousseau, "Komedie" Marivaux, "Rozprawę o metodzie" Kartezjusza oraz rozpoczął pracę nad "Próbami" Montaigne'a.
W czasie pierwszej wojny światowej, gdy pracował jako lekarz wojskowy, Boy powziął zamysł stworzenia własnej biblioteki przekładów: na kartach tytułowych tłumaczonych przez niego dzieł miał pojawiać się napis "Biblioteka Boya" i numer kolejnej pozycji. Takich tomów ukazało się ostatecznie ponad sto.
Już w 1922 w artykułach "Boy jako tłumacz" i "Oryginalność w przekładach Boya" Wacław Borowy zachwycał się tymi dokonaniami translatorskimi, zwracając uwagę na wkład Boya w popularyzację literatury francuskiej. Poza tłumaczeniami jest bowiem Boy autorem tekstów historyczno- i krytycznoliterackich oraz biografii pisarzy francuskich (m.in. "Studia i szkice z literatury francuskiej", "Molier. Życie i twórczość", "Balzac"). Przede wszystkim wskazywał jednak Borowy na artystyczne walory przekładów, na umiejętność oddania ducha dzieła. Genialność Boya polegała w opinii krytyka na tym, że potrafił stworzyć język i styl polskiego klasycyzmu dla oddania klasycyzmu francuskiego. Przekazywał sens dzieła nie tylko przez treść, lecz także rytm, melodię, brzmienie, szyk zdań. W 1958 roku Jan Błoński nazwał go "Szekspirem przekładu".
Od 1919 roku stał się Boy tłumaczem przede wszystkim Balzaca i Stendhala. Pod koniec "romansu z Francją", który trwał do roku 1939, ukazały się jeszcze m.in. "W poszukiwaniu straconego czasu" Prousta, "Król Ubu" Jarry'ego czy "Lochy Watykanu" Gide'a. Pozycje te odbiegają od wyraźnie nakreślonych preferencji literackich Biblioteki Boya. Ten wybierał bowiem głównie twórców wyznających klasyczną, przejrzystą formę oraz racjonalizm. Sięgał więc po francuskich encyklopedystów - Diderota, Woltera, Monteskiusza i Rousseau, twórców renesansowych, jak Villon czy Montaigne, po przedstawicieli XVII wieku - Kartezjusza, Pacala, Moliera, wreszcie po wielkich realistów - Balzaca i Stendhala.

Jak Boy-Żeleński wariata strugał...

Boy dość ostro oceniał literaturę polską. Jego szkice krytyczne pisane w latach 1927-1928 zostały zebrane w książce "Ludzie żywi". Znalazły się tam m.in. artykuły dotyczące takich twórców, jak Narcyza Żmichowska, Stanisław Przybyszewski, Stanisław Wyspiański czy Adam Mickiewicz. Boy miał świadomość wyczerpania się formuły tradycyjnej biografistyki, mającej przede wszystkim cele dydaktyczne, tworzącej z ludzi pomniki. Zamiast tego postulował odbrązowienie życiorysów. Zaznaczał, że

literaturę, sztukę tworzą nie "izmy", ale żywi ludzie, że samo ich istnienie bywa nieraz tworem artystycznym i że ratowanie przed falą niepamięci tych żywych istnień jest pierwszym zadaniem nas, współczesnych.

Swoim sensacyjnym artykułem "Romans Gabrieli" (1928) przypomniał czytelnikom postać Żmichowskiej. Tekst sugerujący jej związki erotyczne z kobietami wywołał burzę. Autor przewidział taki przebieg wypadków, pisał o nim już w zakończeniu artykułu, tłumacząc wybraną przez siebie drogę zwrócenia uwagi na Żmichowską tym, że "pochowaliście ją gorzej od Norwida, bo zaiste łatwiej się wygrzebać pisarzowi z kompletnego zapomnienia niż odwalić kamień grobowy takiej kanonizacji".
Po wzbudzeniu zainteresowania pisarką zabrał się autor "Słówek" do wydania wznowień jej książek: "Biała Róża" (1929), "Czy to powieść?" (1929), "Poganka" (1930). Cel uświęcił więc środki.
Dokonał także Boy rewizji legendy Przybyszewskiego. Jego postacią zajął się w szkicach "Blaski i nędze", "Kłamstwo Przybyszewskiego", "Poeta a pieniądz". Przywrócił Dagny należytą rangę inspiratorki Przybyszewskiego, której rolę autor "Dzieci Szatana", nie bez nacisku ze strony drugiej żony, systematycznie umniejszał. Drogą analizy stylistycznej wykazał Boy wyższość artystyczną początkowych utworów, z okresu małżeństwa z Norweżką, nad twórczością późniejszą. Powiedział również kilka mocnych słów na temat konfliktu z filistrem oraz mitu nędzy artysty, której winne być miało społeczeństwo. Żeleński, znający środowisko cyganerii z autopsji, pokazał po pierwsze, że to właśnie filister utrzymywał artystę, a po drugie, że jego trudna sytuacja materialna nie była winą obojętnego społeczeństwa, lecz skutkiem przyjętego trybu życia. Odkłamywanie legendy Przybyszewskiego miało jednak nie tylko destrukcyjny charakter. W szkicu "Smutny szatan" raz jeszcze podkreślił Boy jego rolę inspiratorską, olbrzymi wkład w odświeżenie atmosfery intelektualnej, przede wszystkim w zmianę poglądów na literaturę, w uwolnienie jej od obowiązku dydaktycznego czy patriotycznego.
Na szczególną uwagę zasługują jeszcze dwie biografie - Mickiewicza i Fredry. Praca nad pierwszą z nich zaczęła się w 1928 roku, kiedy Manfred Kridl zaproponował Boyowi napisanie wstępu do przygotowywanej przez siebie edycji "Dzieł" Mickiewicza. Żeleński zgodził się, a tekst przedrukował później pod tytułem "Mickiewicz a my" w zbiorze "Ludzie żywi". Dokonał tam Boy daleko idącej rewizji spojrzenia na postać wieszcza. Pisał, że narzucana w szkołach, podporządkowana dydaktyzmowi interpretacja jego dzieł niszczy autentyczny odbiór i oddziaływanie tej twórczości. Chciał odkłamać idealistyczny portret autora "Dziadów", ukazać nie pomnik, lecz człowieka. Postulował, aby "zwrócić Mickiewicza literaturze", następnie formułując kilka radykalnych zaleceń:

Zburzyć wszystkie pomniki Mickiewicza, odlać z nich wielką armatę i nabić w nią pewną ilość jego komentatorów. Odełgać życie Mickiewicza, zbadać na nowo jego tajemnice i zakamarki, nie pod kątem 'krzepienia serc' i hipokryzji narodowej, ale pod katem istotnej prawdy. Napisać na nowo ten wzruszający i patetyczny żywot, w którym poeta poprzez namiętności, upadki i mękę, błądząc i kajając się i błądząc w samym swoim kajaniu, szedł do świętości. Amen.

Boya interesowały nie tyle dzieła Mickiewicza, ile jego życie, a zwłaszcza momenty wstydliwe, wcześniej przemilczane bądź, według autora "Słówek", fałszowane. Pobyt w Rosji interpretował Boy nie jako wygnanie, lecz jako przygodę turysty, czas spędzony w Śmielowie w Poznańskiem w trakcie powstania listopadowego - jako okres zabaw i romansów. Pod lupą znalazł się również okres, w którym poeta znajdował się pod wpływem towianizmu, kiedy to miał mieć romans z Xawerą Deybel.
Sprzeciw wobec posągowego traktowania biografii wieszcza sprawił, że Boy wszedł w konflikt z ówczesną mickiewiczologią. Przedmowa do "Dzieł" sprowokowała ożywioną dyskusję o granicach biografistyki i spowodowała lawinę oskarżeń o szarganie świętości i o zwykłe plotkarstwo. Nie zniechęciło to Boya - wręcz przeciwnie, jeszcze bardziej zainteresowało tematem. Pisarz skupił na związkach Mickiewicza z towiańszczyzną i na samej postaci Andrzeja Towiańskiego. Publikowane w "Wiadomościach Literackich" szkice na ten temat złożyły się ostatecznie na wydaną w 1930 roku książkę "Brązownicy". Boy, opierając się na relacjach współczesnych, obalił mit świętości Towiańskiego, prezentując go jako człowieka zarażającego swoich zwolenników "mistyką bezczynu".
Z Boyem polemizował m.in. Stanisław Pigoń w artykule "O brązach, brązownikach i brązoburcy". Obalił w nim wiele tez autora, jednak zastanawiał się przede wszystkim nad tym, czy kampania Mickiewiczowska wniesie coś nowego do badań nad wieszczem i jak właściwie ocenić jej rolę kulturotwórczą. Historycy literatury zarzucali Żeleńskiemu spłycenie postaci Mickiewicza do roli kobieciarza, człowieka o dwuznacznym stosunku do powstania i uległego towiańczyka. Jednak zdaniem Marii Janion:

Bezsporną jest na pewno jedna zdobycz kampanii o Mickiewicza żywego - zerwanie z prymitywnym schematem wielkości na rzecz przekonywającego ukazania tragicznych sprzeczności w jego życiu i twórczości.

W przypadku Mickiewicza Boy skupił się na biografii, pomijając niemal zupełnie interpretację dzieł (wyłączając szkic o "Panu Tadeuszu": "Robak cywilny i wojskowy"). Odwrotnie było w przypadku tekstów na temat Aleksandra Fredry. W latach 1933-1934 Żeleński ogłaszał w "Wiadomościach Literackich" artykuły dotyczące polskiego komediopisarza, następnie wydane w książce "Obrachunki fredrowskie". Jest to publikacja stricte historycznoliteracka, informacje biograficzne należą tu do rzadkości. Wyraził tu Boy swój sprzeciw wobec ukazywania Fredry jako pisarza - patrioty ukazującego piękno Polski szlacheckiej, w czym widział poważne niebezpieczeństwa natury ideowej. Na drodze wnikliwej analizy utworów wykazał, że świat autora "Męża i żony" daleki jest od wszelkich cnót patriotycznych i obyczajowych. Jednak nie zgadzał się także na interpretację Fredry jako kogoś, kto w pełni świadomie poddawał świat szlachecki ostrej i bezwzględnej krytyce. Na takie stanowisko, zdaniem Boya, nie pozwalały kreacje komediowe. Batalia o Fredrę zakończyła się sukcesem autora "Ludzi żywych". Książkę wysoko ocenili tacy badacze literatury, jak Julian Krzyżanowski i Jan Lorentowicz. Do dziś jest ona uznawana za "najdojrzalszą książkę krytyczną" Boya.
Żeleński był również recenzentem teatralnym. Działalność tę rozpoczął od sprawozdania dla "Czasu" z wystawienia "Świętoszka" w roku 1919. Wtedy też podjął współpracę z redakcją krakowskiego dziennika, gdzie utworzył stałą rubrykę recenzji teatralnych. Funkcjonowała ona do 1922 roku, a jej owocem są trzy pierwsze tomy "Flirtu z Melpomeną". Wyraźne jest tam przede wszystkim założenie, że o wartości przedstawienia teatralnego decyduje wartość tekstu literackiego. Boy źle oceniał stawianie zbyt wysoko roli inscenizacji, światła, oprawy muzycznej. Nie był też zwolennikiem reformy i odnowy teatru, które to przekonanie często stawało się tematem polemik.
W 1920 Uniwersytet Poznański zaproponował Żeleńskiemu objęcie katedry romanistyki, jednak przedłużające się formalności zdecydowały w 1922 roku o przeprowadzce autora "Brązowników" do Warszawy, gdzie został kierownikiem literackim Teatru Polskiego (1923-1924). Ponadto do 1939 był recenzentem teatralnym "Kuriera Porannego" (z przerwą w latach 1931-1934, kiedy współpracował z "Ilustrowanym Kurierem Codziennym"). Praca ta przyniosła kolejne tomy "Flirtu z Melpomeną", które ukazywały się do 1932 roku, a było ich aż 18. Jan Kott określił je jako "dziennik Boya w osiemnastu tomach", wskazując tym samym na ich dokumentarną wartość. Kolejne książkowe wydania recenzji teatralnych to m.in. "Okno na życie" (1933), "Romanse cieniów" (1935), "Murzyn zrobi..." (1939).
Kwestią niezwykle dla Boya istotną był repertuar teatralny. Często krytykował on Towarzystwo Krzewienia Kultury Teatralnej za niedostateczną dbałość o dobór sztuk wystawianych w teatrach polskich. Był przy tym zwolennikiem teatru klasycznego, "życiowego", przesyconego rzeczywistością. Uważał, że jego funkcji nie jest w stanie przejąć wielki dramat romantyczny. Mimo to doceniał Witkacego i należał do entuzjastów jego twórczości. Gdy większość krytyki, a czasem nawet aktorów, ostro atakowała autora "Szewców" za rzekomą bezsensowność jego dzieł, Boy wraz z Karolem Irzykowskim dostrzegł prawdziwy talent i stawał w obronie prawa do twórczych eksperymentów.
Krytyka teatralna Żeleńskiego często zamieniała się w literaturę. Dużo tam refleksji na tematy pozateatralne, społeczne czy ogólnoludzkie, wiele "przymierzania sztuki do życia". Sztuka budziła w autorze szereg refleksji na temat obyczajowości, prawodawstwa, Kościoła, przypominała różne anegdoty, realne sytuacje. Stąd Andrzej Stawar nazywa recenzje Boya "beletrystyką na tematy sceniczne". Andrzej Makowiecki z kolei, podkreślając ich ciągłą popularność, mówi, że autor "Flirtu z Melpomeną" napisał wielką książkę o sobie samym, o własnej przygodzie intelektualnej", a jego teksty "funkcjonują jakby niezależnie od sztuk recenzowanych, żyją własnym życiem, są same literaturą i teatrem".

Grupy literackie międzywojnia

standardowy [760 px]

Warszawa, 1932, redakcja "Wiadomości Literackich", od lewej: Irena Krzywicka, Antoni Słonimski, Jadwiga Smosarska, Tadeusz Boy-Żeleński i Mira Zimińska, fot. FORUM

1932_wiadomosci_literackie.jpg

Lata 1930-1931 przyniosły porcję nowych felietonów o tematyce krakowskiej, m.in. "Legenda 'Zielonego Balonika' z perspektywy ćwierćwiecza", "Prawy brzeg Wisły", "Pański Kraków", "Zakrystia", "Na początku była chuć", "Odwet Stańczyka". Weszły one w skład publikacji "Znaszli ten kraj?..". wydanej w 1932 roku. Boy tworzy tam swoją prywatną "legendę Młodej Polski". Na mitotwórczy charakter tej książki zwraca uwagę Roman Zimand w swych "Trzech studiach o Boyu". Wyróżnia tam trzy mity: Krakowa z przełomu XIX i XX wielu, epoki Młodej Polski i "Zielonego Balonika". Znajdują one odbicie w trójczłonowej kompozycji tomu. Część pierwsza, z perspektywy opozycji pokoleniowych, pokazuje stary, "pański" Kraków i początki modernistycznej rewolucji. Druga przedstawia tę rewolucję. Uwaga skupia się tu na Przybyszewskim jako rewelatorze przemian. Część trzecia dotyczy finalnego okresu Młodej Polski, kiedy działał "Zielony Balonik". "Znaszli ten kraj" dalekie jest jednak od syntetycznego ujęcia dziejów epoki. Tomasz Weiss pisze, że jest to "przede wszystkim próba utrwalenia przez świadka i uczestnika szeregu epizodów i szczegółów, spostrzeżeń i sylwetek związanych ze środowiskiem artystycznym Młodej Polski". Opowieść Boya ma charakter pełnej dygresji gawędy, stwarzającej iluzję spontanicznych wspomnień. Kolejną jej cechą jest anegdotyczność: mamy historię o tęsknocie Mycielskiego za habsburską monarchią, o "portkach" hrabiny Tarnowskiej, o dziwactwach Lutosławskiego, o podróży poślubnej Sienkiewicza, o pracownikach redakcji "Czasu" i wiele, wiele innych. Zdaje się autorowi "Słówek" przyświecać to samo założenie, co w "Ludziach żywych" - ukazanie autentycznych ludzi, prawdziwego życia, ocalenie od zapomnienia tych "żywych istnień".
W tym samym roku, kiedy ukazał się szkic "Mickiewicz a my", w "Kurierze Codziennym" opublikowano również artykuł "Biedna prababka" zapowiadający inną Boyowską kampanię - dotyczącą obyczajowości, moralności, określaną nieraz jako "walka z Ciemnogrodem". Szkic dotyczył kościelnego prawa małżeńskiego i rozpętał burzę. W ślad za nim w roku 1929 ukazywały się kolejne felietony, takie jak "Rozerwalna nierozerwalność", "Kościelne bigamie", "Dziewice konsystorskie". Weszły one do wydanego w tymże roku tomu "Dziewice konsystorskie". Zajął się w nim Boy tematem prawa małżeńskiego, które wymagało ujednolicenia na terenie całego kraju, oraz problemem rozwodów. Postulował wprowadzenie prawa cywilnego dla spraw małżeństw, a także przeprowadził ostrą krytykę kościelnych unieważnień małżeństwa.
Artykuły te wywołały falę sprzeciwów ze strony Kościoła i środowisk katolickich. Ale Boy na tym nie poprzestał. W kolejnym cyklu felietonów zajął się kwestią świadomego macierzyństwa i prawem kobiety do przerywania ciąży. Przedstawił szereg argumentów przeciwko wielodzietności: negatywny wpływ na zdrowie kobiety, przyczynianie się do nędzy rodziny, a pośrednio również do alkoholizmu, demoralizacji, wzrostu przestępczości. Wskazywał na konieczność brania pod uwagę sytuacji materialnej matki i rodziny oraz na potrzebę akcji promującej świadome macierzyństwo. Uwagi Boya spotkały się z szerokim odzewem społecznym. Poparło go wielu liberalnych pisarzy i publicystów, choć ważniejszy jest rzeczywisty efekt kampanii, a mianowicie otwarcie pierwszej w Polsce poradni świadomego macierzyństwa oraz pojawienie się dodatku do "Wiadomości Literackich" - "Życie Świadome".
Publicystyczna kampania obyczajowa Boya ma swoją kontynuację w latach 1931-1932, kiedy na łamach "Wiadomości Literackich" ukazuje się cykl felietonów skierowanych przeciwko postawom i praktykom kleru. Wchodzą one w skład książki pod prowokacyjnym tytułem "Nasi okupanci". Boy ukazał zagrożenia wynikające ze zwierzchnictwa Kościoła we wszystkich dziedzinach życia społecznego, zarzucił mu zajmowanie stanowiska niehumanitarnego, ciasnotę poglądów, hamowanie postępu, jak również interesowność i materializm. Jak podsumowuje Andrzej Makowiecki,

moralistyka Boya (...) miała przede wszystkim charakter praktycystyczny. (...) Operując kryteriami pożytku społecznego i zdrowego rozsądku wspieranego humanitaryzmem, usiłował Boy zakwestionować skostniałe normy moralne, tamujące postęp w dziedzinie prawa i ograniczające swobodny rozwój ludzkiej osobowości.

Od roku 1931 zaostrzyły się polemiki przeciwko Boyowi. Stał się on obiektem ataków właściwie wszystkich opcji politycznych. Wielką kampanię przeciwko pisarzowi, znaną pod hasłem "likwidacji Boya", rozpoczęły nowo powstałe pisma nacjonalistyczne: "Zet" i "Gazeta Literacka". Znacznie poważniejszymi przeciwnikami byli jednak Stanisław Ignacy Witkiewicz i Karol Irzykowski. Pierwszy zarzucał Żeleńskiemu spłycanie, "wulgaryzację" myśli ludzkiej, a także pomijanie problematyki estetycznej i filozoficznej na rzecz sensacji i plotek. Drugi w książce "Beniaminek. Rzecz o Boyu-Żeleńskim" powtarzał podobne zarzuty, krytycznie wyrażając się na temat "robienia z historii literatury wielkiego plotkarium" oraz braków warsztatu teoretyczno-literackiego.
Pomimo tych ogólnokrajowych ataków na pisarza, nie tracił on oparcia w stałych czytelnikach, zwłaszcza w kręgach "Wiadomości Literackich". Otrzymywał też dowody oficjalnego uznania: w 1933 roku dostał Nagrodę Literacką Warszawy, został też członkiem Polskiej Akademii Literatury, a w roku 1934 rząd francuski odznaczył go komandorią Legii Honorowej.
Po roku 1935 wyraźnie osłabła działalność publicystyczna Boya. Nadal był krytykiem teatralnym, dojrzalszym historykiem literatury ("Obrachunki fredrowskie" 1935, antologia "Młoda Polska" 1939), biografistą. Pisarstwo jego nadal jednak wzbudzało emocje; zdarzało się nawet, że czytelnicy reagowali zarzutami znajdującymi swój finał na sali sądowej.
Gdy wybuchła II wojna światowa pisarz wyjechał do Lwowa, gdzie na tamtejszym uniwersytecie (przemianowanym na Uniwersytet im. Iwana Franki) objął katedrę romanistyki. Kontynuował tam swe wcześniejsze formy aktywności literackiej: tłumaczył, pisał recenzje i teksty publicystyczne, jednak brakowało im dawnej ostrości. Artykuły publikował w "Czerwonym Sztandarze", w 1941 wszedł w skład redakcji "Nowych Widnokręgów". Po zajęciu Lwowa w czerwcu 1941 roku przez wojska niemieckie został wraz z innymi przedstawicielami inteligencji lwowskiej aresztowany i rozstrzelany w nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku na Wzgórzach Wóleckich.
Do dziś pozostaje Boy - pisarz, lekarz, publicysta, krytyk teatralny i literacki, historyk literatury, tłumacz - twórcą czytanym i popularnym, uwielbianym i znienawidzonym, ale na pewno wzbudzającym emocje.

Autor: Paweł Kozioł, listopad 2010

Bibliografia

Prace własne (literackie, krytyczno- i historycznoliterackie):

"Igraszki kabaretowe", Kraków 1908.

"Piosenki i fraszki 'Zielonego Balonika' ", Kraków 1908.

"Triumfy nadpowietrzne pana Rajchamana. Wielka feeria awiatyczno-wokalna na jeden głos z towarzyszeniem kilku aeroplanów". Z repertuaru warszawskiego "Momusa", Warszawa 1910.

"Nowe piosenki. Seria 3". Z archiwum "Zielonego Balonika" w Krakowie i "Momusa" w Warszawie, Lwów 1910.

"Gdy się człowiek robi starszy... Wierszyków porcja czwarta", Kraków 1911.

"Szopka krakowska 'Zielonego Balonika' " (współautor Witold Noskowski), Kraków 1911.

"Szopka krakowska 'Zielonego Balonika' na rok 1912" (współautor Witold Noskowski), Kraków 1912.

"Słówka. Zbiór wierszy i piosenek z 16-ma melodiami w tekście", Lwów 1913.

"Markiza i inne drobiazgi", Kraków 1914.

"Słońce jesienne. Tryptyk", Kraków 1915.

"Z mojego dzienniczka. Akord smutku", Kraków 1917.

"Flirt z Melpomeną. (Wieczór pierwszy - Wieczór dziesiąty)", Warszawa-Kraków 1920-1930.

"Studia i szkice z literatury francuskiej", Kraków 1920.

"Nowe studia z literatury francuskiej", Kraków 1922.

"Molier", Warszawa 1924.

"Pani Hańska", Lwów 1925.

"Brewerie", Warszawa 1926.

"Mózg i płeć. Studia z literatury francuskiej", Seria 1-3, Warszawa 1926-1928.

"Plotki, plotki...", Warszawa 1927.

"W Sorbonie i gdzieindziej. Wrażenia paryskie", Warszawa 1927.

"Dziewice konsystorskie", Warszawa 1927.

"Ludzie żywi", Warszawa 1929.

"Pijane dziecko we mgle", Warszawa 1929.

"Brązownicy", Warszawa 1930.

"Marzenie i pysk", Warszawa 1930.

"Piekło kobiet", Warszawa 1930.

"Słowa cienkie i grube", Warszawa 1931.

"Znasz-li ten kraj?... Cyganeria krakowska", Warszawa 1932.

"Jak skończyć z piekłem kobiet? Świadome macierzyństwo", Warszawa 1932.

"Nasi okupanci", Warszawa 1932.

"Zmysły... zmysły...", Warszawa 1932.

"Okno na życie. Wrażenia teatralne", Warszawa 1933.

"Ludzie i bydlątka. Wrażenia teatralne", Warszawa 1933.

"Śmiech, uśmiech i zgroza", Warszawa 1933.

"Wakacje z prydumką", Warszawa 1933.

"Balzak", Lwów 1934.

"Obiad literacki", Lwów 1934.

"Obrachunki fredrowskie", Warszawa 1934.

"Reflektorem w serce. Wrażenia teatralne", Warszawa 1934.

"Nieco mitologii", Warszawa 1935.

"Romanse cieniów. Wrażenia teatralne", Warszawa 1935.

"Perfumy i krew. Wrażenia teatralne", Warszawa 1936.

"Marysieńka Sobieska", Lwów 1937.

"Krótkie spięcia. Wrażeń teatralnych seria szesnasta", Warszawa 1938.

"Murzyn zrobił... Wrażeń teatralnych seria siedemnasta", Warszawa 1938.

"Proust i jego świat", Warszawa 1958.

"1001 noc teatru. Wrażeń teatralnych seria osiemnasta", Warszawa 1975.

Wydania zbiorowe i wybory tematyczne:

"Pisma", red. Henryk Markiewicz, t. 1-29, Warszawa 1955-1992.

"Listy", oprac. Barbara Winklowa, Warszawa 1972.

"Szkice o literaturze francuskiej", wybór: Wanda Balicka, przedmowa: Maciej Żurowski, t. 1-2, Warszawa 1956.

"O Krakowie", oprac. Henryk Markiewicz, Kraków 1968.

"O Wyspiańskim", oprac. Stanisław Witold Balicki, Kraków 1973.

"Reflektorem w mrok. Wybór publicystyki", oprac. Andrzej Z. Makowiecki, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1978.

"Romanse cieniów. Wybór recenzji teatralnych", oprac. Józef Hen, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1987.

Omówienia:

Wacław Borowy, "Boy jako tłumacz", Warszawa 1922.

Józef Hen, "Błazen - wielki mąż. Opowieść o Tadeuszu Boyu-Żeleńskim", Iskry, Warszawa 1998.

Henryk Markiewicz, "Boy-Żeleński", wyd. Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2001, seria "A to Polska właśnie".

Wojciech Natanson, "Boy-Żeleński", Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1983.

Barbara Winklowa, "Boyowie Zofia i Tadeusz Żeleńscy", Wydawnictwo Literackie, Kraków 2001.

"Boy we Lwowie", red. Barbara Winklowa, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 1992.

"Obrachunki boyowskie"
krytyk eseista słówka znaszli ten kraj romanse cieniów sztuka dwudziestolecia

# data[].attributes.attachment_link.title
Tadeusz Boy-Żeleński | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Pisarz, krytyk literacki i teatralny, satyryk i publicysta, tłumacz literatury francuskiej. Urodził się 21 grudnia 1874 roku w Warszawie, rozstrzelany w nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku w czasie hitlerowskiej czystki lwowskiej inteligencji. - Pisarz, tłumacz, publicysta, krytyk literacki i teatralny. Był synem kompozytora Władysława Żeleńskiego i Wandy z Grabowskich, uczennicy i przyjaciółki Narcyzy Żmichowskiej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biblioteka Wolne Lektury to podstawowe źródło bezpłatnych lektur szkolnych dla uczniów i nauczycieli. Jesteśmy za darmo, bo utrzymujemy się z dobrowolnych darowizn i dotacji. Na stałe wspiera nas 325 czytelników i czytelniczek. Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Potrzebujemy Twojej pomocy!

Jak nam pomóc?

1. Wpłacając niewielką, comiesięczną darowiznę. Stałe wpłaty mają wielką moc, bo dają bibliotece stabilność! Z góry dziękujemy!

2. Przekazując na Wolne Lektury 1% podatku. To nic nie kosztuje, wystarczy podać w formularzu PIT numer KRS: 0000070056 i organizacja: fundacja Nowoczesna Polska.

3. Zamieszczając informację o zbiórce na Wolne Lektury w mediach społecznościowych. Czasami wystarczy jedno dobre słowo!

W Wolnych Lekturach często mawiamy, że nasza praca to „czytanie dzieciom książek". Robimy to od 12 lat. Dziś Wolne Lektury potrzebują Twojej pomocy - bez wsparcia nie będziemy mogli tego robić dalej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Biblioteka Wolne Lektury to podstawowe źródło bezpłatnych lektur szkolnych dla uczniów i nauczycieli. Jesteśmy za darmo, bo utrzymujemy się z dobrowolnych darowizn i dotacji. Na stałe wspiera nas 325 czytelników i czytelniczek. Niestety, minimalną stabilność działania uzyskamy dopiero przy 1000 regularnych darczyńców. Potrzebujemy Twojej pomocy! Jak nam pomóc? 1.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tadeusz Boy-Żeleński. Fot. Wikimedia Commons
Tadeusz Boy-Żeleński urodził się 21 grudnia 1874 r. w Warszawie. W latach 1892-1900 studiował medycynę na Uniwersytecie Jagiellońskim. W tym okresie życia Boy nie stronił od alkoholu i gry w karty. Na rok przerwał studia, wpadł w nałóg hazardu i aby zdobyć pieniądze zdecydował się na stypendium wojskowe (50 guldenów rocznie), które musiał następnie odsłużyć w armii austro-węgierskiej po ukończeniu studiów.
Był związany ze środowiskiem krakowskiej bohemy artystycznej. Kiedy w 1898 roku przeprowadził się do Krakowa Stanisław Przybyszewski, Żeleński stał się jego nieodłącznym towarzyszem. Po otrzymaniu dyplomu medycznego Boy, rozpoczął pracę w krakowskim Szpitalu św. Ludwika.

Jako poeta zadebiutował w 1895 r. publikując w tygodniku "Świat" cykl sonetów. Od roku 1906 udzielał się jako współautor programów Zielonego Balonika - kabaretu działającego w Krakowie w latach 1905-1912 w Jamie Michalikowej, cukierni Jana Michalika, która stała się miejscem spotkań ówczesnej cyganerii artystycznej. Owocem pracy Boya nad tekstami dla Zielonego Balonika były "Słówka" - zbiór wierszowanych piosenek i utworów satyrycznych, wydany we Lwowie w 1913 r.

W 1915 r. powołano Boya do armii austriackiej i do zakończenia pierwszej wojny światowej pracował jako lekarz kolejowy, w wolnych chwilach tłumacząc literaturę francuską.

W 1914 r. otrzymał palmy Akademii Francuskiej, a w 1922 - Krzyż Kawalerski Legii Honorowej za liczne, wybitne przekłady. W sumie przetłumaczył ponad 100 tomów francuskiej klasyki - m.in. dzieła Villona, Rabelais'go, Moliera, Diderota, Woltera, Stendhala, Balzaka, Musseta, Verlaine'a i Prousta. Jako komentator literatury francuskiej wydał m.in.: "Studia i szkice z literatury francuskiej" (1920), trzytomowe szkice o literaturze francuskiej "Mózg i płeć" (1926-28), a także monografie: "Molier" (1924) i "Balzak" (1934).

W 1919 r. Boy rozpoczął pracę recenzenta teatralnego. W latach 1920-1939 opublikował w 17 tomach cykl felietonów teatralnych "Flirt z Melpomeną". Od 1922 roku Boy-Żeleński mieszkał w Warszawie, gdzie w sezonie 1923-1924 był kierownikiem literackim Teatru Polskiego.

Boy nie zamykał się jednak w świecie literatury, prowadził głośne kampanie publicystyczne - m.in. w sprawie legalizacji aborcji i regulacji urodzin. Opublikował zbiory felietonów "Dziewice konsystorskie" (1929), "Piekło kobiet" (1930) i "Naszych okupantów" (1932). Prowadził również kampanie literackie, mające na celu demitologizację luminarzy polskiej literatury, wydając m.in. "Brązowników" (1930) i "Obrachunki fredrowskie" (1934).

Boy był współzałożycielem stacji sztucznego żywienia niemowląt "Kropla mleka" oraz pierwszej w Polsce poradni świadomego macierzyństwa. Propagował wzorce zdyscyplinowanego myślenia, krytykował pruderię obyczajową. Inspirował dyskusje, stawiał krępujące pytania, wdawał się w polemiki. Z uwagi na ostrość stawianych tez, bywał obiektem ataków, zwłaszcza ze strony klerykałów i episkopatu. Polemikę z nim podejmowali również intelektualiści i artyści, m.in. Karol Irzykowski i Stanisław Ignacy Witkiewicz.

Po wybuchu II wojny światowej Boy trafił do Lwowa, gdzie objął katedrę historii literatury francuskiej na tamtejszym uniwersytecie. Działał w lwowskim oddziale Związku Literatów Polskich, był w składzie redakcji pisma Związku Pisarzy Sowieckich "Nowe Widnokręgi", publikował artykuły w "Czerwonym Sztandarze", uczestniczył w imprezach propagandowych. 19 listopada 1939 r. podpisał oświadczenie pisarzy polskich witające przyłączenie Zachodniej Ukrainy do Ukrainy Radzieckiej.

Po zajęciu miasta przez wojska niemieckie został aresztowany i rozstrzelany w nocy z 3 na 4 lipca 1941 r., na stokach Kadeckiej Góry. Miejsce jego pochówku jest nieznane.

"Kiedy myślę o Boyu, z oddalenia (...) spostrzegam, że ten człowiek skupia w sobie zmagania i rozterki całej wychodzącej z zaborów inteligencji polskiej. Urodzony w Warszawie pod zaborem rosyjskim, wychowany w Krakowie pod panowaniem Franciszka Józefa, frenetycznie czynny w niepodległej Polsce, rozstrzelany przez Niemców w zdobytym na sowietach Lwowie. Czyż jego losy nie mogą wydać się symboliczne?" - powiedział Józef Hen, autor biografii Tadeusza Boya-Żeleńskiego "Błazen - wielki mąż". (PAP)

Agata Szwedowicz

# data[].attributes.attachment_link.description
Tadeusz Boy-Żeleński urodził się 21 grudnia 1874 r. w Warszawie. W latach 1892-1900 studiował medycynę na Uniwersytecie Jagiellońskim. W tym okresie życia Boy nie stronił od alkoholu i gry w karty. Na rok przerwał studia, wpadł w nałóg hazardu i aby zdobyć pieniądze zdecydował się na stypendium wojskowe (50 guldenów rocznie), które musiał następnie odsłużyć w armii austro-węgierskiej po ukończeniu studiów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Drogi geniuszu

Tadeusz Boy Żeleński, pisarz, eseista, tłumacz literatury francuskiej, urodził się 21 XII 1874 r. w Warszawie, jako drugi z trzech synów Wandy i Władysława Żeleńskich. Ojciec, wywodzący się z rodziny o długich tradycjach ziemiańskich, był już wówczas uznanym kompozytorem. Matka pochodziła z środowiska mieszczańskiego i - za namową przyjaciółki - stawiała pierwsze kroki jako literatka. „Arystokratyczne koligacje i stosunki" Żeleńskiego nie popsuły harmonii tego niezwykłego małżeństwa. W ciągu pięciu lat urodzili się: Stanisław, Tadeusz i Edward. W pierwszych latach małżeństwa Żeleńscy mieszkali w Warszawie - Władysław pracował w Instytucie Muzycznym, a następnie w Warszawskim Towarzystwie Muzycznym. W 1881 r. przenieśli się do Krakowa.

W latach 1885-1892 Tadeusz Żeleński uczęszczał do prestiżowego Gimnazjum Świętej Anny w Krakowie. W tym okresie po raz pierwszy zetknął się z teatrem i klasyką literatury francuskiej. Obu zagadnieniom pozostał wierny przez resztę życia. Przewodnikiem duchowym, którego cenił i podziwiał był starszy kuzyn Kazimierz Tetmajer, już wtedy znany poeta, dziennikarz, laureat nagród literackich. Tetmajer znacząco wpłynął na edukację literacką Żeleńskiego i - o czym dowiadujemy się z listów rodzinnych - zachęcał go do samodzielnych prób. Pod okiem starszego kuzyna i przy jego zachęcie w 1895 r. Żeleński - już jako student - opublikował cztery sonety w dwutygodniku „Świat".
Zmarnowany chłopiec
Po maturze Tadeusz Żeleński odbył półroczną służbę wojskową i w czerwcu 1893 r. został studentem Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Z perspektywy czasu decyzja ta wydaje się być zaskakująca. „Ciekawe, że będąc lekarzem kolejowym i z konieczności stykając się z różnego rodzaju przypadkami, był tak niesłychanie wrażliwy, że nie mógł słuchać opowiadań o ranach itp." - wspominał po latach syn. Sam Żeleński tłumaczył to - we właściwy sobie sposób - w felietonie Kariery: „Medycyna - był to powszechny rezerwuar dla wszystkich niespokojnych duchów, zarazem dla wszystkich, którzy... nie szli na prawo i na filozofię". Przypuszczalnie dość szybko zorientował się w swojej pomyłce, jednak studiów nie porzucił. W drugim semestrze roku akademickiego 1894/95 przerwał naukę na sześć miesięcy. Prawdopodobnie w związku z hazardem, któremu poświęcał dużo czasu, choć bez powodzenia - jak sam wspominał. Druga przerwa miała ścisły związek z przyjazdem Stanisława Przybyszewskiego do Krakowa w 1898 r.

„Tym księciem ciemności zdawał mi się wówczas Przybyszewski, tymi potępieńcami byliśmy po trosze my wszyscy, którzyśmy się do niego garnęli". Żeleński był zafascynowany nie tylko „genialnym Polakiem", ale i jego żoną, Dagny Juel-Przybyszewską. Ile było zaangażowania ze strony Norweżki - trudno stwierdzić. Według Ireny Krzywickiej, miłość do Przybyszewskiej miała wpływ na pochopną decyzję wstąpienia do armii austriackiej, w zamian za roczne stypendium (wypłacane z góry). Można przypuszczać, że dużym ciosem była dla niego wiadomość o niespodziewanym wyjeździe Dagny razem z kochankiem. Po okresie przygnębienia i apatii przyszło otrzeźwienie. W ciągu kilku miesięcy Żeleński zdał zaległe egzaminy i w lipcu 1900 r. zakończył studia. W następnej kolejności wystarał się o odroczenie przyrzeczonej wcześniej służby wojskowej i złożył wniosek o przyznanie stypendium na wyjazd do Paryża. W rok po wydarzeniach, które ciężko odbiły się na jego zdrowiu i psychice, mógł wreszcie spakować walizki i wyjechać.

O swoim pierwszym pobycie w Paryżu wspominał kilkakrotnie w szkicach z tomiku Znaszli ten kraj?... W ciągu trzech miesięcy niewiele czasu pozostawił sobie na naukę. Właściwą edukację stanowiły wędrówki po mieście, książki i wieczory kabaretowe na Montmartrze. „Po kilku miesiącach tego wałęsania się wróciłem innym człowiekiem" - napisał po latach.

Po powrocie do kraju Żeleński został asystentem w szpitalu św. Łazarza, a później w Klinice Pediatrycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Bardziej niż praktyka interesowała go jednak praca badawcza. „Aby uciec od szpitala, który mnie przygnębiał, rzuciłem się do mikroskopu". Swoje prace publikował w „Przeglądzie Lekarskim" od 1902 r.

W czerwcu 1904 r. ożenił się z Zofią Pareńską, z której rodziną zaprzyjaźniony był od lat. Ślub zbiegł się niemal równocześnie z dwoma innymi wydarzeniami: śmiercią Wandy Żeleńskiej w marcu oraz przyznaniem Żeleńskiemu drugiego stypendium naukowego na wyjazd do Francji. Tym razem w podróży towarzyszyła mu żona.

W Paryżu młody lekarz zainteresował się modnym wówczas zagadnieniem obniżania śmiertelności niemowląt. W tym celu odbył wiele spotkań z lekarzami i przy okazji zapoznał się z ideą sztucznego dokarmiania. Swoje spostrzeżenia i sugestie przedstawił po powrocie do kraju w Krakowskim Towarzystwie Lekarskim.

Dwudziestego trzeciego lutego 1905 r. urodził się jedyny syn Zofii i Tadeusza Żeleńskich - Stanisław. Jeszcze w tym samym roku powołano do życia Instytucję Kropli Mleka, na wzór francuskiej Goutte de Lait. Żeleński został kierownikiem placówki i jej medycznym doradcą. Praca w Kropli Mleka dawała mu wiele satysfakcji, jednakże na skutek zatargów ze swoim zastępcą zrezygnował z dalszego kierowania placówką w 1907 r. Równocześnie zmiany personalne w Klinice Pediatrii spowodowały, że zrzekł się asystentury, zrezygnował z pisania pracy habilitacyjnej, a tym samym z dalszej kariery naukowej.
Zielony Balonik
„Mogę powiedzieć, że zawdzięczam mu wszystko" - napisał w Legendzie Zielonego Balonika. Zajęty zobowiązaniami zawodowymi, nie uczestniczył w pierwszym, inauguracyjnym wieczorze, który odbył się jesienią 1905 r. Szybko jednak - jak sam później wspominał - wpasował się w program artystyczny kabaretu i począwszy od drugiego sezonu stał się jednym z jego filarów. Niespodziewany zwrot musiał być zaskakujący dla wszystkich, a już na pewno dla samego autora. „Byłem w tej epoce bardzo nieszczęśliwy" - wspominał.
W 1908 r. kabaretowe teksty Żeleńskiego zostały opublikowane w pierwszym tomiku Piosenki i fraszki Zielonego Balonika pod pseudonimem „Boy". „Nie mogłem przecież tą samą firmą sygnować recepty i kupletu!" - wyjaśniał żartobliwie w Jak zostałem literatem. Niebawem pojawił się kolejny zbiorek Igraszki kabaretowe. W tym samym roku Boy powrócił do zawodu lekarza w Krakowskiej Dyrekcji Kolejowej. Praca odbywała się w trudnych warunkach i była wyczerpująca psychicznie. „(...) myślałem nieraz, że się rozbeczę z desperacji" - wspominał po latach. Tym razem ucieczką od przygnębiających obowiązków były wierszyki pisane pod wpływem chwili, na marginesach recept.
Z czasem, gdy zapotrzebowanie na Zielonego Balonika zmalało, Boy skupił się na przekładach z literatury francuskiej.

Począwszy od 1908 r. każdy kolejny rok przynosił nowe tomiki: Po wspomnianych Piosenkach i fraszkach Zielonego Balonika oraz Igraszkach kabaretowych pojawiły się kolejno: Nowe piosenki (1910), Gdy się człowiek robi starszy... Wierszyków porcja czwarta (1911), oraz pisana wspólnie z Witoldem Noskowskim Szopka krakowska „Zielonego Balonika". Równolegle ukazywały się przekłady dzieł Moliera, Balzaka, Franca, de Laclosa. W 1913 r. ukazały się Słówka, zaś w następnym roku Markiza i inne drobiazgi.
Tytułową Markizę napisał Boy dla aktorki Jadwigi Mrozowskiej, która w latach 1911-1913 gościła w Krakowie. Romans tych dwojga miał miejsce około 1913 r., a bolesne rozstanie pozostawiło ślad rozgoryczenia, pojawiający się w pisanych później felietonach.
Z chwilą wybuchu I wojny światowej Tadeusz Żeleński został powołany do służby w Szpitalu Fortecznym w Krakowie, a następnie w stacji zbornej dla chorych na dworcu kolejowym. W 1917 r. Pisma Montaigne'a dały początek Bibliotece Boya. Pierwszy tom Pism zawierał dedykację: „Dobrej, rozumnej i miłej towarzyszce pracy, Zofii Żeleńskiej, zaczątek ten przedsięwzięcia, zrodzonego z wspólnych myśli i umiłowań, ofiarowuje - Boy". Wpis ten odsłania charakter związku Żeleńskich: odtąd łączyć ich będzie głównie wspólna praca.

Kolejny zbiór Z mojego dzienniczka (1917) zawierał wiersze pisane dla Anny Leszczyńskiej, zwanej Niusią. Trzyletni romans rozwijał się głównie drogą listową między Krakowem a Warszawą. Leszczyńska podtrzymywała korespondencję, ale uczuciowo była o wiele mniej zaangażowana. Kolejne rozczarowanie przyniosło gorzkie wnioski: „Jednania święcą się gody: / Grajcie mej duszy fanfary! / Umiera błazen młody, / Rodzi się dureń stary...".

W 1917 r. Żeleński został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi za działalność lekarską. W wolnym czasie pracował nad kolejnymi przekładami, których liczba stale przybywała. Tłumaczył szybko i intensywnie, z „niecierpliwą furią". Po zakończeniu wojny rozpoczął starania o przyznanie emerytury.
W fotelu recenzenta
Wiosną 1919 r., za namową przyjaciela Rudolfa Starzewskiego, Boy został recenzentem teatralnym krakowskiego „Czasu". Po roku opublikował pierwszy zbiór krytyk teatralnych Flirt z Melpomeną, wieczór pierwszy. Współpraca z dziennikiem trwała trzy lata. Na jego łamach zrecenzował około 150 przedstawień. Równolegle ukazywały się kolejne przekłady sygnowane przez Bibliotekę Boya.
W 1921 r. Żeleński przyjął propozycję objęcia katedry literatury francuskiej przy Uniwersytecie Poznańskim. Nominacja opóźniała się, wskutek czego zrezygnował z Poznania na rzecz Warszawy, gdzie z kolei zaproponowano mu stanowisko kierownika literackiego w Teatrze Polskim.

W lipcu 1922 r. Żeleńscy przenieśli się do Warszawy i zamieszkali przy ul. Smolnej 11. Praca w Teatrze Polskim rozminęła się z oczekiwaniami Boya, toteż po roku zrezygnował z posady i rozpoczął współpracę z „Kurierem Porannym". „Rok przebyty w teatrze przedstawia mi się jak wspomnienie z "jednorocznej" służby w wojsku - miłe, ale na rok, na dłużej nie!" - napisał w lipcu 1923 r. Współpraca z „Kurierem Porannym" - przy deklarowanej apolityczności Boya - spotkała się z atakiem prasy prawicowej. Szczególnie gwałtownie pisał o tym Adolf Nowaczyński na łamach „Myśli Narodowej", porównując redakcję „Kuriera" do domu publicznego.
Obok felietonu Boy redagował również rubrykę „Niedyskrecje teatralne". Praca w „Kurierze" - oprócz korzyści finansowych - stwarzała możliwość bezpośredniego wypowiadania się w sprawach teatru, czego brakowało mu na poprzednim stanowisku. Wybrane felietony Boy wydawał w poszczególnych „wieczorach" Flirtu z Melpomeną. Równocześnie kontynuował pracę nad kolejnymi przekładami. Stabilizacja finansowa pozwoliła mu na realizację projektu wydania całej Komedii ludzkiej Balzaka w 1924 r.
„Mocarz przekładu", „wielki architekt literackiej kultury francuskiej" - kolejne tłumaczenia przyniosły nie tylko rozgłos, ale i uznanie krytyki. Popularyzacji dzieł miały służyć akcje odczytowe w kraju. W latach 1924-1925 wygłosił odczyty: Jak zostałem literatem, O Komedii ludzkiej, O Kobiecie trzydziestoletniej i ich stwórcy w ponad czterdziestu miastach Polski. W tym samym czasie nawiązał współpracę z nowo powstałymi „Wiadomościami Literackimi", gdzie - obok „Kuriera Porannego" - drukował swoje felietony teatralne.

W maju 1925 r. Żeleński wziął udział w Pierwszym Międzynarodowym Kongresie PEN-Clubów we Francji. W czasie tego pobytu odwiedził dom Balzaka i nawiązał znajomość z francuskimi badaczami jego twórczości.

W lutym 1927 r. Francuskie Towarzystwo Przyjaciół Polski uczciło zasługi Boya uroczystym bankietem na jego cześć w gmachu paryskiej Sorbony. Wygłoszony przy tej okazji odczyt Mes confessions, Żeleński powtórzył w kilkunastu miastach Francji, a wobec olbrzymiego sukcesu, ponowił akcję w następnym roku. Wspomnienia z podróży opublikował w zbiorze felietonów W Sorbonie i gdzie indziej (1927).
Mędrzec mówi
Rok 1928 był ważnym okresem w życiu Boya. Ugruntowana pozycja krytyka i tłumacza szła w parze z ustabilizowanym życiem osobistym. Po rozstaniu z Janiną Szreniawą, aktorką stołecznych teatrów, Żeleński związał się z młodą publicystką Ireną Krzywicką. Jest to również rok, na który przypadły głośne kampanie: społeczno-obyczajowa i „antybrązownicza".

W połowie 1928 r. Boy został poproszony o przygotowanie wstępu do wydania Dzieł Adama Mickiewicza. W przedmowie zatytułowanej O Mickiewiczu prowokacyjnie napisał: „Mickiewicz był to posąg z brązu w naszym narodowym kościele: czuwano pilnie, aby na tym posągu nie było rysy". Sugestie, aby oddzielić życiorys poety od jego dzieł, i zaakceptować tym samym przemilczane dotąd etapy jego biografii, spotkały się z falą krytyki i ataków ze strony środowisk akademickich. Rozszerzeniem tez postawionych we wstępie Żeleński zajął się na łamach „Wiadomości Literackich". Cykl rozpoczął artykuł Brązownicy (wyd. książkowe w 1930 r.). W kolejnych numerach opublikował nieznane fakty z życia Mickiewicza oraz wskazał osoby odpowiedzialne za cenzurowanie jego biografii.
W późniejszych latach powrócił jeszcze do Mickiewicza, badając pogłoskę o jego rzekomym otruciu.

Zainteresowania biograficzne Boya nie ograniczały się tylko do Mickiewicza. Pod koniec 1928 r. rozpoczął pracę nad przygotowaniem do druku listów i utworów Narcyzy Żmichowskiej, serdecznej przyjaciółki Wandy Żeleńskiej. Równolegle ze szkicami o Mickiewiczu i Żmichowskiej w „Wiadomościach Literackich" ukazywały się recenzje z teatrów warszawskich drukowane w „Kurierze Porannym".
Pisząc o sztuce, w której dwa niedobrane małżeństwa rozwiodły się i „wymieniły" partnerami, Boy zainteresował się reformą prawa małżeńskiego. Temu zagadnieniu poświęcił felietony: Biedne prababki; Rozerwalna nierozerwalność; Mędrzec mówi; Staśko z Diderotem, czyli flaki z olejem; Kościelne bigamie i Mędrzec wśród bogaczy, wydane zbiorowo w 1929 r. pod tytułem Dziewice konsystorskie. Felietony te spowodowały falę krytyki i ataków pod jego adresem ze strony pism prawicowych, jednak zwróciły uwagę społeczeństwa na kwestię ujednolicenia ustawodawstwa na terenie RP.

W 1929 r. oprócz wspomnianych Dziewic konsystorskich ukazały się publikacje: Ludzie żywi; Pijane dziecko we mgle; Flirt z Melpomeną, wieczór ósmy; oraz powieści Żmichowskiej w edytorskim opracowaniu Boya: Biała róża i Czy to powieść?
Nie ucichły echa walki o reformę prawa małżeńskiego, kiedy na łamach „Kuriera" ukazał się felieton poruszający kwestie świadomego macierzyństwa pt: Największa zbrodnia prawa karnego. W kolejnych artykułach Boy zdecydowanie opowiedział się przeciw karalności przerywania ciąży. Swoje argumenty opierał na opiniach lekarzy i prawników, ale przede wszystkim na własnych obserwacjach. W Wyznaniach gorszycielki Irena Krzywicka napisała: „(...) pomysł pisania na temat zapobiegania ciąży wyszedł właśnie ode mnie. W kamienicy, gdzie mieszkałam, trzy kobiety zmarły w krótkim czasie z powodu pokątnych skrobanek". Jakkolwiek było w rzeczywistości, faktem jest, że zarówno Krzywicka, jak i żona Zofia interesowały się tą sprawą i wspierały Boya w walce o prawa kobiet. Felietony poruszające kwestię świadomego macierzyństwa ukazywały się w „Kurierze Porannym", jednocześnie „Wiadomości Literackie" zamieściły dodatek „Życie świadome", gdzie głos zabierali lekarze i publicyści. Żeleński protestował przeciwko projektowi ustawy przewidującemu karę pięciu lat więzienia za przerwanie ciąży bez względu na przyczynę. Postulował o wprowadzenie zapisu dopuszczającego zabieg ze wskazań zdrowotnych i społecznych.

W 1930 r. jedenaście felietonów z „Kuriera" zostało wydanych zbiorowo w książce Piekło kobiet. Bezpośrednim rezultatem działań podjętych przez Boya na łamach prasy, było utworzenie w 1931 r. pierwszej w kraju Poradni Świadomego Macierzyństwa. W tym samym roku Żeleński przerwał wieloletnią współpracę z „Kurierem". Według pogłosek powodem był spór o wysokość honorarium, ale - jak słusznie przypuszcza w swojej książce J. Hen - nie bez znaczenia była działalność publicystyczna Boya, nie zawsze wygodna dla redakcji.

Ostatnim zbiorem, zamykającym kampanie obyczajowe Boya, byli Nasi okupanci z 1932 r. W felietonach drukowanych od 1930 r. głównie na łamach „Wiadomości Literackich", powrócił do reformy prawa małżeńskiego i regulacji urodzeń, skupiając się na roli kleru w blokowaniu zmian prawno-obyczajowych. Ton jego wypowiedzi był zdecydowanie ostrzejszy w porównaniu z wcześniejszymi wystąpieniami. Tytuł Nasi okupanci nawiązywał do ofensywy kleru na różne płaszczyzny życia społeczeństwa.

Zorganizowana w tym samym czasie akcja odczytowa po kraju z okazji rocznicy urodzin Villona, przebiegała niekiedy w burzliwej atmosferze. W kilku polskich miastach „wrogowi kościoła" odmówiono sali. Na bazie wspomnień powstał artykuł Boya pod tytułem Przygody Franciszka Villona w kraju okupowanym.

W 1933 r. powołano do życia Ligę Reformy Obyczajów. Wśród założycieli znaleźli się m.in. Zofia i Tadeusz Żeleńscy oraz Irena Krzywicka. Na skutek nieporozumień dotyczących akcji świadomego macierzyństwa, po kilku miesiącach współpracy Boy wycofał się z prezesury, a następnie z zarządu Ligi.
Pod pręgierzem
W okresie, gdy Boy przeprowadzał kampanię antyklerykalną, środowisko prawicowo-nacjonalistyczne przystąpiło do kampanii antyboyowskiej. Na łamach dwutygodnika „Zet" autor artykułu, J. Braun, zapowiedział „likwidację Boya" za „szkodliwy wpływ na bezkrytyczne społeczeństwo". Rzecz ciekawa - o czym wspomina w swojej książce J. Hen - że zaledwie trzy lata wcześniej ten sam autor napisał: „Boy jest zjawiskiem - o tym nie wolno zapominać". Kulisy zmiany stanowiska przedstawił Żeleński w Sekretach niektórych „walk ideowych": J. Braun był autorem sztuki, na której Boy-recenzent nie pozostawił suchej nitki. Wspominając ten incydent w Sekretach, dodaje: „jaką siłę jadu, jaką furię nienawiści może produkować urażona ambicja grafomanów i na co jest narażony krytyk pojmujący swoje obowiązki poważnie, nie zaś pod kątem "wymiany usług"".

Niespodziewanie do grona krytykujących przyłączył się Stanisław Ignacy Witkiewicz, wieloletni przyjaciel domu. Była to sytaucja przykra nie tylko dla Żeleńskiego, który przez lata promował sztuki Witkacego, ale także dla Zofii, która w przeszłości była z nim związana uczuciowo. W samym środku ataków zarówno ze strony prasy prawicowej, jak i lewicowej, Tadeusz Żeleński otrzymał prestiżową nagrodę literacką miasta Warszawy. Decyzja jury spotkała się z gwałtownym sprzeciwem na łamach prasy. „We środę mają mi wręczać nagrodę warszawską i dyplom - pisał w liście. - Podobno część Rady Miejskiej ma podczas tego opuścić salę na znak oburzenia".

W 1933 r. na rynku wydawniczym ukazały się dwie książki wymierzone w twórczość i osobę Boya-publicysty: Beniaminek Karola Irzykowskiego oraz zbiór tekstów Prawda o Boyu-Żeleńskim. Boy polemizował ze swoim antagonistami, jednak nagonka ta zniechęcała go do dalszych wystąpień. W swojej autobiografi I. Krzywicka wspomina, że Beniaminek „napsuł dużo krwi Boyowi". Jesienią 1933 r. zarówno Żeleński, jak i Karol Irzykowski znaleźli się w składzie nowo powstałej Polskiej Akademii Literatury. Boy, który ponoć obiecał sobie nie wymieniać głośno nazwiska swojego oponenta, na posiedzeniach PAL nawiązywał do jego wypowiedzi następująco: „Ktoś tu, zdaje się, przede mną mówił, że...".

Równolegle do ataków, pojawiały się również głosy uznania. Pochlebne recenzje zebrał zbiór wspomnień o cyganerii krakowskiej Znaszli ten kraj?... (1932), zaś niekwestionowanym sukcesem były wydane w 1934 r. dwuczęściowe Obrachunki fredrowskie (cykl artykułów o Fredrze).

Jesienią 1934 r. Żeleński zakończył współpracę z krakowskim „Ilustrowanym Kurierem Codziennym" - gdzie od 1931 r. drukował recenzje teatralne - na rzecz „Kuriera Porannego". Powrót na łamy „Kuriera" odbył się na gorszych niż uprzednio warunkach finansowych, jednocześnie zmienił się też charakter publikacji Boya. Zmęczony i rozgoryczony napaściami, wycofał się z gwałtownych polemik. Zmalało również tempo i charakter przekładów: klasykę literatury francuskiej zastąpiła literatura współczesna.

W 1935 r. zakończyła swoją działalność spółka wydawnicza Biblioteka Boya. Historia spółki wzięła początek w 1930 r., kiedy zawiązał się pomysł, aby wydać całą dotychczasową Bibliotekę Boya w drodze prenumeraty. Firma, która podjęła się realizacji przedsięwzięcia, zbankrutowała, wobec czego Żeleńscy postanowili przejąć obowiązki administracyjne na siebie. W tym celu została zarejestrowana spółka wydawnicza Biblioteka Boya. W ciągu kolejnych pięciu lat w ramach Biblioteki ukazywały się uaktualnione i ujednolicone graficznie przekłady z literatury francuskiej, jak również oryginalne utwory Boya, których popularność rozszerzała zakres działania firmy. Zarówno sytuacja ekonomiczna kraju, jak i prowadzone kampanie antyboyowskie nie sprzyjały prosperowaniu Biblioteki. Krzywicka wspomina, że „Boy utopił w niej nie tylko wszystkie swoje oszczędności i większość dochodów, ale i posag pani Fusi" (Zofii Żeleńskiej - red.).
„Brzydka książka"
W 1936 r. Boy rozpoczął przekład dzieła Prousta W poszukiwaniu straconego czasu (do wybuchu wojny wydał piętnaście tomów). Równocześnie przyjął zlecenie na napisanie biografii Marii Kazimiery Sobieskiej. Fragmenty książki były drukowane w „Wiadomościach Literackich". Marysieńka Sobieska zdobyła ogromne zainteresowanie czytelników, a jej autor nagrodę za „najwybitniejszą książkę roku 1937". Niemal równocześnie pojawiły się też ataki. Zarzucono Boyowi szarganie symboli narodowych i zniesławienie króla epitetem „szlachecki dziwkarz" czy słynnym już zawołaniem: „Włóż gatki, zwycięzco podhajecki!". Nagonka prasy prawicowej rozpętała gwałtowną polemikę, która przeciągnęła do 1939 r. Za namową rodziny i przyjaciół Boy postanowił przeczekać ten okres poza granicami kraju. Latem 1938 r. wyjechał do Francji.

Komitet Literatury, działający w ramach Towarzystwa „Młody Teatr", był ostatnim projektem, w jaki zaangażował się Tadeusz Żeleński przed wybuchem wojny. Statutowym zamierzeniem „Młodego Teatru" było propagowanie polskiej twórczości i pomoc młodym autorom „w drodze do sceny". W swojej pracy recenzenta Boy dużo uwagi poświęcał rozwojowi polskiej sztuki dramatycznej. Wystarczy przypomnieć tu jego konsekwencję w promowaniu sztuk Witkacego. Komitet Literatury oceniał nadsyłane utwory i informował o nich w biuletynach skierowanych do dyrekcji polskich teatrów.

W 1939 r. ukazał się siedemnasty tom recenzji teatralnych pod tytułem Murzyn zrobił... Ostatnia książka Młoda Polska (wydana we wrześniu) nie dotarła na półki księgarskie. Cały nakład został zniszczony w czasie wojny. Podstawą ponownego wydania (w 1947 r.) był jeden z pięciu uratowanych egzemplarzy. Pomimo zapowiedzi nigdy nie udało mu się wydać dwóch ostatnich części W poszukiwaniu straconego czasu oraz przekładu tragedii Racine'a Brytanikus.
Wieczny tłumacz
Piątego września 1939 r. Zofia i Tadeusz Żeleńscy, ulegając namowom bratanka Władysława Żeleńskiego, opuścili bombardowaną Warszawę. Zofia - w samochodzie znajomego prawnika, Boy - w pociągu ewakuacyjnym do Dubna (gdzie obydwoje mieli dojechać).
Ostatnie spotkanie małżonków miało miejsce na małej stacji kolejowej. Zofia Żeleńska zobaczyła męża w pociągu, ale szczegóły spotkania nie są do końca znane. Władysław Żeleński - powołując się na informację znajomego - twierdził, że wtedy uzgodnili kierunek dalszej podróży. Z kolei syn Stanisław opowiadał po latach, że Zofia Żeleńska nie miała sposobności rozmawiać z mężem. Do Dubna nie dojechała; podjęła decyzję o powrocie do Warszawy. B. Winklowa przytacza w swojej książce wspomnienie jednego z sądowników: „Po przybyciu do Dubna dowiedziałem się, że w naszym pociągu jest również Boy. Był bardzo zmęczony i przybity. Udało mi się uzyskać dla niego pokój w hotelu. Serdecznie mi za to podziękował, oświadczając jednocześnie, że następnego dnia, tj. 8 września, w piątek, uda się do Lwowa".

We Lwowie Boy zamieszkał w mieszkaniu Marii i Jana Greków. Wkrótce podjął pracę w Szpitalu Dziecięcym św. Zofii, jednak szybko zajęcie to porzucił. Praca lekarza była, jak kiedyś, „ogromnie zasmucająca".

W listopadzie 1939 r. „Czerwony Sztandar" pod tytułem Pisarze polscy witają zjednoczenie Ukrainy zamieścił oświadczenie, pod którym podpisało się czternastu polskich literatów, wśród nich Boy. Okoliczności tej sprawy nie są do końca zbadane. Świadkowie tamtych wydarzeń nie są jednomyślni w kwestii czy Żeleński podpisał deklarację, czy - jak twierdzą inni - był jedynie obecny podczas okolicznościowego zebrania. Sam podpis - w rzeczywistości bez znaczenia - zaciążył na nazwisku pisarza na długie lata. Najostrzej krytykowany był w środowisku, które okres okupacji spędziło bezpiecznie poza granicami kraju. Autorzy wspomnień z okresu okupowanego Lwowa wypowiadają się ostrożniej, podkreślając skomplikowaną sytuację społeczno-polityczną bieżeńców w nowych strukturach Zachodniej Ukrainy.

W listopadzie Tadeusz Żeleński otrzymał nominację na stanowisko profesora literatury francuskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza (od 1940 r. Iwana Franki). Odmówił propozycji znajomego, aby przez zieloną granicę udać się na Zachód. Był przygnębiony i apatyczny. Ten charakterystyczny rys jego usposobienia będzie przywoływany w późniejszych wspomnieniach z okresu lwowskiego. Niepewna sytuacja i troska o bliskich w Warszawie pogłębiały jego niepokój. Próbował wykonywać swoje obowiązki bez angażowania się w działalność publiczną, jednak ranga nazwiska nie pozwalała mu na zamierzoną anonimowość.

W tym trudnym momencie duże znaczenie miała dla niego przyjaźń z młodą malarką Wandą Ładniewską-Blankenheimową. Jej wspomnienia z tego okresu - napisane z ciepłą sympatią i oddaniem - pokazują próby kompromisów, jakie podejmował Boy - człowiek skryty, nieśmiały i niesłychanie wrażliwy.

W styczniu 1940 r. Żeleński zamieścił w „Czerwonym Sztandarze" szkic o Molierze. Najwyraźniej unikał tej formy wypowiedzi, gdyż kolejny artykuł - o Balzaku - opublikował dopiero w sierpniu. We wrześniu został przyjęty do Związku Pisarzy. Brał czynny udział w przygotowaniach do uroczystości mickiewiczowskich, wygłaszając z tej okazji okolicznościowy referat. Dużą popularnością cieszył się też jego odczyt Balzac na Ukrainie. Wspomnienia o pisarzach były - jak dotąd - jedynymi okazjami, w których zabierał głos publicznie bądź na łamach prasy.

W styczniu 1941 r. powstał miesięcznik „Nowe Widnokręgi", który w swoim zamierzeniu miał być pismem dla mniejszości polskiej. Już od pierwszego numeru Boy drukował w nim felietony o pisarzach, a niebawem również recenzje sztuk wystawianych w Teatrze Polskim we Lwowie.

Ostatni rok z życia Tadeusza Żeleńskiego rozpoczął się jubileuszem Słówek, zorganizowanym przez Związek Pisarzy. Boy, który był człowiekiem niesłychanie skromnym - w opinii przyjaciółki - źle znosił to wyróżnienie. „(...) fala emocji i wesołego nastroju opadła szybko, jak gdyby przeczuwał, że z pogodniejszych wydarzeń tego okresu było to ostatnie".

Trzydziestego czerwca 1941 r. Niemcy weszli do Lwowa, a już 2 lipca rozeszła się wiadomość o pierwszych aresztowaniach. Boy - tutaj opinie są zgodne - spodziewał się najgorszego. J. Hen przytacza wspomnienie z ostatnich godzin: „(...) Wiedział, co go czeka, ale nie chciał się ratować. Był tragiczny".

Późnym wieczorem 3 lipca do mieszkania Marii i Jana Greków przyszli Niemcy. Po krótkiej rozmowie przewieźli mężczyzn (a kilka godzin później także kobiety) do budynku Zakładu Wychowawczego im. Abrahamowiczów, gdzie zgromadzono już innych lwowskich profesorów. Kucharka i służąca Greków zostały zwolnione wraz z kilkoma innymi osobami. Aresztowanych rozstrzelano nad ranem w dwóch egzekucjach: na pobliskich Wzgórzach Wuleckich i na dziedzińcu bursy.

Do Polski docierały niekiedy sprzeczne wiadomości o losie Boya i innych profesorów. W Warszawie Zofia Żeleńska bezskutecznie próbowała uzyskać informacje w siedzibie gestapo, podobnie jak we Lwowie syn Marii Grekowej. Po jakimś czasie otrzymała potwierdzenie o śmierci Tadeusza Żeleńskiego.

Władysław Żeleński, który po wojnie zbierał wszelką dokumentację z tych wydarzeń, wysunął hipotezę, że Boy zginął najprawdopodobniej w drugiej egzekucji. W artykule Prawda o śmierci Boya i roli Nachtigallu, opublikowanym w londyńskim „Dzienniku Polskim" przytoczył zeznania zwolnionych służących, które: „choć przerażone pozostały w pobliżu na ulicy i widziały potem przez ogrodzenie stos zdartych z ofiar ubrań, i to właśnie pierwsza z nich (służąca Greków - red.) rozpoznała charakterystyczny krawat Boya".

Spór o działalność Boya we Lwowie przeciągnął się na wiele lat po wojnie, zarówno w kraju, jak i za granicą. Zarzucano autorowi Słówek kolaborację i „zaciągnięcie się w służbę najeźdźcy".

Czytając o „świadectwach prawdy", w których „nazwisko Boya występuje obok Wandy Wasilewskiej", łatwo wyobrazić sobie jaką replikę napisałby sam Boy. On, zadeklarowany antykomunista przy boku partyjnej Wasilewskiej, naiwnie zaskoczony wpływem, którego nie miał. Mógłby też wycofać się rozgoryczony, gdyż powojenna polemika była echem napaści z lat 30.
Przez lata o dobre imię stryja walczył w londyńskich „Wiadomościach" bratanek Władysław Żeleński.

W 1959 r. Andrzej Kijowski na łamach „Przeglądu Kulturalnego" napisał: „Emfaza, z jaką Boy rusza do boju (to nie kalambur, to przypadek) o sprawy oczywiste, już w gruncie rzeczy ugruntowane w świadomości społeczeństwa, jest już wtórna." Czy na pewno...?

Monika Śliwińska

Bibliografia:
Hen J., Błazen - wielki mąż, Iskry, Warszawa 1998.
Kijowski A., Nikodem Dyzma literatury międzywojennej, „Przegląd Kulturalny" 1959, nr 7.
Krzywicka I., Wyznania gorszycielki, Czytelnik, Warszawa 2002.
Markiewicz H., Boy-Żeleński, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2001.
Natanson W., Boy-Żeleński, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1983.
Winklowa B., Tadeusz Żeleński Boy. Twórczość i życie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1967.
Winklowa B., Boyowie. Zofia i Tadeusz Żeleńscy, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2001.
Winklowa B., Boy we Lwowie 1939-1941, Oficyna Wydawnicza POKOLENIE, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 1992.
Żeleński (Boy) T., Reflektorem w mrok. Wybór publicystyki, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1985.
Żeleński (Boy) T., Listy, oprac. B. Winklowa, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972.
Żeleński (Boy) T., Znaszli ten kraj?..., Wydawnictwo Literackie, Kraków 1962.
Żeleński (Boy) T., Marysieńka Sobieska, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1983.
Żeleński S., Wspomnienie o Boyu, „Teatr" 1961, nr 15.
Żeleński S., Ze wspomnień o Ojcu, „Człowiek i Światopogląd" 1974, nr 3.
Żeleński W., Prawda o śmierci Boya i roli Nachtigallu, „Dziennik Polski" 1994.04.20.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tadeusz Boy Żeleński, pisarz, eseista, tłumacz literatury francuskiej, urodził się 21 XII 1874 r. w Warszawie, jako drugi z trzech synów Wandy i Władysława Żeleńskich. Ojciec, wywodzący się z rodziny o długich tradycjach ziemiańskich, był już wówczas uznanym kompozytorem. Matka pochodziła z środowiska mieszczańskiego i - za namową przyjaciółki - stawiała pierwsze kroki jako literatka.