# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.attachment_link.title
αρχείο λήψης (13)

# data[].attributes.body
Εισαγωγικά κείμενα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής

Kείμενο 1 Η ειρήνη δεν είναι φυσική κατάσταση [Oικοδομείται παντού και κάθε στιγμή]
Σε πολλές χώρες της Ευρώπης, οι άνθρωποι που είναι κάτω από 50 χρόνων δε γνώρισαν τον πόλεμο στον τόπο τους. Από την ώρα που γεννήθηκαν, κάθε πρωί, όταν ξυπνάνε, είναι ειρήνη. Τους φαίνεται φυσικό να ζουν μέσα στην ειρήνη. [...]

Για να διατηρείται η ειρήνη, είναι σπουδαίο να ξέρουμε πως η ειρήνη δεν είναι κάτι εντελώς φυσικό. Όμως, οι άνθρωποι αυτό το θυμούνται δύσκολα. Μπαίνοντας κάποιος σ' ένα κατάστημα λέει "καλημέρα", δε βροντάει την πόρτα όταν έρχεται ένας άλλος από πίσω του και όταν τον εξυπηρετήσουν, λέει "ευχαριστώ". Είναι ένας ευγενικός κύριος. Αυτή η συμπεριφορά είναι έμφυτη; Όχι. Όταν ήτανε παιδί, δεν ήτανε ευγενικός από φυσικού του. Τους κανόνες της ευγένειας τους έμαθε. [...]

Με την ειρήνη συμβαίνει το ίδιο. Είναι θέμα ανατροφής. Δεν είναι πάντα εύκολο, γιατί πρέπει να σεβόμαστε τους κανόνες, να μάθουμε ν' ακολουθούμε το νόμο, να μάθουμε να μη χρησιμοποιούμε τη φυσική μας δύναμη. Οι άνθρωποι διαπιστώνουν μονάχα αργότερα πως έτσι είναι καλύτερα, γιατί, όσο έχουν ειρήνη, ζούνε πιο ευχάριστα παρά αν κάνανε πόλεμο. [...]

Πολλοί άνθρωποι ξέρουν ότι η ειρήνη δεν αποκαθίσταται μια και καλή και για πάντα. Γι' αυτό σκέφτονται όλα όσα πρέπει να γίνουν για να στεριώσει και να μην ξαναγυρίσει ο πόλεμος. Η ειρήνη μπορεί να οικοδομείται παντού και σε κάθε στιγμή. Όταν μελετούμε την ιστορία του κόσμου, όταν συζητάμε μ' αυτούς που έχουν διαφορετικές αντιλήψεις, όταν αντιδρούμε μπροστά στις αδικίες, χτίζουμε την ειρήνη.

Στο σχολείο οι μεγάλοι μαθητές βασανίζουν τους μικρούς, τα πρωτάκια. Ένας μαθητής πηγαίνει στο διευθυντή και του ζητάει να σταματήσει αυτή την κατάσταση: Ο μαθητής αυτός, που δεν αδιαφορεί για ό,τι γίνεται γύρω του, που αντιδρά και προσπαθεί να δώσει τέλος στα βάσανα των μικρών, δουλεύει για την ειρήνη. Ο διευθυντής βρίσκει αυτούς που δέρνουν τους μικρούς, τους τιμωρεί και τους εξηγεί γιατί τους τιμωρεί: Κι αυτός δουλεύει για την ειρήνη.

Σε μια εφημερίδα δημοσιεύεται ένα άρθρο που προτείνει ν' απαγορευτεί η είσοδος στους κινηματογράφους σ' αυτούς που είναι ξένοι. Χιλιάδες άνθρωποι αντιδρούν και γράφουν άρθρα για να εξηγήσουν ότι δε συμφωνούν μ' αυτή την πρόταση: Αυτοί βοηθούν να επικρατεί ειρήνη. [...]

Στα σχολεία οι καθηγητές διδάσκουν την ιστορία. Προσπαθούν, μαζί με τους μαθητές, να καταλάβουν γιατί ξεσπάνε πόλεμοι. Μα και όλος ο κόσμος αναρωτιέται: Τι πρέπει να κάνουν για να μην επαναληφθεί; Έτσι οικοδομούν την ειρήνη.

Περ. "Ερευνητές", εφημ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 2003

Eρωτήσεις κατανόησης

1. Γιατί η ειρήνη δεν είναι φυσική κατάσταση;

2. Ο συγγραφέας του άρθρου παραθέτει μερικές καθημερινές συμπεριφορές που θεωρεί ότι οικοδομούν την ειρήνη. Εσείς μπορείτε να σκεφτείτε άλλες συμπεριφορές από την καθημερινή ζωή που μπορεί να προετοιμάζουν τον πόλεμο;

Kείμενο 2 [Λερώνει...]
KYP, εφημ. EΛΕΥΘΕΡOΤΥΠΙΑ, 2003

Eρωτήσεις κατανόησης

1. Ποια γνωστά σύμβολα αναγνωρίζετε στο σκίτσο;

2. Γιατί στο σκίτσο αυτό παρουσιάζονται αλλοιωμένα;

Kείμενο 3 [H σκληρή πραγματικότητα του πολέμου]
[...] Ας μετρήσουμε λίγο - ναι, στην ιστορία του πολέμου οι αριθμοί και τα μεγέθη αποκτούν μια ιδιαίτερη σημασία. Αν, για παράδειγμα, στη διάρκεια του λεγόμενου Μεσαίωνα ένα 2% των εμπολέμων έχαναν (κατά μέσον όρο;) τη ζωή τους, η αναλογία ανέβηκε κατακόρυφα λόγου χάρη κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου οι απώλειες σε εμπολέμους έφτασαν το 40%. Μας χρειάζονται, όμως, και άλλοι αριθμοί για να προσέξουμε: γιατί μόλις το 1/4 από αυτούς που πέθαναν σ' αυτόν το λεγόμενο Μεγάλο Πόλεμο ήταν πολίτες (δηλαδή άοπλος και άμαχος -ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, εθνότητας ή θρησκείας- πληθυσμός)· ενώ στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το ποσοστό των άμαχων νεκρών ανέβηκε στο 1/2, για να φτάσει στους πολέμους της Ινδοκίνας τα 3/4 των νεκρών να είναι άμαχος πληθυσμός. Ας μετρήσουμε ακόμη λίγο: βιασμοί, ψυχώσεις, καταστροφές, εξαφανίσεις, αναστατώσεις, μετακινήσεις, ξεσπιτωμοί, ανακατατάξεις, αδικίες, καταπιέσεις· και πείνα, θλίψη και απελπισία. Ναι, οι νεκροί και οι ωσάν νεκροί είναι πάντα πολύ περισσότεροι από αυτούς που καταγράφουν ή υπολογίζουν οι στατιστικές. [...]

Όμως είναι λάθος [...] να αποδίδει κανείς την εξάπλωση και τη γεωμετρική πρόοδο των μετρήσιμων μεγεθών του πολέμου στην εξέλιξη της τεχνολογίας: περισσότεροι νεκροί επειδή τα σύγχρονα όπλα σκοτώνουν πιο εύκολα πιο πολλούς. Γιατί τότε πώς θα μπορούσε να εξηγήσει ορισμένες πολύ απλές πράξεις: ένα παιδί που πεθαίνει από την πείνα ή έναν "άντρα" που βιάζει όποιον αδύναμο πέσει στα χέρια του; Πώς θα εξηγούσε, επίσης, ότι στο λυκόφως του αιώνα της ηλεκτρονικής επανάστασης πολύ απλά κάποιοι μπορούν να σκοτώνουν κάποιους άλλους, γιατί δεν τους αρέσει το χρώμα τους, η φάτσα τους, η ηλικία τους, η φωνή τους ή η εθνική, η θρησκευτική, η πολιτική, η κοινωνική ή η όποια άλλη ταυτότητά τους;

Γιατί εδώ πια, τη στιγμή που πρέπει η απορία να μετασχηματιστεί σε πράξη που να έχει κοινωνική σημασία, βρισκόμαστε όλοι παγιδευμένοι σ' έναν κόσμο ο οποίος όχι μόνο δημιούργησε ένα φάσμα πολεμικών πρακτικών, αλλά και καλλιεργεί ένα αντίστοιχο φάσμα πολεμικής ρητορικής. Παγιδευμένοι (θύτες, θύματα και μαζί θεατές) σ' αυτές τις σύγχρονες εκδοχές του πολέμου, αυτές που βλέπουμε από την τηλεόραση ή ακούμε ή διαβάζουμε (αυτές που άλλοι ζουν τη φρίκη της πραγματικότητάς τους κι άλλοι εισπράττουν ανωδύνως τη φρίκη ή το μεγαλείο των παραστάσεων και των αναπαραστάσεών τους). Παγιδευμένοι σε πολέμους όπου δεν υπάρχουν πανοπλίες και λόγχες, μαγικά σπαθιά και φουσάτα· όπου δεν υπάρχουν παλικαράκια και έπαθλα, πρωταθλητές και αγώνες, ηρωικοί υπερασπιστές και πάνδημοι θρίαμβοι. Ας μη μας ξεγελούν οι παρασημοφορήσεις και οι παρελάσεις, οι υποδοχές και οι παράτες. Στους πραγματικούς πολέμους υπάρχουν μόνο μαυραγορίτες και βιαστές, στρατηγοί και μισθοφόροι· και βέβαια υπάρχουν και οι μεσάζοντες κάθε είδους: οι μεσάζοντες των όπλων και οι μεσάζοντες των συνθηκών, οι μεσάζοντες των πράξεων και οι μεσάζοντες των αποφάσεων, οι μεσάζοντες των ιδεών και οι μεσάζοντες της πληροφορίας. Όμως στην πραγματικότητα του πολέμου [...] προκύπτουν θύματα.

Nόρα Σκουτέρη-Διδασκάλου, "Υπάρχει ένας τόπος οπού τα παιδιά βγαίνουνε τη νύχτα και κλαίνε...", εφημ. ΤO ΒΗΜΑ, 1993

Eρωτήσεις κατανόησης

1. Συνοψίστε σε δύο περιόδους λόγου τη μεταβολή των αριθμών και των μεγεθών που αφορούν τον πόλεμο από το Μεσαίωνα ως τις μέρες μας (πρώτη παράγραφος του κειμένου).

2. Εκτός από την εξέλιξη της τεχνολογίας των όπλων, τι άλλο νομίζετε ότι συνέβαλε στην αύξηση της αγριότητας του πολέμου;

Kείμενο 4 [...Όσα φέρνει ο πόλεμος]
[...] Σε καιρούς ειρήνης κι όταν υπάρχει σχετική ευημερία, τόσο οι πολιτείες όσο και τα άτομα είναι πιο καλοπροαίρετοι ο ένας για τον άλλον, επειδή δε φτάνουνε σε απόγνωση από άκρα ανάγκη που δεν τους ήρθε με τη θέλησή τους· ο πόλεμος όμως, που παίρνει ύπουλα κάτω απ' τα πόδια των ανθρώπων την ευκολία να κερδίζουν το καθημερινό τους, τους διδάσκει την ωμότητα, κι εντείνει την αγανάκτηση των πολλών ανάλογα με την κατάσταση όπου τους φέρνει. Γίνονταν λοιπόν επαναστάσεις στις πολιτείες, κι αν τυχόν καμιά είχε καθυστερήσει, μαθαίνοντας το τι είχε σταθεί αλλού πρωτύτερα, προχωρούσε μακρύτερα στις άκρες βιαιότητες, και ξάναβαν τα μυαλά των ανθρώπων προσπαθώντας να επινοήσουν κάτι χειρότερο και πιο περίτεχνο, και να επιβάλουν πιο τερατώδικες αντεκδικήσεις. Και νόμισαν πως είχαν το δικαίωμα ν' αλλάξουν και τη συνηθισμένη ανταπόκριση των λέξεων προς τα πράγματα, για να δικαιολογήσουν τις πράξεις τους. Έτσι η αστόχαστη αποκοτιά θεωρήθηκε παλικαριά γι' αγάπη των συντρόφων, ο δισταγμός από πρόνοια για το μέλλον δειλία που προβάλλει ενάρετες δικαιολογίες, η γνωστική μετριοπάθεια ως πρόφαση ανανδρίας και η ικανότητα να βλέπει κανείς όλες τις πλευρές μιας κατάστασης ανικανότητα να δράσει από καμιά· την απότομη και βίαιη αντίδραση την πρόσθεσαν στα προτερήματα του αντρός και η αποχή από τις ραδιουργίες λογίστηκε φαινομενικά λογική πρόφαση για ν' αποφύγει κανείς τον κίνδυνο. Τον αδιάκοπα έξαλλο κατήγορο τον θεωρούσαν πάντα αξιόπιστο, όποιον όμως του αντιμιλούσε, τον υποψιάζονταν για προδοσία. Κι αν έκανε κανείς ραδιουργίες και πετύχαινε, τον είχαν για έξυπνο, κι όποιος υποψιαζόταν και ξεσκέπαζε έγκαιρα τα σχέδια του άλλου ήταν ακόμα πιο καπάτσος. Όποιος όμως προνοούσε, ώστε να μη χρειαστούν αυτά καθόλου, έλεγαν πως διαλύει το κόμμα κι αφήνει να τον τρομοκρατήσουν οι αντίπαλοι. Και μ' ένα λόγο, όποιος πρόφταινε να κάνει το κακό πριν από τον άλλον, άκουγε παινέματα, καθώς κι όποιος παρακινούσε στο κακό έναν άλλον που δεν το είχε πρωτύτερα βάλει στο νου του. [...]

Αιτία για όλ' αυτά είναι η όρεξη ν' αποκτήσουν δύναμη οι άνθρωποι από απληστία και φιλοδοξία· κι απ' αυτά πηγάζει η ορμή που τους σπρώχνει.

Θουκυδίδης, ο Αθηναίος, Ιστορία, Βιβλίο Γ΄, παρ. 82, μτφρ. Έλλη Λαμπρίδη, Ι. Κακριδής, εκδ. Γκοβόστη, 1962

Eρώτηση κατανόησης

Ποια φθορά προκαλεί ο πόλεμος, κατά το Θουκυδίδη, στο ήθος και το λόγο των ανθρώπων;

# data[].attributes.attachment_link.title
Νεοελληνική Γλώσσα (Γ Γυμνασίου): 5η Ενότητα -Εισαγωγικά Κείμενα

# data[].attributes.attachment_link.description
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Kείμενο 1 Η ειρήνη δεν είναι φυσική κατάσταση [Oικοδομείται παντού και κάθε στιγμή] Σε πολλές χώρες της Ευρώπης, οι άνθρωποι που είναι κάτω από 50 χρόνων δε γνώρισαν τον πόλεμο στον τόπο τους. Από την ώρα που γεννήθηκαν, κάθε πρωί, όταν ξυπνάνε, είναι ειρήνη.

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.body
Εισαγωγικά κείμενα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής

Kείμενο 1 [Περίπατος στην Eυρώπη]
Η Ευρώπη είναι σαν ένας κήπος που συγκεντρώνει τα πιο διαφορετικά λουλούδια, τα πιο αταίριαστα χρώματα. Κάθε φορά που περνούμε τα σύνορα μιας ευρωπαϊκής χώρας, αισθανόμαστε πως όλα αλλάζουν τριγύρω μας, όχι μόνο η γλώσσα και οι κοινωνικές συμβάσεις, μα κι ο αέρας που αναπνέουμε, κ' η ουσία της γης που πατούμε, κι ο χαρακτήρας των ανθρώπων που συναντούμε. Σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα αισθανόμαστε αμέσως μια ιδιαίτερη έκφραση, μοναδική και αμίμητη, μια ιδιαίτερη φυσιογνωμία, ζωντανή και αεικίνητη, δημιούργημα της φύσης, των αιώνων και της ιδιοφυΐας ενός λαού.

Όταν, ύστερα από ένα ταξίδι, ξεδιπλώνουμε ένα χάρτη της Ευρώπης, ξαναζούμε με τον απλούστερο τρόπο αυτή την αίσθηση της βαθιάς αλλαγής που μας έδωσε η διάβαση των συνόρων. Η Ιταλία κυανή, η Γαλλία κόκκινη, η Bρετανία κίτρινη, η Γερμανία πράσινη. Η κάθε χώρα ξεχωρίζει από τις άλλες απότομα, βάναυσα ίσως. Αντιτάσσει στους γείτονες την ιδιαίτερη μορφή της, απλοϊκά, χοντρά, στις γενικές γραμμές της. Μπορούμε όμως να κοιτάξουμε αυτόν το χάρτη με το μικροσκόπιο και τότε διακρίνουμε πως η διαφοροποίηση συνεχίζεται στο άπειρο. Μέσα σε κάθε χώρα της Ευρώπης υπάρχουν πολλές μικρές χώρες, η καθεμιά με την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της που ξεχωρίζει καθαρά από τη φυσιογνωμία του γείτονα. Κάθε επαρχία μιας ευρωπαϊκής χώρας έχει κάτι δικό της να μας πει, κάτι παλιό και κάτι σημερνό. Κάθε πόλη της Ευρώπης είναι σα μια ζωντανή γυναίκα που δε μοιάζει με καμιάν άλλη στον κόσμο, με το δικό της αέρα, με τα δικά της όνειρα, με τα δικά της πάθη. Είναι ένα πλάσμα μοναδικό, που δεν μπορεί να επαναληφθεί δύο φορές.

Η Ευρώπη είναι ένα σύμπλεγμα από άπειρες αντιθέσεις. Διαφορετικές και πολύ συχνά αντίθετες ψυχικές διαθέσεις γεννιούνται στο Βορρά και στη Μεσημβρία, στη Δύση και στην Ανατολή. Διαφορετικούς τρόπους του αισθάνεσθαι και του σκέπτεσθαι εκδηλώνουν οι Λατίνοι, οι Αγγλοσάξονες, οι Γερμανοί, οι Σλάβοι. Δεν ακούει κανείς την ίδια μουσική στις όχθες του Δούναβη, του Σηκουάνα, του Τάμεση. [...]

Όταν περιπλανάται κανείς στα μονοπάτια και στα άλση του κήπου της Ευρώπης, παρατηρεί από κοντά τις διαφορές και τις αντιθέσεις και μπορεί να τις αναλύσει λεπτομερειακά. Του λείπει όμως η αίσθηση του συνόλου. Χρειάζεται, ύστερα από την αναλυτική εξέταση των διαφορών, να τολμήσουμε να κάνουμε ένα γύρο απάνω από τον κήπο με αεροπλάνο. [...]

Η Ευρώπη, μονάχα όταν την κοιτάζουμε από ψηλά, δείχνει όλη τη λαμπρότητά της. Όταν σηκωθεί το αεροπλάνο, και αποκτήσουμε προοπτική, και μπορέσουμε να αγκαλιάσουμε την ήπειρο με μια ματιά, αισθανόμαστε ξαφνικά την αρμονία του συνόλου. Οι τοπικές παραφωνίες ενώνονται σε μια ανώτερη συμφωνία, που δεν μπορεί να τη συλλάβει το αυτί του πεζοπόρου, γιατί συντελείται ψηλά. Οι άπειρες αντιθέσεις συγχωνεύονται σε μια ανώτερη σύνθεση.

Γιώργος Θεοτοκάς, Eλεύθερο πνεύμα, εκδ. Eρμής, 1973

Eρωτήσεις κατανόησης

Kείμενο 2 [Ευρωπαϊκή Ένωση και ελληνική ταυτότητα]
Η εξέλιξη προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν μάλιστα τελικός στόχος είναι η δημιουργία μιας Συνομοσπονδίας, προκαλεί το φόβο μήπως οδηγήσει στην απώλεια των εθνικών μας ιδιαιτεροτήτων, της ταυτότητάς μας. Οι κίνδυνοι για την ταυτότητά μας δεν προέρχονται από τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Η επέκταση της αγοράς, η ανάπτυξη των επικοινωνιών, η διασύνδεση των τοπικών κοινωνιών με τον περιβάλλοντα διεθνή χώρο έχει οδηγήσει τόσο στην τυποποίηση των πολιτιστικών προϊόντων, όσο και στην απόλυτα ελεύθερη διακίνησή τους πέρα από τα εθνικά σύνορα. Είμαστε όλοι εκτεθειμένοι σε αληθινό βομβαρδισμό πολιτιστικών προϊόντων που διαμορφώνονται σύμφωνα με τη διεθνή διαφημιστική προβολή. Τα κράτη-έθνη δεν ανέκοψαν, αλλά αδιαφόρησαν γι' αυτή την εξέλιξη. Η Ελλάδα την ενίσχυσε μάλιστα έμμεσα με ιδεολογικό προσανατολισμό σε μια διαστρεβλωμένη και γι' αυτό χωρίς απήχηση ελληνική και χριστιανική παράδοση και με αδιαφορία προς τον παραδοσιακό λαϊκό πολιτισμό.

Η αντιμετώπιση αυτής της εξέλιξης δεν πραγματοποιείται με προσήλωση στις εθνικές, θρησκευτικές ή άλλες ιδιαιτερότητες που δήθεν κινδυνεύουν και με άρνηση της συμμετοχής στις ευρωπαϊκές εξελίξεις. Χρειάζεται να δώσουμε μέσα από τις ευρωπαϊκές εξελίξεις στην πολιτιστική μας ζωή μια διαφορετική διάσταση και δυναμική. Η ιδιαιτερότητά μας και οι παραδόσεις μας θα αποκτήσουν τη δυνατότητα αντίστασης και θα κρατηθούν ζωντανές, εφόσον αποτελέσουν για μας και για τους άλλους δημιουργικό στοιχείο, εφόσον συνδεθούν με τα σύγχρονα ρεύματα σκέψης πέρα από τα σύνορα. Η συμμετοχή μας στην αναζήτηση νέων ιδεών και νέων τρόπων έκφρασης θα ισχυροποιήσει και θα εμπλουτίσει την ταυτότητά μας. Η δύναμή μας θα προέλθει όχι από τα τείχη που θα ορθώσουμε γύρω από τη χώρα, αλλά από την ικανότητά μας να κάνουμε τη δική μας προσφορά πηγή έμπνευσης. Οι ευρωπαϊκές εξελίξεις δεν οδηγούν στην "κόλαση του πολιτισμού". Εξασφαλίζουν, απέναντι στην καταθλιπτική ομοιομορφία που επιβάλλουν οι δυνάμεις της αγοράς, τη δυνατότητα υπεράσπισης της διαφορετικότητας των λαών. Εξασφαλίζουν επίσης τη συνεργασία στη συνέχιση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής παράδοσης που πηγάζει από την αρχαία Ελλάδα, που διαμόρφωσε τη σύγχρονη Ευρώπη, και ανήκει σε κάθε έθνος χωριστά, και ταυτόχρονα σε όλα μαζί.

Κώστας Σημίτης, Εθνικιστικός λαϊκισμός ή εθνική στρατηγική;, εκδ. Γνώση, 1992

Eρωτήσεις κατανόησης

1. Στη σύγχρονη εποχή ο κίνδυνος να χάσουν τα έθνη την ιδιαίτερη πολιτιστική τους ταυτότητα είναι πραγματικός ή φανταστικός; * Aπό πού προέρχεται ένας τέτοιος κίνδυνος;

2. Μπορείτε να αναφέρετε μερικά παραδείγματα από τη δική σας εμπειρία που να δείχνουν την τάση πολιτισμικής ομογενοποίησης των σύγχρονων κοινωνιών; (Σκεφτείτε π.χ. τους τομείς της διατροφής, της τέχνης, της ενδυμασίας, του τρόπου ζωής κ.λπ.)

3. Με ποιον τρόπο, σύμφωνα με το κείμενο, μπορεί η Ελλάδα να κρατήσει ζωντανή την ιδιαίτερη πολιτιστική της ταυτότητα;

Kείμενο 3 [O ευρωπαϊκός πολιτισμός με μια ματιά]
Στα τραπεζογραμμάτια ευρώ απεικονίζονται αρχιτεκτονικοί ρυθμοί που αντιστοιχούν σε επτά περιόδους της ευρωπαϊκής πολιτισμικής ιστορίας -κλασικός, ρωμανικός, γοτθικός, αναγεννησιακός, μπαρόκ και ροκοκό, αρχιτεκτονική χάλυβα και υάλου, μοντέρνα αρχιτεκτονική του 20ού αιώνα-, ενώ δίνεται έμφαση σε τρία βασικά αρχιτεκτονικά στοιχεία: παράθυρα, πύλες και γέφυρες.

Τα παράθυρα και οι πύλες στο πρόσθιο μέρος κάθε τραπεζογραμματίου συμβολίζουν το ανοιχτό πνεύμα, καθώς και το πνεύμα συνεργασίας στην Ευρώπη. Επίσης, εμφανίζονται τα δώδεκα αστέρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία συμβολίζουν το δυναμισμό και την αρμονία της σύγχρονης Ευρώπης.

Για να συμπληρωθεί το σχέδιο, στην οπίσθια όψη των τραπεζογραμματίων απεικονίζεται μια γέφυρα χαρακτηριστική της αντίστοιχης εποχής της ευρωπαϊκής πολιτιστικής εξέλιξης. Αυτές οι γέφυρες κυμαίνονται από τις πρώιμες κατασκευές στις πρωτοποριακές κρεμαστές γέφυρες της σύγχρονης εποχής και συμβολίζουν την επικοινωνία μεταξύ των λαών της Ευρώπης, καθώς και μεταξύ της Ευρώπης και του υπόλοιπου κόσμου.

Τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ, ενημερωτικό φυλλάδιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, 2000

Eρώτηση κατανόησης
Kείμενο 4 [Η Ευρώπη των 25]

Ηλίας Μακρής, περ. "K", εφημ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 2003

Eρώτηση κατανόησης

Το σκίτσο αυτό δημοσιεύτηκε τη στιγμή που η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρούσε τη μεγαλύτερη διεύρυνση στην ιστορία της, στη Διάσκεψη των Ευρωπαίων ηγετών στην Αθήνα, την άνοιξη του 2003. Πώς νομίζετε ότι αντιμετωπίζει ο σκιτσογράφος τη διεύρυνση: με εμπιστοσύνη και αισιοδοξία ή με σκεπτικισμό και ανησυχία; * Σε ποια στοιχεία του σκίτσου βασίζεται η άποψή σας;

# data[].attributes.attachment_link.title
Νεοελληνική Γλώσσα (Γ Γυμνασίου): 4η Ενότητα -Εισαγωγικά Κείμενα

# data[].attributes.attachment_link.description
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Kείμενο 1 [Περίπατος στην Eυρώπη] Η Ευρώπη είναι σαν ένας κήπος που συγκεντρώνει τα πιο διαφορετικά λουλούδια, τα πιο αταίριαστα χρώματα. Κάθε φορά που περνούμε τα σύνορα μιας ευρωπαϊκής χώρας, αισθανόμαστε πως όλα αλλάζουν τριγύρω μας, όχι μόνο η γλώσσα και οι κοινωνικές συμβάσεις, μα κι ο αέρας που αναπνέουμε, κ' η ουσία της γης που πατούμε, κι ο χαρακτήρας των ανθρώπων που συναντούμε.

# data[].attributes.body
Αναφορικές Προτάσεις

# data[].attributes.body
Αναφορικές Προτάσεις

# data[].attributes.body
Αναφορικές προτάσεις (θεωρία)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Βίντεο για τις αναφορικές προτάσεις

Δείτε και το διαδραστικό βίντεο που επιμελήθηκε η Κωνσταντίνα Σάιτ, εδώ

Αναφορικές λέγονται οι προτάσεις που εισάγονται (αρχίζουν) με αναφορικές αντωνυμίες (παραδ. 1, 2, 3) ή αναφορικά επιρρήματα (παραδ. 4), π.χ.

Ανάλογα α) με τον τρόπο που εισάγονται και β) με τη χρήση τους χωρίζονται σε:

α) αναφορικές ονοματικές επιθετικές (παραδ. 1, 2)

β) αναφορικές ελεύθερες ονοματικές (παραδ. 3)

γ) αναφορικές ελεύθερες επιρρηματικές (παραδ. 4)

Ως οδηγό μπορούμε να έχουμε τον παρακάτω πίνακα:

Αναφορικές επιθετικές προτάσεις

Αναφορικές επιθετικές λέγονται οι προτάσεις που εισάγονται με τις αναφορικές αντωνυμίες:

α) ο οποίος, η οποία, το οποίο

β) που

και χρησιμοποιούνται ως επιθετικός προσδιορισμός ενός ουσιαστικού, π.χ.

Η Ευρώπη είναι σαν ένας κήπος που συγκεντρώνει τα πιο διαφορετικά λουλούδια, τα πιο αταίριαστα χρώματα. Κάθε φορά που περνούμε τα σύνορα μιας ευρωπαϊκής χώρας, αισθανόμαστε πως όλα αλλάζουν τριγύρω μας, όχι μόνο η γλώσσα και οι κοινωνικές συμβάσεις, μα κι ο αέρας που αναπνέουμε, κι η ουσία της γης που πατούμε, κι ο χαρακτήρας των ανθρώπων που συναντούμε.

Η Ευρώπη είναι σαν ένας κήπος ο οποίος συγκεντρώνει τα πιο διαφορετικά λουλούδια, τα πιο αταίριαστα χρώματα. Κάθε φορά κατά την οποία περνούμε τα σύνορα μιας ευρωπαϊκής χώρας, αισθανόμαστε πως όλα αλλάζουν τριγύρω μας, όχι μόνο η γλώσσα και οι κοινωνικές συμβάσεις, μα κι ο αέρας τον οποίο αναπνέουμε, κι η ουσία της γης την οποία πατούμε, κι ο χαρακτήρας των ανθρώπων τους οποίους συναντούμε.

Ο άνθρωπος που φάγαμε χτες είναι γιατρός.

Αν πούμε έτσι την πρόταση, τότε μπορεί κάποιος να καταλάβει ότι φάγαμε τον άνθρωπο!

Είναι προτιμότερο να πούμε την πρόταση χρησιμοποιώντας:

α) το που προσθέτοντας και το επίρρημα μαζί

β) την αντωνυμία οποίος, δηλ.

Ο άνθρωπος που μαζί του φάγαμε χτες είναι γιατρός.

Ο άνθρωπος με τον οποίο φάγαμε χτες είναι γιατρός.
Αναφορικές επιθετικές περιοριστικές
και αναφορικές επιθετικές μη περιοριστικές.
Οι αναφορικές επιθετικές προτάσεις άλλοτε δίνουν μια πληροφορία που είναι απαραίτητη ή που βοηθάει τον ακροατή / αναγνώστη να καταλάβει καλύτερα το νόημα, οπότε λέγονται περιοριστικές,κι άλλοτε δίνουν μια επιπλέον πληροφορία η οποία δεν είναι απαραίτητη, οπότε λέγονται μη περιοριστικές. Ας το δούμε με παραδείγματα.
1ο παράδειγμα:
Έστω ότι βγαίνει ο διευθυντής του σχολείου στην πρωινή συγκέντρωση και λέει:
Ο μαθητής να έρθει στο γραφείο μου.
Είναι σαφές ότι δεν καταλαβαίνει κανείς ποιος μαθητής πρέπει να πάει στο γραφείο του διευθυντή, γιατί οι πληροφορίες που έδωσε ο διευθυντής είναι λιγοστές. Αν όμως πει την πρόταση:

Ο μαθητής που έσπασε το παράθυρο να έρθει στο γραφείο μου, τότε καταλαβαίνουμε αμέσως ποιος μαθητής πρέπει να πάει στο γραφείο του διευθυντή. Συνεπώς, η αναφορική επιθετική πρόταση είναι περιοριστική, γιατίέδωσε μια πληροφορία απαραίτητη.
2ο παράδειγμα:
Έστω ότι μπαίνει ο διευθυντής του σχολείου στην τάξη και λέει:
Το θρανίο είναι πολύ βρόμικο.
Έτσι όπως τα είπε ο διευθυντής δεν καταλαβαίνουμε ποιο θρανίο απ' όλα είναι βρόμικο. Αν όμως έλεγε:

Το θρανίο στο οποίο κάθονται η Ελένη και ο Πάρης είναι πολύ βρόμικο, τότε σίγουρα θα καταλαβαίναμε για ποιο θρανίο μιλούσε. Συνεπώς, η αναφορική επιθετική πρόταση είναι περιοριστική, γιατίέδωσε μια πληροφορία απαραίτητη.
3ο παράδειγμα:
Έστω ότι βγαίνει ο διευθυντής του σχολείου στην πρωινή συγκέντρωση, για να ανακοινώσει τα αποτελέσματα του ενδοσχολικού διαγωνισμού ποίησης και λέει:
Η μαθήτρια Ελένη Παπαθανασίου της Γ' τάξης κέρδισε το πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό ποίησης.
Όλοι καταλαβαίνουμε ποιος κέρδισε το α' βραβείο και δε χρειαζόμαστε καμιά επιπλέον πληροφορία. Αν όμως έλεγε:

Η μαθήτρια Ελένη Παπαθανασίου της Γ' τάξης, που κατάγεται από την Κέρκυρα, κέρδισε το πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό ποίησης. Στη δεύτερη περίπτωση ο διευθυντής έδωσε με την αναφορική πρόταση μια πληροφορία που δεν ήταν απαραίτητη. Συνεπώς, η αναφορική επιθετική πρόταση είναι μη περιοριστική.

4ο παράδειγμα:

Έστω ότι η μαθήτρια Ελένη λέει στους γονείς της την πρόταση:
Ο καθηγητής Παπαθανασίου είναι απαίσιος.
Προφανώς οι γονείς της Ελένης κατάλαβαν αμέσως την πρόταση και δε χρειάζονταν καμιά επιπλέον πληροφορία. Αν όμως έλεγε η Ελένη:

Ο καθηγητής Παπαθανασίου, που σπούδασε στο Α.Π.Θ., είναι απαίσιος. Με την πρόταση που είπε η Ελένη διαπιστώνουμε ότι η πληροφορία που έδωσε με την αναφορική πρόταση δεν ήταν απαραίτητη. Συνεπώς, η αναφορική επιθετική πρόταση είναι μη περιοριστική.

Η διαφορά ανάμεσα στην περιοριστική και την μη περιοριστική φαίνεται και από τον τρόπο που τη λέμε. Όταν λέμε μια πληροφορία που δεν είναι απαραίτητη, δηλ. όταν λέμε μια μη περιοριστική, χαμηλώνουμε λίγο τον τόνο της φωνής μας ή κάνουμε μια μικρή παύση. Γι' αυτό και στο γραπτό λόγο χωρίζουμε την μη περιοριστική με κόμμα.

Πολύ συχνά χρησιμοποιούμε μια επιθετική περιοριστική μαζί με μια επιθετική μη περιοριστική, π.χ.

Το βιβλίο που μου χάρισε ο Γιώργος, και που το αγόρασε από το βιβλιοπωλείο της γειτονιάς του, είναι πολύ καλό!

Η πρώτη αναφορική επιθετική είναι περιοριστική, γιατί μας δίνει μια απαραίτητη πληροφορία, ενώ η δεύτερη είναι μη περιοριστική, γιατί η πληροφορία που μας δίνει δε χρειάζεται.

Οι ελεύθερες αναφορικές ονοματικές προτάσεις

Οι ελεύθερες αναφορικές ονοματικές εισάγονται με τις αναφορικές αντωνυμίες:

όποιος, όποια, όποιο

όσος, όση, όσο

ό,τι

οποιοσδήποτε, οποιαδήποτε, οποιοδήποτε

οσοσδήποτε, οσηδήποτε, οσοδήποτε

οτιδήποτε, οτιδήποτε, οτιδήποτε

Εξαρτώνται από ένα ρήμα και χρησιμοποιούνται ως:

α. υποκείμενο, π.χ.

Όποιος θέλει ας φύγει.

Οτιδήποτε πεις είναι σε βάρος σου.

β. αντικείμενο, π.χ.

Πήραμε ό,τι βρήκαμε μπροστά μας.

Φώναζε με τα ονόματά τους όσους είχαν δηλώσει συμμετοχή.

γ. κατηγορούμενο, π.χ.

Στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις.

δ. προσδιορισμός, π.χ.

Διάλεξε τα ροδάκινα, όσα είναι σάπια, και πέταξέ τα. (τα σάπια ροδάκινα)

Κάθε κομμάτι γνώσης, οσοδήποτε μικρό είναι, αποτελεί μέρος μιας ολότητας.

Οι ελεύθερες αναφορικές επιρρηματικές προτάσεις

Οι ελεύθερες αναφορικές επιρρηματικές εισάγονται με τα αναφορικά επιρρήματα:

όπου, οπουδήποτε, όποτε, οποτεδήποτε, όσο, οσοδήποτε, όπως (όχι όμως και με το οπωσδήποτε).

Εξαρτώνται από ένα ρήμα και εκφράζουν επιρρηματικές σημασίες, π.χ.

χρόνο: Θα πάμε όποτε θέλουμε.

τρόπο: Κοιμήσου όπως θέλεις.

τόπο: Πάμε όπου θέλεις.

ποσό: Φάε όσο θέλεις.

Το οπωσδήποτε που σημαίνει "με κάθε τρόπο", "σε κάθε περίπτωση" δεν εισάγει αναφορικές προτάσεις, π.χ.

Θα σας περιμένω οπωσδήποτε.

Θα περάσουμε οπωσδήποτε.

Τα σύνθετα με το -δήποτε δεν είναι απαραίτητο να εισάγουν πάντα αναφορικές προτάσεις. Μπορεί να χρησιμοποιούνται και ως αντωνυμίες ή ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί, π.χ.

Δεν μπορείς να απευθυνθείς σε οποιονδήποτε.

Ας είναι οποιαδήποτε άλλη δουλειά εκτός από αυτήν.

Μπορούμε να συναντηθούμε οπουδήποτε.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
αναφορικές προτάσεις στα νέα ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Αναφορικές προτάσεις στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.description
Βίντεο για τις αναφορικές προτάσεις Δείτε και το διαδραστικό βίντεο που επιμελήθηκε η Κωνσταντίνα Σάιτ, εδώ Αναφορικές λέγονται οι προτάσεις που εισάγονται (αρχίζουν) με αναφορικές αντωνυμίες (παραδ. 1, 2, 3) ή αναφορικά επιρρήματα (παραδ. 4), π.χ. Ανάλογα α) με τον τρόπο που εισάγονται και β) με τη χρήση τους χωρίζονται σε: α) αναφορικές ονοματικές επιθετικές (παραδ.

# data[].attributes.body
Αναφορικές προτάσεις

# data[].attributes.body
Αναφορικές προτάσεις

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.body
Εισαγωγικά Κείμενα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής

Kείμενο 1 O ρατσισμός όπως τον εξήγησα στην κόρη μου
- Πες μου, μπαμπά, τι είναι ο ρατσισμός;

- Ο ρατσισμός είναι μια αρκετά συνηθισμένη συμπεριφορά, κοινή σ' όλες τις κοινωνίες, που περνάει δυστυχώς απαρατήρητη σε ορισμένες χώρες, επειδή συμβαίνει να μην την προσέχουν αρκετά. Σημαίνει καχυποψία, ακόμα και περιφρόνηση, απέναντι στα πρόσωπα που έχουν φυσικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά διαφορετικά από τα δικά μας.

- Όταν λες "κοινή", εννοείς φυσιολογική;

- Όχι. Δεν είναι φυσιολογική μια συμπεριφορά επειδή είναι συνηθισμένη. Κατά κανόνα, ο άνθρωπος έχει την τάση να μην εμπιστεύεται κάποιον που είναι διαφορετικός απ' αυτόν, έναν ξένο, για παράδειγμα. Είναι μια συμπεριφορά παλιά όσο και ο ίδιος ο άνθρωπος. Είναι πανανθρώπινη. Iσχύει για όλους.

- Αν ισχύει για όλους, θα μπορούσα κι εγώ να είμαι ρατσίστρια!

- Πρώτα απ' όλα, η αυθόρμητη φύση των παιδιών δεν είναι ρατσιστική. Ο άνθρωπος δε γεννιέται ρατσιστής. Αν οι γονείς του ή οι συγγενείς του δεν του βάλουν στο κεφάλι ρατσιστικές ιδέες, δεν υπάρχει λόγος να γίνει ρατσιστής. Αν, για παράδειγμα, σου πουν ότι αυτοί που έχουν λευκό δέρμα είναι ανώτεροι απ' αυτούς που έχουν μαύρο κι εσύ πάρεις στα σοβαρά αυτή τη διαβεβαίωση, θα μπορούσες να υιοθετήσεις μια ρατσιστική συμπεριφορά απέναντι στους μαύρους.

- Tι είναι να είναι κάποιος ανώτερος;

- Είναι, για παράδειγμα, να πιστεύεις ότι, επειδή έχεις λευκό δέρμα, είσαι πιο έξυπνος από κάποιον που το δέρμα του έχει άλλο χρώμα, μαύρο ή κίτρινο. Με άλλα λόγια, τα φυσικά χαρακτηριστικά του ανθρώπινου σώματος, που μας κάνουν να διαφέρουμε ο ένας από τον άλλο, δε συνεπάγονται καμιά ανισότητα.

- Πιστεύεις ότι κι εγώ θα μπορούσα να γίνω ρατσίστρια;

- Δεν αποκλείεται να γίνεις. Όλα εξαρτώνται από την εκπαίδευση που θα λάβεις. [...]

- Τι είναι "ρατσιστής";

- Ρατσιστής είναι αυτός που, με το πρόσχημα ότι δεν έχει το ίδιο χρώμα δέρματος ούτε την ίδια γλώσσα ούτε τον ίδιο τρόπο να γιορτάζει με κάποιον άλλο, πιστεύει ότι είναι καλύτερος, ας πούμε ανώτερος, απ' αυτόν που είναι διαφορετικός από τον ίδιο. Επιμένει να πιστεύει ότι υπάρχουν πολλές φυλές και λέει στον εαυτό του: "Η δική μου φυλή είναι ωραία και ευγενική. Οι άλλες είναι άσχημες και κτηνώδεις".

- Δεν υπάρχει μια φυλή που να είναι καλύτερη;

- Όχι. Ορισμένοι ιστορικοί, το 18ο και το 19ο αιώνα, προσπάθησαν να αποδείξουν ότι υπάρχει η λευκή φυλή, που είναι δήθεν καλύτερη στο σωματικό και στο διανοητικό επίπεδο απ' ό,τι η υποτιθέμενη μαύρη φυλή. Εκείνη την εποχή, πίστευαν ότι η ανθρωπότητα χωριζόταν σε πολλές φυλές. Ένας ιστορικός (ο Ερνέστ Ρενάν, 1823-1892) προσδιόρισε μάλιστα και τις ανθρώπινες ομάδες που ανήκαν στην "κατώτερη φυλή": ήταν οι μαύροι της Αφρικής, οι αυτόχθονες της Αυστραλίας και οι Ινδιάνοι της Αμερικής. Γι' αυτόν, "ο μαύρος είναι σε σχέση με τον άνθρωπο αυτό που είναι ο γάιδαρος σε σχέση με το άλογο", δηλαδή "ένας άνθρωπος που του λείπει η νοημοσύνη και η ομορφιά"! Όμως, όπως είπε ένας καθηγητής της ιατρικής ειδικός στο αίμα, "οι καθαρές φυλές στο ζωικό βασίλειο δεν μπορούν να υπάρξουν παρά μόνο σε πειραματική κατάσταση στο εργαστήριο, όπως συμβαίνει με τα ποντίκια για παράδειγμα". Προσθέτει ότι "ανάμεσα σ' έναν Κινέζο, σ' έναν κάτοικο του Μάλι και σ' ένα Γάλλο υπάρχουν περισσότερες κοινωνικοπολιτιστικές παρά γενετικές διαφορές".

Tahar Ben Jelloun, O ρατσισμός όπως τον εξήγησα στην κόρη μου, μτφρ. Aγγέλα Bερυκοκάκη
εκδ. Nέα Σύνορα / A.Α. Λιβάνη, 1998

Eρωτήσεις κατανόησης

1. Εναντίον ποιων εκδηλώνεται, σύμφωνα με το κείμενο, ο ρατσισμός και πώς εκφράζεται;

2. Μια συνηθισμένη συμπεριφορά δεν είναι αναγκαστικά φυσιολογική, υποστηρίζει ο πατέρας. Πώς στηρίζει την άποψή του αυτή;

3. Τι εννοεί ο πατέρας, όταν λέει ότι τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά αποτελούν πρόσχημα που μπορεί να οδηγήσει σε ρατσιστική συμπεριφορά;

Kείμενο 2 [Στη θέση του άλλου]
Αλήθεια, έχεις ποτέ σκεφτεί πώς θα ήταν η ζωή σου, αν δεν μπορούσες να δεις ή να ακούσεις, αν κυκλοφορούσες με αναπηρικό αμαξίδιο ή αν είχες μεγάλη δυσκολία να μάθεις ανάγνωση και γραφή;

Βάλε τα χέρια σου πάνω στα αυτιά σου, πίεσέ τα δυνατά με τις παλάμες και ζήτησε από ένα φίλο να σου μιλήσει ήσυχα, σε ήρεμο και φυσιολογικό τόνο. Προσπάθησε να διαβάσεις τα χείλη του και στη συνέχεια επανάλαβε αυτά που σου είπε. Σε μια δεύτερη προσπάθεια, ξεκίνα μαζί του ένα διάλογο πάνω σε ένα συνηθισμένο θέμα. Σε λίγα λεπτά, θ' αρχίσεις να καταλαβαίνεις τι σημαίνει να έχεις πρόβλημα ακοής κι αν δεν ασκηθείς στη χειλεανάγνωση, δε θα καταφέρεις να μάθεις αυτά που χρειάζεσαι διαβάζοντας τα χείλη του.

Πολλοί από εμάς δυσκολεύονται να μπουν στη θέση του άλλου, να καταλάβουν τις εμπειρίες και τα προβλήματά του. Kι αυτό είναι φυσιολογικό, όταν δε μας δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσουμε από κοντά τις πραγματικές του δυσκολίες, τις ικανότητες και τα συναισθήματά του.

Προσπάθησε να έρθεις στη θέση αυτού του παιδιού. Πώς θα ένιωθες, αν καταλάβαινες ότι οι γύρω σου σε θεωρούν μειονεκτικό και κατώτερο από αυτούς; Όταν οι άλλοι σε μειώνουν συνέχεια συγκρίνοντάς σε με τους συμμαθητές σου, τα ξαδέρφια σου και τους φίλους σου; Όταν σου ζητούν να φύγεις από το "σχολείο τους"; Δε θα ένιωθες βαθιά μέσα σου την απόρριψη και τον οίκτο; Δε θα ένιωθες άραγε αδικημένος και "μη κανονικός"; Τι κι αν έχεις -ας πούμε- πρόβλημα όρασης; Δε θα μπορούσες να χορέψεις και να τραγουδήσεις, να σκεφτείς και να μάθεις χιλιάδες πράγματα, να διαβάσεις και να γράψεις με το σύστημα Μπράιγ, να διηγηθείς ωραίες ιστορίες, να απολαύσεις τη φύση, να κάνεις φίλους και να δώσεις χαρά; Κι αν δεν ακούς, δε θα μπορούσες να τρέξεις και να παίξεις, να χαρείς τα χρώματα, να ζωγραφίσεις, να μιλάς τη νοηματική γλώσσα, να γράφεις, να κάνεις φίλους, να παίρνεις και να δίνεις χαρά; Kι αν δεν μπορείς χωρίς βοήθεια να κινηθείς, δε θα μπορούσες πάλι να χαρείς την ομορφιά της φύσης, ν' ακούσεις μουσική, να διαβάσεις και να μάθεις, να σκεφτείς και να δημιουργήσεις, να γίνεις φίλος ευχάριστος και πιστός; [...]

Σίγουρα Ναι!

Σταυρούλα Πολυχρονοπούλου-Zαχαρόγιωργα, "Ένα σχολείο για όλους: το δικαίωμα στη διαφορά. Ένας κόσμος γεμάτος ειδικές ανάγκες και δυνατότητες", Aνιχνεύοντας το σήμερα, προετοιμάζουμε το αύριο, OEΔB, 2002

Eρώτηση κατανόησης

Ποια χαρακτηριστικά έχουν τα άτομα στα οποία αναφέρεται η συγγραφέας και σε ποιους απευθύνει το κείμενό της;

Kείμενο 3 [Διακρίσεις σε βάρος των γυναικών] (Μία από τις πιο σημαντικές και αποτελεσματικές υπερμάχους των δικαιωμάτων της γυναίκας, η Σίρλεϊ Τσίζχολμ, εκλέχτηκε στη Βουλή των Αντιπροσώπων των Ηνωμένων Πολιτειών το 1968. Το λόγο που παραθέτουμε τον εκφώνησε ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων, στις 21 Μαΐου 1969.)
Kύριε πρόεδρε, όταν μια νέα γυναίκα αποφοιτά από το κολέγιο και αρχίζει να αναζητά εργασία, είναι πιθανό να βρεθεί μπροστά σε μια απογοητευτική ή ακόμα και εξευτελιστική εμπειρία. Όταν θα μπει σε ένα γραφείο για μια συνέντευξη, η πρώτη ερώτηση που θα της τεθεί είναι "ξέρεις να δακτυλογραφείς;".

Υπάρχει ένα υπολογισμένο σύστημα προκατάληψης που βρίσκεται κρυμμένο πίσω από αυτή την ερώτηση. Γιατί είναι αποδεκτό για τις γυναίκες να είναι γραμματείς, βιβλιοθηκάριοι και δασκάλες, αλλά απολύτως απαράδεκτο για αυτές να είναι μάνατζερ, διευθυντές, γιατροί, δικηγόροι και μέλη του Κογκρέσου; Η ανείπωτη υπόθεση είναι ότι οι γυναίκες είναι διαφορετικές. Δε διαθέτουν διοικητική ικανότητα, μεθοδικά μυαλά, σταθερότητα, αρχηγικά προσόντα και είναι πολύ συναισθηματικές. [...]

Ως μαύρο άτομο, η φυλετική προκατάληψη δε μου είναι άγνωστη. Η αλήθεια είναι όμως ότι στον πολιτικό κόσμο έχω πολύ συχνότερα υποστεί μεροληπτικές συμπεριφορές, επειδή είμαι γυναίκα, παρά επειδή είμαι μαύρη. Η προκατάληψη εναντίον των μαύρων αρχίζει σιγά σιγά να θεωρείται απαράδεκτη, αν και θα χρειαστούν χρόνια για την εξάλειψή της. Είναι καταδικασμένη όμως γιατί η λευκή Αμερική αρχίζει να παραδέχεται πως η προκατάληψη υπάρχει. Aντίθετα η προκατάληψη εναντίον των γυναικών είναι ακόμη αποδεκτή. Πολύ λίγοι προς το παρόν κατανοούν την ανηθικότητα που περιέχεται στη διπλή μισθολογική κλίμακα και στο χαρακτηρισμό των περισσότερων από τις καλύτερες δουλειές σαν "για άντρες μόνο".

Περισσότερο από το μισό του πληθυσμού των ΗΠΑ είναι θηλυκό. Οι γυναίκες όμως κατέχουν μόνο το 2% των διευθυντικών θέσεων. Καμία γυναίκα δε βρίσκεται στο συμβούλιο AFL-CIO (American Federation of Labor-Congress of Industrial Organizations), oμοσπονδιακό όργανο των αμερικανικών συνδικαλιστικών οργανώσεων ή στο Ανώτατο Δικαστήριο. Έχουν υπάρξει μόνο δύο γυναίκες που κατέλαβαν υπουργικές θέσεις και σήμερα δεν υπάρχει καμία. Μόνο δύο γυναίκες κατέχουν σήμερα βαθμούς πρεσβευτών στο διπλωματικό σώμα. Στο Κογκρέσο είμαστε μία γερουσιαστής και δέκα αντιπρόσωποι.

Ένθετο "BHMA / IΣTOPIA", εφημ. TO BHMA της Kυριακής, 2002 (διασκευή)

Eρωτήσεις κατανόησης

# data[].attributes.attachment_link.title
Νεοελληνική Γλώσσα (Γ Γυμνασίου): 3η Ενότητα -Εισαγωγικά κείμενα

# data[].attributes.attachment_link.description
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Kείμενο 1 O ρατσισμός όπως τον εξήγησα στην κόρη μου - Πες μου, μπαμπά, τι είναι ο ρατσισμός; - Ο ρατσισμός είναι μια αρκετά συνηθισμένη συμπεριφορά, κοινή σ' όλες τις κοινωνίες, που περνάει δυστυχώς απαρατήρητη σε ορισμένες χώρες, επειδή συμβαίνει να μην την προσέχουν αρκετά.

# data[].attributes.body
Το δικαίωμα στη διαφορά

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Α. ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΟΣ

Το δικαίωμα στη διαφορά

Πας μη όμοιος μου, βάρβαρος. Αν είσαι άνδρας, βάρβαρες οι γυναίκες. Αν είσαι γυναίκα, βάρβαροι οι άνδρες. Αν είσαι ετεροφυλόφιλος, βάρβαροι οι ομοφυλόφιλοι. Ομοφυλόφιλος, βάρβαροι οι ετεροφυλόφιλοι. Έλληνας, βάρβαροι οι Αλβανοί, οι Σκοπιανοί και ενίοτε οι Ευρωπαίοι. Αλβανός, βάρβαροι οι Έλληνες. Διανοούμενος, βάρβαροι οι χειρώνακτες, χειρώναξ, βάρβαροι οι διανοούμενοι. Ατελείωτος ο κατάλογος των αρνήσεων του Άλλου, του Διαφορετικού.

Έμφυτη, εξηγούν οι ψυχολόγοι, είναι η τάση του ανθρώπου να αντιμετωπίζει με δέος τη διαφορά, να τραυματίζεται από τα παιδικά του χρόνια διαπιστώνοντας ότι είναι μόνο αγόρι ή μόνο κορίτσι, ότι είναι κάτι το άλλο, το διαφορετικό, το αποκομμένο από τους γονείς του, από το σύμπαν, ένα μετέωρο άτομο που πρέπει να αυτοδιαχειριστεί τον εαυτό του. Μα αν σ' ένα παιδί είναι εξηγήσιμη μια συμπεριφορά που απορρίπτει μετά βδελυγμίας καθετί το διαφορετικό "πουφ, είναι κορίτσι" ή "πουφ, είναι ΑΕΚτζής", "πουφ, είναι χοντρός" ή "πουφ, είναι Τούρκος ή Έλληνας", σε μια κοινωνία ενηλίκων επιβάλλεται μια αντιμετώπιση κατανόησης κι ανοχής της διαφορετικότητας της δικής μας και των άλλων.

Βέβαια, όλοι κρύβουμε ένα παιδί μέσα μας. Μια έλλειψη, ένα μειονέκτημα, μια ανάγκη φανταστικής υπεροχής. Μόνο που, αν το ξέρουμε και το αναγνωρίσουμε αυτό, μπορούμε να είμαστε σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο λιγότερο κλειστοί και περισσότερο ανοικτοί, λιγότερο δογματικοί κι απόλυτοι και περισσότερο ανεκτικοί ανάμεσά μας.

Αν ο κάθε πολιτισμός ξαφνιάζεται με τη διαφορετικότητα του άλλου, αυτό δεν συνηγορεί σε μια αξιολόγηση του "καλύτερου" και του "χειρότερου" από τους δύο.

Αν πάρουμε π.χ. το παράδειγμα των διαφορετικών συνθηκών διατροφής, έχουμε μια μεγάλη ποικιλία προτιμήσεων και απαγορεύσεων, που δεν μπορούν να ενταχθούν σε ένα ενιαίο αξιολογικό σύστημα. Ποια σύγκριση μπορεί να υπάρχει και ποια αξιολόγηση να γίνει π.χ. ανάμεσα στη χριστιανική νηστεία, στις νηστείες των ορφικών θρησκειών, στην απαγόρευση του οίνου και του χοιρινού στο Ισλάμ ή στη διαδεδομένη χορτοφαγία σε ορισμένες ανατολικές θρησκείες;

Πάντα τρόμαζε τους λαούς η διαφορετικότητα των άλλων λαών. Στη διατροφή, στη γλώσσα, στην ενδυμασία, στο χρώμα, στην κατατομή! Και πάντα αποδίδονται στους άλλους κάποια δαιμονικά χαρακτηριστικά που ήταν λίγο ή πολύ επικίνδυνα για μας. Στο σημερινό οικουμενικό κόσμο δεν υπάρχει άλλος τρόπος ειρηνικής συμβίωσης πέρα από το σεβασμό της διαφοράς, πέρα από την ανοχή. Είναι δύσκολο να ζήσουμε χωρίς δαίμονες, χωρίς βαρβάρους, αλλά ίσως δεν έχουμε κι άλλη επιλογή!

Ο Σ. Δημητρίου είναι σύγχρονος έλληνας πεζογράφος.

# data[].attributes.attachment_link.title
Διδακτικά Βιβλία του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

# data[].attributes.attachment_link.description
Α. ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΟΣ Το δικαίωμα στη διαφορά Πας μη όμοιος μου, βάρβαρος. Αν είσαι άνδρας, βάρβαρες οι γυναίκες. Αν είσαι γυναίκα, βάρβαροι οι άνδρες. Αν είσαι ετεροφυλόφιλος, βάρβαροι οι ομοφυλόφιλοι. Ομοφυλόφιλος, βάρβαροι οι ετεροφυλόφιλοι. Έλληνας, βάρβαροι οι Αλβανοί, οι Σκοπιανοί και ενίοτε οι Ευρωπαίοι. Αλβανός, βάρβαροι οι Έλληνες.

# data[].attributes.body
Ονοματικές προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να αναγνωριστεί το είδος και ο συντακτικός ρόλος των ονοματικών προτάσεων

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να αναγνωριστεί το είδος και ο συντακτικός ρόλος των ονοματικών προτάσεων

# data[].attributes.body
πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να βρείτε τις πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
το συντακτικό τους ρόλο και να προσδιορίσετε αν είναι ολικής ή μερικής άγνοιας.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να βρείτε τις πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις, το συντακτικό τους ρόλο και να προσδιορίσετε αν είναι ολικής ή μερικής άγνοιας.

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.attachment_link.title
Γλώσσες και πολιτισμοί

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.body
πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να βρεις ως τι χρησιμοποιούνται οι πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις και το είδος της άγνοιας

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να βρεις ως τι χρησιμοποιούνται οι πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις και το είδος της άγνοιας

# data[].attributes.body
Ονοματικές προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να αναγνωριστεί το είδος και ο συντακτικός ρόλος των ονοματικών προτάσεων

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να αναγνωριστεί το είδος και ο συντακτικός ρόλος των ονοματικών προτάσεων

# data[].attributes.body
Εισαγωγικά Κείμενα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής

Bρείτε το κοινό θέμα των παρακάτω εισαγωγικών κειμένων. * Γιατί νομίζετε ότι το κείμενο 4 συμπεριλήφθηκε σε αυτή την επιλογή κειμένων; * Ποια σχέση έχει με τα άλλα;

Kείμενο 1 [Γλώσσες που χάνονται]
Οι γλώσσες που μιλούν οι άνθρωποι σε όλη την υφήλιο είναι σήμερα γύρω στις 6.000. Και σύμφωνα με τους ειδικούς, σε έναν αιώνα οι μισές από αυτές θα έχουν χαθεί. Αυτό σημαίνει ότι, κατά μέσο όρο, κάθε δύο βδομάδες μια γλώσσα πεθαίνει.

Ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στο αγγλικό περιοδικό Prospect αφηγείται την περίπτωση του Μπρους Κόνελ, ενός γλωσσολόγου που έκανε έρευνες στο Καμερούν. Ο Κόνελ συνάντησε εκεί έναν άνθρωπο που ονομαζόταν Μπαγκόν, ο οποίος ήταν ο τελευταίος άνθρωπος στον κόσμο που μπορούσε να μιλήσει τη γλώσσα Καμπάζε. Καθώς ήταν παραφορτωμένος με άλλες υποχρεώσεις, ο γλωσσολόγος αποφάσισε να ξαναπάει την επόμενη χρονιά στο Καμερούν, για να μελετήσει σε βάθος τη γλώσσα Καμπάζε. Αλλά όταν έφτασε στο Καμερούν, στα μέσα Νοεμβρίου του 1995, έμαθε ότι ο Μπαγκόν είχε πεθάνει στις 5 Νοεμβρίου. "Στις 4 Νοεμβρίου 1995 η γλώσσα Καμπάζε υπήρχε ακόμη ως μια από τις ομιλούμενες γλώσσες στον κόσμο. Στις 6 Νοεμβρίου ήταν μια νεκρή γλώσσα". [...]

Δύο πληθυσμοί που μιλούν την ίδια γλώσσα, αν εγκατασταθούν σε διαφορετικούς τόπους και δεν επικοινωνούν συχνά μεταξύ τους, σιγά σιγά διαφοροποιούν την κοινή τους γλώσσα, η οποία διαιρείται σε δύο διαλέκτους. Και έπειτα οι δύο διάλεκτοι διαφοροποιούνται ακόμα περισσότερο, ώσπου γίνονται δύο ξεχωριστές γλώσσες, που δεν μπορούν να κατανοήσουν η μια την άλλη.

Η αναγκαία προϋπόθεση ώστε να γεννηθεί και να διατηρηθεί μια διαφορετική γλώσσα είναι επομένως ο φυσικός διαχωρισμός και η σχετική απομόνωση των πληθυσμών.

Ενώ στο μακρινό παρελθόν οι άνθρωποι έβλεπαν τη διαφορετικότητα των γλωσσών και την ασυνεννοησία που πήγαζε από αυτήν ως μια θεϊκή κατάρα (όπως δηλώνει και ο μύθος του πύργου της Βαβέλ), σήμερα η πληθώρα των διαφορετικών γλωσσών μάς φαίνεται ως ένα επιθυμητό αγαθό, ως μια πολύτιμη κληρονομιά που πρέπει να διασωθεί. Σήμερα γνωρίζουμε ότι, όταν πεθαίνει μια γλώσσα, χάνεται μαζί της και μια "κοσμοαντίληψη", μια ορισμένη αναπαράσταση του κόσμου, διαφορετική από όλες τις άλλες. Το ερώτημα είναι βέβαια πώς μπορεί να διατηρηθεί αυτή η γλωσσική διαφορετικότητα. Αν ο αναγκαίος όρος για να γεννηθεί και να διατηρηθεί μια διαφορετική γλώσσα είναι η σχετική απομόνωσή της, τότε η επανάσταση της επικοινωνίας διακόπτει το "φυσικό" κύκλο γέννησης των γλωσσών. Είναι βέβαιο ότι γλώσσες πέθαιναν πάντοτε στην πορεία της ιστορίας, αλλά στο μεταξύ γεννιούνταν άλλες. Ενώ αντίθετα, με τα σύγχρονα συστήματα μαζικής επικοινωνίας και μεταφορών, αυτή η γέννηση νέων γλωσσών παρεμποδίζεται. Και εδώ, όπως και στη βιολογία, η εξαφάνιση των ειδών δεν οφείλεται μόνο στους θανάτους αλλά κυρίως στη μείωση των γεννήσεων. Δεν υπάρχουν επομένως εύκολες λύσεις στο πρόβλημα. Απομένει έτσι εκείνος ο κόμπος στο λαιμό κάθε φορά που μαθαίνουμε πως μια γλώσσα χάθηκε και ένας κόκκος ανθρώπινης σκέψης διαλύθηκε μέσα στη σιωπή του σύμπαντος.

"O θάνατος των γλωσσών", ένθετο "Bιβλιοθήκη", εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡOΤΥΠΙΑ, 2000

Eρώτηση κατανόησης

Πώς "πεθαίνουν" οι γλώσσες; * Γιατί δε γεννιούνται σήμερα νέες γλώσσες; * Ποια είναι η αληθινή απώλεια, όταν χάνεται μια γλώσσα;

Kείμενο 2 [H δύναμη της γλώσσας] (Τα σάνγκο είναι μια γλώσσα που μιλιέται από φυλές της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας. Επειδή η χώρα ήταν παλιά αποικία της Γαλλίας, επίσημη γλώσσα της χώρας, γλώσσα της διοίκησης και της εκπαίδευσης είναι ακόμα τα γαλλικά. Στο απόσπασμα που ακολουθεί συζητούν δύο συγγραφείς, ένας Αφρικανός και ένας Έλληνας.)
- Οι περισσότεροι ξένοι συγγραφείς παρουσιάζουν την Αφρική σαν ένα φυσικό πάρκο. Ενδιαφέρονται πρωτίστως για τη χλωρίδα και την πανίδα της. [...]

- Πολλοί τουρίστες βλέπουν την Ελλάδα αποκλειστικά σαν αρχαιολογικό χώρο. Τους ξαφνιάζει που είναι κατοικημένη.

- Έχω συχνά την εντύπωση ότι βρισκόμαστε ακόμη υπό αποικιακό καθεστώς. Αποδεχόμαστε σιωπηλά τις αυθαιρεσίες της εξουσίας, της αστυνομίας, του στρατού. Κατοικούμε μια άνομη γη. Κανείς δε διαμαρτυρόταν παλιά όταν ένας Γάλλος στρατιωτικός έκλεινε την τηλεόραση του καφενείου, επειδή τον ενοχλούσε. Το ίδιο θα μπορούσε να κάνει και σήμερα ένας μπάτσος χωρίς να προκαλέσει περισσότερες αντιδράσεις. Είμαστε ένας λαός χωρίς φωνή.

- Κι όμως, έχετε μια γλώσσα βροντερή, ικανή να επιβάλει τη φωνή της.

- Έτσι είναι. Έχουμε τη μουσική, αλλά δε βρήκαμε ακόμη τα λόγια. Tα σάνγκο είναι ίσως το τελευταίο μας όπλο. Οι λαοί που έχασαν τη γλώσσα τους είναι ανίκανοι να προστατέψουν τον εαυτό τους. [...] Αλλά μπορεί κανείς στην ηλικία μου να γράψει σε άλλη γλώσσα από αυτή που έχει συνηθίσει;

- Οι λέξεις θα σου θυμίσουν την ηλικία που είχες, όταν τις έμαθες.

- Όταν μιλάω με τη γυναίκα μου, ξεχνάω ότι είμαι μεγαλύτερός της. Νομίζω ότι έχω την ίδια ηλικία με τα εγγόνια μου όταν παίζω μαζί τους. Έχω δηλαδή όλες τις ηλικίες ταυτόχρονα και γι' αυτό ξαφνιάζομαι όταν βλέπω στον καθρέφτη πάντα τον ίδιο γέρο.

Bασίλης Aλεξάκης, Oι ξένες λέξεις, εκδ. Εξάντας, 2003

Eρωτήσεις κατανόησης

1. Προσπαθήστε να ξεχωρίσετε ποια λόγια ανήκουν στον Aφρικανό και ποια στον Έλληνα συγγραφέα. Mπροστά από κάθε παύλα σημειώστε αντίστοιχα ένα A ή ένα E.

2. Πώς μπορεί να αισθάνεται, κατά τη γνώμη σας, ένας άνθρωπος του οποίου η μητρική γλώσσα είναι τα σάνγκο, και όμως το σχολείο, οι δημόσιες υπηρεσίες, τα βιβλία και οι εφημερίδες της χώρας του μιλούν γαλλικά;

Kείμενο 3 [O εφιάλτης της Nέας Oμιλίας] (Το παρακάτω απόσπασμα προέρχεται από ένα μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας και αναφέρεται σε μια φανταστική μελλοντική κοινωνία με ολοκληρωτικό καθεστώς. Ένα από τα μέσα ελέγχου των πολιτών είναι η γλώσσα, η οποία ονομάζεται Nέα Oμιλία.)
[Στον αυτοματισμό και στην αχρήστευση της σκέψης] βοηθούσε και το γεγονός ότι υπήρχε πολύ μικρή εκλογή στις λέξεις. Το λεξιλόγιο της Νέας Ομιλίας, σε σύγκριση με το δικό μας, ήταν πολύ μικρό, και αναζητούσαν διαρκώς καινούριους τρόπους να το λιγοστέψουν πιο πολύ. Η Νέα Ομιλία διέφερε πραγματικά από όλες τις άλλες γλώσσες σε τούτο: κάθε χρόνο γινόταν πιο φτωχή, αντί να εμπλουτίζεται. Κάθε αφαίρεση που της έκαναν ήταν κέρδος, γιατί όσο λιγότερη ευχέρεια έχει κανείς να διαλέξει ανάμεσα σε λέξεις, τόσο μικρότερος είναι ο πειρασμός να σκεφτεί. Έλπιζαν να δημιουργήσουν τελικά μια ομιλία που θα έβγαινε από το λαρύγγι χωρίς καμιά συμμετοχή του εγκεφάλου.

Τζωρτζ Όργουελ, 1984, O μεγάλος αδελφός, μτφρ. Ν. Μπάρτη, εκδ. Κάκτος, 1999

Eρώτηση κατανόησης

Ποιο είναι το κύριο χαρακτηριστικό της Νέας Ομιλίας; * Ποιος θα μπορούσε να είναι ο αληθινός σκοπός των εμπνευστών της Νέας Ομιλίας;
Kείμενο 4 [Παπαφίγκος]

Eρωτήσεις κατανόησης

1. Τι είδους κείμενο είναι αυτό; * Για ποιο σκοπό έχει δημιουργηθεί;

2. Από πόσες και ποιες γλώσσες προέρχονται οι λέξεις του κειμένου; (Xρησιμοποιήστε, αν χρειάζεται, ετυμολογικά και ξενόγλωσσα λεξικά.)

3. Eντοπίστε τις σύνθετες ελληνικές λέξεις και χωρίστε τες στα συστατικά τους. * Eίναι όλα ελληνικά;

4. Ποιες από τις ξένες λέξεις που εντοπίσατε κλίνονται σύμφωνα με το ελληνικό κλιτικό σύστημα και ποιες όχι;

Διαφημιστικό φυλλάδιο

# data[].attributes.attachment_link.title
Νεοελληνική Γλώσσα (Γ Γυμνασίου): 2η Ενότητα -Εισαγωγικά κείμενα

# data[].attributes.attachment_link.description
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Bρείτε το κοινό θέμα των παρακάτω εισαγωγικών κειμένων. * Γιατί νομίζετε ότι το κείμενο 4 συμπεριλήφθηκε σε αυτή την επιλογή κειμένων; * Ποια σχέση έχει με τα άλλα; Kείμενο 1 [Γλώσσες που χάνονται] Οι γλώσσες που μιλούν οι άνθρωποι σε όλη την υφήλιο είναι σήμερα γύρω στις 6.000.

# data[].attributes.body
Η πολυσημία στη Γλώσσα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής

Kείμενο 6 [Mια λέξη, πολλές σημασίες]
Μια γλώσσα δεν ξεχωρίζει μόνο κατά τους τόπους που τη μιλούν, με τις ιδιωματικές της παραλλαγές και ποικιλίες, με τα ιδιώματά της και τις διαλέκτους της. Και μέσα στον ίδιο τόπο παρουσιάζει κανονικά μικροδιαφορές λεξιλογικές, προπάντων κατά τα κοινωνικά στρώματα και τους επαγγελματικούς κύκλους που τη μεταχειρίζονται. Συνανήκουν αυτές στην κοινή γλώσσα και αντιστοιχούν στην κοινωνική και επαγγελματική κατανομή και ειδίκευση της κοινωνίας. Μια λέξη, το φύλλο λ.χ., έχει άλλη σημασία κύρια, που πρωτοέρχεται στο νου για ένα βοτανικό, έναν έμπορο χαρτιού, άλλη για ένα ζαχαροπλάστη, ένα χαρτοπαίκτη, για ένα μαραγκό, για έναν εκδότη εφημερίδας. Η ποικιλία αυτή της σημασίας δε μας εμποδίζει βέβαια να καταλαβαινόμαστε στην καθημερινή ζωή, επειδή από το είδος και το θέμα της ομιλίας ή και από τα γύρω περιστατικά πάει ο νους του ακροατή σ' εκείνο που εννοεί ο συνομιλητής του: "Θα πάρει ο αέρας από το τραπέζι το φύλλο με τις σημειώσεις μου".

Μανόλης Τριανταφυλλίδης, Επιλογή από το έργο του, επιμέλεια Ξ. Α. Κοκόλης, ΑΠΘ,
Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, 1982

Σύμφωνα με τα παραπάνω και η λέξη "oυρά" μπορεί να έχει ποικίλες σημασίες σε διάφορες περιστάσεις. Επινοήστε περιστάσεις και γράψτε προτάσεις -όσο περισσότερες μπορείτε- στις οποίες να φαίνονται οι διαφορετικές σημασίες της λέξης "ουρά". * Eργαστείτε σε μικρές ομάδες. Διαγωνιστείτε ποια ομάδα θα βρει τα περισσότερα παραδείγματα.

Mαθαίνω για την πολυσημία των λέξεων

Tο φαινόμενο κατά το οποίο η ίδια λέξη έχει δύο ή περισσότερες σημασίες, που όμως έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, έτσι ώστε το ένα νόημα να μπορεί να θεωρηθεί επέκταση του άλλου, λέγεται πολυσημία.

Η πολυσημία των λέξεων μπορεί να οδηγήσει σε παρεξηγήσεις και γι' αυτό αξιοποιείται πολύ από τους ευθυμογράφους (θέατρο, κινηματογράφος, γελοιογραφία), που δημιουργούν έτσι χιουμοριστικές καταστάσεις.

Διαβάστε μόνο τον τίτλο του κειμένου 7. * Tι περιμένετε από το κείμενο που ακολουθεί; * Tι απορίες σάς δημιουργεί αυτός ο τίτλος;

Kείμενο 7 Δύο γλώσσες σ' ένα μυαλό

Όσο εγώ συγκεντρωνόμουν την ώρα των αγγλικών, για να καταλάβω τι λέει η δασκάλα μας και να συνδέσω τις λέξεις με τα πράγματα, η συμμαθήτριά μου η Μαίρη χασμουριόταν. Η Μαίρη φώναζε τον μπαμπά της "ντάντι" και είχε ξεκαθαρίσει από πολύν καιρό πριν τη διαφορά μεταξύ "κατ" και "χατ", χωρίς καν να χρειάζεται να τα μεταφράσει πρώτα στα ελληνικά. Με πατέρα Άγγλο και μητέρα Ελληνίδα, μιλούσε αγγλικά και ελληνικά με την ίδια άνεση!

Η διαφορά μας ήταν πως στο τμήμα εκείνο του εγκεφάλου μου με την πινακίδα "κέντρο του λόγου" είχε θρονιαστεί η "μητρική γλώσσα", τα ελληνικά, με τους ήχους, τις λέξεις, τη γραμματική και το συντακτικό τους, ενώ στο μυαλό της Μαίρης χωρούσαν μια χαρά, χωρίς να στριμώχνονται, δύο γλώσσες με τα όλα τους. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι η Μαίρη έχει περισσότερο μυαλό! Απλώς, στον αντίστοιχο χώρο του εγκεφάλου της, όλα είναι διπλά: οι ήχοι, οι λέξεις, η γραμματική και το συντακτικό. Κάθε φορά, ανάλογα με το αν μιλάει στη μητέρα ή τον πατέρα της, ψαρεύει τις λέξεις από τη δεξαμενή των ελληνικών ή των αγγλικών, χωρίς να μεταφράζει από τη μια γλώσσα στην άλλη.

Είναι θαυμάσιο, αλλά δεν πρόκειται για θαύμα! Λίγο πολύ ο καθένας μας στη γλώσσα του, ανάλογα σε ποιον μιλάει, αντλεί τις εκφράσεις του από διαφορετική δεξαμενή. Ακόμα και στην ίδια γλώσσα υπάρχουν χίλιοι δυο τρόποι, για να πούμε το ίδιο πράγμα. Ανάμεσα στο "Παρακαλώ, ησυχία!", στο "Σωπάστε", στο "Σσσς!" και στο "Σκασμός", αν και πρόκειται πάντα για το ίδιο μήνυμα στα ελληνικά, τίποτα δεν είναι ίδιο: οι λέξεις, η γραμματική, το ύφος. Οι δίγλωσσοι άνθρωποι δεν κάνουν κάτι πολύ διαφορετικό, όταν περνούν από τη μια γλώσσα στην άλλη. Μόνο που η Μαίρη άρχισε από πολύ μικρή να γεμίζει τη δεξαμενή των αγγλικών της!

Περ. "Eρευνητές", εφημ. Η KΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 2002

1. "την ώρα των αγγλικών": Στο κείμενο 7 η φράση αυτή αναφέρεται στο μάθημα του σχολικού προγράμματος. Δείτε τι γίνεται με τη σημασία της λέξης αγγλικά στα σκίτσα που ακολουθούν.

2. Οι υπόλοιπες υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου 7 μπορούν και αυτές να χρησιμοποιηθούν με πολλές σημασίες. Γράψτε δύο τουλάχιστον προτάσεις με την καθεμιά, όπου σε κάθε πρόταση να φαίνεται μια διαφορετική σημασία κάθε υπογραμμισμένης λέξης.

3. Μπορείτε να σκεφτείτε και να καταγράψετε λέξεις που έχουν την ίδια ιδιότητα με τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου; * Πόσες σημασίες μπορείτε να σκεφτείτε για καθεμία από αυτές;

4. Σκεφτείτε και γράψτε έναν άλλο τίτλο για το κείμενο.

Kείμενο 8 [Όταν καθυστερεί...]
Διαφημιστική καταχώριση στον Tύπο, 2004

1. Το σλόγκαν της διαφήμισης είναι: "Αργεί να κατέβει; Καιρός να ξυπνήσετε!". Ποιος "αργεί να κατέβει"; * Τι καλείται να κάνει ο χρήστης του Διαδικτύου;

2. Αν η εικόνα της διαφήμισης δεν υπήρχε, το σλόγκαν θα σας ήταν κατανοητό; * Αν ναι, γιατί; Αν όχι, γιατί; * Πώς η εικόνα συμπληρώνει το λόγο της διαφήμισης;

3. Συγκρίνετε τις σημασίες της φράσης "Aργεί να κατέβει; Kαιρός να ξυπνήσετε!":
α. ως σλόγκαν της διαφήμισης
β. ως λεζάντα στο διπλανό σκίτσο.

Kείμενο 9 [Η γλώσσα της Φυσικής]
Ας θεωρήσουμε δύο σφαίρες κινούμενες προς δυο διαφορετικές διευθύνσεις, πάνω σ' ένα λείο τραπέζι. Για να 'χουμε μια πιο συγκεκριμένη παράσταση, θα υποθέσουμε πως οι διευθύνσεις των κινήσεών τους είναι μεταξύ τους κάθετες. Αφού δεν υπάρχουν εξωτερικές δυνάμεις σε δράση, οι κινήσεις θα είναι ομοιόμορφες. Ας υποθέσουμε ακόμα πως και οι ταχύτητές τους είναι ίδιες, δηλαδή πως και οι δύο σφαίρες διανύουν ίσες αποστάσεις σε ίσα χρονικά διαστήματα. Αλλά είναι σωστό να πούμε πως οι σφαίρες έχουν την ίδια ταχύτητα; Η απάντηση μπορεί να είναι και ναι και όχι! Αν τα ταχύμετρα δυο αμαξιών δείχνουν και στα δυο σαράντα μίλια την ώρα, είναι συνηθισμένο να λέμε, πως τ' αμάξια έχουν την ίδια ταχύτητα, ανεξάρτητα από τη διεύθυνση της κίνησης. Αλλά η επιστήμη πρέπει να δημιουργήσει τη δικιά της γλώσσα και τις δικές της έννοιες για δικιά της χρήση. Οι επιστημονικές έννοιες συχνά αρχίζουν με τις έννοιες που χρησιμοποιούμε στην καθομιλουμένη γλώσσα, για τις υποθέσεις της καθημερινής ζωής. Αλλά οι έννοιες αυτές στην επιστήμη αναπτύσσονται και αποβάλλουν ό,τι διφορούμενο έχουν, αποκτώντας την αυστηρότητα που απαιτείται για να είναι εφαρμόσιμες στην επιστημονική σκέψη.

Άλμπερτ Aϊνστάιν, Λ. Ίνφελντ, H εξέλιξη των ιδεών στη Φυσική,
μτφρ. Σπ. Kατσαΐτης, εκδ. Eπιστημονικός κόσμος, 1959

1. Ποια διαφορά έχει η λέξη ταχύτητα στη Φυσική από την ίδια λέξη στην κοινή χρήση;

2. Βρείτε και άλλες λέξεις από το βιβλίο της Φυσικής σας που τις χρησιμοποιούμε στον καθημερινό μας λόγο με κάπως διαφορετική σημασία. * Επισημάνετε τις διαφορές χρησιμοποιώντας τις λέξεις σε δικές σας προτάσεις.

3. Βρείτε και καταγράψτε και άλλες τέτοιες λέξεις από άλλα μαθήματα που διδάσκεστε στο σχολείο. * Mια ομάδα να ψάξει στη Βιολογία, μια άλλη στη Μουσική, άλλη στα Μαθηματικά, στη Χημεία και όπου αλλού μπορείτε να σκεφτείτε. * Συμπληρώστε τον πίνακα που ακολουθεί.

MAΘHMATA

ΛEΞEIΣ - OPOΛOΓIA

ΠAPAΔEIΓMA XPHΣHΣ THΣ ΛEΞHΣ ΣTON KOINO MAΣ ΛOΓO

Bιολογία

# data[].attributes.attachment_link.title
Νεοελληνική Γλώσσα (Γ Γυμνασίου): 2η Ενότητα -Λεξιλόγιο

# data[].attributes.attachment_link.description
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Kείμενο 6 [Mια λέξη, πολλές σημασίες] Μια γλώσσα δεν ξεχωρίζει μόνο κατά τους τόπους που τη μιλούν, με τις ιδιωματικές της παραλλαγές και ποικιλίες, με τα ιδιώματά της και τις διαλέκτους της. Και μέσα στον ίδιο τόπο παρουσιάζει κανονικά μικροδιαφορές λεξιλογικές, προπάντων κατά τα κοινωνικά στρώματα και τους επαγγελματικούς κύκλους που τη μεταχειρίζονται.

# data[].attributes.body
Διατύπωση αιτιολογημένων κρίσεων

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής

1. Στο κείμενο 1 ο συντάκτης-δημοσιογράφος υποστηρίζει την άποψη ότι "κάθε φορά που μια γλώσσα χάνεται, ένας κόκκος ανθρώπινης σκέψης διαλύεται". Ποια σχέση πιστεύει ο δημοσιογράφος ότι υπάρχει μεταξύ γλώσσας και σκέψης; * Βρείτε στοιχεία από το κείμενο με τα οποία υποστηρίζει τη θέση του αυτή.

2. Ποια άποψη διατυπώνει ο συγγραφέας στο κείμενο 3 για τη σχέση γλώσσας και σκέψης; * Υπογραμμίστε την περίοδο λόγου, η οποία δείχνει με τη μεγαλύτερη σαφήνεια την άποψή του αυτή.

3. Ο δημοσιογράφος στο κείμενο 1 υποστηρίζει τη θέση ότι "σήμερα η πληθώρα των διαφορετικών γλωσσών μάς φαίνεται ως ένα επιθυμητό αγαθό, ως μια πολύτιμη κληρονομιά που πρέπει να διασωθεί". Με ποια στοιχεία αιτιολογεί την άποψή του αυτή;

4. Πώς τα σύγχρονα συστήματα μαζικής επικοινωνίας και μεταφορών παρεμποδίζουν τη γέννηση νέων γλωσσών; * Απαντήστε με στοιχεία που αιτιολογούν την άποψη αυτή από το κείμενο 1.

Όταν παίρνουμε μια θέση για ένα ζήτημα ή εκφράζουμε μια κρίση για ένα θέμα, καλό είναι να τη διατυπώνουμε με σαφήνεια και να την αιτιολογούμε, να παρουσιάζουμε δηλαδή στοιχεία που τη στηρίζουν και αποδεικνύουν την ορθότητά της.

Στο σύγχρονο κόσμο που η διασύνδεση και η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων του πλανήτη γίνονται όλο και πιο στενές, συχνά θα έχετε ακούσει ή θα ακούσετε να αναπτύσσεται κάποιος προβληματισμός για την επίδραση που μπορεί να έχει αυτό το γεγονός στη γλώσσα. Tα κείμενα που ακολουθούν είναι δύο όψεις αυτού του προβληματισμού. Διαβάστε προσεκτικά και συγκρίνετε.

Kείμενο 10 [Xωρίς γλωσσική αντίσταση]
Από τις χειρότερες μορφές εξαρτήσεως αυτού του τόπου -μακροπρόθεσμα η πιο επικίνδυνη, νομίζω- είναι η γλωσσική μας εξάρτηση από ξένες γλώσσες, ιδίως δε σήμερα από την αγγλική. [...]

Αυτούσιες, παραλλαγμένες ή μεταφρασμένες, σμήνη ξένων λέξεων και φράσεων έχουν εισαχθεί τα τελευταία χρόνια, κι εξακολουθούν να εισάγονται καθημερινώς, με αυξανόμενο ρυθμό, από τα ποτάμια της τεχνολογίας και της διαφήμισης, που κατακλύζουν τη ζωή μας με έννοιες, εργαλεία και καταναλωτικά αγαθά, και φυσικά και με τις λέξεις που τα δηλώνουν. Έτσι, αφύλακτο το κάστρο της γλωσσικής μας ρωμιοσύνης, χωρίς δική μας γλωσσική αντίσταση ή βοήθεια και με πρόθυμο και δραστήριο Εφιάλτη την ξενομανία μας, παραδίδεται από μας τους ίδιους στο γλωσσικό οδοστρωτήρα των ξένων γλωσσών. Γιατί, όταν ο Έλληνας ράφτης και η Ελληνίδα κομμώτρια της συνοικίας μας αυτοαποκαλούνται "Tailor Μιχάλης" και "Coiffures Λίτσα", απευθυνόμενοι προφανώς σε μας τους Έλληνες συμπολίτες και πελάτες τους, κι όταν διασχίζοντας πολλούς δρόμους πόλεων, κωμοπόλεων και χωριών ακόμη έχεις συχνά την υποψία πως κατοικείς σε χώρα με άλλη γλώσσα, τότε δεν μπορεί παρά να είσαι "ώριμος" να δεχτείς αδιαμαρτύρητα κάθε ξένη λέξη που σου "σερβίρεται", και μάλιστα σε "δέσμες":

[...] Ήδη χρησιμοποιήσαμε προθέσεις σε επιρρηματική χρήση: είσαι "ιν", είσαι "άουτ"· και σύνθετα ακόμη, του "στιλ": σινεμάδες, drive in, σταρ-σίστεμ και φαστ-φουντ - ή, επί το ελληνικότερο, φαστφουντάδικο.

Γιώργος Mπαμπινιώτης, Eλληνική Γλώσσα. Παρελθόν - Παρόν - Mέλλον, εκδ. Gutenberg, 1994

Kείμενο 11 [H αφομοιωτική δύναμη της ελληνικής]
Κι ωστόσο... ας μην ξεχνάμε πως πάμπολλες λέξεις της άλλοτε "αγνής και άφθαρτης" ελληνικής γλώσσας δεν είναι καν... ελληνικές. Ας μην ξεχνάμε πως η "από τριών χιλιάδων ετών" γλώσσα μας έχει υιοθετήσει κατά καιρούς χιλιάδες λέξεις απ' όλες τις γλώσσες του γύρω κόσμου - απ' τα περσικά, τα φοινικικά, τα εβραϊκά, τα λατινικά, τα σλάβικα, τα αρβανίτικα, τα ιταλικά, τα τουρκικά, τα αραβικά και, τους τελευταίους δύο αιώνες, απ' τα γαλλικά, τ' αγγλικά, τα γερμανικά... Όλες αυτές τις λέξεις η γλώσσα μας τις αφομοίωσε, τις εξελλήνισε, τις έκανε σάρκα της σάρκας της. Τόσο που, σήμερα, δύσκολα θα πίστευε κανένας πως ο περιπόθητος " παράδεισος" λ.χ. είναι περσικός, η αγνή " περιστερά" σημιτική, ο καταχθόνιος " σατανάς" εβραϊκός ή η " κούνια " που μας κούνησε λατινική...

Αυτές οι στρατιές λέξεων, παλιών και νέων, αλλοίωσαν ως ένα σημείο την ελληνική γλώσσα, αλλά δεν την έφθειραν. Θόλωσαν την "αττική καθαρότητά" της, αλλά και την πλούτισαν λεξιλογικά κι εκφραστικά, επειδή ανταποκρίνονταν στις συνθήκες και στις ανάγκες της κάθε εποχής. Η γλώσσα μας δεν έχασε ούτε την "προσωπικότητά" της, ούτε την "αρμονία" της.

Mάριος Πλωρίτης, Tέχνη, γλώσσα και εξουσία, εκδ. Kαστανιώτη, 1997

1. Ποιον κίνδυνο για τη γλώσσα μας επισημαίνει ο Γιώργος Μπαμπινιώτης στο κείμενο 10; * Ποιες αποδείξεις προβάλλει, για να πείσει τον αναγνώστη ότι ο κίνδυνος αυτός είναι υπαρκτός και άμεσος;

2. Οι λέξεις που παρουσιάζει ο Γιώργος Μπαμπινιώτης σε δύο πίνακες, σε -μαν και -άζ, σας είναι κατανοητές; * Μπορείτε να συμπληρώσετε τους πίνακες αυτούς με άλλες λέξεις που θα σκεφτείτε εσείς;

3. Ο Μάριος Πλωρίτης στο κείμενο 11 δε φαίνεται να συμμερίζεται τις ανησυχίες του Γιώργου Μπαμπινιώτη για τη γλώσσα μας και διατυπώνει μια άλλη άποψη. Ποια είναι αυτή; * Με ποια στοιχεία στηρίζει / αιτιολογεί την άποψή του;

4. Ο Γιώργος Mπαμπινιώτης στο κείμενο 10 χρησιμοποιεί τη μεταφορική έκφραση το κάστρο της γλωσσικής μας ρωμιοσύνης. Tι υποδηλώνει ο παραλληλισμός της γλώσσας μας με ένα κάστρο; * Eσείς συμφωνείτε ή διαφωνείτε με αυτό τον παραλληλισμό; Διατυπώστε την άποψή σας αιτιολογημένα.

1. "Kι ωστόσο... τ' αγγλικά, τα γερμανικά": Bρείτε το απόσπασμα στο κείμενο 11. * Ποιες θέσεις διατυπώνει σε αυτό ο συγγραφέας; * Υπογραμμίστε τις δευτερεύουσες ειδικές προτάσεις που χρησιμοποιεί. * Aπό ποια ρήματα εξαρτώνται; * Aντικαταστήστε τα με άλλα παρόμοιας σημασίας.

2. Στο διαφημιστικό φυλλάδιο Παπαφίγκος (κείμενο 4) υπάρχουν ξένες λέξεις γραμμένες στα ελληνικά και άλλες γραμμένες στο αλφάβητο της γλώσσας από την οποία προέρχονται. Γράψτε τις ξένες λέξεις του κειμένου χωρισμένες στις δύο αυτές κατηγορίες.

Ξένες λέξεις γραμμένες στα ελληνικά

Ξένες λέξεις γραμμένες στην ξένη γλώσσα

3. Βρείτε άλλα διαφημιστικά κείμενα για διάφορα προϊόντα και φέρτε τα στην τάξη. * Μελετήστε τη γλώσσα τους και παρατηρήστε τις ξένες λέξεις που περιέχουν.* Σε ποια προϊόντα παρατηρείτε συσσώρευση ξένων λέξεων στις διαφημίσεις τους; * Γιατί νομίζετε ότι υπάρχουν τόσες πολλές ξένες λέξεις στις διαφημίσεις των προϊόντων αυτών;

4. Αφού ξαναδιαβάσετε τα κείμενα 10 και 11, γράψτε πώς κρίνετε την επιλογή τόσων ξένων λέξεων στα διαφημιστικά φυλλάδια που μελετήσατε. * Ποιες από τις λέξεις αυτές σας ενοχλούν περισσότερο; * Ποιες σας φαίνονται πιο αποδεκτές; * Αιτιολογήστε τις απόψεις σας.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νεοελληνική Γλώσσα (Γ Γυμνασίου): 2η Ενότητα - Διατύπωση αιτιολογημένων κρίσεων

# data[].attributes.attachment_link.description
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Στο κείμενο 1 ο συντάκτης-δημοσιογράφος υποστηρίζει την άποψη ότι "κάθε φορά που μια γλώσσα χάνεται, ένας κόκκος ανθρώπινης σκέψης διαλύεται". Ποια σχέση πιστεύει ο δημοσιογράφος ότι υπάρχει μεταξύ γλώσσας και σκέψης; * Βρείτε στοιχεία από το κείμενο με τα οποία υποστηρίζει τη θέση του αυτή.

# data[].attributes.headline
Άσκηση 3η (που, πού, ότι, ό,τι, πως, πώς)

# data[].attributes.subject
Άσκηση 3η (που, πού, ότι, ό,τι, πως, πώς)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
συμπληρώστε τις παρακάτω φράσεις με τις λέξεις που λείπουν διαλέγοντας μια από τις εξής: (ότι

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Συμπληρώστε τις παρακάτω φράσεις με τις λέξεις που λείπουν διαλέγοντας μια από τις εξής: (ότι, πως, που, ό,τι, πώς, πού)

# data[].attributes.body
Ονοματικές Προτάσεις

# data[].attributes.headline
Ενότητα 3η Κείμενο του Νίκου Κυριακίδη (διασκευασμένο)

# data[].attributes.subject
Ενότητα 3η Κείμενο του Νίκου Κυριακίδη (διασκευασμένο)

# data[].attributes.body
Οι σχέσεις στα χρόνια του Facebook
Αλλά τι είναι ένας φίλος σήμερα; Μπορούμε όντως να τον βρούμε στο διαδίκτυο; Σύμφωνα με την ψυχαναλύτρια Daniele Brun, 4 είναι τα συστατικά στοιχεία της φιλίας: η εμπιστοσύνη, η ένταξη σε μια περιορισμένη κοινότητα φίλων, κοινά ενδιαφέροντα και, εφόσον μιλάμε για διαδικτυακή φιλία, ένα κοινό βίωμα που
μπορεί να συντηρηθεί μέσω του διαδικτύου. Άλλοι προσθέτουν την ειλικρίνεια, την ευθύτητα, την ανιδιοτέλεια και την έλλειψη ζήλειας.
Τα κριτήρια της φιλίας διαφοροποιούνται ανάλογα με το επάγγελμα, το μορφωτικό επίπεδο και το φύλο. Για τους εργάτες, ο φίλος είναι μέλος της
οικογένειας, κάποιος στον οποίο μπορείς να υπολογίζεις σε μια δύσκολη στιγμή. Στην κατηγορία των υπαλλήλων προέχει η εχεμύθεια, τα κοινά ενδιαφέροντα και η διάρκεια της σχέσης. Για τα στελέχη επιχειρήσεων με πτυχία ανώτατης εκπαίδευσης το σημαντικό στοιχείο μιας φιλίας είναι η κοινωνική «εγγύτητα», η
απλότητα, αλλά και η ανεπιτήδευτη συμπεριφορά.

Σύμφωνα με την καθηγήτρια Daniele Brun , ο φίλος μας αντανακλά μια θετική
εικόνα για τον εαυτό μας. Αυτό συμβαίνει, διότι, μέσα από την ελευθερία λόγου της φιλίας, μπορούμε να κρίνουμε και να κρινόμαστε, να εκφράζουμε τις σκέψεις μας για τους πάντες και τα πάντα. Να γιατί είναι τόσο δύσκολο να ζούμε χωρίς
φίλους.
Όμως, το βασικό ερώτημα παραμένει: ένας φίλος στοFacebook κι ένας φίλος
στην πραγματική ζωή είναι το ίδιο πράγμα; Μπορούμε να λέμε ότι έχουμε φίλο κάποιον χωρίς να τον συναντάμε; Έρευνα του Πανεπιστημίου Αθηνών έδειξε ότι οι άνθρωποι κατανοούν και βιώνουν τη φιλία στο διαδίκτυο με εντελώς διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι στην πραγματική ζωή. Έτσι, δεν περιμένουν και δεν προσφέρουν στους διαδικτυακούς φίλους ό,τι προσφέρουν στους φίλους της πραγματικής ζωής.
Η φιλία εμπεριέχει την εμπιστοσύνη, την αμοιβαία αποδοχή, την επιθυμία για
συναναστροφή, άρα και τη φυσική εγγύτητα. Όπως λέει χαρακτηριστικά και η Daniele Brun, στη φιλία υπάρχει πάντα το στοιχείο της φυσικής παρουσίας, της σωματικής «συνάντησης» που δεν μπορεί να παραβλεφθεί. Επίσης, στην πραγματική φιλία εκδηλώνονται και αρνητικά συναισθήματα ή συμπεριφορές, όπως ζήλεια, έπαρση, εμπάθεια που μπορεί να μεταφερθούν και στη διαδικτυακή κοινότητα, με τη διαφορά ότι εκεί οδηγούν ευκολότερα σε ρήξεις. Στην πραγματική ζωή, ωστόσο, καλείσαι να διαχειριστείς αυτά τα συναισθήματα, καθώς ο άλλος
βρίσκεται μπροστά σου, ενώ στο διαδίκτυο πατώντας delete τελειώνεις μια κι έξω
μαζί του.

Άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι ακόμα και οι πιο εξοικειωμένοι με το διαδίκτυο,
όπως οι έφηβοι, δίνουν το ίδιο μεγάλη σημασία στη φυσική παρουσία. Ξέρουν ότι κάποια στιγμή θα πρέπει να εγκαταλείψουν την οθόνη του υπολογιστή που κρύβει
πολύ καλά τα αντιπαθητικά σπυράκια τους και να συναντηθούν με τον άλλο στον
κόσμο των τριών διαστάσεων, για να του μεταδώσουν ένα πιο σαφές μήνυμα.
Αντίθετα απ’ ό,τι  θα περίμενε κανείς, οι έφηβοι μοιράζονται άλλο ένα κοινό σημείο με τους μεγαλύτερούς τους. Ενώ έχουν πολλούς διαδικτυακούς φίλους, στην πραγματικότητα μόνον 3-4 θεωρούν σημαντικούς και θέλουν να εμβαθύνουν τη
σχέση τους μαζί τους.

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.headline
Δευτερεύουσες Ονοματικές Προτάσεις

# data[].attributes.subject
Δευτερεύουσες Ονοματικές Προτάσεις

# data[].attributes.body
Θεωρία

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Γενικά για τις δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις

Ονοματικές λέγονται οι δευτερεύουσες προτάσεις που είναι ισοδύναμες με:

α) ονόματα ουσιαστικά,

β) ονόματα επίθετα

γ) αντωνυμίες
και χρησιμοποιούνται ως όροι της πρότασης από την οποία εξαρτώνται, δηλαδή ως:

α) υποκείμενο,

β) αντικείμενο,

γ) κατηγορούμενο,

δ) προσδιορισμός.

Μερικές φορές μπορούν να αντικαταστήσουν ένα όνομα ή να αντικατασταθούν από ένα όνομα.

Παραδείγματα:

1) Είναι γνωστό ότι οι Κορίνθιοι ναυπήγησαν τριήρεις.

Η δευτερεύουσα πρόταση: " ότι οι Κορίνθιοι ναυπήγησαν τριήρεις" χρησιμοποιείται ως υποκείμενο της κύριας πρότασης.

(Ποιο είναι γνωστό = ότι οι Κορίνθιοι ναυπήγησαν τριήρεις.)

Θα μπορούσαμε να αντικαταστήσουμε τη δευτερεύουσα πρόταση με όνομα, π.χ.

Είναι γνωστή η ναυπήγηση τριήρεων από τους Κορινθίους.

2) Θέλω να φάω.

Η δευτερεύουσα πρόταση " να φάω " χρησιμοποιείται ως αντικείμενο της κύριας πρότασης.

(Τι θέλω = να φάω)

Θα μπορούσαμε να αντικαταστήσουμε τη δευτερεύουσα πρόταση με όνομα, π.χ.

3) Αυτό μόνο σου λέω, να κάτσεις φρόνιμα.

Η δευτερεύουσα πρόταση: " να κάτσεις φρόνιμα " χρησιμοποιείται ως προσδιορισμός (επεξήγηση) της αντωνυμίας αυτό.

Οι ονοματικές προτάσεις ανάλογα με την ιδιαίτερη σημασία τους και ανάλογα με το σύνδεσμο που τις εισάγει χωρίζονται σε:

α) ειδικές,

β) βουλητικές,

γ) ενδοιαστικές,

δ) πλάγιες ερωτηματικές και

ε) ονοματικές αναφορικές.

Οι ειδικές προτάσεις
Εξαρτώνται:
1ον από ρήματα:

α. λεκτικά, δηλαδή τα ρήματα που δηλώνουν λόγο, π.χ. λέω, ομολογώ, ισχυρίζομαι, υπόσχομαι, κατηγορώ, συκοφαντώ, ειδοποιώ, τηλεφωνώ, ανακοινώνω, γράφω, διαβάζω, σημειώνω, υπονοώ κ.ά.

* Μου ανακοίνωσε ότι παραιτήθηκε.

* Με ειδοποίησε ότι δε θα έρθει στο πάρτι.

β. δεικτικά, δηλαδή τα ρήματα που έχουν τη σημασία του δείχνω, όπως: αποδεικνύω, δηλώνω, φανερώνω, παρασταίνω, πείθω, προσποιούμαι, παριστάνω κ.ά.

* Προσποιήθηκε ότι είναι άρρωστος.

* Της έδειξε ότι έκανε λάθος που πήγε στο χορό.

γ. αισθητικά, δηλαδή τα ρήματα που έχουν σχέση με τις αισθήσεις, π.χ. βλέπω, ακούω, νιώθω, καταλαβαίνω, παρατηρώ κ.ά.

* Νιώθω ότι δε σου άρεσε το φαγητό.

δ. δοξαστικά, δηλαδή όσα έχουν τη σημασία του νομίζω, όπως: πιστεύω, υποθέτω, υποψιάζομαι, φαντάζομαι κ.ά.

* Υποψιάζομαι πως αυτός είναι ο κλέφτης.

* Να υποθέσω ότι συμφωνείς;

ε. γνωστικά, δηλαδή όσα σημαίνουν γνώση, π.χ. γνωρίζω, ξέρω, μαθαίνω, πληροφορούμαι, εννοώ, κατανοώ κ.ά.

* Μαθαίνω ότι δεν είσαι προσεκτικός στο σχολείο.

2ον

α. από αμετάβατα ρήματα στο γ' πρόσωπο ενικού, π.χ. με πειράζει, με ενοχλεί, μου φαίνεται κ.ά.

β. από απρόσωπα ρήματα, π.χ. λέγεται, φαίνεται, διαδίδεται, υποτίθεται κ. ά.

γ. απρόσωπες εκφράσεις, π.χ. είναι κρίμα, είναι ψέμα, είναι βέβαιο κ.ά.

δ. από περιφράσεις που έχουν συγγενική σημασία με τα ρήματα που προαναφέραμε, π.χ. έχω τη γνώμη, έχω την υποψία, έχω την πληροφορία, είμαι της γνώμης, είμαι βέβαιος, είμαι σίγουρος κ.ά.

* Λέγεται πως το αεροπλάνο θα έχει καθυστέρηση.

* Έχω τη γνώμη πως η στάση του δεν ήταν η σωστή.

* Είμαι βέβαιος πως εσύ φταις για όλα.

* Είναι ψέμα ότι ο μοναδικός φταίχτης ήταν ο Γιώργος.

3ον από ουσιαστικά που έχουν συγγενική σημασία με τα ρήματα που προαναφέραμε, π.χ.

γνώση, γνώμη, διάδοση, πληροφορία, αίσθηση, δήλωση, αντίληψη, υποψία, ελπίδα κ.ά.

* Αποδείχτηκε ψεύτικη η διάδοση, πως το αεροπλάνο θα έχει καθυστέρηση.

4ον από αντωνυμίες δεικτικές και αόριστες ουδετέρου γένους, π.χ. αυτό, εκείνο, κάποιο, κάτι κ.ά.

* Όλοι το ξέρουν αυτό, ότι θα παντρευτεί την Ελένη.

* Μάλλον ξέχασες κάτι, πως κανείς δε θα μας αφήσει να φύγουμε.
χρησιμοποιούνται:
α. ως υποκείμενο των απρόσωπων ρημάτων ή εκφράσεων, π.χ.

* Λέγεται πως το αεροπλάνο θα έχει καθυστέρηση.

* Θεωρείται βέβαιο πως η στάση του δεν ήταν η σωστή.

* Μου φαίνεται ότι δε με ξέρεις καλά.

* Είναι βέβαιο ότι δε με ξέρεις καλά.

β. ως αντικείμενο, π.χ.

* Υποψιάζομαι πως αυτός είναι ο κλέφτης.

* Προσποιήθηκε ότι είναι άρρωστος.

γ. ως επεξήγηση, π.χ.

* Αποδείχτηκε ψεύτικη η διάδοση, ότι το αεροπλάνο θα έχει καθυστέρηση.

* Όλοι το ξέρουν αυτό, ότι θα παντρευτεί την Ελένη.

δ. ως κατηγορούμενο (σπανιότερα) π.χ.

* Ο Νίκος φαίνεται ότι είναι βαριά άρρωστος.
ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ
1) Οι ειδικές προτάσεις μπορεί να εισάγονται και με το να, όταν το ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτώνται εκφράζει αμφιβολία, π.χ.

* Πιστεύω να έρθεις στο πάρτι (ότι θα έρθεις στο πάρτι).

* Είναι πιθανό να τα έφαγε όλα ο Γιώργος (ότι ο Γιώργος τα έφαγε όλα).

* Νομίζεις και έφυγε επίτηδες με τέτοιο τρόπο (ότι έφυγε...)

Οι βουλητικές προτάσεις

Βουλητικές λέγονται οι προτάσεις που εισάγονται με το μόριο να και συμπληρώσουν την έννοια ενός ρήματος ή, κάποιες φορές, ενός ονόματος.
Συμπληρώνουν:
1ον ρήματα:

α. βουλητικά, τα ρήματα δηλαδή που έχουν τη σημασία του θέλω, όπως: ζητώ, επιθυμώ, λαχταρώ, ποθώ, επιδιώκω κ.ά.

* Θέλω να φύγω.

* Σου ζήτησα να μου δώσεις το βιβλίο.

β. κελευστικά, δηλαδή όσα έχουν παρόμοια σημασία με αυτή του διατάζω, όπως: παραγγέλνω, παρακινώ, προειδοποιώ κ.ά.

* Τον προειδοποίησαν να μη φύγει.

γ. απαγορευτικά, όπως: απαγορεύω, εμποδίζω κ.ά.

* Σας απαγορεύω να καπνίζετε.

δ. αισθητικά, όπως: βλέπω, ακούω, καταλαβαίνω, νιώθω αισθάνομαι κ.ά.

* Βλέπω να τη βγάζουμε σήμερα χωρίς νερό.

ε. διάφορα άλλα ρήματα, π.χ. φοβάμαι, χαίρομαι, ντρέπομαι, σιχαίνομαι, αηδιάζω, αρχίζω, κινδυνεύω κ.ά.

* Φοβάμαι να πάω απ' αυτό το δρόμο.
2ον
α. από αμετάβατα ρήματα στο γ' πρόσωπο ενικού, π.χ. με πειράζει, με ενοχλεί κ.ά.

β. από απρόσωπα ρήματα, π.χ. χρειάζεται, απαγορεύεται, πρέπει κ. ά.

γ. απρόσωπες εκφράσεις, π.χ. είναι κρίμα, είναι ψέμα, είναι βέβαιο, είναι ανάγκη, είναι ντροπή κ.ά.

δ. από περιφράσεις, π.χ. είμαι έτοιμος, είμαι άξιος, σκοπός του ήταν... κ.ά.

* Απαγορεύεται να καπνίζετε.

* Πρέπει να φύγετε.

* Είμαι ικανός να φάω ένα ψωμί στην καθισιά μου.
3ον
* Βρέθηκα στην ανάγκη να ζητήσω ένα κομμάτι ψωμί.

* Περίμεναν υπομονετικά, πρόθυμοι να βοηθήσουν.
4ον
αντωνυμίες, συνήθως δεικτικές ή αόριστες σε ουδέτερο γένος, αυτό, εκείνο κ.ά.

* Αυτό, να τον λυπούνται οι άλλοι, δεν το ήθελε.
5ον
μετά από τις προθέσεις: αντί, δίχως, χωρίς, ίσαμε και τις προθέσεις από, με, σε με το άρθρο (από το, με το, στο) μαζί με τις οποίες δηλώνουν διάφορες επιρρηματικές σχέσεις.

* Φύγαμε χωρίς να χαιρετήσει ο ένας τον άλλον.

* Μην καθυστερείς άλλο με το να τον περιμένεις άδικα.
χρησιμοποιούνται ως:
* Απαγορεύεται να καπνίζετε.

* Είναι απαραίτητο να έρθεις.

* Θα ήταν καλύτερα να φύγεις τώρα.

* Πρέπει να έρθω;

β. αντικείμενο, π.χ.

* Ο Πέτρος θέλει να φύγει.

γ. επεξήγηση, π.χ.

* Ένα μόνο λαχταρώ, να σε δω με το πτυχίο του γιατρού.

* Μια επιθυμία είχε να με δει σπουδασμένο.

δ. ονοματικός προσδιορισμός π.χ.

* Τον χαρακτήριζε το πάθος να ταξιδεύει στις θάλασσες.

ε. επιρρηματικός προσδιορισμός μετά από προθέσεις, π.χ.

* Φύγαμε χωρίς να χαιρετήσει ο ένας τον άλλον.
ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ
Πολλά ρήματα συντάσσονται άλλοτε με ειδική πρόταση κι άλλοτε με βουλητική, π.χ.

* Πιστεύω ότι θα έρθει μαζί μας. - Πιστεύω να μ' ακούσεις αυτή τη φορά.

* Αρκεί που ήρθες. - Αρκεί να έρθεις.

* Μου έγραψε ότι θα γυρίσει σύντομα. - Του έγραψα να γυρίσει αμέσως.

Οι ενδοιαστικές προτάσεις
Εξαρτώνται:
α. που εκφράζουν φόβο ή ανησυχία, π.χ. φοβάμαι, ανησυχώ, τρέμω, τρομάζω, αγωνιώ κ.ά.

* Φοβάμαι μήπως πάθεις κάτι.

β. που εκφράζουν υποψία ή προφύλαξη, π.χ. υποπτεύομαι, υποψιάζομαι, προσέχω, προφυλάγομαι κ.ά.

* Προφυλάξου από το κρύο μην αρρωστήσεις.

2ον απρόσωπα ρήματα ή περιφράσεις συγγενικής σημασίας με τα παραπάνω ρήματα, π.χ. τρομάζει, αγχώνει, με πιάνει φόβος, έχω την αγωνία, έχω την υποψία κ.ά.

* Τη νύχτα ξυπνώ έχοντας την αγωνία μήπως έπαθε κάτι το παιδί.

* Ξύπνησε από το φόβο, μην του κλέψουν το αμάξι.

4ον αντωνυμίες, συνήθως δεικτικές ή αόριστες σε ουδέτερο γένος, αυτό, εκείνο, ένα, κάτι κ.ά.

* Αυτό με τρομάζει, μήπως κτυπήσει έτσι που τρέχει σαν τρελός.
χρησιμοποιούνται ως:
α. αντικείμενο, π.χ.

* Ανησυχώ μήπως δεν έρθει σήμερα το πλοίο.

β. επεξήγηση, π.χ.

* Ένα με ανησυχεί, μήπως τον πιάσουν άδικα.

γ. υποκείμενο (σπάνια), π.χ.

* Με ανησυχεί πολύ μήπως δεν προλάβει το τελευταίο τρένο.

Οι πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις

Γενικά για τις ερωτηματικές προτάσεις
Ποιες προτάσεις λέγονται ερωτηματικές; Ποια είναι η χρήση τους;
Ερωτηματικές είναι οι προτάσεις που τις χρησιμοποιούμε για να ζητήσουμε μια πληροφορία.

Παραδείγματα:
Πώς σε λένε; Τι ώρα είναι; Θα έρθεις στο σπίτι μου; Άλλες χρήσεις των ερωτηματικών προτάσεων
Πέρα όμως από αυτή τη χρήση τους, με τις ερωτηματικές προτάσεις μπορούμε να επιτύχουμε κι άλλα αποτελέσματα.

1.2. Μπορούμε όμως να τις χρησιμοποιήσουμε και για να εκφράσουμε μια παράκληση, αντί να πούμε " Δώσε μου το μολύβι σου" μπορούμε να πούμε " Θα μπορούσες να μου δώσεις το μολύβι σου; "

4ον Να τις χρησιμοποιήσουμε στη θέση των επιφωνηματικών, δηλαδή,

5.1. να δώσουμε μια πληροφορία με άλλα λόγια, με την εντελώς αντίθετη λειτουργία. Αντί να πούμε " Θέλω το καλό σου", σε ειδικές περιπτώσεις λέμε: " Νομίζεις δε θέλω το καλό σου; "
Ευθείες και πλάγιες ερωτήσεις
* Όταν μια ερώτηση την απευθύνουμε άμεσα στο συνομιλητή μας, τότε λέγεται ευθεία ερώτηση.

Τι ώρα είναι;

Πώς σε λένε;

Ποιος κέρδισε τον αγώνα;

Πού πας;

Στο τέλος της ευθείας ερώτησης βάζουμε ερωτηματικό(;)

* Όταν ένας ομιλητής μεταφέρει μια ερώτηση σε κάποιον άλλο, τότε λέγεται πλάγια ερώτηση, π.χ.

Με ρώτησε τι ώρα είναι.

Ζήτησε να του πω πώς με λένε.

Ήθελε να μάθει ποιος κέρδισε τον αγώνα.

Ρώτησε πού πάω.

Στο τέλος της πρότασης δε βάζουμε ερωτηματικό.
Οι ερωτηματικές προτάσεις ανάλογα με τη σκοπιμότητα του ομιλητή
Όταν κάνουμε μια ερώτηση και περιμένουμε απάντηση, τότε η ερώτηση αυτή είναι γνήσια ερώτηση, π.χ.

Πώς σε λένε;

Πολλές φορές όμως κάνουμε ερωτήσεις από τις οποίες δεν περιμένουμε απάντηση. Αυτές τις ερωτήσεις τις διακρίνουμε σε δύο υποκατηγορίες:

α. ρητορικές ερωτήσεις: είναι οι ερωτήσεις που τις κάνει ο ομιλητής, για να διατυπώσει με έμφαση κάτι. Δεν περιμένει να του απαντήσει ο συνομιλητής του και πολλές φορές απαντάει ο ίδιος, π.χ.

1) " Τι κι αν δε σ' αρέσουν οι φακές; "

Ο ομιλητής μπορεί να αφήσει την ερώτηση αναπάντητη ή μπορεί να δώσει ο ίδιος τη συνέχεια, π.χ.

" θα τις φας και θα πεις κι ένα τραγούδι. "

2) Ρωτάει ο ομιλητής: " Τι είναι λοιπόν ο ρατσισμός; "

κι απαντάει ο ίδιος:

" Ρατσισμός είναι ... "

β. ερωτήσεις προσταγής: είναι οι ερωτήσεις με τις οποίες ο ομιλητής διατυπώνει μια προσταγή ή μια παράκληση (δες θεωρία παραπάνω, περιπτώσεις 1.1 και 1.2), π.χ.

" Θα μπείτε στην τάξη; "

Ο ομιλητής δεν περιμένει να του απαντήσουν αν θα μπουν στην τάξη ή όχι, διατυπώνει την ερώτηση όχι για να τους ρωτήσει αν θα μπουν, αλλά για να του διατάξει, εννοώντας " μπείτε στην τάξη."
Οι ερωτηματικές προτάσεις ανάλογα με το είδος των απαντήσεων
Μπορούμε να διακρίνουμε τις ερωτηματικές προτάσεις σε δύο κατηγορίες, ανάλογα με το είδος των απαντήσεων που επιδέχονται:

α. ερωτήσεις ολικής άγνοιας ή ανοιχτές: είναι οι ερωτήσεις στις οποίες η απάντηση μπορεί να δοθεί με ΝΑΙ ή ΟΧΙ, π.χ.

"θα φας;"

"Νίκησε η ομάδα σου;"

β. ερωτήσεις μερικής άγνοιας ή κλειστές: είναι οι ερωτήσεις στις οποίες δεν μπορούμε να απαντήσουμε με ναι ή όχι, π.χ.

"τι θα φας;"

"με πόσο νίκησε η ομάδα σου;"

"πώς σε λένε;"

"τι είναι ο ρατσισμός;"
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Μια ερώτηση, ευθεία ή πλάγια, που εκφράζει ολική ή μερική άγνοια μπορεί να είναι διμελής, δηλαδή να αποτελείται από δύο ερωτηματικές προτάσεις που συνδέονται με το διαχωριστικό σύνδεσμο ή, π.χ.

Θα έρθεις μαζί μας ή θα μείνεις στο σπίτι;

Με ρωτούσε επίμονα αν θα πάω μαζί τους ή θα μείνω στο σπίτι.

Η απάντηση που δίνουμε άλλοτε μπορεί να είναι σκέτο ΝΑΙ ή ΟΧΙ κι άλλοτε μπορεί να συνοδεύεται από το ρήμα της πρότασης, π.χ.

οι απαντήσεις στο προηγούμενο παράδειγμα θα μπορούσαν να είναι:

ΝΑΙ θα έρθω // ΟΧΙ δε θα έρθω // ΟΧΙ δε θα έρθω, θα μείνω στο σπίτι

Ακόμη, όταν μιλάμε με νεύρα, μπορούμε να κάνουμε μια διμελή ερώτηση, περιλαμβάνοντας και τις απαντήσεις του ΝΑΙ ή ΟΧΙ, π.χ.

Θα έρθεις τελικά μαζί μας, ναι ή όχι.
Θεωρία για τις πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις
Όταν ένας ομιλητής μεταφέρει μια ευθεία ερώτηση σε κάποιον άλλο, τότε λέγεται πλάγια ερώτηση ή πλάγια ερωτηματική πρόταση.

Οι πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις είναι δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις και:
εξαρτώνται
Από ρήματα που σημαίνουν ερώτηση, απορία, αμφιβολία, γνώση, αίσθηση κ.λπ., π.χ. ρωτώ, εξετάζω, απορώ, θαυμάζω, αμφιβάλλω, λέω, εξηγώ, σκέφτομαι, δείχνω, θυμάμαι, γράφω, βλέπω, κοιτάζω, μαθαίνω, πληροφορούμαι, ακούω, υποθέτω, μαντεύω, καταλαβαίνω, υπολογίζω, προσπαθώ, πασχίζω κ.ά.
χρησιμοποιούνται:
α. ως αντικείμενο, π.χ.

Ρώτησε τι ώρα είναι.

Υπολόγισε πόσο κάνουν όλα αυτά.

Δεν ξέρω τι να πω.

β. ως υποκείμενο,π.χ.

Είναι απίστευτο πόσο με ταλαιπωρείς.

Είναι ανεξήγητο πώς δουλεύει αυτή η μηχανή.

Είναι ζήτημα αν έφαγε μισό πορτοκάλι.

γ. ως επεξήγηση ουσιαστικών με συγγενική σημασία με παραπάνω ρήματα, δεικτικών και αόριστων αντωνυμιών, π.χ.

Στην ερώτηση μου, αν θα έρθει μαζί μας, δεν απάντησε.

Αυτό δεν καταλαβαίνω, πού γυρνάει τέτοια ώρα.

Κάτι σκέφτηκα, μήπως τα κάνει όλα αυτά επίτηδες.
διακρίνονται
Για να βρούμε σε ποια από τις δύο κατηγορίες κατατάσσονται, μετατρέπουμε την πλάγια ερώτηση σε ευθεία, π.χ.

Πλάγια ερώτηση: "Είναι ζήτημα αν έφαγε μισό πορτοκάλι"

Μετατροπή σε ευθεία: "Έφαγε μισό πορτοκάλι;"

Η απάντηση που θα δώσουμε είναι ή "ναι" ή "όχι"

Πλάγια ερώτηση: "Με ρώτησε τι ώρα είναι."

Μετατροπή σε ευθεία: "Τι ώρα είναι;"

Η απάντηση που θα δώσουμε θα είναι περίπου έτσι: "Η ώρα είναι 10.00".
εισάγονται:
Είναι ζήτημα αν έφαγε μισό πορτοκάλι.

Ρώτα τον περιπτερά μήπως ξέρει την οδό Αριστοτέλους.

Ο αστυνομικός κατάλαβε ποιος ήταν ο ένοχος.

Πρέπει να μου πεις πού θα πάτε.

Συγκεντρωτικός πίνακας

ειδικές

- με τους συνδέσμους: ότι, πως, που - με το να, όταν το ρήμα εξάρτησης εκφράζει αμφιβολία - με το και, όταν το ρήμα εξάρτησης έχει τη σημασία του αισθάνομαι ή νομίζω

α) ρήματα: δεικτικά, αισθητικά, δοξαστικά, γνωστικά,
β) συγγενικά απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις,
γ) συγγενικά ουσιαστικά
δ) αντωνυμίες δεικτικές και αόριστες ουδετέρου γένους

α) υπκ. των απρ. ρ. ή εκφρ.: Διαδόθηκε ότι θα φτάσει απόψε.
β) αντικείμενο: Ομολόγησε πως έκανε λάθος.
γ) επεξήγηση: Ένα μόνο με πονούσε, που ήμουν μικρός.
δ) κατηγορούμενο: Φαίνεται ότι είναι βαριά άρρωστος.

βουλητικές

με το μόριο να

α) ρήματα: βουλητικά, κελευστικά, απαγορευτικά, αισθητικά, διάφορα
β) συγγενικά απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις,
γ) συγγενικά ουσιαστικά ή επίθετα
δ) αντωνυμίες δεικτικές και αόριστες ουδετέρου γένους
ε) μετά από τις προθέσεις αντί, δίχως, χωρίς, ίσαμε και τις προθέσεις από, με, σε με το άρθρο (από το, με το, στο)

α) υπκ. των απρ. ρ. ή εκφρ.: Χρειάστηκε ν α αλλάξω μερικά πράγματα.
β) αντικείμενο: Θέλω να φάω.
γ) επεξήγηση: Μια απαίτηση είχε, να τον αγαπούν όλοι.
δ) προσδιορισμός: Τον χαρακτήριζε το πάθος να ταξιδεύει στις θάλασσες.
ε) επιρρηματικός προσδιορισμός μετά από προθέσεις: Φύγαμε χωρίς να χαιρετήσει ο ένας τον άλλον.

ενδοιαστικές

α) ρήματα: που εκφράζουν φόβο ή ανησυχία, υποψία ή προφύλαξη
β) συγγενικά απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις,
γ) συγγενικά ουσιαστικά
δ) αντωνυμίες δεικτικές και αόριστες ουδετέρου γένους

α) υπκ. των απρ. ρ. ή εκφρ. (σπάνια): Με ανησυχεί πολύ μήπως δεν προλάβει το τελευταίο τρένο.
β) αντικείμενο: Φοβάμαι μήπως αρρωστήσεις.
γ) επεξήγηση: Αυτό τον βασάνιζε, μην κάνει λάθος.

πλάγιες
ερωτηματικές

α. όταν είναι ολικής άγνοιας με το ερωτηματικό μόριο αν ή το μη, μήπως, μην τυχόν
β. όταν είναι μερικής άγνοιας με τις ερωτηματικές αντωνυμίες τι, ποιος, πόσος ή τα ερωτηματικά επιρρήματα πού, πότε, πώς, πόσο, άραγε, τάχα κλπ.

από ρήματα που σημαίνουν ερώτηση, απορία, αμφιβολία, γνώση, αίσθηση

α) υπκ. των απρ. ρ. ή εκφρ.: Είναι ζήτημα αν δούλεψε μια ώρα.
β) αντικείμενο: Ρωτούσε τι θέλουμε.
γ) επεξήγηση: Στην απορία μου, πού θα βρούμε τα μέσα, δεν απάντησε.

Οι σύνδεσμοι

Παρατακτικοί

1. Συμπλεκτικοί

και/κι, ούτε, μήτε (και ουδέ, μηδέ σε παλαιότερα κείμενα)

3. Αντιθετικοί

αν και, αλλά, μα, παρά, όμως, ωστόσο, ενώ, μολονότι, μόνο (που)

4. Συμπερασματικοί

λοιπόν, ώστε, άρα, επομένως, οπότε

5. Επεξηγηματικός

δηλαδή

Υποτακτικοί

Χρησιμοποιούνται στις ονοματικές
προτάσεις

6. Ειδικοί

πως, που, ότι

7. Ενδοιαστικοί (ή διστακτικοί)

μη(ν), μήπως

Χρησιμοποιούνται στις επιρρηματικές
προτάσεις

9. Χρονικοί

όταν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν (πριν να), μόλις, προτού, ώσπου, ωσότου

10. Αιτιολογικοί

γιατί, επειδή, αφού, τι (ποιητικό)

11. Υποθετικοί

αν/εάν, άμα

13. Αποτελεσματικοί

ώστε (να), που

14. Εναντιωματικοί / παραχωρητικοί

αν και, ενώ, μολονότι

1η άσκηση για τα είδη συνδέσμωνν,2η άσκηση για τα είδη συνδέσμων

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις στα νέα ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.title
Δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις στα Νέα Ελληνικά

# data[].attributes.attachment_link.description
Γενικά για τις δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις Ονοματικές λέγονται οι δευτερεύουσες προτάσεις που είναι ισοδύναμες με: α) ονόματα ουσιαστικά, β) ονόματα επίθετα γ) αντωνυμίες και χρησιμοποιούνται ως όροι της πρότασης από την οποία εξαρτώνται, δηλαδή ως: α) υποκείμενο, β) αντικείμενο, γ) κατηγορούμενο, δ) προσδιορισμός. Μερικές φορές μπορούν να αντικαταστήσουν ένα όνομα ή να αντικατασταθούν από ένα όνομα.

# data[].attributes.body
Κύριες-Δευτερεύουσες Προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να διακρίνεις τις κύριες (κ) και τις δευτερεύουσες (δ) προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να διακρίνεις τις κύριες (Κ) και τις δευτερεύουσες (Δ) προτάσεις

# data[].attributes.body
Κύριες-Δευτερεύουσες Προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να διακρίνεις τις κύριες (κ) και τις δευτερεύουσες (δ) προτάσεις

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να διακρίνεις τις κύριες (Κ) και τις δευτερεύουσες (Δ) προτάσεις

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.headline
Ενότητα 3η Φύλλο εργασίας

# data[].attributes.subject
Ενότητα 3η Φύλλο εργασίας

# data[].attributes.body
1)  Ποια στοιχεία, σύμφωνα με τον συγγραφέα, διαφοροποιούν τις φιλίες του διαδικτύου από εκείνες της πραγματικής ζωής;

2)  Με ποιον τρόπο αναπτύσσει ο συγγραφέας τη 2 η και την 3 η παράγραφο του κειμένου (παραδείγματα, σύγκριση/αντίθεση, διαίρεση, ορισμό, αιτιολόγηση);
3)Να αναγνωρίσετε τη φωνή των ρημάτων που υπογραμμίζονται στο κείμενο με κίτρινο χρώμα. (ενεργητική/παθητική).

4) Να αναγνωρίσετε τον χρόνο των υπογραμμισμένων με έντονη γραμματοσειρά ρημάτων του κειμένου. Στη συνέχεια να μεταφέρετε τα ρήματα αυτά στον υπερσυντέλικο, διατηρώντας το πρόσωπο και τον αριθμό.

5) Δείτε προσεκτικά τις διπλανές εικόνες του διαδικτύου.  Επιλέξτε δύο από αυτές και γράψτε έναν σχετικό τίτλο/λεζάντα/ατάκα.
6)  «Οι φίλοι είναι τα αδέρφια που θα θέλαμε να έχουμε». Γράψτε ένα άρθρο τριών παραγράφων για την εφημερίδα του σχολείου σας. Στην πρώτη θα αναφερθείτε στη σημασία της φιλίας και στις επόμενες θα εξηγήσετε τους λόγους για τους οποίους η φιλία στην εποχή μας περνάει κρίση.

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.headline
Ενότητα 4η Φύλλο εργασίας

# data[].attributes.subject
Ενότητα 4η Φύλλο εργασίας

# data[].attributes.body
1)  Ποιες αλλαγές, σύμφωνα με το κείμενο, πρέπει να κάνει ο δάσκαλος, προκειμένου χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά τις νέες τεχνολογίες στην εκπαίδευση;
2)Με ποιες συνδεσμικές λέξεις-φράσεις συνδέονται η 2η με την 3η και η 3η με την 4η παράγραφο του κειμένου; Να τις υπογραμμίσετε.
3)Να αναγνωρίσετε τις διαθέσεις των ρημάτων που υπογραμμίζονται στο κείμενο με μωβ χρώμα. (ενεργητική, παθητική, μέση ουδέτερη).
4) Να βρείτε τα αντικείμενα των ρημάτων που υπογραμμίζονται με πράσινο χρώμα στο κείμενο.
5)Δείτε προσεκτικά τις εικόνες από το διαδίκτυο. Επιλέξτε δύο (2) από τις τέσσερις (4) και γράψτε έναν σχετικό τίτλο/λεζάντα/ατάκα.
5)Γράψτε ένα άρθρο 3-4 παραγράφων για την ιστοσελίδα του σχολείου σας στο οποίο θα εκφράζετε τις απόψεις σας για την εξ αποστάσεως διδασκαλία σε σχέση με τη φυσική διδασκαλία.

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διδίκτυο

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.body
Εικόνα από το διαδίκτυο

# data[].attributes.headline
Βάλιας Σεμερτζίδης (1911-1983)

# data[].attributes.subject
Βάλιας Σεμερτζίδης (1911-1983)

# data[].attributes.headline
Βάλιας Σεμερτζίδης (1911-1983)

# data[].attributes.subject
Βάλιας Σεμερτζίδης (1911-1983)

# data[].attributes.headline
Άσκηση Τέταρτη

# data[].attributes.subject
Άσκηση Τέταρτη

# data[].attributes.body
Πληκτρολογήστε την παρακάτω σελίδα και κάντε την άσκηση σχετικά με το αντικείμενο του ρήματος.
http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/askisis%20nea/ant-nea21.htm

# data[].attributes.headline
Άσκηση Δεύτερη

# data[].attributes.subject
Άσκηση Δεύτερη

# data[].attributes.body
Πληκτρολογήστε την παρακάτω σελίδα και κάντε την άσκηση σχετικά με τις διαθέσεις
http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/askisis%20nea/diatheseis6.htm

# data[].attributes.headline
Ενότητα 4η : Κείμενο Βασίλη Οικονόμου (διασκευασμένο) 

# data[].attributes.subject
Ενότητα 4η : Κείμενο Βασίλη Οικονόμου (διασκευασμένο) 

# data[].attributes.body
Οι νέες τεχνολογίες στην εκπαίδευση

Ζούμε σε μια εποχή που τα πάντα γύρω μας αλλάζουν. Αντιλαμβανόμαστε ότι αυτό οφείλεται στον αυξανόμενο ρυθμό της τεχνολογίας, στις νέες εφευρέσεις, στις νέες επινοήσεις. Συνέπεια όλων αυτών είναι η αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος σκέφτεται και πράττει. Έτσι, ενεργεί με μεγαλύτερη αυτονομία, πιο γρήγορα και με νέα θεμέλια αποδοτικότητας.

Όλοι οι τομείς της ζωής επηρεάζονται απ’ αυτό το πνεύμα της αλλαγής. Ένας από αυτούς είναι και ο τομέας της εκπαίδευσης στον οποίο όλο και περισσότερο ασκούν επιρροή οι Νέες Τεχνολογίες. Οι υπολογιστές, το διαδίκτυο και η διεισδυτικότητα του δε θα μπορούσαν να τον αφήσουν ανεπηρέαστο. Γι’ αυτό ο εκπαιδευτικός πρέπει να είναι ενήμερος σχετικά με τα μοναδικά παιδαγωγικά και εκπαιδευτικά πλεονεκτήματα που προσφέρουν οι Νέες Τεχνολογίες, πριν αποφασίσει να τις χρησιμοποιήσει. Να μην καταλήξει δηλαδή σ’ αυτές μόνο εξαιτίας της άμετρης αγάπης για την τεχνολογία ή απλώς επειδή σήμερα η τεχνολογία έχει μπει στη ζωή μας.

Πράγματι, στον τομέα της παιδείας η τεχνολογία έχει πολλά να προσφέρει προς όφελος των μαθητών, των εκπαιδευτικών και της κοινωνίας. Σε όλη τη διάρκεια της σχολικής ζωής συναντάμε τους υπολογιστές ως απλή τεχνολογία. Με την εισαγωγή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία οι μαθητές από τη μία αποκτούν πρόσβαση σε νέες πηγές γνώσης από την άλλη αναπτύσσουν συνεργασία με άλλους μαθητές με τη βοήθεια και την καθοδήγηση του δασκάλου. Ο υπολογιστής δεν πρόκειται να καταργήσει ούτε το βιβλίο, ούτε τους εκπαιδευτικούς. Αντίθετα, οι τελευταίοι είναι απαραίτητοι για την επιτυχία του νέου είδους διδασκαλίας. Φυσικά, η χρησιμοποίηση υπολογιστών στις τάξεις φέρνει πολλές ανακατατάξεις στον τομέα της παιδείας. Η πρώτη συνέπεια είναι η κατάργηση κάποιων διδακτικών μεθόδων, πράγμα που τρομάζει πολλούς.

Μία άλλη καινοτομία στον τομέα της εκπαίδευσης είναι η αλλαγή του ρόλου του δασκάλου. Μέχρι τώρα κυριαρχούσε η δασκαλοκεντρική αντίληψη για το σχολείο. Ο δάσκαλος ήταν αυτός που «ήξερε» και οι μαθητές αυτοί που πρέπει να «μάθουν». Αυτή η νοοτροπία άρχισε να υποχωρεί και αυτό κατορθώθηκε με την είσοδο των υπολογιστών στα σχολεία, οι οποίοι κατάργησαν το μονοπώλιο του δασκάλου και διεκδίκησαν να πάρουν τη θέση του βιβλίου, τη μοναδική έως τότε πηγή γνώσης.

Άρα, ο νέος ρόλος του εκπαιδευτικού είναι ρόλος συντονιστή και συμβούλου και όχι εκείνου που μεταδίδει τη γνώση. Δεν προσφέρει έτοιμη τη λύση, αλλά οργανώνει έτσι το μάθημα, ώστε να ανακαλύπτουν τη γνώση οι ίδιοι οι μαθητές. Ο δάσκαλος απλώς παρακολουθεί, ελέγχει και συζητά το πρόβλημα. Αυτός ο ρόλος του εκπαιδευτικού αντιστοιχεί παιδαγωγικά στην ενεργητική μάθηση μέσα από την ανακάλυψη.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
να βρεις τη διάθεση των ρημάτων στις παρακάτω προτάσεις.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Created with Hot Potatoes by Half-Baked Software, registered to Giannis Papathanasiou.

# data[].attributes.attachment_link.title
Να βρεις τη διάθεση των ρημάτων στις παρακάτω προτάσεις.

# data[].attributes.headline
Βάλιας Σεμερτζίδης (1911-1983)

# data[].attributes.subject
Βάλιας Σεμερτζίδης (1911-1983)

# data[].attributes.headline
Το Αντικείμενο (θεωρία)

# data[].attributes.subject
Το Αντικείμενο (θεωρία)

# data[].attributes.body
Πληκτρολογήστε την παρακάτω σελίδα του Ελληνικού Πολιτισμού και διαβάστε τη θεωρία σχετικά με το αντικείμενο του ρήματος.
http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20Nea/antikeimeno-NE.htm

# data[].attributes.headline
Άσκηση Πρώτη

# data[].attributes.subject
Άσκηση Πρώτη

# data[].attributes.body
Πληκτρολογήστε την ιστοσελίδα και κάντε την άσκηση σχετικά με τις διαθέσεις
http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/askisis%20nea/diatheseis4.htm

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτρης Τσατσαρός

# data[].attributes.attachment_link.title
Πίνοντας ήλιο Κορινθιακό, Οδυσσέας Ελύτης - Γυμνάσιο Κρανιδίου Β4

# data[].attributes.headline
Διαθέσεις του ρήματος (θεωρία) 

# data[].attributes.subject
Διαθέσεις του ρήματος (θεωρία) 

# data[].attributes.body
Πληκτρολογήστε την ιστοσελίδα και διαβάστε σχετικά με τις διαθέσεις του ρήματος
http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20Nea/diathesi-rim-NE.htm

# data[].attributes.headline
Άσκηση Τρίτη

# data[].attributes.subject
Άσκηση Τρίτη

# data[].attributes.body
Πληκτρολογήστε την παρακάτω σελίδα και κάντε την άσκηση σχετικά με το αντικείμενο του ρήματος.
http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/askisis%20nea/ant-nea01.htm