# data[].attributes.attachment_link.description
Inzichten uit de gedragswetenschappen Het opzetten van een preventieproject vraagt planning en tijd. Hoe kunt u dat doen? En welke wetenschappelijke inzichten over financieel gedrag zijn daarbij te gebruiken? Aan de hand van een stappenplan kunt u ervoor zorgen dat uw preventieproject alle elementen bevat die nodig zijn om het te laten slagen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als mensen moeten we voortdurend keuzes maken. Maar hoe kiezen we? Recente gedragseconomische onderzoeken laten zien dat de manier waarop keuzes gepresenteerd worden een enorme invloed heeft op onze beslissingen. Marketeers en creatieve professionals maken al decennialang gebruik van de keuzearchitectuur om de consumenten bij hun keuzeprocessen te begeleiden. Door het succes van deze technieken is er de laatste jaren in de publieke en non-profit sector een groeiende aandacht voor ontstaan. Daarin draait het om de vraag wat deze kennis over menselijk keuzegedrag kan betekenen voor publieke en sociale organisaties?

Wat is een nudge?

In 2008 verscheen het inmiddels beroemde boek , waarin wetenschappers Rhirand Thaler en Cass Sunstein klassieke marketingtechnieken en inzichten uit de gedragseconomie naar de publieke sector vertalen. Hiermee werd direct ook de term nudge geïntroduceerd. Letterlijk vertaald is een nudge een zacht duwtje in de goede richting. Metaforisch wordt het dan vaak weergegeven als moederolifant die haar jong een zetje vooruit geeft.

Thaler en Sunstein definiëren een nudge als:

" A nudge is any aspect of the choice architecture that alters people's behaviour in a predictable way without forbidding any options or significantly changing their economic incentives. To count as a mere nudge, the intervention must be easy and cheap to avoid. Nudges are not mandates. Putting the fruit at eye level counts as a nudge. Banning junk food does not. "

Volgens de bedenkers is nudging een goede aanvulling op wetgeving, voorlichting en financiële prikkels. In hun boek doen ze uit de doeken welke nieuwe mogelijkheden deze techniek biedt om het gedrag van mensen te beïnvloeden op gebieden waar wettelijke dwang of financiële prikkels onwenselijk of onmogelijk zijn.

Inspelen op automatisch gedrag

Dankzij gedragseconomen weten we inmiddels dat de mens lang niet altijd rationeel weloverwogen keuzes maakt. Psychologen en gedragswetenschappers maken een onderscheid tussen twee soorten denken, automatisch (systeem 1) en rationeel (systeem 2), en concluderen dat veel van onze beslissingen grotendeels geleid worden door onze automatische, intuïtieve geest.

Nudges spelen in op ons automatisch en onbewust gedrag. Door irrationele beslissingen van mensen te begrijpen kan men simpele maatregelen treffen om het gedrag zachtjes in de goede richting te duwen zonder andere keuzeopties voor de burger uit te sluiten. Het grootste voordeel van nudge is dat de mogelijkheid tot een zelfstandige keuze behouden blijft.

Nudge en de overheid

Deze inzichten leidden in Engeland tot de oprichting, door de Britse regering, van het Behavioral Insight Team (of Nudge Unit), dat onderzoeken doet naar effecten van nudges, met bijvoorbeeld een opmerkelijk onderzoek naar zinnetjes die ervoor zorgen dat duizenden mensen extra zich als orgaandonor laten registreren. Daarnaast voeren ze experimenten uit over de beste strategieën die sociale en overheidsorganisaties kunnen inzetten om de beste keuzeopties voor de burgers te creëren.

Het success van de Nudge Unit zorgde voor navolging in een aantal landen zoals de VS en Denemarken. In het nieuwe rapport Behavioural Insights Applied to Policy (BIAP 2016) geeft de Europese Commissie inspirerende voorbeelden van overheidsinterventies en pleit voor het inzetten van gedragsinzichten in beleidsvorming.

Ook in België doet deze vorm van gedragsbeïnvloeding zijn intrede. De Belgische professor Jan-Emmanuel De Neve (Oxford) helpt de FOD Financiën met het aanpassen van de aanmaningsbrieven om zo het tekort aan belastinginkomsten weg te werken. Ook in de politiek beweegt er wat. Zo diende Vlaams Parlementslid Freya Saeys een conceptnota in en overtuigde haar collega's in de commissie Welzijn van het Vlaams Parlement om hoorzittingen te houden over het onderwerp.

In Nederland is de discussie al langer bezig. Al in 2009 publiceerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid een verkennende studie De menselijke beslisser over de psychologie van keuze en gedrag. Deze studie legde basis voor het rapport Met kennis van gedrag beleid maken. Ondertussen heeft het kabinet aanbevelingen voor de overheid geformuleerd.

Succesvolle voorbeelden

Het Behavioral Insight Team (BIT) heeft een reeks successen op zijn naam staan. Het team heeft bewezen dat ze mensen tot bepaalde vormen van gedrag kunnen leiden door simpele en schijnbaar irrelevante (toch wetenschappelijk onderbouwde) prikkels te geven. Gebleken is dat menselijk gedrag kan worden veranderd door bepaalde objecten opvallend zichtbaar te maken. De onderstaande voorbeelden laten zien hoe een kleine aanpassing in de context tot de grote verandering in het gedrag kan leiden.

Communicatie: inzetten op sociale norm

In de stad Louisville had de lokale overheid te kampen met een groot aantal onbetaalde parkeerboetes. Behavioral Insight Team (BIT) experimenteerde met de aanmaningsbrieven. Er werden twee soorten brieven verstuurd naar twee groepen wanbetalers. De ene groep ontving een klassieke standaardbrief en de andere een brief die ontworpen was door BIT.

De zin "The majority of drivers who receive a parking fine pay it within 13 days" appelleert aan de sociale norm. Namelijk: wat andere mensen doen in dezelfde situatie. Tegelijkertijd stelt de brief duidelijk wat er zal gebeuren indien de boete niet betaald wordt, de zogenaamde verliesframing. De brief vermeldt duidelijk en eenvoudig de aanwijzing voor gewenst gedrag, de nodige stappen om de boete te betalen. De stempel "Pay now" ondersteunt de boodschap visueel en verhoogt de effectiviteit ervan.

Deze mechanismen hebben reeds bewezen overtuigend te zijn en de resultaten waren veelbelovend. De betaling door ontvangers van de aangepaste brief was 10,5 procent hoger. Lees meer hier.

Communicatie: inzetten op ego

Een ander spraakmakend voorbeeld toont aan hoe de aanpassing van één zin in een sms'je de respons van de doelgroepen kan verdubbelen. In New Orleans kunnen mensen met een laag inkomen een dokter gratis raadplegen. Toch maakten weinig er gebruik van. BIT verdeelde de doelgroep in drie groepen en stuurde naar elke groep een andere boodschap. Het team wou testen of de ontvangers door een nudge extra gemotiveerd zouden worden om te reageren.

In tegenstelling tot alle verwachtingen bleek de meest effectieve toevoeging "Ego" en de minst effectieve "Social Motivation" te zijn. De respons van de groep "Ego" was twee keer zo groot dan van de andere groep. Lees meer hier.

Fysieke omgeving: inzetten op inrichting

In de openbare ruimtes wordt al lang gebruik gemaakt van nudges. Wie zal er nu niet automatisch de trap nemen in plaats van de roltrap?

Het is verrassend om te zien hoe een kleine verandering in de fysieke omgeving tot een grote verandering in gedrag kan leiden.

Een ander verbluffend voorbeeld komt uit een bibliotheek in Utrecht. Als energiebesparing wil de bibliotheek bezoekers stimuleren om in plaats van de lift de trap te nemen. Ongelofelijk om te zien wat je allemaal kan bereiken met een paar stroken tape!

Afstudeerproject: van alles een beetje

En als kers op de taart een schitterend afstudeerproject met inspirerende voorbeelden van gedragsverandering.

Een wondermiddel?

Gezien de ophef die het succes van nudging veroorzaakt, lijkt het soms wel een wondermiddel voor publieke en sociale organisaties. Toch is het niet zo eenvoudig, een goede nudge is geen toeval al lijkt de uitvoering soms heel simpel. Om een effectieve campagne op te zetten is er een degelijke kennis van technieken en factoren, die het gedrag van de doelgroep bepalen, nodig. In het volgende artikel geef ik een kort overzicht van technieken om een effectieve nudge te ontwerpen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nudging: onbewust gedrag bewust beïnvloeden

# data[].attributes.attachment_link.description
Als mensen moeten we voortdurend keuzes maken. Maar hoe kiezen we? Recente gedragseconomische onderzoeken laten zien dat de manier waarop keuzes gepresenteerd worden een enorme invloed heeft op onze beslissingen. Marketeers en creatieve professionals maken al decennialang gebruik van de keuzearchitectuur om de consumenten bij hun keuzeprocessen te begeleiden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sociaal Werk Nederland heeft, samen met partners in de schuldenproblematiek, een brief gestuurd naar de Tweede Kamer om de aandacht te vestigen op vijf hoofdpunten om schulden aan te pakken. Op dit moment kan een huishouden met een laag inkomen bijvoorbeeld aanspraak maken op wel 27 verschillende regelingen, die allemaal eigen formulieren en procedures hebben.

De partijen pleiten in de brief aan de Kamer om het systeem van toeslagen, voorzieningen en ondersteuning eenvoudiger te maken. Hierin stellen ze onder meer: 'De mensen met de minste "doe-capaciteit" worden opgezadeld met de meest ingewikkelde vorm van inkomen binnen krijgen. Deze mensen leven vaak in de stress, die het leven in armoede met zich meebrengt. Een kleine fout heeft vaak grote gevolgen voor deze burger.'

Indrukwekkende ambitie

Sociaal Werk Nederland, VNG, Divosa, de landelijke Cliëntenraad en de NVVK werken samen in het project Schouders eronder om de kwaliteit van schuldhulpverlening sterk te verbeteren. Vanuit die samenwerken stuurden de partijen hun brief aan de Tweede Kamer. Op donderdag 14 juni spreekt een commissie van Kamerleden over de aanpak van schulden. De brief is bedoeld als input voor deze bijeenkomst. 'In het regeerakkoord toont het kabinet een indrukwekkende ambitie om de schuldenproblematiek aan te pakken. Maar om echt verschil te kunnen maken, is er meer nodig', schrijven de organisaties. Daarom vragen ze meer aandacht en snelheid voor de volgende vijf punten.

Laaggeletterdheid is een van de redenen waarom mensen uitvallen in een schuldhulpverleningstraject. 'We moeten van dienstverlener hulpverlener worden.' Lees dit PREMIUM artikel hier >>

Vijf verbeterpunten

1. Vereenvoudiging van het systeem is de beste preventie. Dus maak het toeslagenstelsel minder ingewikkeld en schaf verrekeningen af.

2. Het incassobeleid van het Rijk moet milder. Het kabinet wil misstanden in de incassobranche tegen gaan, maar legt zelf ook voortdurende kosten en verhogingen op bij het niet-betalen van overheidsvorderingen.

3. Betaalbaar beschermingsbewind en - budgetondersteuning. Gemeenten moeten de regie krijgen over het proces rondom bescherming en zorgen voor passende individuele oplossingen. Daar hebben gemeenten 'middelen' voor nodig.

4. Wegnemen belemmeringen van privacy en gegevensuitwisseling. Schuldhulpverleners, gemeenten, kredietbanken en private NVVK-leden die cliënten ondersteunen hebben informatie nodig die nu moeilijk te krijgen is. Die informatie moet gebundeld worden en de schuldhulpverlening moet toegang kunnen krijgen.

5. Maak snelheid met trajecten voor schuldhulpverlening. Die trajecten kunnen jarenlang duren als schuldeisers moeilijk doen over een minnelijke regeling. Gemeenten moeten de verantwoordelijkheid nemen om met schuldeisers te communiceren over het belang van een helder en snel traject.

(web)redacteur Zorg+Welzijn

# data[].attributes.attachment_link.title
Er is meer nodig om schuldenproblematiek écht aan te kunnen pakken

# data[].attributes.attachment_link.description
Sociaal Werk Nederland heeft, samen met partners in de schuldenproblematiek, een brief gestuurd naar de Tweede Kamer om de aandacht te vestigen op vijf hoofdpunten om schulden aan te pakken. Op dit moment kan een huishouden met een laag inkomen bijvoorbeeld aanspraak maken op wel 27 verschillende regelingen, die allemaal eigen formulieren en procedures hebben.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Van armoede naar schuldhulp en er weer uit

Meer dan 220.000 huishoudens leven langdurig, dat is langer dan vier jaar, onder de lage-inkomensgrens en in Nederland leven volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau meer dan 1 miljoen mensen met problematische schulden. Wat kunnen professionals doen om mensen uit de armoede en schulden te krijgen?

De Nationale Ombudsman constateerde in het Jaarverslag 2016 dat schulden, armoede en toegang tot voorzieningen die hulp kunnen bieden de belangrijkste thema's worden in de komende jaren. 'Vasthouden aan zelfredzaamheid als norm werpt drempels op, waardoor mensen worden uitgesloten van voorzieningen en hulp.'

Het Sociaal en Cultureel Planbureau berekende dat één tot anderhalf miljoen huishoudens in Nederland te maken heeft met problematische schulden. Ook al kunnen zij in aanmerking komen voor schuldhulpverlening, de problemen blijken niet altijd gemakkelijk op te lossen. Omdat cliënten snel opgeven of boos te worden, weinig flexibel blijken te zijn en ook afspraken niet altijd nakomen.

Schuldhulp

De noodzaak groeit om mensen die financieel in de problemen komen met schuldhulpverlening en armoede-steun te helpen. Sinds een paar jaar is dat de taak van de gemeente. Dat betekent dat elke gemeente die taak om mensen te ondersteunen ook verschillend kan invullen. Enkele gemeenten zijn begonnen met een experiment om mensen in de bijstand ook een klein eigen inkomen te laten verdienen of onbetaald werk toe te staan. Met als doel de leefsituatie te verbeteren en eventueel beter aan betaald werk te kunnen komen.

Er zijn verschillende projecten waarin sociaal werkers helpen om burgers uit de schulden te houden of schulden te saneren. Belangrijk blijkt te zijn om tijdig de financiële problemen - die meestal gepaard gaan met sociaaleconomische problemen - op het spoor te komen. Zoals het meldpunt EMMA - Eerder Melden, Minder Achterstanden, waar de sociaal werker van het jaar 2017 - Mariska Overgaag - mede oprichter van is: 'Mensen zijn opgelucht als er iemand van EMMA voor de deur staat. Wij komen niks halen, maar iets brengen.'

Armoedebestrijding

De gemeente Alphen aan den Rijn is begonnen met een bijzondere aanpak voor armoedebestrijding: Mobility Mentoring. Het idee is om de stressfactoren weg te nemen bij mensen met financiële problemen. Die stressfactoren kunnen van alles zijn: huisvesting, gezondheid, psychische problemen. Stress zorgt ervoor dat het voor mensen moeilijk wordt om problemen doelmatig aan te pakken. Mensen kunnen dan lastig prioriteiten stellen en hun impulsen te controleren. De methode komt uit de VS en leidt ertoe dat mensen in staat zijn ook hun problemen aan te pakken. De overheid heeft in 2016 bepaald om kinderen die in armoede moeten leven te helpen. Het aantal kinderen dat in Nederland in armoede opgroeit is hoog. Ondanks dat de economie is aangetrokken en er vanuit gemeenten en Rijk aandacht besteedt wordt aan het terugdringen van armoede, groeit tien tot twaalf procent van de kinderen op in armoede. De overheid financiert daarom via de gemeente projecten om kinderen te helpen die in langdurige armoede moeten leven en daarbij in hun sociale welbevinden worden gehinderd.

Sociaal werkers zijn in de meeste gevallen betrokken bij de ondersteuning en hulp aan mensen die in armoede dreigen te geraken of die al in de schuldhulpverlening zitten. Het is voor deze professionals ook belangrijk om op de hoogte te zijn van de projecten, de beleidsregels en van de ontwikkelingen op het gebied van armoede en schuldhulpverlening. En niet te vergeten willen sociaal werkers graag lezen over nieuwe ideeën en opinies over methoden en werkwijzen. In dit dossier zet Zorg+Welzijn alles bij elkaar op het gebied van armoede en schuldhulpverlening.

# data[].attributes.attachment_link.description
Meer dan 220.000 huishoudens leven langdurig, dat is langer dan vier jaar, onder de lage-inkomensgrens en in Nederland leven volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau meer dan 1 miljoen mensen met problematische schulden. Wat kunnen professionals doen om mensen uit de armoede en schulden te krijgen?

# data[].attributes.attachment_link.title
Margriet Sitskoorn: Hoe beïnvloed je je eigen brein?

# data[].attributes.attachment_link.title
Ontwikkel jouw executieve vaardigheden met breindeskundige en hoogleraar Margriet Sitskoorn

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom zijn mensen die 60.000 euro per jaar verdienen gelukkiger? (2/5)

# data[].attributes.attachment_link.title
'Door armoede thuis hoorde ik er op school niet bij'

# data[].attributes.attachment_link.description
Uit cijfers van de Wereldbank blijkt, dat ruim 2,8 miljoen Nederlanders in 2017 te maken kregen met armoede. Kleding kopen bij de kringloopwinkel, niet meer naar de sportschool en de goedkoopste boodschappen uitkiezen. Armoede blijft in Nederland een probleem. ,,Ik en mijn broer konden niet mee naar feestjes, want daar was geen geld voor", vertelt Karin (33)* .

# data[].attributes.body
www.sg.uu.nl

# data[].attributes.attachment_link.title
Een video van 7dtv.nl: 'Begin met aflossen schulden, te beginnen bij hypotheek'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ongelijkheid is slecht voor je gezondheid én economische groei

Een Gini-index van 0,92 op het gebied van vermogen. Is dat erg? Volgens onderzoekers Wilkinson en Picket, auteurs van 'The spirit level: why equality is better for everyone' is ongelijkheid slecht voor iedereen. Slechte gezondheid, geweld, drugs, obesitas, mentale ziekten, grote gevangenispopulaties: allen hangen ze samen met één ding: economische ongelijkheid. Ongelijkheid is hiermee niet slechts een probleem van de armen, maar van de hele samenleving: uiteindelijk hebben we allemaal last van de negatieve sociale gevolgen. Went: "Een veelgehoord kritiekpunt hierop is dat zij correlaties aantonen, geen oorzakelijke verbanden." Want is een groot aantal drugsgebruikers het gevolg van economische ongelijkheid? Of zijn het andere oorzaken die ervoor zorgen dat er in een land zowel grote ongelijkheid is als een grot aantal drugsgebruikers?

Voor het WRR-rapport 'Hoe ongelijk is Nederland?' onderzocht Van de Werfhorst op basis van een grootschalige Europese vergelijking het effect van ongelijkheid. Zijn conclusie: voor de meeste stellingen van Wilkinson en Picket is wel degelijk bewijs te vinden. Dit werkt op twee manieren: grote inkomensongelijkheid zorgt ervoor dat hulpbronnen ongelijker zijn verdeeld over de samenleving. Dit heeft onder andere gevolgen voor de kwaliteit van huisvesting, de sociale mobiliteit en het aantal lichamelijke klachten. Daarnaast zijn er psychologische effecten: sociaal en institutioneel vertrouwen neemt af (ook in de bovenlaag!), meer mensen krijgen geestelijke gezondheidsproblemen en politieke participatie neemt af.

Lang werd gedacht dat economische groei er vanzelf voor zou zorgen dat de ongelijkheid afneemt, doordat uiteindelijk iedereen profiteert. Dit blijkt niet het geval. Sterker nog: ongelijkheid lijkt de economie juist te schaden: het remt economische groei en draagt bij aan economische instabiliteit.

Er is steeds meer aandacht voor de negatieve effecten van ongelijkheid. Went: "Het interessante is dat zelfs het IMF dit nu zegt, ze breekt dus met de orthodoxie van haar eigen neoliberale beleid."

Misschien moeten we niet naar 'ongelijkheid' kijken maar naar 'oneerlijkheid'

Je kunt de discussie ook op andere manier voeren. Hoeveel ongelijkheid is eerlijk? Volgens econoom Deaton zijn we best bereid een bepaalde mate van ongelijkheid te accepteren. Een popster of voetbaltalent mag best veel verdienen, op basis van uitzonderlijk talent. Het wordt pas problematisch als sociale of economische mechanismen ongelijkheid op een oneerlijke manier vergroten. Denk aan fusies van bedrijven die alleen iets opleveren voor de aandeelhouders, de toename van flexibel werk, de zwakke positie van de vakbeweging of de politieke macht van bedrijven.

Filosoof Scanlon (2018) geeft zes andere redenen waarom je ongelijkheid een probleem kan vinden:

Het leidt tot vernederende verschillen

Het geeft onacceptabele macht aan de rijken

Het ondermijnt gelijke economische kansen

Het ondergraaft eerlijkheid politieke instituties

Daarnaast is ongelijkheid een probleem wanneer:

De overheid zich niet om iedereen bekommert

Het een gevolg is van oneerlijke economische instituties

Het is bediscussieerbaar in hoeverre al deze kenmerken opgaan voor Nederland. Wel geven de kenmerken handvatten in het denken over ongelijkheid en wanneer dit te rechtvaardigen is.

Drie manieren om ongelijkheid tegen te gaan

Ondanks dat er veel gepraat wordt over ongelijkheid lijkt er concreet nog weinig te veranderen. Stel, je stelt dat ongelijkheid een probleem is - op basis van de negatieve sociale en economische effecten of op basis van morele argumenten - dan zijn er volgens Went drie manieren om die tegen te gaan:

1) De oorzaken aanpakken, door bijvoorbeeld de macht van de werknemer te vergroten.
2) Ongelijke uitkomsten verminderen door herverdeling
3) Predistributie: zorgen dat inkomens meer naar elkaar toetrekken, bijvoorbeeld door de lonen omhoog te gooien of door hogere belastingen te heffen op topinkomens.

Ongelijkheid is geen natuurverschijnsel, maar het gevolg van beleid. We kunnen daar dus keuzes in maken. In Nederland lijkt het mee te vallen met de inkomensongelijkheid, maar, zegt Went: "Het is belangrijk om je niet blind te staren op cijfers, maar naar de mensen te blijven kijken. Er is bijvoorbeeld een enorme groep mensen met een beperking die buiten de arbeidsmarkt staan. Niemand doet daar echt wat aan. Het is als een schip dat op de ijsberg afgaat, zeker op mondiaal niveau."

Meer weten? Kijk de lezing ' Hoe ongelijk is Nederland? ' terug.

Voor wie verder wil lezen:

- Lees Wents WRR-bijdrage over de relatie tussen ongelijkheid en economische groei.
- Went is een fervent twitteraar en bundelt wekelijks zijn beste tweets over economie en globalisering. Abonneer je op zijn nieuwsbrief ' De week in tweets'
- ' Voor een eerlijker verdeling van de buit: elf voorstellen hoe de lonen kunnen stijgen' (Mirjam de Rijk, Groene Amsterdammer, 11 april 2018)

Volgende week praten we met econoom Martijn Jeroen van der Linden (TU Delft) over ons financiële systeem. Is een nieuwe crisis onvermijdelijk? Van der Linden vertelt hoe een nieuw digitaal geldsysteem uitkomst kan bieden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Grote ongelijkheid is desastreus voor de samenleving én de economie - Studium Generale Universiteit Utrecht

# data[].attributes.attachment_link.description
Een Gini-index van 0,92 op het gebied van vermogen. Is dat erg? Volgens onderzoekers Wilkinson en Picket, auteurs van 'The spirit level: why equality is better for everyone' is ongelijkheid slecht voor iedereen. Slechte gezondheid, geweld, drugs, obesitas, mentale ziekten, grote gevangenispopulaties: allen hangen ze samen met één ding: economische ongelijkheid.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The insecure nature of work is a result of decisions by corporations and policymakers.

When we learn about the Industrial Revolution in school, we hear a lot about factories, steam engines, maybe the power loom. We are taught that technological innovation drove social change and radically reshaped the world of work.

Likewise, when we talk about today's economy, we focus on smartphones, artificial intelligence, apps. Here, too, the inexorable march of technology is thought to be responsible for disrupting traditional work, phasing out the employee with a regular wage or salary and phasing in independent contractors, consultants, temps and freelancers - the so-called gig economy.

But this narrative is wrong. The history of labor shows that technology does not usually drive social change. On the contrary, social change is typically driven by decisions we make about how to organize our world. Only later does technology swoop in, accelerating and consolidating those changes.

This insight is crucial for anyone concerned about the insecurity and other shortcomings of the gig economy. For it reminds us that far from being an unavoidable consequence of technological progress, the nature of work always remains a matter of social choice. It is not a result of an algorithm; it is a collection of decisions by corporations and policymakers.

Consider the Industrial Revolution. Well before it took place, in the 19th century, another revolution in work occurred in the 18th century, which historians call the "industrious revolution." Before this revolution, people worked where they lived, perhaps at a farm or a shop. The manufacturing of textiles, for example, relied on networks of independent farmers who spun fibers and wove cloth. They worked on their own; they were not employees.

In the industrious revolution, however, manufacturers gathered workers under one roof, where the labor could be divided and supervised. For the first time on a large scale, home life and work life were separated. People no longer controlled how they worked, and they received a wage instead of sharing directly in the profits of their efforts.

This was a necessary precondition for the Industrial Revolution. While factory technology would consolidate this development, the creation of factory technology was possible only because people's relationship to work had already changed. A power loom would have served no purpose for networks of farmers making cloth at home.

The same goes for today's digital revolution. While often described as a second machine age, our current historical moment is better understood as a second industrious revolution. It has been underway for at least 40 years, encompassing the collapse, since the 1970s, of the relatively secure wage-work economy of the postwar era - and the rise of post-industrialism and the service economy.

Over these four decades we have seen an increase in the use of day laborers, office temps, management consultants, contract assemblers, adjunct professors, Blackwater mercenaries and every other kind of worker filing an I.R.S. form 1099. These jobs span the income ranks, but they share what all work seems to have in common in the post-1970s economy: They are temporary and insecure.

In the last 10 years, 94 percent of net new jobs have appeared outside of traditional employment. Already approximately one-third of workers, and half of young workers, participate in this alternative world of work, either as a primary or a supplementary source of income.

Internet technologies have certainly intensified this development (even though most freelancers remain offline). But services like Uber and online freelance markets like TaskRabbit were created to take advantage of an already independent work force; they are not creating it. Their technology is solving the business and consumer problems of an already insecure work world. Uber is a symptom, not a cause.

It's worth stressing that the "technology" of temp work - and the possibility of replacing entire work forces with it - existed for years before corporations made the decision to start adopting it. Today's smartphone app is an easy way to hire a temp, but is it really that much easier than picking up a phone was in 1950?

Indeed, shortly after World War II, a Milwaukee man named Elmer Winter founded Manpower, the first major temp agency, to supply emergency secretaries. But by the end of the '50s, Winter had concluded that the future growth of Manpower was in replacing entire work forces. He was uniquely positioned to teach corporate America how to reduce its work forces, since nearly all of the Fortune 500 companies used his services, and he tried to do so.

But persuading companies to abandon how they operated was easier said than done, even though Winter could readily demonstrate that it would be cheaper. Few companies took him up on his offer. Higher profits were possible, but not as important, in the lingering wake of the Great Depression, as the moral compact between employer and employee.

What changed this? The emergence in the 1970s of a new, strictly financial view of corporations, a philosophy that favored stock and bond prices over production, of short-term gains over long-term investment. Theories of "lean" corporate organization became popular, especially those sold by management consultants and business gurus.

Big corporations had always had their critics, but no one before the '70s would have thought that smaller companies would be better run than large ones. Large companies had resources, economies of scale, professional managers, lots of options. Yet terms like "small" and "efficient" and "flexible" would come to seem like synonyms. And with the rise of the lean corporation, work forces became expendable and jobs more precarious.

I am neither for nor against temping (or consulting, or freelancing). If this emergent flexible economy were all bad or all good, there would be no need to make a choice about it. For some, the rise of the gig economy represents liberation from the stifled world of corporate America.

But for the vast majority of workers, the "freedom" of the gig economy is just the freedom to be afraid. It is the severing of obligations between businesses and employees. It is the collapse of the protections that the people of the United States, in our laws and our customs, once fought hard to enshrine.

We can't turn back the clock, but neither is job insecurity inevitable. Just as the postwar period managed to make industrialization benefit industrial workers, we need to create new norms, institutions and policies that make digitization benefit today's workers. Pundits have offered many paths forward - "portable" benefits, universal basic income, worker reclassification - but regardless of the option, the important thing to remember is that we do have a choice.

Insecurity is not the inevitable cost of technological progress. Only by understanding that fact can we act to make capitalism work for us, not work us over.

Louis Hyman, the director of the Institute for Workplace Studies at the ILR School at Cornell, is the author of the forthcoming book "Temp: How American Work, American Business and the American Dream Became Temporary," from which this essay is adapted.

A version of this article appears in print on , on Page SR5 of the New York edition with the headline: The Gig Economy Isn't the iPhone's Fault. Order Reprints | Today's Paper | Subscribe

# data[].attributes.attachment_link.title
Opinion | It's Not Technology That's Disrupting Our Jobs

# data[].attributes.attachment_link.description
The insecure nature of work is a result of decisions by corporations and policymakers. When we learn about the Industrial Revolution in school, we hear a lot about factories, steam engines, maybe the power loom. We are taught that technological innovation drove social change and radically reshaped the world of work.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
A phone's touchscreen sensors can track where and how you swipe your device to help determine who you are. Credit Credit Andrew Roberts

When you're browsing a website and the mouse cursor disappears, it might be a computer glitch - or it might be a deliberate test to find out who you are.

The way you press, scroll and type on a phone screen or keyboard can be as unique as your fingerprints or facial features. To fight fraud, a growing number of banks and merchants are tracking visitors' physical movements as they use websites and apps.

Some use the technology only to weed out automated attacks and suspicious transactions, but others are going significantly further, amassing tens of millions of profiles that can identify customers by how they touch, hold and tap their devices.

The data collection is invisible to those being watched. Using sensors in your phone or code on websites, companies can gather thousands of data points, known as "behavioral biometrics," to help prove whether a digital user is actually the person she claims to be.

To security officials, the technology is a powerful safeguard. Major data breaches are a near-daily occurrence. Cyberthieves have obtained billions of passwords and other sensitive personal information, which can be used to steal from customers' bank and shopping accounts and fraudulently open new ones.

"Identity is the ultimate digital currency, and it's being weaponized at an industrial scale," said Alisdair Faulkner, one of the founders of ThreatMetrix, which makes fraud detection software for large merchants and financial companies. Many of his company's customers are now using or testing behavioral biometric tools, he said.

Image

The angle at which you hold your device is one of the many biometric markers that can be measured. Credit Andrew Roberts

Privacy advocates view the biometric tools as potentially troubling, partly because few companies disclose to users when and how their taps and swipes are being tracked.

"What we have seen across the board with technology is that the more data that's collected by companies, the more they will try to find uses for that data," said Jennifer Lynch, a senior lawyer for the Electronic Frontier Foundation. "It's a very small leap from using this to detect fraud to using this to learn very private information about you."

The Royal Bank of Scotland, one of the few banks that will talk publicly about its collection of biometric behavioral data, started testing the technology two years ago on private banking accounts for wealthy customers. It is now expanding the system to all of its 18.7 million business and retail accounts, according to Kevin Hanley, the bank's director of innovation.

When clients log in to their Royal Bank of Scotland accounts, software begins recording more than 2,000 different interactive gestures. On phones, it measures the angle at which people hold their devices, the fingers they use to swipe and tap, the pressure they apply and how quickly they scroll. On a computer, the software records the rhythm of their keystrokes and the way they wiggle their mouse.

R.B.S. is using software designed by a small New York company called BioCatch. It builds a profile on each person's gestures, which is then compared against the customer's movements every time they return. The system can detect impostors with 99 percent accuracy, BioCatch says.

A few months ago, the software picked up unusual signals coming from one wealthy customer's account. After logging in, the visitor used the mouse's scroll wheel - something the customer had never done before. Then the visitor typed on the numerical strip at the top of a keyboard, not the side number pad the customer typically used.

Alarm bells went off. The R.B.S. system blocked any cash from leaving the customer's account. An investigation later found that the account had been hacked, Mr. Hanley said.

"Someone was trying to set up a new payee and transfer a seven-figure sum," he said. "We were able to intervene in real time and stop that from happening."

That case was unusually blatant. A user's behavior isn't constant; people act differently when they're tired, injured, drunk, distracted or in a hurry. The way people type at an office desk is distinct from when they're slumped on their sofa at home.

Biometric software can also determine the pressure you tend to apply to your phone when you tap and type. Credit Andrew Roberts

Behavioral monitoring software churns through thousands of elements to calculate a probability-based guess about whether a person is who they claim. Two major advances have fed its growing use: the availability of cheap computing power and the sophisticated array of sensors now built into most smartphones.

The system's unobtrusiveness is part of its appeal, Mr. Hanley said. Traditional physical biometrics, like fingerprints or irises, require special scanning hardware for authentication. But behavioral traits can be captured in the background, without customers doing anything to sign up.

BioCatch occasionally tries to elicit a reaction. It can speed up the selection wheel you use to enter data like dates and times on your phone, or make your mouse cursor disappear for a fraction of a second.

"Everyone reacts a little differently to that," said Frances Zelazny, BioCatch's chief strategy and marketing officer. "Some people move the mouse side to side; some people move it up and down. Some bang on the keyboard."

Because your reaction is so individual, it's hard for a fraudulent user to fake. And because customers never know the monitoring technology is there, it doesn't impose the kind of visible, and irritating, roadblocks that typically accompany security tests. You don't need to press your thumb on your phone's fingerprint reader or type in an authentication code.

"We don't have to sit people down in a room and get them to type under perfect laboratory conditions," said Neil Costigan, the chief executive of BehavioSec, a Palo Alto, Calif., company that makes software used by many Nordic banks. "You just watch them, silently, while they go about their normal account activities."

Businesses call that a "frictionless" experience. Privacy watchdogs call it dangerous.

Biometric systems can sometimes detect medical conditions. If a customer with a once-steady hand develops a tremor, her automobile insurance company might get worried. That's potentially a problem if the customer's bank, which detected the tremor through its security software, is also her insurer.

"This is the kind of data that usually has some kind of consumer protections around it, but here there's none at all," said Pam Dixon, the executive director of the World Privacy Forum. "Companies are using these systems with no notice of any kind."

In most countries, there are no laws governing the collection and use of biometric behavioral data.

Even Europe's new privacy rules have exemptions for security and fraud prevention. A new digital privacy law in California includes behavioral biometrics on the list of tracking technologies companies must disclose if they collect, but it does not take effect until 2020.

Banks and merchants sometimes store their customers' biometric data internally. In many cases, though, they allow the outside vendors they work with to hold it. That magnifies the risks, Ms. Dixon said.

BioCatch has profiles on about 70 million individuals and monitors six billion transactions a month, according to Ms. Zelazny, the company's strategy executive. American Express, an investor in BioCatch, recently began using its technology on new account applications.

Some of BioCatch's rivals have even larger networks. Forter, a New York start-up that sells online fraud detection software incorporating behavioral biometrics to big retailers, said its database has records on 175 million people from more than 180 countries. Another competitor, NuData, was acquired last year by Mastercard.

On your computer, software can track your mouse habits, including the speed and rhythm of your cursor tracking. Credit Andrew Roberts

More than a dozen technology vendors, from under-the-radar start-ups to giants like I.B.M., have built behavioral biometrics into the security software they sell to retailers and banks.

The technology can be useful for rooting out fraud even without personal data on individual customers.

On new account applications, for example, behavioral biometric systems pay close attention to where and when applicants pause. A legitimate applicant typically types personal information - their name, their address, their Social Security number - fluidly, with few breaks. A scammer will often either cut and paste or take breaks to consult their notes.

"This used to be like science fiction," said Ryan Wilk, a NuData employee who is now a Mastercard vice president. "When we described what we did, people would give us looks like, 'Is this real?' Now, it's become not just a gimmick but a major technology in the financial industry. Lots of big companies are using it."

A version of this article appears in print on , on Page B1 of the New York edition with the headline: Type Carefully. Your Bank Is Watching.. Order Reprints | Today's Paper | Subscribe

# data[].attributes.attachment_link.title
Banks and Retailers Are Tracking How You Type, Swipe and Tap

# data[].attributes.attachment_link.description
When you're browsing a website and the mouse cursor disappears, it might be a computer glitch - or it might be a deliberate test to find out who you are. The way you press, scroll and type on a phone screen or keyboard can be as unique as your fingerprints or facial features.

# data[].attributes.attachment_link.description
AD deelt de informatie die zij verkrijgt middels het gebruik van cookies en vergelijkbare technieken, waaronder ook persoonsgegevens, in een samenwerkingsverband genaamd NLProfiel van Buymedia Nederland met Sanoma en Telegraaf Media Groep om gezamenlijke groepsprofielen op te stellen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Vermogens in Nederland, aflevering 1 - Financial Focus

# data[].attributes.attachment_link.title
Vermogens in Nederland, aflevering 2 - Financial Focus

# data[].attributes.attachment_link.title
Vermogens in Nederland, aflevering 3 - Financial Focus

# data[].attributes.attachment_link.description
Ga voor meer informatie: http://www.consumentenbond.nl/betaalrekening/Extra/mobiel-en-contactloos-betalen/?cid=ext_youtube_J-UlwW9gPuU Onderzoeksjournalist Bert Quist laat zien hoe het contactloos zakkenrollen van kleine én grote bedragen in de praktijk werkt. De pinpas kan daarbij in alle gevallen in een tas of jaszak blijven zitten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zo komt je geld bij de verkeerde terecht! (Consumentenbond)

# data[].attributes.attachment_link.title
De 22 meest gebruikte verkooptrucs in de supermarkt

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'We zijn zo slecht in sparen, dat in ons pensioenplan staat dat we beter maar betrekkelijk jong kunnen sterven', zegt Jeff Kreisler, via Skype, met gespeeld dramatische blik. De Amerikaan is niet alleen professioneel komiek, maar verhuurt zichzelf ook als serieus spreker en schrijver op het gebied van geld. Dit jaar verscheen het boek Geld en gedrag, dat hij samen met gedragswetenschapper Dan Ariely schreef. Het grappigst aan de manier waarop we met geld omgaan, zegt Kreisler, is dat we haast nooit van onze fouten leren. We trappen in telkens dezelfde valkuilen: we vallen in katzwijm voor de uitverkoop, kopen dezelfde dure merken en houden aan het eind van de maand geen geld over om te sparen.

Maken we inderdaad altijd van die beroerde financiële keuzen? 'Goede economische beslissingen nemen is lastig', zegt Wilco van Dijk, bijzonder hoogleraar Psychologische determinanten van economisch keuzegedrag aan de Universiteit Leiden en verbonden aan het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud). Dat komt vooral, aldus Van Dijk, doordat we ons niet alleen laten leiden door rationele argumenten, maar ook door emoties. Onderzoek leert dat je meer risico's neemt als je boos bent, op zoek gaat naar beloningen als je verdrietig bent en pessimistisch reageert als je je angstig voelt. Word je boos als bij een aanmaning extra kosten in rekening worden gebracht? Dan ben je vermoedelijk geneigd te weigeren de rekening te betalen. Voelt zo'n aanmaning meer als een pijnlijk verlies van controle en voel je als gevolg daarvan de tranen opwellen? Dan bestaat een gerede kans dat je als troost iets nieuws, moois en - beter nog - duurs voor jezelf gaat kopen.

Liever niet

Eigenlijk zijn de meeste mensen liever helemaal niet met geld bezig, zegt Anna Dijkman vanaf de redactie van Het Financieele Dagblad aan de telefoon. Al in 2011 verscheen haar boek Psycholo-Geld, met als ondertitel Waarom we stoppen met denken als we beginnen met uitgeven. Dijkman: 'Veel mensen besteden meer tijd aan het uitzoeken van de juiste gordijnen dan aan het kiezen van de juiste hypotheek, terwijl dat toch een van de belangrijkste financiële beslissingen is die je in je leven neemt.'

Volgens Dijkman zouden we ons bij elke financiële transactie moeten afvragen: hoeveel geld wil ik ervoor betalen? Gedragswetenschapper Ariely en komiek Kreisler schrijven iets vergelijkbaars. Zij vinden dat we, als we op het punt staan onze portemonnee te trekken, altijd eerst moeten bedenken waaraan we dat bedrag óók zouden kunnen uitgeven.

Toch slaan we die goede raad structureel in de wind. Hoe komt dat? Dijkman: 'Omdat we liever niet met geld bezig zijn, zijn we erop gericht snel beslissingen te nemen en zo min mogelijk na te denken over de financiële kant.' Ze noemt in dit verband de 'lattefactor', een term die staat voor 'de slechte mentale registratie van kleine uitgaven, waaronder die van koffie onderweg'. Dijkman: 'Vind je het echt heel fijn elke ochtend een latte van 3 euro te halen, besef dan dat je daar maandelijks 60 euro aan kwijt bent. Dat is namelijk het belangrijkste.'

Bewustwording

Dat klinkt makkelijker gezegd dan gedaan. Dijkman: 'Het heeft te maken met bewustwording. Ik vergelijk het met afvallen: dan moet je precies bijhouden wat je eet. Wil je weten waar je geld blijft, dan moet je bijvoorbeeld een maand lang je uitgaven precies bijhouden.'

De meeste mensen houden wel bij wat ze uitgeven, maar dan globaal in hun hoofd. Dat 'mentale boekhouden' lijkt weliswaar een manier om je uitgaven in de hand te houden, schrijft Dijkman, alleen blijkt die interne klerk de boel enorm te belazeren. Dat zit zo. Stel, je bent in een winkel en wilt een rekenmachine kopen. Die kost 15 euro. Je herinnert je dat je in een winkel verderop, 20 minuten lopen, er een zag die 10 euro kostte. Wat blijkt uit onderzoek? 68 procent van de mensen kiest voor de goedkopere optie en neemt die 20 minuten lopen voor lief. Word je echter verliefd op een jas van 125 euro, die 20 minuten verderop 120 euro kost, dan kiest maar 29 procent voor die goedkopere optie. In het ene geval heb je dus wel 20 minuten lopen over voor 5 euro, in het andere geval niet. Waarom? We vinden een grotere relatieve besparing belangrijker dan een absolute. In het geval van de rekenmachine bedraagt de korting 33 procent, bij de jas gaat het om 4 procent. Daarom, zegt Dijkman, verliezen we vooral bij grote aankopen makkelijk uit het oog dat het uiteindelijk om best grote bedragen gaat.

Zondigen

Kreisler en Ariely hebben het in dit verband -dat van de mentale boekhouding - over de Tien Financiële Zondes. Dat zijn: emotie, egoïsme, impulsiviteit, gebrek aan planning, kortetermijndenken, zelfbedrog, druk van buitenaf, goedpraterij, verwarring en hebzucht.Een voorbeeld: je komt thuis van je werk, je hebt honger maar de koelkast is leeg. Gezien je lage banksaldo wil je graag zelf koken, maar toch zit je een uur later met wat vrienden te eten en dure cocktails te drinken. Je voelt je niet eens schuldig, want je moest toch eten - en had je geen beloning verdiend na al dat harde werk? Kreisler en Ariely: 'Zoals sommige bedrijven door middel van creatief boekhouden gebruikmaken van mazen in de wet, maken wij gebruik van onze flexibele uitgavenlogica. We veranderen de regels en verzinnen verhalen om onze uitspattingen te rechtvaardigen.'

En dan is er nog een opmerkelijk psychologisch fenomeen, zegt Kreisler: 'We proberen altijd de pijn van het betalen te vermijden.' Betaalpijn is de mentale pijn van het afscheid nemen van je zelf verdiende geld. Die pijn neemt niet alleen toe naarmate het bedrag hoger wordt, maar ook naarmate je je bewuster bent van dat bedrag. En de mate van pijn wordt bepaald door de manier waarop je dat geld uitgeeft. Contante betalingen doen meer pijn dan die met een pinpas of creditcard. Uit onderzoek, aldus Kreisler, is gebleken dat creditcardgebruikers onderschatten wat ze hebben uitgegeven en overschatten wat ze nog kunnen uitgeven. Moeten we dan meer contant betalen? Dijkman: 'Je hebt dan wel meer overzicht, maar het past niet meer bij deze tijd. Wat ik vaak doe, is bij het afrekenen de bon vragen, om het bedrag tot me te laten doordringen. Anders heb ik gedachteloos op de oké-knop gedrukt, zonder te beseffen hoe duur mijn aankoop was.'

Hoe kunnen we, tot slot, ons financiële leven beteren? Kreisler: 'Mensen denken de hele tijd aan geld. Hoe kan ik meer verdienen en hoe kan ik dat geld vervolgens uitgeven? Wij proberen mensen te laten nadenken wat ze nog meer met hun geld kunnen doen.'

# data[].attributes.attachment_link.title
Tijd voor de financiële huishouding: geld uitgeven is niet moeilijk. Verstandig geld uitgeven daarentegen wel

# data[].attributes.attachment_link.description
'We zijn zo slecht in sparen, dat in ons pensioenplan staat dat we beter maar betrekkelijk jong kunnen sterven', zegt Jeff Kreisler, via Skype, met gespeeld dramatische blik. De Amerikaan is niet alleen professioneel komiek, maar verhuurt zichzelf ook als serieus spreker en schrijver op het gebied van geld.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een trui die niet jouw lievelings is, keukenapparatuur die achterin de kast belandt en nóg een blik soep voor in de voorraadkast. Iedereen kent het wel: geld uitgeven aan onnodige dingen. Zelfs Gea Schonewille (27), economische psycholoog bij het Nibud, komt het bekend voor. Waarom laten we ons verleiden door dergelijke aankopen? En hoe voorkom je het? We vragen het haar.
Veel mensen geven geld uit aan onnodige dingen. Wanneer overkwam jou dat voor het laatst?

Gea: "Toen ik deze zomer een vliegticket boekte, trapte ik snoeihard in een marketingtruc. Ik sloot een verzekering af voor als de vliegmaatschappij failliet zou gaan. Hoe dat kwam? Ik klikte op 'Nee... ik neem geen risico'. Dat was niet de bedoeling. Ik dacht te gaan voor 'Nee... ik heb geen verzekering nodig'. Zelfs als economisch psycholoog kun je hier dus intrappen. Ik kon het natuurlijk terug draaien, maar ach... het was maar 7 euro."

Ben je verder wel hét schoolvoorbeeld wat betreft geldzaken?

"Ik durf wel te zeggen dat ik mijn geldzaken redelijk goed op orde heb. Zo spaar elke maand netjes tien procent van mijn inkomen. Dit is één van de vuistregels van het Nibud voor een gezond financieel leven. Ook laat ik zoveel mogelijk rekeningen automatisch afschrijven. Dit voorkomt dat er rekeningen tussendoor glippen. Natuurlijk zijn er ook verbeterpunten. Ik ben iemand die in het nu leeft. Met mijn pensioen ben ik totaal niet bezig, zoals de meesten van mijn leeftijd. Maar eigenlijk kan ik er al wel een begin mee maken, bijvoorbeeld door de pensioenstarter in te vullen.

Hoe komt het dat veel mensen hun geldzaken vooruitschuiven?

"Geldzaken zijn niet ieders hobby. Bovendien zijn veel mensen, net zoals ik, bezig met het hier en nu. Daarom is het slim om automatisch tien procent van je inkomen direct te sparen als het binnenkomt. Dan heb je niet het gevoel dat je het kunt uitgeven en heb je altijd geld achter de hand."

Waarom is het soms zo moeilijk om jezelf in bedwang te houden?

"Dat kan onder meer te maken hebben met het zogenaamde What the hell-effect. Dit betekent dat als je jezelf strenge restricties oplegt en je op een dag tóch de mist ingaat, je kunt doorslaan. Bijvoorbeeld: je spreekt met jezelf af dat je in een maand €20 mag uitgeven aan kleding. Dan ben je in de stad en koop je tóch een nieuw shirt van €30. In de volgende winkel zie je een leuke broek en je denkt: what the hell, ik gaf toch al meer uit dan ik van plan was! En dus reken je ook de broek af."

Pijnlijk herkenbaar. Heb je tips om dit te voorkomen?

"Zorg voor zogenaamde betaalpijn. Met andere woorden: hoe meer je je uitgave voelt, hoe lastiger je die doet. Laat je creditcard of pinpas dus voortaan thuis als je boodschappen gaat doen en neem een verstandig bedrag aan cash mee."

Handige tip, maar even eerlijk: gedrag écht beïnvloeden is toch helemaal niet zo makkelijk?

"Dat klopt. Van ons gedrag gaat 95 procent automatisch, slechts 5 procent van ons handelen doen we bewust. Die bewuste keuzes gaan via ons reflectieve systeem. Als je je uitgavenpatroon wil veranderen, is het handig het naar je reflectieve systeem te brengen. Dit kun je bijvoorbeeld doen door je inkomsten en uitgaven een tijd lang bij te houden in een kasboek of app. Zo zie je aan welke dingen je geld uitgeeft en kun je bepalen of je dat wil aanpassen."

Iedereen goed met geld

Nederlanders worden steeds meer zélf verantwoordelijk voor hun eigen financiële toekomst. Maar het regelen van geldzaken is niet ieders hobby. Veel mensen vinden het ingewikkeld of saai, en stellen het liever uit. Daarom gaat Aegon helpen. Dat doen we met handige tips, slimme weetjes én een test. In 5 minuten ontdek jij welk geldtype je bent en wat jouw valkuilen zijn. En natuurlijk krijg je concrete informatie die past bij jouw situatie. Zo maken we iedereen 'goed met geld'!

# data[].attributes.attachment_link.title
Heb jij ook last van het 'what the hell-effect'?

# data[].attributes.attachment_link.description
Een trui die niet jouw lievelings is, keukenapparatuur die achterin de kast belandt en nóg een blik soep voor in de voorraadkast. Iedereen kent het wel: geld uitgeven aan onnodige dingen. Zelfs Gea Schonewille (27), economische psycholoog bij het Nibud, komt het bekend voor. Waarom laten we ons verleiden door dergelijke aankopen?

# data[].attributes.body
Eye Opener...Hoe mensen in feite bezig zijn met een "extern referentiekader".

# data[].attributes.attachment_link.title
THE SPEECH THAT BROKE SOCIAL MEDIA - Simon Sinek [The Most Incredible speech EVER]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Winkelen bij Chinese webwinkels heeft de afgelopen tijd een flinke vlucht genomen. Sites als AliExpress.com, DX.com en Miniinthebox.com zijn erg populair. Gek is dat niet want de prijzen zijn erg laag en het assortiment is enorm. Waar moet je op letten als je gaat winkelen?

Bert Quist , Expert Geld & Privacy Bijgewerkt op: 6 juni 2018

Verwijder je cookies

Koop bij bekende webshops

Bij de grote webshops bieden meerdere verkopers producten aan. Let voor aanschaf goed op de reviews en werkwijze van de verkoper. Bij AliExpress staan bovenaan de pagina scores die een idee geven van de betrouwbaarheid van de verkoper. Googlen op de verkoper of de productnaam kan geen kwaad. Daarnaast is de gezond-verstand-regel natuurlijk altijd van toepassing: als iets te mooi lijkt om waar te zijn, dan is het dat vaak ook.

Op de community van de Consumentenbond zijn er meerdere topics over ervaringen met Chinese webwinkels:

Let op extra kosten

Hoewel zeer goedkoop kunnen bij aankopen duurder dan €22 extra kosten bovenop de verkoopprijs komen:

Op deze site kun je een prijs invullen en krijg je een indicatie van de extra kosten. De inklaringskosten en eventuele invoerrechten zijn afhankelijk van het soort product en de bezorger.

Laat pakketjes bezorgen vanuit Europa

Veel webshops bieden de mogelijkheid om een pakketje te laten bezorgen vanuit Europa. Het product wordt vaak verstuurd vanuit Duitsland, Frankrijk of Spanje. Omdat de pakjes binnen de EU worden verzonden, hoef je geen extra kosten (BTW, invoerkosten) te betalen. Bij bestellingen boven de €150 kan dat voordelig zijn. De kans dat je verzendkosten moet betalen is wel groter dan wanneer je laat bezorgen vanuit China.

Wees geduldig bij 'free shipping'

Kies je voor 'free shipping' dan moet je vaak lang wachten voor je pakketje is bezorgd. Bij onderzoek eerder dit jaar duurde het gemiddeld 27 dagen voordat een pakketje werd bezorgd. Wees dus geduldig. Het kan overigens ook voorkomen dat een pakketje al binnen een paar weken wordt bezorgd. Heb je pech dan kan het zo 6 weken of langer duren.

Verwacht niet te veel

Bij veel producten is de beschrijving vaak rooskleuriger dan de werkelijkheid. Bij een eerder onderzoek naar 8 Chinese tablets beloofden de specificaties meer dan waar kon worden gemaakt. De specificaties deden vermoeden dat we met premium tablets te maken hadden. In de praktijk bleven er echter maar 2 Chinese tablets over die hun beloftes ook daadwerkelijk waarmaken.

Let op namaak

Bij Chinese webshops kom je nogal eens namaakspullen tegen, bijvoorbeeld nep iPhones of Samsung telefoons. Het importeren van deze producten is uiteraard verboden. Het is soms erg lastig om echt van namaak te onderscheiden, maar als de prijs te mooi is om waar te zijn dan is dat meestal ook zo. Lees ook onze tips om te voorkomen dat je namaak bestelt.

Pas op met kleding

Kleding kopen is een grote gok. Uit ons onderzoek blijkt dat kleding er op de foto vaak fraaier uitziet dan het in werkelijkheid is. Ook kloppen de maten soms niet; de kleding is een stuk kleiner dan je mag verwachten. Ook laat de kwaliteit van het gebruikte materiaal nogal eens te wensen over.

Betaal met creditcard of Paypal

Betaal altijd met creditcard of Paypal, deze methoden bieden je aankoopbescherming tot op zekere hoogte. Een kwart van de respondenten uit ons panelonderzoek heeft weleens een product met mankementen ontvangen. Het gaat dan om beschadigde of verkeerde producten. Een enkele keer kwam een bestelling helemaal niet aan.

Online Veiligheid

We gebruiken iedere dag internet via onze smartphone, tablet en pc. Maar ook steeds meer met andere 'slimme' apparaten. En we kunnen niet meer zonder. Deze afhankelijkheid zorgt ook voor risico's. In het boek Online veiligheid zetten we alle risico's op een rij én we leggen uit hoe je ze kunt verkleinen en voorkomen.

is als boek en e-book verkrijgbaar via de Webwinkel.

Verwacht weinig van de garantie

In Nederland is de garantie en reparatie van producten goed geregeld. Dat geldt niet voor een aankoop bij een webshop buiten de EU, zoals een Chinese webshop. Op de Aziatische websites staat meestal weinig over garantie. De sites Miniinthebox en Lightinthebox geven slechts een maand garantie, alleen op productfouten. We horen verschillende verhalen van consumenten. Soms gaat het goed, soms niet.

Lees ook:

# data[].attributes.attachment_link.title
Tips voor het kopen bij een Chinese webwinkel| Consumentenbond

# data[].attributes.attachment_link.description
Winkelen bij Chinese webwinkels heeft de afgelopen tijd een flinke vlucht genomen. Sites als AliExpress.com, DX.com en Miniinthebox.com zijn erg populair. Gek is dat niet want de prijzen zijn erg laag en het assortiment is enorm. Waar moet je op letten als je gaat winkelen?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ik ben Lindsay en online redacteur bij het Nibud. Net zoals zoveel Nederlanders weet ik heus wel dat geldzaken belangrijk zijn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Nederlandsche Bank (DNB) is bezorgd over het afnemend gebruik van contant geld in de samenleving. Nieuwe cijfers van DNB en Betaalvereniging Nederland laten zien dat nog slechts vier op de tien mensen contant betalen. Volgens de bank is een cashloze samenleving "kwetsbaar".

Dat zegt directeur cash Coen Voormeulen van DNB maandag in gesprek met het Algemeen Dagblad (). Aanleiding voor het interview zijn nieuwe cijfers over de hoeveelheid pinbetalingen in Nederland.

Nederlanders doen voor het eerst minder dan vier op de tien betalingen contant. Volgens Voormeulen moet het mogelijk blijven om contant te betalen. "Veel mensen hebben moeite met pinnen, zoals ouderen en visueel gehandicapten", stelt Voormeulen. "Ook zijn er 2,5 miljoen laaggeletterden."

Verder wijst de directeur op het gevaar van hackers en storingen in het betalingssysteem. "Cashloos maakt je als samenleving kwetsbaar."

Volgens het onderzoek van DNB en Betaalvereniging Nederland zijn 39 procent van de betalingen sinds mei met contant geld gedaan. In 2014 stelden banken, verzekeraars en betaaldienstaanbieders nog als doel om 60 procent van de Nederlanders elektronisch te laten betalen. Toen betaalden we nog in zes op de tien gevallen met contant geld.

De DNB wil dat er afspraken worden gemaakt door banken, de detailhandel en belangenverenigingen over het gebruik van contant geld. Dit moet volgens de centrale bank algemeen geaccepteerd blijven. "Wij hopen op de poldermanier", zegt Voormeulen tegen het dagblad. "Lukt dat niet, dan kun je aan regels denken. Dat zie je in Scandinavië ook. Het is aan de politiek om dat te bepalen."

Elektronisch betalen veel groter in Scandinavië

In Zweden wordt ongeveer 1 procent van de betalingen met cash verricht. In juni riep een comité van de Zweedse overheid de banken op contant geld breed beschikbaar te houden. Anders zouden meerdere delen in het land volledig cashloos worden, wat voor kwetsbare groepen leiden tot een verminderde toegang tot contant geld.

Volgens het voorstel van het overheidscomité zouden er voor 99 procent van de Zweden binnen 25 kilometer pinautomaten beschikbaar moeten zijn. Het plan zou de banken 8 tot 15 miljoen Zweedse kronen (760.000 tot 1,44 miljoen euro) kosten.

Het elektronische betalen in Zweden gaat zelfs zo ver, dat de Zweedse centrale bank, Riksbanken, vanaf 2019 een digitale munt, de e-krona, gaat testen. Mocht de proef een succes zijn, dan zou de e-krona in 2021 ingevoerd kunnen worden, aldus Riksbanken.

# data[].attributes.attachment_link.title
DNB maakt zich zorgen over afnemend gebruik contant geld

# data[].attributes.attachment_link.description
De Nederlandsche Bank (DNB) is bezorgd over het afnemend gebruik van contant geld in de samenleving. Nieuwe cijfers van DNB en Betaalvereniging Nederland laten zien dat nog slechts vier op de tien mensen contant betalen. Volgens de bank is een cashloze samenleving "kwetsbaar".

# data[].attributes.attachment_link.title
Cryptovaluta | NU - Het laatste nieuws het eerst op NU.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Ruim 2 miljoen huishoudens hebben een betalingsachterstand. De overheid wil de schuldhulpverlening verbeteren.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De helft van alle studenten kampt met angst en depressie. De druk om te presteren is voor veel van hen te hoog. De oorzaken zijn divers: de financiële druk van het leenstelsel en het BSA, maar ook perfectionisme en faalangst bij de student zelf. En keuzestress, het aanbod aan opleidingen en mogelijkheden is overweldigend. Bovendien is het vaak lastig een studie te combineren met bijbaantjes en een sociaal leven.
Persoonlijke omstandigheden zijn één van de belangrijkste redenen om met een studie te stoppen!

# data[].attributes.attachment_link.description
De helft van alle studenten kampt met angst en depressie. De druk om te presteren is voor veel van hen te hoog. De oorzaken zijn divers: de financiële druk van het leenstelsel en het BSA, maar ook perfectionisme en faalangst bij de student zelf. En keuzestress, het aanbod aan opleidingen en mogelijkheden is overweldigend.

# data[].attributes.attachment_link.title
Pieter Derks over de aflossingsvrije hypotheek | NPO Radio 1

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dat is een rauw beeld van daklozen, mensen met uitzichtloze schulden, uitgeprocedeerde asielzoekers wier thuisland hen niet meer wil hebben, uitgehongerde verslaafden, en ex-gevangenen zonder een ander thuis dan de vertrouwde criminele omgeving.

Lees verder na de advertentie

Onze groep studenten, die voornamelijk uit ontwikkelingslanden komt, had geen moeite om de overeenkomst te zien met de armen in hun eigen land. Mensen die uitgestoten zijn door hun eigen gemeenschap of zelf vertrokken van platteland naar stad in de hoop op werk. En die geen aanspraak kunnen maken op overheidsvoorzieningen omdat die er grotendeels niet zijn. Bij ons zijn die voorzieningen er wel, maar, zo bleek bij ons bezoek aan het stadspastoraat, alleen voor degenen die netjes in een hokje passen. Als je geen vast adres hebt krijg je geen uitkering. Als je grote schulden hebt komt schuldsanering vaak te laat waardoor elke bureaucratische oplossing even uitzichtloos lijkt. Als je met je spulletjes in een vuilniszak de gevangenis verlaat is er geen opvang.

Niemand kiest vrijwillig voor armoede en de onzekerheid en stress die daarbij horen

Studenten vroegen dan ook vooral waarom het overheidsbeleid tekortschiet. Goede vragen. Zeker omdat de studenten zien dat Nederland een van de rijkste landen ter wereld is en dus geen gebrek heeft aan de middelen om armoede tegen te gaan. Het antwoord van onze gastheer was dat het huidige politieke klimaat heeft geleid tot een armoedebeleid gebaseerd op het idee van zelfredzaamheid. En daar zit het probleem. Want onze armen zijn niet zelfredzaam - als ze dat wel waren geweest dan waren ze niet arm geworden. Niemand kiest vrijwillig voor armoede en de onzekerheid en stress die daarbij horen. Als je hier even over nadenkt wordt het duidelijk wat een absurde veronderstelling die zelfredzaamheid eigenlijk is. Alsof je iemand in een rolstoel onderaan een trap parkeert en dan zegt: "Als je boven bent regelen wij een woning voor je en helpen we je met een baan, maar je moet wel eerst zelf boven komen".

# data[].attributes.attachment_link.title
Als onze armen zelfredzaam waren geweest, waren ze niet arm geworden

# data[].attributes.attachment_link.description
Dat is een rauw beeld van daklozen, mensen met uitzichtloze schulden, uitgeprocedeerde asielzoekers wier thuisland hen niet meer wil hebben, uitgehongerde verslaafden, en ex-gevangenen zonder een ander thuis dan de vertrouwde criminele omgeving. Lees verder na de advertentie Onze groep studenten, die voornamelijk uit ontwikkelingslanden komt, had geen moeite om de overeenkomst te zien met de armen in hun eigen land.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Leo (65) zorgt er altijd voor dat hij er netjes uitziet. Dat deed hij ook op 17 oktober 2014 om twee uur 's nachts toen hij dakloos was en op een bankje van het centraal station in Rotterdam zat. Hij weet het nog precies. Ineens stond daar een politieagent die vroeg: 'Wat doet u hier?' 'Ik word zo opgehaald,' antwoordde hij. 'Dat denk ik niet', zei de agent. 'Want gisteren en eergisteren zat u hier ook.' Hij vroeg Leo om zijn identiteitskaart en kon aan de hand daarvan opzoeken dat zijn huis door de bank in beslag was genomen. 'Ik kan u helpen', zei de agent. 'Maar dan moet u dat wel willen, hè. Weet u wat, loop met me mee, dan krijgt u een kop koffie.' Dat deed Leo. De agent nam de tijd, benadrukte nog een paar keer dat hij hem kon helpen en eindelijk brak Leo. Hij barstte in tranen uit en besefte dat als hij nu niet toegaf, hij niet meer verder kon.

Hij leefde toen al twee maanden op straat. Overdag zat hij op een bankje bij de Maas waar hij vroeger met zijn vader kwam om naar de boten te kijken. Andere daklozen zag hij wel, maar met hen wilde hij niets te maken hebben. Want was hij er niet beter aan toe dan zij? De nachten bracht hij door op het station, zittend op een bankje omdat liggen er niet mag. Van het weinige geld dat hij had, kocht hij bij de Hema een ontbijtje voor 1 euro. In een ziekenhuis waar hij vroeger vrijwilligerswerk deed en goed de weg kende, glipte hij ongezien een invalidenbadkamer in om te douchen. Vanuit de bibliotheek mailde hij zijn twee kinderen alsof er niets aan de hand was. Hij was verschrikkelijk eenzaam. Om toch een stem te horen, ging hij tegen zichzelf praten. 'Maar ik bleef in de ontkenning zitten', zegt hij. 'Ik kon er niet aan dat een succesvol man als ik zo afging.'

'Die nacht hebben ze me hiernaartoe gebracht', vertelt Leo. Het is nu vier jaar later en we staan in een slaapzaal van het William Boothhuis, een van de nachtopvanglocaties van het Leger des Heils in Rotterdam. 'Ik kreeg een kussen, deken en lakens en het bovenste bed werd drie maanden lang mijn huis.' Hij wijst naar een van de acht stapelbedden die in een verder nagenoeg lege ruimte staan. Het enige daglicht valt door twee smalle bovenramen die niet open kunnen. 'Het stonk er en er was altijd herrie. Maar voor het eerst lag ik weer op een matras. Mijn benen waren nog maanden opgezwollen van al die nachten die ik zittend op het station had doorgebracht. Om 7 uur moest iedereen opstaan en toen zag ik waar ik was beland: tussen de verslaafden en psychiatrische patiënten, echt de onderkant van de samenleving. Ze keken naar mij met zo'n blik van: bij hem valt wat te halen en inderdaad werd alles wat ik niet meteen in een kluisje legde, zoals mijn oplader en telefoon, gejat. Alleen mijn portefeuille droeg ik altijd bij me. Ik liet 'm één keer tijdens het douchen in mijn kussensloop zitten. Toen was die ook weg.'

Schaamte

Leo bezat ooit zes modezaken die hij samen met zijn vrouw runde. Ze hielden van verre reizen, gingen graag uit eten en naar het theater. Toen het hun twee kinderen met internationale carrières ook volop voor de wind ging, besloten ze de winkels te verkopen om van het leven te gaan genieten. Leo's vrouw kreeg echter kanker en overleed snel daarna. Ontroostbaar liet hij zich door vrienden overhalen mee te doen met een beleggingsclubje. Hij joeg zijn hele vermogen erdoorheen. En toen ging het snel. 'Het ergst is de schaamte', vat Leo de jaren die daarop volgden samen. Hij werkte via uitzendbureaus als administratief medewerker, verhuisde naar een goedkopere buurt en meed zijn vrienden, bang dat ze erachter zouden komen. De schaamte belemmerde hem zijn kinderen, die in het buitenland woonden, om hulp te vragen. Toen hij na zijn laatste baantje als verkoopmanager bij een discounter werd ontslagen, ging hij naar huis, trok de gordijnen dicht, zette de bel uit en ging op bed liggen. Alleen voor boodschappen kwam hij het huis uit. Zijn spaargeld raakte op. Om te overleven verkocht hij zijn sieraden, en als laatste zijn Saab cabrio. Brieven maakte hij niet meer open. Dat duurde anderhalf jaar. 'De brief die de deurwaarder onder de deur schoof, las ik wel. Om 1 uur zouden ze komen om mijn huis op te eisen. Ik heb een tasje gepakt met wat kleren en toiletartikelen, heb om half 1 mijn fiets gepakt en ben Rotterdam ingetrokken.'

'Mensen zoals Leo krijgen we zelden binnen', zegt veldwerker Job Lok van het Leger des Heils. 'Als de gemeente je voldoende zelfredzaam vindt, verwijzen ze je door naar een sociaal wijkteam. Ze helpen je, maar een slaapplek moet je dan zelf regelen. Soms tref je een ambtenaar die met je te doen heeft en je een daklozenpas geeft. Die geeft toegang tot de nachtopvang, die wij en nog twee andere organisaties voor de gemeente organiseren.'

Zo'n ambtenaar trof Ellen (50). 'Een heel aardige vrouw,' herinnert ze zich. Blijkbaar straalde ik iets uit waardoor ik een daklozenpas kreeg, meestal zijn ze veel strenger.' Niemand kon bedenken dat Ellen met een master in kunstgeschiedenis en architectuur zo in de ellende kon raken. In 2010 was ze gemeenteraadslid voor de PvdA in Rotterdam en ruilde ze haar vaste baan bij een culturele instelling in voor een ongewis freelancebestaan. Ze rekende op een tweede raadstermijn, maar kwam te laag op de lijst. In die tijd brandde de bovenverdieping van haar huis uit. 'Er was een halogeenlampje op mijn bed gevallen dat het matras in brand zette. De brandweer kwam met twee wagens en ik was de helft van mijn huis kwijt. Ik had zelf niet zo door welk effect dat op me had. Meer dan ik besefte. Terwijl de bovenverdieping werd opgeknapt - ik had geen inboedel-, maar wel een opstalverzekering - lag ik op de bank, terwijl ik eigenlijk had moeten solliciteren. Vanaf dat moment bouwden de schulden zich op. Ik werkte nog een jaartje onder mijn niveau bij een architectenbureau, maar stond vervolgens weer op straat. Ik wilde van niemand hulp; ik vond altijd dat ik alles alleen moest kunnen oplossen. Dat ik dat niet meer kon, voelde als falen. Twee keer probeerde ik een bijstandsuitkering aan te vragen, maar ik had geen energie die ingewikkelde vragen over mijn schulden te beantwoorden. Mijn vrienden en familie in Groningen vertelde ik niet hoe erg het was. De hypotheek kon ik niet meer betalen. Ik zat op de bank te wachten tot mijn huis in beslag werd genomen.'

Toen dat in augustus 2017 gebeurde, had ze twintig minuten de tijd om een tasje te pakken. 'Achteraf vind ik het erg dat alles weg is, de spullen van mijn overleden moeder, een servies van mijn oma. Ze hebben het niet eens voor me opgeslagen. Ik ben regelrecht naar het Leger des Heils gefietst. Dat adres wist ik nog uit mijn tijd als raadslid. Ik heb er vijf maanden gezeten.'

Kostschoolregime

Ze was in shock toen ze in het William Boothhuis kwam. 'Alsof ik in een film zat. Er heerste een soort kostschoolregime, de klok maakte de dienst uit, mijn vrijheid was ik kwijt. Om half 7 opstaan, tot half 8 ontbijt en om 8 uur sta je op straat. In het begin werd alles onder mij vandaan gejat. Zelfs mijn twee beha's werden gestolen. Er waren vervelende beveiligers die je fouilleerden uit pesterij. Er waren dronken Polen in de winter. Het ergste was de viezigheid. Voortdurend was je verkouden of had iemand een voedselvergiftiging. De wc zat op een dag helemaal onder de poep en niemand die het wilde schoonmaken. Ik zat in het afvoerputje van de samenleving. Door soms bot te zijn, leerde ik mezelf te handhaven. Maar ik ben ook een mensenmens en ik maak makkelijk contact. Omdat de andere daklozen vonden dat ik op een begeleider leek, namen ze me vaak in vertrouwen. Dat maakte het makkelijker. Ik heb mijn vrienden al vrij snel verteld waar ik zat. Ze schrokken enorm. Een vriendin begon te huilen. Voor een paar nachtjes kon ik bij sommigen logeren, maar voor langere tijd wist ik dat ze om verschillende redenen geen ruimte voor me hadden. Het was uiteindelijk mijn eigen besluit: laat me hier maar blijven, zei ik, dan heb ik in ieder geval een bed en eten en hier gaan ze me helpen. Met één vriendin sprak ik elke week af, andere vrienden nodigden me geregeld uit om te komen eten. Vooral als het koud was, was het moeilijk de dagen door te komen. Meestal dronk ik 's ochtends een kop koffie in de dagopvang of ging ik naar het buurtcentrum, maar dat was in het weekend dicht. Toen ik eenmaal een uitkering had, ging ik de stad in, ontbijten bij de Hema of ik ging naar de bibliotheek. Daar zat ik dan uren.'

Minder opdrachten

De 55-jarige Willem stond op een decemberdag in 2017 met zijn koffertje voor opvanglocatie De Meerpaal van het Leger des Heils in Rotterdam. Voorheen was hij een geslaagd ict-trainer, een zzp'er, die in de problemen kwam toen er langzaam maar zeker minder opdrachten binnenkwamen en hij op een dag de hypotheek van zijn dure appartement aan de voet van de Erasmusbrug niet meer kon betalen. Zijn vriendin, met wie hij samenwoonde, kon dat evenmin. Voordat de deurwaarder kwam, vluchtte hij met haar naar een appartement dat ze konden onderhuren. Hij woog 107 kilo, had diabetes en zat in een gitzwart gat. Zijn relatie was daar niet tegen bestand en zijn vriendin vertrok. Toen hij zijn huuradres ook niet meer kon betalen, ging hij bij vrienden logeren. Ook daaraan kwam een eind. Nadat zijn zus hem ook niet meer in huis wilde hebben, belandde hij bij het Leger des Heils.

'Ik wist niet wat ik zag. Bij die mensen hoorde ik niet. Die eerste nacht bleef ik klaarwakker. Het stonk er, het was er koud. De volgende dag ben ik gaan praten met de medewerkers van de opvang. Ik schaamde me diep voor mijn situatie, maar tegelijkertijd, eindelijk na bijna vier jaar, deed ik mijn mond open en kwam alles los. Ik besefte dat ik niet dieper kon zinken. Het ergste van de acht maanden dat ik in de opvang zat, was dat sommigen me behandelden alsof ik geen mens was. Ik wilde er zo snel mogelijk weg. Vanaf hier kon er alleen maar een weg omhoog zijn.'

En die was er. Het Leger des Heils begeleidt daklozen samen met de gemeente op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning. Veldwerker Job Lok: 'We schrijven mensen in op ons adres en openen een bankrekening, zodat ze een bijstandsuitkering kunnen aanvragen. Daar gaat 20 procent van af omdat ze bij ons geen huur betalen. Meestal houdt de gemeente geld in voor de zorgverzekering en nog eens 100 euro om voor ze te sparen. Mensen houden dan netto 300 tot 350 euro per maand over. Dat is best een behoorlijk bedrag. Verder helpen we ze met het inventariseren van hun schulden, de aanmelding bij de kredietbank of een onderbewindstelling, het vinden van werk en het aanvragen van een woonpas. Daarmee kunnen ze een sociale huurwoning zoeken. Een urgentiebebewijs kunnen ze krijgen onder de voorwaarde van 'uitstroom uit een instelling', maar alleen als ze serieus hun sores willen aanpakken.'

Om overdag onder de pannen te zijn, nam Willem een goedkoop abonnement op de sportschool en ging hij trainen. 'Dat werd mijn grote houvast. In een half jaar tijd verloor ik 18 kilo. Ik werd elke dag sterker en kwam van mijn suikerziekte af. Ik ging vrijwilligerswerk doen in de automatisering en had voor het eerst het gevoel er weer bij te horen.'

Vijftig euro per week

Ook met Leo ging het snel veel beter. Hij werkte al na twee dagen in de keuken van het Leger des Heils. 'Dat gaf me wat te doen en het was een manier om me staande te houden, want ik was een vreemde eend in de bijt. Ik was met name bang voor een man die een bepaalde blik in zijn ogen had. Maar toen hij opstond om te voorkomen dat een grote Kaapverdiaan mij iets zou aandoen, werd hij mijn vriend. Ik heb hier vrienden gemaakt die me veel meer waard zijn dan vrienden van vroeger. Die kwamen alleen bij me omdat er wat te halen viel. Het ging alleen om uiterlijk vertoon en over het hebben van meer spullen. Nu gaat het over het leven. Ik waardeer het weinige dat ik bezit. Ik zit in de schuldsanering en moet van 50 euro per week rondkomen, maar ik spaar daar zelfs van. Het Leger is mijn nieuwe familie geworden. Ik geef er taallessen aan anderstaligen en ben ingeschakeld als ervaringsdeskundige. Aan de toekomst denk ik voorlopig liever niet. Ik hield van verre reizen, maar dat is er niet meer bij. Kijk' - hij opent zijn hand met daarin een enkele sleutel aan een sleutelhanger. 'Deze is van mijn huis. Ik draag hem altijd in mijn hand. Die zullen ze me nooit meer afpakken.'

Sinds begin 2018 heeft Ellen een sociale huurwoning. 'Ik heb in de opvang een positiever mensbeeld gekregen. Ik heb bijzondere mensen leren kennen, mensen die elkaar helpen en beschermen als dat nodig is. Wel moest ik leren nee te zeggen. Het probleem was dat ik bij alles altijd zei 'dat doe ik wel' zonder me af te vragen of ik het wel kon of wilde. Dat juk, dat ik alles zelf moet oplossen, heb ik afgelegd. Ik ben blijmoediger geworden. De gordijnen zijn bij mij open, mensen kunnen de hele dag bij me aanbellen en ik dan doe ik open. En ik vraag voortaan om hulp als dat nodig is. Ik vind het erg dat ik nooit iets vanuit de PvdA heb gehoord. Ze wisten dat er beslag op mijn huis werd gelegd, ik heb het een oud-collega ooit verteld. We hadden vaak discussies in de raad dat de opvang minder moest. Ik had toen zelf ook geen idee. Nu weet ik dat je door een samenloop van omstandigheden zomaar dakloos kunt worden. Het kan iedereen overkomen. Ik vind het niet erg weinig geld te hebben, het is fijn om met simpele dingen bezig te zijn. Ik wil weer werken, maar zonder de druk van vroeger. Iets in de hulpverlening. En verder, gewoon leuke dingen doen.'

Een mooier mens

In een nieuwe, kleine Volvo arriveert Willem bij het William Boothhuis. Hij stapt uit, strak in het pak, zijn grijze haar achterover gekamd. 'Het was vandaag mijn eerste werkdag weer als ict-trainer', vertelt hij trots. 'Mijn baas weet dat ik financiële problemen had en dat ik onder bewind sta. Maar ik heb wel een auto, een laptop en een telefoon van de zaak. Ik sta elke ochtend om zes uur op, ga sporten en douchen en rijd naar mijn werk. Ook zoek ik mijn vrienden weer op. Sommigen heb ik verteld wat er gebeurd is. Ze tonen nog begrip ook, hoewel ik nooit kan overbrengen hoe het er écht was. Achteraf ben ik verbaasd over mezelf dat ik zo veerkrachtig ben. Ik ben enerzijds wat harder geworden, maar ik heb ook meer begrip gekregen voor anderen. Ik ben een mooier mens geworden. Ik heb nu een contract van zeven maanden en in die tijd ga ik hard werken, studeren en weer examens doen, zodat iedereen me wil hebben. Dat gaat lukken.'

# data[].attributes.attachment_link.title
En opeens is het centraal station je huis: hoe deze hogeropgeleiden plotseling dakloos werden

# data[].attributes.attachment_link.description
Leo (65) zorgt er altijd voor dat hij er netjes uitziet. Dat deed hij ook op 17 oktober 2014 om twee uur 's nachts toen hij dakloos was en op een bankje van het centraal station in Rotterdam zat. Hij weet het nog precies. Ineens stond daar een politieagent die vroeg: 'Wat doet u hier?'

# data[].attributes.attachment_link.title
Op de bank met ... Een interview over armoede en schulden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Interview: Waarom aanpak van schulden tekortschiet

# data[].attributes.attachment_link.title
De economie is booming, maar onze schulden ook

# data[].attributes.attachment_link.description
Het lijkt fantastisch te gaan in Nederland. Het aantal wanbetalers in de zorg is flink gedaald. Maar is dat nou echt goed nieuws? RTL Z brengt onze schulden in kaart.

# data[].attributes.attachment_link.title
Education for the next generation - Keynote Diana Oblinger

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nederlandse jongeren doen te gemakkelijk online aankopen met geleend geld. Dat vindt incassobureau Intrum, dat onderzoek deed naar het betaalgedrag onder jongeren. Bijna een derde van de ondervraagde jongeren heeft zijn financiële situatie niet op orde.

60 procent van de jongeren tussen de 18 en 24 is de afgelopen twaalf maanden te laat geweest met het betalen van een of meerdere rekeningen, tegenover 40 procent van alle Nederlanders.

Online aankopen

Gebruiksgemak is de grootste reden dat aankopen worden gedaan via internet en smartphones. Maar ook druk door sociale media speelt een grote rol. Zo'n 37 procent van de ondervraagde jongeren zegt om deze reden aankopen te doen, ook als die niet binnen hun budget passen. Bij mensen tussen de 25 en 34 jaar is dat 24 procent.

Mensen lenen vooral geld bij de bank, familie en door met een creditcard te betalen.

De drempel om aankopen te doen, wordt volgens Intrum steeds lager. Zo is achteraf betalen bij webshops erg makkelijk. Hierdoor wordt niet alleen meer uitgegeven, maar worden ook duurdere aankopen gedaan. Ruim een derde van de ondervraagde jongeren zegt hierdoor uiteindelijk meer geld kwijt te zijn dan ze hadden bedoeld.

Betalingsmoraal

Niet op tijd je rekeningen betalen, betaalachterstanden; het zijn allemaal signalen van een vervagende betalingsmoraal, zegt Rick Terra, directeur van incassobureau Intrum. "Om te voorkomen dat mensen in schulden komen, moet worden gewerkt aan verstandiger financieel gedrag. Betere kennis en voorlichting aan jongeren door ouders, maar ook in het onderwijs moet daarbij helpen."

De organisatie die onder meer de creditcards van Visa en Mastercard uitgeeft, ICS, ziet ook dat jongeren tussen de 18 en 24 jaar vaker een betalingsachterstand hebben dan oudere creditcardgebruikers. Er zijn naar schatting 80.000 jongeren met een creditcard.

Sinds deze maand gelden nieuwe maatregelen om problematische schulden te voorkomen. Zo wordt de creditcard geblokkeerd als de betalingsachterstand boven de dertig dagen komt.

Oorzaak

Eerder bleek uit onderzoek van het Nibud uit 2017 dat 27 procent van de studenten een lening, betalingsachterstand of roodstand heeft. De stichting voor Budgetvoorlichting zegt dat het nieuwe leenstelsel en de lage rente eraan bijdragen dat studenten steeds vaker geld lenen.

Intrum-directeur Rick Terra erkent dat het jongeren niet makkelijk wordt gemaakt. "Ze moeten lenen, hierdoor wordt de mindset over het hebben van schulden anders. Tel daarbij op dat producten kopen op afbetaling steeds makkelijker kan, dan ben je als jongere al gewend aan het hebben van schulden terwijl de dure levensfase nog moet beginnen."

# data[].attributes.attachment_link.title
Jongeren geven makkelijk geleend geld uit en dat leidt tot problemen

# data[].attributes.attachment_link.description
Nederlandse jongeren doen te gemakkelijk online aankopen met geleend geld. Dat vindt incassobureau Intrum, dat onderzoek deed naar het betaalgedrag onder jongeren. Bijna een derde van de ondervraagde jongeren heeft zijn financiële situatie niet op orde.

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.text
“Om en na bij een miljoen mensen leven in armoede in Nederland. Al 25 jaar lang”, vertelt @kimputters directeur van het #SCP.
“Mensen die in de armoede zitten hebben te maken met grote oplopende schulden en tekorten, dus we zien dat de problemen hardnekkiger worden.” #Pauw

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.original_text
“Om en na bij een miljoen mensen leven in armoede in Nederland. Al 25 jaar lang”, vertelt @kimputters directeur van het #SCP.
“Mensen die in de armoede zitten hebben te maken met grote oplopende schulden en tekorten, dus we zien dat de problemen hardnekkiger worden.” #Pauw https://t.co/FpQp8XQ13D

# data[].attributes.attachment_link.embed_code
“Om en na bij een miljoen mensen leven in armoede in Nederland. Al 25 jaar lang”, vertelt @kimputters directeur van het #SCP.
“Mensen die in de armoede zitten hebben te maken met grote oplopende schulden en tekorten, dus we zien dat de problemen hardnekkiger worden.” #Pauw pic.twitter.com/FpQp8XQ13D
— Op1 (@op1npo) November 29, 2018

# data[].attributes.attachment_link.metadata.attachment_props_source.data.text
“Om en na bij een miljoen mensen leven in armoede in Nederland. Al 25 jaar lang”, vertelt @kimputters directeur van het #SCP.
“Mensen die in de armoede zitten hebben te maken met grote oplopende schulden en tekorten, dus we zien dat de problemen hardnekkiger worden.” #Pauw https://t.co/FpQp8XQ13D

# data[].attributes.attachment_link.metadata.attachment_props.original_text
“Om en na bij een miljoen mensen leven in armoede in Nederland. Al 25 jaar lang”, vertelt @kimputters directeur van het #SCP.
“Mensen die in de armoede zitten hebben te maken met grote oplopende schulden en tekorten, dus we zien dat de problemen hardnekkiger worden.” #Pauw https://t.co/FpQp8XQ13D

# data[].attributes.attachment_link.metadata.attachment_props.text
“Om en na bij een miljoen mensen leven in armoede in Nederland. Al 25 jaar lang”, vertelt @kimputters directeur van het #SCP.
“Mensen die in de armoede zitten hebben te maken met grote oplopende schulden en tekorten, dus we zien dat de problemen hardnekkiger worden.” #Pauw

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Nibud - Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als wetenschappelijk medewerker bij het Nibud houd ik me vooral bezig met het financiële gedrag van consumenten en schuldenproblematiek.

Op het gebied van schulden organiseer ik eens per kwartaal het Platform Schuldhulpverlening voor gemeenten. Daarnaast geef ik regelmatig lezingen en workshops voor gemeenten en bedrijven. En ben ik Nibud-coach van onze e-mailcoaching Check, Plan, Spaar.

Economische psychologie

Ik studeerde economische psychologie aan de Universiteit van Tilburg. In mijn onderzoek staat het irrationele en onbewuste gedrag van mensen centraal. Door onderzoek te doen naar dit gedrag kunnen interventies ontwikkeld worden die mensen helpen om gezonde keuzes te maken.

Publicaties

# data[].attributes.attachment_link.title
Gea Schonewille - Nibud - Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting

# data[].attributes.attachment_link.description
Als wetenschappelijk medewerker bij het Nibud houd ik me vooral bezig met het financiële gedrag van consumenten en schuldenproblematiek. Op het gebied van schulden organiseer ik eens per kwartaal het Platform Schuldhulpverlening voor gemeenten. Daarnaast geef ik regelmatig lezingen en workshops voor gemeenten en bedrijven. En ben ik Nibud-coach van onze e-mailcoaching Check, Plan, Spaar.

# data[].attributes.attachment_link.description
Inzichten uit de gedragswetenschappen Het opzetten van een preventieproject vraagt planning en tijd. Hoe kunt u dat doen? En welke wetenschappelijke inzichten over financieel gedrag zijn daarbij te gebruiken? Aan de hand van een stappenplan kunt u ervoor zorgen dat uw preventieproject alle elementen bevat die nodig zijn om het te laten slagen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Themabericht

, door Carlijn Prins en Georges de Boeck

Meer dan een derde van de 20- tot 45-jarige Nederlanders heeft minder dan 3.000 euro spaargeld

Deze groep is hierdoor kwetsbaar voor schokken in het inkomen of de uitgaven

Daarnaast is vrij beschikbaar spaargeld belangrijk omdat het kan worden ingezet voor doelen voor de langere termijn, zoals de studie van kinderen, omscholing of de verduurzaming van het eigen huis

Slechts een derde van de 20- tot 45-jarige Nederlanders is tevreden met hoeveel hij of zij jaarlijks spaart; de overige twee derde wil meer sparen

Van degenen die minder dan 3.000 euro spaargeld hebben, zegt 70 procent onvoldoende financiële ruimte te hebben om te sparen

Andere genoemde redenen om niet te sparen zijn het hebben van andere prioriteiten en het feit dat sparen niet voldoende oplevert

Demografische en sociaaleconomische factoren bieden een verklaring voor de verschillen in spaargedrag

Op macro-economisch niveau sparen Nederlandse huishoudens veel, voornamelijk in illiquide pensioenen en huizen

Voor veel huishoudens is het wenselijk om meer vrij beschikbare spaartegoeden te hebben

Hiervoor is beleid nodig dat onder andere meer maatwerk biedt in de pensioenopbouw en dat het besteedbaar inkomen verruimt

Voor dit onderzoek maken we gebruik van een enquête onder 1.019 Nederlanders tussen de 20 en 45 jaar, die in september 2018 is uitgevoerd door PanelWizard in opdracht van Rabobank[1]. Deze groep is een representatieve afspiegeling van deze leeftijdsgroep in de Nederlandse bevolking.

Meer dan een derde van de 20- tot 45-jarigen heeft minder dan 3.000 euro spaargeld

Figuur 1: Meer dan een derde 20-45-jarigen heeft minder dan 3.000 euro spaargeld
Bron: Rabobank

Meer dan een derde van de 20- tot 45-jarige Nederlanders heeft minder dan 3.000 euro spaargeld (figuur 1). Sterker nog, 14 procent zit onder deze grens én spaart niet op jaarbasis. Zij zitten hiermee onder het minimumbedrag dat het Nibud adviseert om als buffer aan te houden voor financiële schokken. Alleenstaanden met een inkomen op bijstandsniveau wordt geadviseerd om tenminste 3.400 euro achter de hand te houden en voor huishoudens met twee kinderen is dit 5.200 euro ( Nibud, 2017). Zo'n financiële buffer kan bijvoorbeeld worden aangewend voor de vervanging van de koelkast of wasmachine, of om het eigenrisico van zorgkosten te betalen. Naast het opvangen van financiële schokken in het inkomen en de uitgaven kan vrij beschikbaar spaargeld worden ingezet voor allerlei doelen voor de langere termijn, zoals de studie van kinderen, omscholing of de verduurzaming van het eigen huis.

Huishoudens geven aan meer te willen sparen

Het belang van sparen lijkt te worden erkend. Want slechts een derde van de Nederlanders tussen de 20 en de 45 jaar is tevreden met hoeveel hij of zij op jaarbasis spaart. De overige twee derde geeft aan meer te willen sparen. Bijna driekwart (74 procent) van de mensen die meer zouden willen sparen verwacht echter niet dat dit binnenkort gaat lukken.

Vooral de mensen met lage spaartegoeden geven aan meer te willen sparen: 92 procent van de mensen zonder spaargeld en 87 procent van de mensen met minder dan 3.000 euro spaargeld. Maar ook nog 46 procent van de mensen met meer dan 10.000 euro spaargeld zou meer willen sparen.

Beperkte financiële ruimte om te sparen

Huishoudens bouwen spaargeld op door minder uit te geven dan ze aan inkomsten ontvangen. De ruimte om te sparen is dus afhankelijk van zowel de inkomsten als de uitgaven. Van de ondervraagden die minder dan 3.000 euro spaargeld hebben, zegt 70 procent een beetje tot zeer veel onvoldoende financiële ruimte te hebben om te sparen. Veel genoemde redenen van de mensen om niet op jaarbasis te sparen, zijn dan ook dat er te hoge vaste lasten zijn waarop zij niet kunnen besparen (41 procent), dat het inkomen ontoereikend is (31 procent) en dat er op dit moment te veel extra uitgaven zijn waarop zij niet kunnen besparen, zoals een nieuw huis of een huwelijk (29 procent, tabel 1).

Tabel 1: Redenen om niet te sparen (meer antwoorden mogelijk)
Bron: Rabobank

Financiële ruimte is uiteraard niet de enige verklaring voor spaargedrag. Ook de voorkeuren van huishoudens spelen een rol, bijvoorbeeld het belang dat zij aan de toekomst hechten. Door te sparen 'offert' een huishouden in feite consumptie in het heden op, voor consumptie in de (onzekere) toekomst. Het hebben van andere prioriteiten (23 procent) is dan ook de vierde vaakst genoemde reden om niet te sparen.

De lage rentestand kan ook een verklaring bieden. De gemiddelde rente op spaartegoeden is de afgelopen jaren sterk afgenomen. Van de mensen die niet sparen, geeft dan ook 11 procent aan dat sparen niet genoeg oplevert.

Tabel 2: Beschrijvende statistieken van de demografische en sociaaleconomische factoren
Bron: Rabobank

Demografische en sociaaleconomische verschillen

Zoals uit grafiek 1 blijkt, is de variatie groot onder Nederlandse huishoudens: er zijn ook huishoudens die juist veel spaargeld hebben. Er bestaan namelijk veel verschillen tussen het vermogen van mensen om te sparen. Demografische en sociaaleconomische factoren kunnen een deel van deze verschillen verklaren ( Avery & Kennickell, 1991; Browning & Lusardi, 1996; Fisher & Anong, 2012). Zij beïnvloeden namelijk onder andere de financiële ruimte om te sparen en de voorkeuren van huishoudens.

Het inkomen speelt zoals gezegd een belangrijke rol. Sparen wordt namelijk gemakkelijker naarmate het besteedbaar inkomen toeneemt ( Fisher & Anong, 2012; Brounen, Koedijk & Pownall, 2015). Het aantal huishoudens dat boven de buffer zit, stijgt dan ook naarmate het inkomen toeneemt. Wel opvallend is dat zelfs van de huishoudens met een netto inkomen tussen de 2.000 en 3.000 euro, die daarmee rond en boven een modaal inkomen zitten (modaal is 2.125 euro netto per maand), 47 procent minder dan 3.000 euro spaargeld heeft (figuur 2). En dat zelfs 14 procent van de huishoudens met een inkomen van 5.000 euro of meer hier onder zit.

Ook de huishoudenssamenstelling beïnvloedt het vermogen om te sparen. Mensen met een partner hebben over het algemeen vaker meer dan 3.000 euro spaargeld. Voor alleenstaanden met kinderen geldt het tegenovergestelde. Samenwonen met een partner vergroot over het algemeen de financiële ruimte om te sparen, omdat de kosten voor levensonderhoud kunnen worden gedeeld. Het hebben van kinderen daarentegen kan de ruimte om te sparen beperken, vanwege de kosten die gemoeid zijn bij de opvoeding. Maar kinderen kunnen ook de noodzaak vergroten en prikkels geven om te plannen en te sparen ( Brounen, Koedijk & Pownall, 2015). Zo geeft meer dan de helft van de mensen met kinderen aan te sparen voor de toekomst van de kinderen (bijvoorbeeld voor studie, woning en rijbewijs).

Ook het opleidingsniveau beïnvloedt het spaarvermogen van huishoudens. Laag- tot middenopgeleiden hebben vaker minder dan 3.000 euro spaargeld (figuur 3). Dit is gedeeltelijk gerelateerd aan het inkomen, want over het algemeen gaat een hoger opleidingsniveau gepaard met een hoger inkomen. Waarschijnlijk speelt ook de kennis van financiële producten en financiële concepten een rol, wat ook bekend staat als financiële geletterdheid. Studies laten zien dat mensen met een hoger opleidingsniveau over het algemeen vaker financieel geletterd zijn[2], wat vervolgens het spaargedrag positief beïnvloedt ( Lusardi, 2008).

Tot slot speelt leeftijd een rol. Jongeren tussen de 20 en 25 jaar hebben significant minder vaak 3.000 euro of meer spaargeld. Dat is niet verrassend, aangezien deze groep over het algemeen een lager inkomen heeft en minder tijd heeft gehad om vermogen op te bouwen. Bovendien woont een derde van deze groep nog thuis, waardoor er minder noodzaak is om een buffer aan te houden. Maar aanscherping van de leennormen voor een hypotheek heeft het belang van eigen spaargeld voor de aanschaf van een huis vergroot. Sinds dit jaar mogen hypotheken maximaal 100 procent van de waarde van de woning bedragen, terwijl er bij het kopen van een huis extra kosten komen kijken. Denk aan notariskosten en de overdrachtsbelasting van 2 procent van de woningwaarde. Dit gecombineerd met de sterke huizenprijsstijgingen van de laatste paar jaar heeft ertoe geleid dat vooral starters meer zullen moeten sparen om een huis te kunnen kopen.

Voor de andere leeftijdscategorieën zijn geen significante verschillen gevonden.

Conclusie

Ruim een derde van de Nederlanders tussen de 20 en 45 jaar heeft minder dan 3.000 euro spaargeld en 14 procent zit onder deze grens én spaart niet op jaarbasis. Deze groep is hierdoor kwetsbaar voor schokken in het inkomen of de uitgaven. Spaargeld is niet alleen belangrijk om de financiële weerbaarheid op korte termijn te vergroten, maar kan ook worden aangewend voor langeretermijndoelen. Denk aan om- of bijscholing om een gunstige positie op de arbeidsmarkt te waarborgen, en daarmee financiële weerbaarheid op lange termijn. Maar ook de aanschaf van een huis of de studie van kinderen kunnen doelen zijn waar spaargeld voor nodig is.

Eerder beschreven we al dat Nederlandse huishoudens in Europees perspectief weinig vrij beschikbaar spaargeld hebben, zoals contant geld, geld op bank- en spaarrekeningen en vermogen in beleggingen. Terwijl Nederlandse huishoudens wel veel illiquide vermogen opbouwen, dat voornamelijk 'vast' zit in pensioenen en huizen. Economisch gezien is het daarom niet wenselijk dat Nederlandse huishoudens gezamenlijk nog meer gaan sparen dan ze nu al doen. Voor veel huishoudens is het wel wenselijk om meer vrij beschikbare spaartegoeden te hebben. Dit kan worden bereikt door een deel van hun illiquide besparingen om te zetten in vrij beschikbare tegoeden, maar daar zijn wel beleidsveranderingen voor nodig. Door te 'ontschotten' tussen het huizen- en pensioenvermogen kunnen Nederlandse huishoudens hun vermogen flexibeler inzetten. Ook het bieden van meer maatwerk in de pensioenopbouw en het verruimen van het besteedbaar inkomen zou huishoudens helpen bij de opbouw van vrij beschikbaar spaargeld.

Voetnoten

[1] In deze studie worden de deelnemers die niet weten hoeveel spaargeld zij hebben buiten beschouwing gelaten. Dit betreft 94 deelnemers waardoor N = 925 voor de analyses over de hoogte van het spaargeld. Voor de analyses over hoeveel er jaarlijks wordt gespaard, ontbreken de antwoorden van 156 deelnemers, waardoor N = 863 voor deze analyses.

Literatuur

Avery, R.B., & Kennickell, A.B. (1991). Household Saving in the U.S. Review of Income and Wealth, 37, 409 - 432.

Brounen, D., Koedijk, K., & Pownall R. Taking Individual Financial Responsibility. 1 - 22.

Browning, M., & Lusardi, A. (1996). Household Saving: Micro Theories and Micro Facts. Journal of Economic Literature, 34, 1797 - 1855.

Fisher, P., & Anong, S. T. (2012). Relationship of Saving Motives to Saving Habits. Journal of Financial Counseling and Planning, 23, 63 - 79.

Lusardi, A. (2008). Household Saving Behavior: The Role of Financial Literacy, Information, and Financial Education Programs. NBER Working Paper, 1-44.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ruim een derde van de 20- tot 45-jarigen heeft minder dan 3.000 euro spaargeld

# data[].attributes.attachment_link.description
Themabericht , door Carlijn Prins en Georges de Boeck Meer dan een derde van de 20- tot 45-jarige Nederlanders heeft minder dan 3.000 euro spaargeld Deze groep is hierdoor kwetsbaar voor schokken in het inkomen of de uitgaven Daarnaast is vrij beschikbaar spaargeld belangrijk omdat het kan worden ingezet voor

# data[].attributes.headline
Relationship of Saving Motives to Saving Habits

# data[].attributes.subject
Relationship of Saving Motives to Saving Habits

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Jongeren hebben steeds meer 'geldregelhekel'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jongeren lijken niet geconfronteerd te willen worden met hun geldzaken en steken hun kop in het zand. Als redenen worden vaak genoemd "dan zie je meteen wat er over is van je inkomsten en daar krijg ik stress van", "het is zelden goed nieuws", "je wordt met de neus op de feiten gedrukt". Dit is een opvallende ontwikkeling omdat juist de groep 25- tot 34-jarigen met grote life-events bezig is -zoals trouwen, een gezin en een hypotheek - en de opbouw van pensioen aandacht zou moeten hebben. Daarnaast worden als redenen genoemd "ik heb er geen tijd voor", "ik kan wel leukere dingen doen in die tijd" en "ik vind het een rotklus".

Minder gelukkig bij grotere geldregelhekel
Uit het Aegon-onderzoek blijkt bovendien dat Nederlanders die een grote geldregelhekel hebben, minder financieel bewust zijn en daardoor minder gelukkig zijn. Financieel bewustzijn blijkt een betere voorspeller voor gevoel van gelukkig zijn dan andere eigenschappen, zoals opleiding of inkomen of waar je woont, aldus Motivaction. Nederlanders met een hoog financieel bewustzijn voelen zich gelukkiger in de liefde én voelen zich gezonder en fitter. Daarnaast hebben zij meer sociale contacten. Uit het onderzoek blijkt verder dat klanten van Aegon een hoger financieel bewustzijn hebben dan gemiddeld.

Arjan Vliegenthart, directeur Nibud: "Uit onderzoek van het Nibud kwam onlangs dat het 35-minners meer dan anderen ontbreekt aan administratieve vaardigheden. Wij zien dat het hen vooral ontbreekt aan een eenduidig systeem waarmee zij overzicht kunnen houden. Het Nibud zou daarom graag zien dat daar meer aandacht voor komt."

Elisabeth Bruggen, professor financial services, Universiteit Maastricht: "De resultaten van dit onderzoek laten zien dat financieel bewustzijn en vaardigheden meer bevorderd dienen te worden, vooral onder jongeren. We hebben als maatschappij nog een lange weg voor ons."

Ingrid de Graaf, directeur Aegon Particulier: "Wij zien dat er een duidelijke relatie bestaat tussen financieel bewustzijn en of je je gelukkig voelt. Het feit dat jongeren een steeds grotere geldregelhekel hebben vind ik opvallend, omdat er veel hulpmiddelen beschikbaar zijn, zoals apps. Daarom blijven wij ook doorgaan met onze campagne Goed met Geld om mensen financieel bewuster te maken."

FinQ monitor
Sinds 2015 initieert Aegon het kwantitatieve onderzoek naar het financieel bewustzijn en de financiële vaardigheden van Nederlanders. Motivaction voerde het onderzoek uit. Een expertgroep bestaande uit vertegenwoordigers van de Universiteit van Tilburg, Universiteit van Maastricht, Stichting Weet Wat je Besteedt en Aegon begeleidt het onderzoek vanuit de wetenschap en vanuit financiële voorlichting. Het onderzoek vond dit jaar voor de vierde keer plaats in december 2018 en betreft een landelijke representatieve steekproef van 1.034 respondenten. In januari 2019 vond een verdiepende steekproef plaats naar de redenen van geldregelhekel.

FinQ-score als indicator van financieel bewustzijn
Het meetinstrument voor de monitor van het financieel bewustzijn en de financiële vaardigheden is ontwikkeld door verkennende analyses van opvattingen en overtuigingen op het gebied van financiën. Deze maat, de FinQ-score, is opgebouwd uit psychologische en gedragsfactoren (zie onderstaand overzicht). De factoren zijn gebaseerd op 29 stellingen over financiën.

Goed-met-geld-Test
Nederlanders worden steeds meer zélf verantwoordelijk voor hun eigen financiële toekomst. Maar het regelen van geldzaken is niet ieders hobby. Veel mensen vinden het ingewikkeld of saai, en stellen het liever uit. Daarom helpt Aegon met handige tips, slimme weetjes én een . In 5 minuten kan iemand ontdekken welk geldtype je bent en wat jouw eventuele valkuilen zijn. En krijg je concrete informatie die past bij jouw situatie. Zo maken we iedereen 'goed met geld'. Inmiddels hebben ruim 100.000 mensen de goed met geld-test gedaan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jongeren hebben steeds meer 'geldregelhekel'

# data[].attributes.attachment_link.description
Jongeren houden niet van het regelen van geldzaken. Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van Aegon. Die 'geldregelhekel' is het sterkst toegenomen onder 25- tot en met 34-jarigen. Geldregelhekel is één van de vijf factoren die financieel bewustzijn bepalen. Het financieel bewustzijn is in deze leeftijdscategorie óók het sterkste afgenomen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ik ben schuldhulpverlener geworden omdat ik graag mensen een stap verder help. En wat ik mooi vind aan het werk is dat het concreet is, praktisch en met resultaat.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het voelde als gezichtsverlies, zegt Ruth Wilmans over het moment waarop zij te horen kreeg dat ze niet in aanmerking kwam voor een kwijtschelding van de gemeentebelasting. 'Als je te weinig geld hebt, is het vaak al een behoorlijke drempel om hulp te vragen. En als die hulp vervolgens ook nog wordt geweigerd, komt dat wel aan als een belediging.'

Wilmans vroeg de bijstandsuitkering aan nadat ze in 2017 was gescheiden. Werk had ze nog niet en met haar twee kinderen moest ze verhuizen naar een sociale huurwoning. Daarvoor moest ze een maand huur vooruit betalen. Ze leende wat geld van haar ouders voor het voorschot, en precies op datzelfde moment vroeg ze vrijstelling aan van de dik 300 euro afvalstoffenheffing van de gemeente Rotterdam. Ruth: 'In totaal stond er op dat moment ruim 1.500 euro op mijn rekening.' Gebruik dat geld maar om ons te betalen, was de boodschap van de gemeente.

Van het Rijk mogen gemeenten geen belasting van mensen met lage inkomens kwijtschelden als er nog wat spaargeld is. Terwijl hulpverleners armlastige schuldenaren nu juist proberen aan te leren dat ze een buffertje opbouwen voor tegenvallers.

'Ik vind het eigenlijk onverkoopbaar dat we mensen zoals Ruth straffen voor hun verantwoordelijke gedrag', zegt de Rotterdamse wethouder Michiel Grauss (Armoede, CU/SGP). 'Ik ken ook voorbeelden van Rotterdammers met een heel laag inkomen, die geld hebben gespaard voor hun uitvaart en daarom niet in aanmerking komen voor vrijstelling van de gemeentelijke lasten.'

Daarom is Rotterdam een van de ondertekenaars van een brief waarin de vier grote steden staatssecretaris Tamara van Ark (Sociale Zaken, VVD) en minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) oproepen de zogenoemde kwijtscheldingsnorm te verhogen. Wanneer je net te veel geld hebt om voor kwijtschelding in aanmerking te komen, is een vraag waarop het antwoord per gemeente kan verschillen. Maar het normbedrag dat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten publiceert, is dat alleenstaanden niet meer dan 992 euro op hun rekening mogen hebben en echtparen niet meer dan 1.417 euro.

Die bedragen moeten flink worden verruimd, vinden de wethouders. 'Zodat mensen met een laag inkomen meer geld kunnen sparen voor tegenvallers en zo schulden kunnen voorkomen.'

Constante stress

De brief van de grote steden is nauwkeurig getimed. Donderdag bespreekt de Tweede Kamer met Ollongren en Van Ark de schuldenprobleem in Nederland. Maar liefst 1,4 miljoen huishoudens gaan gebukt onder problematische schulden of lopen een serieus risico in de financiële problemen te komen. Almaar oplopende boetes, brieven met aanmaningen en bezoeken van deurwaarders zorgen ervoor dat veel van deze gezinnen in constante stress leven. Met grote gevolgen voor onder meer de gezondheid van schuldenaren en de opvoeding van kinderen. Het is in Nederland bovendien tamelijk gemakkelijk om in de schulden te raken, maar het duurt vaak jaren voordat je er weer uit bent.

Dat probleem wordt al jaren onderkend; bijna alle belangrijke adviseurs van de regering hebben er alarmerende rapporten over gepubliceerd. En er was de alom geprezen documentaireserie Schuldig. Toch lukt het de politiek maar niet om het aantal Nederlanders met problematische schulden terug te dringen. Sterker nog: de overheid draagt er als schuldeiser nog altijd zelf aan bij dat zoveel Nederlanders niet uit de schulden komen. De Nationale Ombudsman tikte Ollongren en Van Ark afgelopen weekend nog op de vingers omdat de overheid zich als schuldeiser vaak niet netjes opstelt.

Ruth Wilmans kent er talloze voorbeelden van. Niet alleen uit eigen ervaring, maar inmiddels ook uit die van haar cliënten. Ze werkt sinds vorig jaar bij de stichting MAIT (Mijn Administratie Is Top!). Vanuit een sjofel kantoorpand midden in de Rotterdamse wijk IJsselmonde helpt MAIT buurtbewoners met geldzorgen. Zowel oprichter Marjorie Malbons als alle medewerkers en vrijwilligers zijn 'ervaringsdeskundigen' als het op schulden aankomt.

Foto van tumor

Laat Malbons en Wilmans een half uur praten over wat zij dagelijks meemaken in hun contacten met 'de instanties' en ze overtroeven elkaar met anekdotes. Over aangetekende brieven die verkeerd worden bezorgd, waarop dan weer een korting van de uitkering volgt. Over ambtenaren die de verkeerde adviezen geven, waardoor financiële problemen alleen maar groter worden. Of over die zieke cliënt die werd gevraagd om als bewijsstuk een foto van de tumor in haar borst mee te sturen.

En dus ook over de cliënten die een zeer laag inkomen hebben, maar toch geen vrijstelling krijgen van de gemeente- en waterschapsbelasting. Alleenstaande moeders met een baantje dat niet veel oplevert bijvoorbeeld. 'Die hebben vaak een auto voor woon-werkverkeer, en wat spaargeld op de bank. Dat is dan bij elkaar te veel vermogen.'

De kwijtschelding van de gemeentelijke lasten vormt slechts één radertje in het complexe geheel van schulden, uitkeringen, toeslagen en betalingsregelingen, benadrukt Pascal Keukeler, die als sociaal raadsvrouw al vele jaren Rotterdammers met schulden bijstaat. 'Maar wel een behoorlijk symbolisch radertje.' Het treft vaak de zuinige mensen, die een buffertje opbouwen, ziet Keukeler. 'Bijvoorbeeld AOW'ers die geld sparen voor een fatsoenlijke begrafenis. Of mensen die van tijdelijk baantje naar tijdelijk baantje gaan en geld sparen om de periodes daartussen te kunnen overbruggen.'

Naïevelingen

Pijnlijk vindt Keukeler bovendien dat het vaak de naïevelingen zijn die worden getroffen. 'De slimmeriken zorgen namelijk dat er even geen geld op hun rekening staat op het moment dat ze de vrijstelling aanvragen.'

De gemeente Amsterdam kaartte dit probleem vorig jaar al eens aan bij de regering. Daarop stelden Van Ark en Ollongren dat zij niets zien in verruiming van de vermogensnormen omdat daardoor de 'armoedeval' zou worden vergroot. Dat is de situatie waarbij mensen soms minder gaan verdienen wanneer zij vanuit de bijstand gaan werken. De grote gemeenten verbazen zich over dat argument. 'Bij aanvaarding van werk zal immers niet een stijging van het vermogen, maar een stijging van het inkomen reden zijn dat iemand niet meer voor kwijtschelding in aanmerking komt.'

De woordvoerders van Van Ark en Ollongren verwijzen in een reactie naar de brief waarin het verzoek van Amsterdam werd afgewezen. 'Verder gaan wij de deze nieuwe brief goed bestuderen en komen we erop terug. Wellicht donderdag al in de Tweede Kamer.'

# data[].attributes.attachment_link.title
Grote steden roepen op: geef armlastige huishoudens meer ruimte om buffertje op te bouwen

# data[].attributes.attachment_link.description
Het voelde als gezichtsverlies, zegt Ruth Wilmans over het moment waarop zij te horen kreeg dat ze niet in aanmerking kwam voor een kwijtschelding van de gemeentebelasting. 'Als je te weinig geld hebt, is het vaak al een behoorlijke drempel om hulp te vragen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Versleten kleren dragen. Nooit een hip kapsel, omdat de kapper teveel kost. En niet trakteren op school als je jarig was, want daar was domweg geen geld voor. De jeugd van Erika Jansen stond in het teken van de schulden van haar ouders, waardoor ze weinig geld voor haar en haar vier zusjes hadden.

Erika besloot het allemaal heel anders aan te pakken als ze groot was. Maar nu ze zelf volwassen is, zit ook zij op zwart zaad. Haar schuld bedraagt inmiddels meer dan veertigduizend euro. Haar schuldencoach raadt haar aan om in de schuldsanering te gaan, maar dan ontvangt ze slechts zo'n vijfenzeventig euro per week en kunnen zij en haar twee kinderen daar wel van leven?

Hoe vervelend de ervaring van Erika ook is, haar situatie is bepaald niet uniek. Bij schulden herhaalt de geschiedenis zich namelijk nogal eens.

Onderzoek

Politicoloog en onderzoeksjournalist Mirjam Pool illustreerde dat in haar boek Alle dagen schuld over gezinnen in Kerkelanden, een arme wijk in Almelo. Ook Jurenne Hooi, directeur van stichting voor maatschappelijke dienstverlening in Amsterdam Zuid Oost en Diemen, herkent dit probleem. "Al zijn we zes generaties verder, het lost niet op", vertelde ze aan een blogster van de werkgroep Caraïbische Letteren van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde over de schulden en andere problemen van haar (Antilliaanse) cliënten. Hoe kan dat? Nederland is tenslotte een relatief rijk en welvarend land.

Die vraag is niet gemakkelijk te beantwoorden. Onderzoek naar transgenerationele schuldenproblematiek in westerse landen staat nog in de kinderschoenen. "We weten het nog niet heel precies", zegt Nadja Jungman, lector Schulden en Incasso bij Hogeschool Utrecht. "Er is in elk geval niet één, allesbepalende factor." Wel is er steeds meer bekend over de overdraagbaarheid van armoede binnen families. Samen met de journalistieke portretten van families die al decennialang met schulden kampen, maakt dat een inkijkje in omstandigheden die een rol spelen mogelijk.

Slecht voorbeeld

Zo speelt het gemis van een goed voorbeeld kinderen uit gezinnen met schulden soms parten. "Als je ouders op te grote voet leven of door financiële tegenslag het ene gat met het andere moeten vullen, leer je niet hoe het wél moet", verwoordt Roeland van Geuns, Lector Armoede Interventies aan de Hogeschool van Amsterdam, die visie.

Die tendens wordt bevestigd door een poll onder zo'n 1500 kinderen en hun ouders die sociologen van de Radboud Universiteit in 2008 hielden. Als ouders weinig of niet spaarden en het geld snel spendeerden, deden hun kinderen dat meestal ook. Naarmate de kinderen ouder waren, werd die neiging sterker.

Maar ook op andere manieren imiteren kinderen hun ouders. "Als je langdurig geldgebrek hebt, wordt schulden hebben soms onderdeel van je identiteit. Ook leg je dan gemakkelijk, vaak vanuit een psychologisch overlevingsmechanisme, de schuld voor het geldgebrek buiten jezelf." Kinderen pikken een dergelijke houding gemakkelijk op.

Toch verklaart een gebrekkige financiële opvoeding niet alles. Het Nijmeegse onderzoek liet namelijk ook zien dat andere factoren, zoals het gedrag van vrienden, het bestedingspatroon van kinderen veel meer bepaalden. Daarbij kent Nederland een relatief hoge sociale mobiliteit. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau uit 2011 bleek dat 93 procent van de kinderen uit arme gezinnen de armoede als volwassene wist te ontstijgen. In families waarin meerdere generaties op zwart zaad zitten is er dan ook vaak meer aan de hand.

Sociale kwetsbaarheid

Moeilijke omstandigheden thuis, bijvoorbeeld. Hardnekkige schuldenproblematiek in families komt zelden alleen. "Vaak spelen er andere zaken, zoals een of meer ouders met een verstandelijke beperking of mentale problemen, werkloosheid, verslavingen of mishandeling", zegt van Geuns. Jeanet Zonneveld, die als expert Integrale Aanpak wijkteams en beleidsmakers adviseert hoe ze mensen met hardnekkige sociaal-economische problemen kunnen helpen, herkent dit partroon. "Zeker als er meerdere issues spelen in een familie is de kans op transgenerationele schuldenproblematiek groot, bijna honderd procent."

Als je opgroeit in een gezin met een veelvoud aan economisch-sociale problemen heeft dat z'n weerslag. Zo hebben kinderen van ouders met mentale problemen zelf ook een vergrote kans daarop en komen ongeplande tienerzwangerschappen in sociaal kwetsbare families meer voor. Een moeilijke sociaal-economische situatie thuis, creëert daarmee een eigen dynamiek, die ervoor zorgt dat de kinderen als ze volwassen zijn een vergrote kans hebben zelf ook weer in armoede te belanden. Hoewel schulden in elke laag van de samenleving voorkomen, zijn juist mensen met een laag inkomen er kwetsbaar voor.

Maar ook de chronische stress die torenhoge schulden en andere problemen met zich meebrengen eist zijn tol. "Als je als ouder het ene brandje na het andere moet blussen, put dat je geestelijk uit. Zozeer dat je nog maar weinig bezig bent met de toekomst, inclusief die van je kinderen", zegt van Geuns.

Zo is leren belangrijk voor de zelfontwikkeling van een kind en een gezond economisch perspectief, later. "Maar voor voorlezen en andere zaken die kinderen intellectueel of taalkundig stimuleren is er vaak geen tijd, geld of aandacht," vertelt van Geuns. Als de ouder in kwestie daar überhaupt al aan gedacht had. In veel multiprobleemgezinnen zijn de ouders laagopgeleid en krijgen ze van huis uit niet altijd mee dat een dergelijke stimulans belangrijk is.

"Als er verder niet ingegrepen wordt, dan arriveren deze kinderen doorgaans met een achterstand op school," vertelt van Geuns. "Die ze vervolgens moeilijk in kunnen halen."

Natuurlijke neiging

Maar eigenlijk ligt het probleem van die achterstand dieper. "Bij veel kinderen uit probleemgezinnen zijn de controlefuncties van onze hersenen, ook wel executieve functies genoemd, doorgaans minder goed ontwikkeld. Dat begint vaak al in de peutertijd. Hierdoor reageren ze impulsiever en vinden ze het lastig om voorruit te denken en te plannen. Wat weer onverantwoord financieel gedrag in de hand werkt," vertelt van Geuns.

Hoe groot de invloed van beperkte executieve functies is, liet een grootschalig onderzoek in Nieuw-Zeeland zien, waarbij onderzoekers meer dan duizend mensen sinds hun babytijd volgden. Kinderen die opgroeiden in een omgeving met veel armoede en sociale problemen bleken al als driejarige niet alleen vaker een lager IQ, maar ook een slechtere mate van zelfbeheersing, een lagere frustratietolerantie en minder doorzettingsvermogen te hebben. Dat bleek weer een slecht voorteken voor hun maatschappelijke kansen. Zo was een groot deel van deze achterstandskinderen net als hun ouders afhankelijk van een uitkering, belandde sneller in de criminaliteit of had andere sociaal-economische problemen.

De weerbarstige omgeving waarin ze opgroeiden belemmerde hen ook op een andere manier. Hún impulsieve aanleg versterkte zich in de loop van de tijd. Peuters uit meer gegoede milieus met dezelfde persoonlijkheidskenmerken, vertoonden daarentegen op latere leeftijd doorgaans meer beheerst gedrag, daarin vaak gestimuleerd en begeleid door hun ouders.

Rebelcultuur

Maar er lijkt nog wat anders mee te spelen dan verminderde executieve functies. In wijken waar veel families wonen met schulden, heerst er soms een andere moraal dan bij de gemiddelde 'brave burger'. Zo deden de Britse realityshows Benefit Street en Skint, die inzoomen op het leven van bewoners in beruchte achterstandswijken, nogal wat stof opwaaien. Veel bewoners bleken namelijk, zacht gezegd, niet erg op zoek naar een baan. Wel verdienden ze regelmatig wat bij door illegaal bij te klussen of zelfs te stelen. De 'gewone' maatschappij stond vaak ver van ze af, soms ook door verslavingen en andere sociale problemen. Aan leren, laat staan doorleren, werd weinig belang gehecht.

Ook in Nederland bevorderen afwijkende normen en waarden soms een 'overerfelijkheid' van schuldenproblematiek. Zo meenden sommige vaders van de worstelende gezinnen die Pool in Almelo volgde, dat ze, net als hun ouders eerder, simpelweg recht hadden op een uitkering. Sterker nog, die houding was een belangrijke reden voor hun schulden. Omdat ze aangeboden werk weigerden, werden ze gekort op hun uitkering, waarna ze niet meer konden rondkomen. Mannen die wel gingen werken, werden in de wijk als zwakkelingen gezien.

Als je opgroeit in een dergelijke cultuur verkleint dat de kans dat je later, in tegenstelling tot je ouders, schuldenvrij leeft, zegt Zonneveld. "Van ouders en buren krijg je immers het voorbeeld dat bijstand en schulden normaal zijn. En je wordt niet aangemoedigd om een opleiding te doen en te gaan werken," zegt Zonneveld.

Stef Bosman, leerkracht op een school voor moeilijk lerende kinderen in een volkswijk in het oosten van Nederland herkent dit patroon. "De weinige kinderen uit de wijk die het VWO bezoeken zijn buitenbeentjes. Hun ouders vinden het vaak maar een beetje gênant en de buurtkinderen pesten hen soms."

Het is belangrijk meer te weten over de oorzaken transgenerationele schuldenproblematiek, maar wat zijn mogelijke oplossingen? Lees daarover meer in het tweede deel van dit tweeluik over transgenerationele schuldenproblematiek.
Uit privacy overwegingen zijn de namen Erika Jansen en Stef Bosman gefingeerd. Hun namen zijn bij de redactie bekend.
Bronnen

Caspi, A. et al, Childhood forecasting of a small segment of the population with large economic burden Nature Human Behaviour 1, 12 december 2016

Centraal Planbureau, Kansrijk onderwijsbeleid, 20 juni 2016.

Dawson,P. en R., Guare, Slim maar...help kinderen kinderen hun talenten te benutten door hun executieve functies te versterken.Hogreve Uitgevers, Amsterdam, 2009

Claassen, A., H. Katteler en J. Polman, Overeenkomst in financieel gedrag van kind en ouders. Instituut voor Toegepaste Sociologie, Radboud Universiteit, 3 november 2018

De Kennis van Nu, Zo groot is de kloof tussen braven en 'sociaal zwakken', 16 december 2016

Vries, M. de, Niet de afkomst, maar de toekomst telt, Caraibisch Uitzicht, 7 augustus 2017

Havermans, O. en W. van Meteren, 'Generaties lang achterstandsgebied' Trouw, 30 april 2016

Havermans, O., Schulden niet altijd eigen schuld, waarschuwt WRR

Hoes, H. Uiteindelijk krijg je zakgeld VPRO.nl 14 november 2016

Jungmann, N. en T. Madern, Interventies ter bevordering financieel gezond gedrag niet effectief, WRR Working Paper 23 juni 2016

Nederlands Instituut van Psychologen, de Nederlandse vereniging van pedagogen en onderwijskundigen en de Beroepsvereniging van Professionals in Sociaal Werk, Richtlijnen juegdhulp en jeugdbescherming. Multiprobleemgezinnen: defintie en kenmerken

NOS, Onderzoek naar erfelijke armoede in Veenkoloniën, 11 juli

Sociaal en Cultureel Planbureau, "Voorbestemd tot achterstand? Armoede en sociale uitlsluiting in de kindertijd en 25 jaar later." 16 augustus 2011

Tiemeyer, W., Eigen schuld? Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden, WRR-Verkenning nr. 33, juni 2016

Berg, I. van den, Kinderen van ouders met schulden kampen vaak ook met geldproblemen Algemeen Dagblad 30 mei 2017

Zoon, M., Kenmerken en risicofactoren vanmultiprobleemgezinnen, Nederlands Jeugdinstituut, augustus 2012

# data[].attributes.attachment_link.description
Versleten kleren dragen. Nooit een hip kapsel, omdat de kapper teveel kost. En niet trakteren op school als je jarig was, want daar was domweg geen geld voor. De jeugd van Erika Jansen stond in het teken van de schulden van haar ouders, waardoor ze weinig geld voor haar en haar vier zusjes hadden.

# data[].attributes.body
Je hebt in stap 1 al wat gelezen over financiële educatie. Je hebt ook vooronderzoek gedaan bij je leerlingen en /of studenten. Wat is een thema waar jij je op gaat focussen met financiële educatie ?
Waarover wil je meer leren als het gaat over inhouden maar ook digitale didactiek, Vakdidactiek, coaching en pedagogiek?Op deze padlet vind je ter inspiratie tal van thema's maar durf ook zelf op zoek te gaan naar bronnen die jou raken. Kijk ook nog eens op de padlet van stap 1 want daar vind je een aantal verzamelsites die mogelijk ook nu weer interessant zijn voor deze stap. Het is de bedoeling dat je weet hebt van je doelgroep en je verdiept hebt in dit thema zodat je een antwoord kan geven op de vraag; waartoe leid ik op? Wat is voor deze leerlingen aan bewustwording, kennis, vaardigheden en gedrag van belang om te leren en wat wil ik ze dan nu hierover meegeven/leren? Wat wil ik wel eens uitproberen met welk beoogd effect en hoe?

# data[].attributes.body
Maak een presentatie van jouw visie op financiële educatie. Je mag zelf de vorm kiezen; een posterpresentatie met ingesproken tekst,  een  argumentatietekst, een powerpoint met ingesproken tekst.
Wat wordt verwacht aan inhoud? Een antwoord op de vraag; wat voor leeropbrengst denk je bij deze doelgroep te kunnen bereiken? Met welk thema van financiële educatie ga jij aan de slag? En waarom?
Wat heeft jou van de literatuur die je gelezen hebt het meest geïnspireerd en wat wil je je doelgroep hierover leren en op welke manier? Aan welke criteria moet de inhoud voldoen wil het voldoen aan jouw maatstaven?
In hoeverre wordt dit thema nu behandeld in de methode en wanneer ergens; is het dan wel actueel? Hoe draag je zorg voor actueel en inspirerend onderwijs rondom dit thema dat daadwerkelijk van betekenis is voor je leerlingen/studenten?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nederland telt zo'n 1,4 miljoen mensen met een studieschuld, blijkt uit cijfers van het CBS. Heel wat Nederlanders dragen maandelijks een deel van hun inkomen af aan DUO. Hoe kun je het aflossen van die studieschuld het beste aanpakken: zo snel mogelijk aflossen of het minimale doen?

Maaike Wind (38) is het type fanatieke aflosser. Haar studieschuld bedroeg 51.759,61 euro. In twee jaar tijd wil ze haar restschuld van 30.000 euro hebben afgelost. "Die studieschuld voelde als een grote donkere wolk boven mijn hoofd, ik had er stress van."

Jaren negeerde ze haar studieschuld. Als ze een extraatje had, ging ze er liever van op vakantie. "In 2018 was ik het zat. Ik wilde nooit meer financiële zorgen hebben en zou bovendien moeder worden."

Karin Radstaak van het Nibud onderschrijft dat snel aflossen een verstandige keuze kan zijn. "Een studieschuld speelt toch een rol in veel zaken: je maandelijks besteedbaar inkomen, je hypotheekaanvraag. In het begin merk je misschien weinig van zo'n laag aflosbedrag, maar als jouw eenpersoonshuishouden verandert in een gezin met kinderen kan het zwaar drukken op je bestedingsruimte."

De aanpak van Wind vergt wel discipline. "Ik ga niet meer naar de kapper, koop geen kleding. Etentjes sla ik over. Mijn zoontje speelt met tweedehands speelgoed." Erg vindt ze het niet. "Ik ben nu veel bewuster bezig met wat ik eigenlijk van het leven wil."

Hypotheek

Een studieschuld wordt meegewogen bij het aangaan van een hypotheek, benadrukt Radstaak. Voor potentiële huizenkopers is het versneld aflossen van de studieschuld wel degelijk aantrekkelijk.

Radstaak heeft nog een waardevolle tip. "Als je tussentijds je studieschuld hebt afgelost en het bedrag dus lager is geworden, kun je hier een verklaring van opvragen bij DUO. Dit nieuwe, lagere bedrag zal de hypotheekadviseur vervolgens meewegen bij jouw hypotheekaanvraag."

Noga Yaron (34) heeft een hele andere strategie dan Wind. Na afronding van haar AMFI-studie in 2011 bedroeg haar studieschuld ongeveer 40.000 euro. "Ik heb gekozen om het minimale af te lossen, omdat ik mijn geld liever niet aan mijn studieschuld uitgeef", vertelt ze.

"Klinkt gek, maar ik heb er nooit een ding van gemaakt. Iedereen vertelde me dat het een investering was en ik het niet als een schuld moet zien, ook vanwege de lage rente." Extra geld dat Yaron nu overhoudt van haar inkomen besteedt ze liever anders.

Spijt van de lening heeft ze niet. "Mijn ouders konden mij financieel niet steunen en AMFI is een dure studie. Ik heb gedaan wat ik kon om mijn hoofd boven water te houden, ik had altijd een bijbaan."

Hoe snel je die studieschuld het beste kunt aflossen is ook persoonlijk, denkt Radstaak. "Wil jij later kinderen of een huis kopen, dan is versneld aflossen zinvol." Of wanneer je er bijvoorbeeld stress van ondervindt, zoals Wind. "Stress beperkt je in het nemen van goede beslissingen", zegt Radstaak. "Probeer een overzicht te maken. Dat helpt om rust te creëren en grip te krijgen op de situatie."

Vrijwillig versnellen

Dat extraatje van je ouders uitgeven aan een trip naar Sicilië of gebruiken voor terugbetaling aan DUO? Een duivels dilemma, stelt de Nibud-expert. Maar liever dat laatste. "Zorg wel dat je eerst een kleine financiële buffer hebt voor onvoorziene omstandigheden. Het Nibud adviseert daarvoor 10 procent van je inkomen maandelijks opzij te zetten."

In de coronacrisis is het misschien niet altijd verstandig om versneld af te lossen, mocht je een inkomensdaling verwachten. "Het heeft geen zin om je op een ander front in de schulden te steken omdat je vind dat je je studieschuld moet afbetalen", denkt Radstaak. "Verandert je draagkracht, dan is het legitiem om dit aan te geven bij DUO."

Voorkomen is beter dan genezen, benadrukt Radstaak. "Probeer vooruit te kijken op het moment dat je gaat lenen. Dat is moeilijk, vooral als je wat jonger bent. Maar als je een lening aangaat is het wel verstandig, omdat je nog jaren aan het aflossen vastzit."

# data[].attributes.attachment_link.description
Nederland telt zo'n 1,4 miljoen mensen met een studieschuld, blijkt uit cijfers van het CBS. Heel wat Nederlanders dragen maandelijks een deel van hun inkomen af aan DUO. Hoe kun je het aflossen van die studieschuld het beste aanpakken: zo snel mogelijk aflossen of het minimale doen?