# data[].attributes.headline
ποιήματα από τη συλλογή «Το βάραθρο».

# data[].attributes.subject
ποιήματα από τη συλλογή «Το βάραθρο».

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Σε συνεργασία με το ιστολόγιο "κενός τίτλος"
Ικεσία
Μπροστά μου υψωνόταν αγέρωχο, το πανάρχαιο δέντρο με τη χαλκοπράσινη φυλλωσιά. Μια βραχνή φωνή αντήχησε μες στην ψυχή μου.
Έπεσα στα γόνατα. Καθώς προσευχόμουν, είδα τα χέρια μου τʼ απλωμένα ικετευτικά, να φεύγουν απʼ τους ώμους μου και σαν περιστέρια να περνούν ψηλά φτερουγίζοντας και να χάνονται μέσα στα φουντωμένα κλαδιά που σκιρτούσαν.
Ο ερημίτης
Η ξύλινη πόρτα έτριξε ανοίγοντας, και μια μακριά πάλλευκη γενειάδα στρώθηκε στα πόδια μας κι έφεξε τις μορφές μας, αστράφτοντας μες στο σκοτάδι. Περπατώντας επάνω της, μπήκαμε στην καλύβα. Δυο κορμοί δέντρων ήταν γερμένοι, για καθίσματα, καταγής. Αφού φιλήσαμε πρώτα το χέρι του γέροντα, αρχίσαμε να γδυνόμαστε. Εκείνος είχε τραβηχτεί σε μια γωνιά και, δίχως να μας προσέχει, κούρντιζε ήσυχα το πανάρχαιο βιολί του, απʼ όπου έσταζαν κάθε τόσο χοντρά δάκρυα κερί.
Το σπαθί
Σύρθηκα στα στενά μουχλιασμένα λαγούμια, βαθιά μες στη γη. Το σπαθί αυλακώνοντας τα σκοτάδια, προχωρούσε κατά πάνω μου απειλητικό. Έκλεισα τα μάτια κι είπα μια μικρή προσευχή, όλη-όλη δυο λόγια. Που περίσσευε τόπος να κάνω το σταυρό μου, έτσι που ήμουν σφηνωμένος σαν την ψίχα μέσα στο ξύλο του κλώνου.
Περάσανε στιγμές τραγικής αγωνίας. Το λαγούμι αντηχούσε ως πέρα τους χτύπους της καρδιάς μου. Δειλά-δειλά ξανάνοιξα τα βλέφαρα.
Δεν μπορούσα να πιστέψω τα μάτια μου. Μια στραφτερή δέσμη φωτός, ολόιδια με το σπαθί που είδα, χυνόταν απʼ την τρύπα στο βάθος. Γύρω στο άνοιγμα θροΐζανε λουλούδια.
Άρχισα να γελώ και να κλαίω, βγάζοντας άναρθρες κραυγές όπως τʼ αγρίμια.

Τα μήλα

Περπατώ στο χωριό με τα παλιά μισογκρεμισμένα του σπίτια. Τα πιο πολλά, για παραθυρόφυλλα έχουνε κόκκινους μπερντέδες και καθώς ο άνεμος τους σηκώνει κάθε τόσο, φανερώνονται από μέσα καπνισμένα δοκάρια. Σʼ ένα μπαλκόνι με ωραία σκαλισμένα κάγκελα, στέκεται μια γυναίκα με άσπρα μαλλιά και μακρύ φόρεμα* το χρώμα του θυμίζει βατόμουρα. Στο λαιμό της για μαντήλι φοράει ένα ολοκαίνουργιο πράσινο χαρτονόμισμα, πιασμένο με μια καρφίτσα που το ρουμπίνι της λάμπει σαν χοντρός κόμπος αίμα. Είναι σκυμμένη στη γλάστρα της και την ποτίζει τραγουδώντας. Έχει γλυκιά κι απαλή φωνή* κάθομαι δακρυσμένος και την ακούω. Για μια στιγμή οι ματιές μας συναντιούνται και μου γνέφει πως θέλει κάτι να μου δώσει. Απλώνω τα χέρια μου - όπως μου δείχνει - αγκαλιά. Κι αρχίζει να μου ρίχνει, βγάζοντας μέσʼ απʼ το φουστάνι της που τα είχε κρυμμένα, μήλα ζεστά, όπως αυτά που πουλάνε στα πανηγύρια, ψημένα σε μικρούς χωματένιους φούρνους, πασπαλισμένα με άχνη ζάχαρη και καρφωμένα ύστερα, σαν κεφαλάκια μωρών, πάνω σε μακριά ξύλα με πολλά παρακλάδια.
Φυλακισμένος
Φυλακισμένος μες στο γυαλί, δεν έβλεπα παρά τα παχουλά χέρια της μητέρας μου που ξαναβούλωνε σφιχτά το καπάκι. Ύστερα κόλλησε μια ετικέτα στο μπουκάλι, και μʼ απόθεσε ψηλά, σʼ ένα ράφι της κουζίνας ανάμεσα στα άλλα βάζα με τις μαρμελάδες της.
Η συκιά
Έσκυψα και τη φίλησα.
"Είμαι ο άνεμος", της ψιθύρισα απαλά στʼ αυτί. "Πάμε πίσω από κείνη τη συκιά. Θα φυσήξω, και θα πέφτουν τα φύλλα της γύρω μας, σιγά-σιγά* έτσι κανένα αδιάκριτο μάτι δε θα μπορεί να μας δει όταν θα σʼ αγκαλιάζω".
Εκείνη, βγάζοντας απʼ τα μαλλιά της ένα μικρό νόμισμα, μου το ʽδειξε, κι ύστερα κοιτάζοντας πέρα, κατά τη μεριά που υψωνόταν μοναχική η συκιά, άρχισε να το παίζει στη φούχτα της.
"Η απάντηση είναι γραμμένη εδώ", είπε και πέταξε ψηλά το νόμισμα που λοξοδρομώντας έπεσε μέσα στη λίμνη, πλάι μας.
Χωρίς να διστάσω βούτηξα στο νερό. Έφτασα γλήγορα στο βυθό. Έψαχνα, έψαχνα, παραμερίζοντας τα ψηλά χορτάρια, όμως το νόμισμα δε φαινόταν πουθενά. Λυπημένος, αποφάσισα νʼ ανέβω, αφού πρώτα ξέχωσα μέσα απʼ το βούρκο ένα ασημένιο κουταλάκι να της το φέρω. Βαστώντας το σφικτά στο χέρι, βγήκα στην επιφάνεια.
"Μʼ αυτό έτρωγα μικρός", ετοιμαζόμουν να της πω, μα είχε γίνει άφαντη* και το νόμισμα που γύρευα τόσην ώρα γυάλιζε στις πέτρες της όχθης.
Κατάλαβα πως ήταν άσκοπο να τη φωνάξω* εξάλλου δεν ήξερα τʼ όνομα της.
Μάζεψα από χάμω το νόμισμα και τράβηξα για τη συκιά. Πλησιάζοντας παρατήρησα με φρίκη πως δεν είχε φύλλα. Ήταν κατάξερη, κι απʼ τις κουφάλες της μπαινόβγαιναν στρατιές μυρμήγκια.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ε. Χ. Γονατάς, το Βάραθρο (1963) - Ποιείν

# data[].attributes.attachment_link.description
Σε συνεργασία με το ιστολόγιο "κενός τίτλος" Ικεσία Μπροστά μου υψωνόταν αγέρωχο, το πανάρχαιο δέντρο με τη χαλκοπράσινη φυλλωσιά. Μια βραχνή φωνή αντήχησε μες στην ψυχή μου. Έπεσα στα γόνατα. Καθώς προσευχόμουν, είδα τα χέρια μου τʼ απλωμένα ικετευτικά, να φεύγουν απʼ τους ώμους μου και σαν περιστέρια να περνούν ψηλά φτερουγίζοντας και να χάνονται μέσα στα φουντωμένα κλαδιά που σκιρτούσαν.

# data[].attributes.headline
«Οι πεταλούδες» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

# data[].attributes.subject
«Οι πεταλούδες» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ε.Χ. Γονατά, "Οι πεταλούδες"

Μέσα σε κλουβιά ήτανε πεταλούδες τεράστιες, που πλήρωνες δυο τάλληρα και τους χάιδευες τα φτερά κι έμενε μια νυχτιά στην παλάμη σου η σφραγίδα του βελούδου τους, τα ωραία τους μαύρα-κίτρινα χρώματα και μια μυρωδιά γύρης μεθυστική.

Πιο πολύ στις γυναίκες άρεσε αυτή η διασκέδαση. Έρχονταν από μακριά, μόνο και μόνο για ν' αγγίξουν τα πλατιά, πολύχρωμα εκείνα φτερά. Ύστερα τρύπωναν γύρω στα περιβόλια, κάθονταν κάτω απ' τις μηλιές και, αδιαφορώντας για τα τραγούδια και τα καλέσματα των αμαξάδων, φιλούσαν, φιλούσαν με πάθος το χέρι τους που είχε αγγίξει την πεταλούδα.

[πηγή: Ε.Χ. Γονατάς, Η Κρύπτη, Στιγμή, Αθήνα 1991, σ. 47]

# data[].attributes.attachment_link.title
Ε.Χ. Γονατάς, "Οι πεταλούδες", Η Κρύπτη

# data[].attributes.attachment_link.description
Μέσα σε κλουβιά ήτανε πεταλούδες τεράστιες, που πλήρωνες δυο τάλληρα και τους χάιδευες τα φτερά κι έμενε μια νυχτιά στην παλάμη σου η σφραγίδα του βελούδου τους, τα ωραία τους μαύρα-κίτρινα χρώματα και μια μυρωδιά γύρης μεθυστική. Πιο πολύ στις γυναίκες άρεσε αυτή η διασκέδαση.

# data[].attributes.headline
«Τὸ εἴ­δω­λο» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

# data[].attributes.subject
«Τὸ εἴ­δω­λο» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

# data[].attributes.body
ΥΠΑΡΧΕΙ ἕνα κατάμαυρο μεταξωτὸ πουλί, μ’ ἕνα μοναδικὸ χρυσὸ φτερὸ στὴν οὐρά του.

Ὅταν προβάλλει ἡ αὐγή, κίτρινη, μετανοιωμένη στὰ περιβόλια πίσω ἀπ’ τὶς μουσμουλιὲς ἤ ὅταν ἀρχίζει τὸ σούρουπο ν’ ἁπλώνει τὶς γαλαζοκόκκινες σκιές του στὶς ἄπατες λαγκαδιές, τότε τὸ πουλί, ποὺ φωλιάζει στὶς πέτρες τῶν ἔρημων λιβαδιῶν, βγαίνει ἀπ’ τὴν τρύπα του, ξεχύνεται στὸ δάσος μὲ τὰ κουδούνια· τὸ χνούδι του ζαλίζει τὰ λουλούδια. Εἶναι τὸ φόβητρο τῶν μυημένων κυνηγῶν. Στὴ μουσικὴ τῶν φτερῶν του ὑποχωροῦν τὰ βήματά τους.

Δὲ φεύγει ποτὲ μπροστὰ στὸν κίνδυνο, δὲν ἀφήνει ποτὲ τὴ θέση του, δὲν κρύβεται ποτὲ ἀπ’ τὰ μάτια τῶν ἐχτρῶν του ταξιδεύοντας τυλιγμένο σ’ ἕνα πράσινο φύλλο, ὅπως κάνουν ὅλα τ’ ἄλλα πουλιά.

Μετριοῦνται στὰ δάχτυλα οἱ κυνηγοὶ ποὺ μποροῦνε νὰ παινευτοῦν ὅτι τὸ εἶδαν δυὸ-τρεῖς φορὲς ὁλάκερη τὴ ζωή τους. Ἀλλὰ οὔτε ἕνας ταριχευτὴς σπάνιων πουλιῶν δὲν καυχήθηκε ὣς τὰ σήμερα πὼς πλούτισε μ’ αὐτὸ τὴ συλλογή του.

Ἀλλοίμονο σ’ ἐκεῖνον ποὺ χωρὶς νὰ ξέρει συναπαντιέται ὁπλισμένος, γιὰ πρώτη φορὰ μαζί του. Τὸν προσκαλεῖ νὰ πλησιάσει μὲ τὴ σοβαρὴ χάρη τοῦ χρωματισμοῦ του, μὲ τὴν ἀνείπωτη γλύκα τῆς φωνῆς του, μὲ τὶς ρυθμικὲς κινήσεις τοῦ χρυσοῦ φτεροῦ του. Ὁ κυνηγὸς ἀνυποψίαστος φτάνει κοντά, σημαδεύοντας πάντα μὲ ὑψωμένη τὴν καραμπίνα κατὰ πάνω του καὶ τὸ δάχτυλο σταθερὸ στὴ σκαντάλη.

Τὴ στιγμὴ ποὺ εἶναι ἕτοιμος πιὰ νὰ τραβήξει, βλέπει μὲ φρίκη, στὸ κλαδί, στὸ βράχο ἢ στὴν πεζούλα τοῦ ξεροπήγαδου, τὸ ἴδιο κατάμαυρο πουλὶ νὰ τὸν κοιτάζει, αὐτὴ τὴ φορὰ μ’ ἕνα ἀλλιώτικο βλέμμα.

Ποῦ τὰ ξέρει αὐτὰ τὰ μάτια; Ποῦ τὰ ‘χει ξαναδεῖ αὐτὰ τὰ μαλλιὰ; Ποῦ τὰ θυμᾶται αὐτὰ τὰ πολὺ γνώριμα χαραχτηριστικὰ ποὺ εἶναι ἀντικρύ του;

Ὄχι δὲν κάνει λάθος.

Στὸ μαῦρο κορμὶ τοῦ πουλιοῦ, στὴ θέση τοῦ κεφαλιοῦ του, βρίσκεται τώρα κολλημένο τὸ μικροσκοπικὸ ὁμοίωμα τῆς δικιᾶς του κεφαλῆς. Εἶναι τὸ δικό του πρόσωπο πού, σὰν μέσα ἀπὸ ἀναποδογυρισμένο κιάλι ποὺ μικραίνει τὰ πράματα, σημαδεύει στὸ κλαδί, στὸ βράχο ἢ στὴν πεζούλα τοῦ ξεροπήγαδου.

Ποιὸς θὰ τολμήσει νὰ ρίξει τὸ βόλι πάνω στὸ εἴδωλό του τὴν ὥρα ποὺ πάει νὰ χτυπήσει ἕνα πουλί;

# data[].attributes.headline
Ο ποιητής στο σπίτι του.

# data[].attributes.subject
Ο ποιητής στο σπίτι του.

# data[].attributes.headline
Ο Επαμεινώνδας Γονατάς μαζί με τον συγγραφέα Χρήστο Αστερίου.

# data[].attributes.subject
Ο Επαμεινώνδας Γονατάς μαζί με τον συγγραφέα Χρήστο Αστερίου.

# data[].attributes.headline
Εικαστική απόδοση από την Εύη Τσακνιά.

# data[].attributes.subject
Εικαστική απόδοση από την Εύη Τσακνιά.

# data[].attributes.headline
Το εξώφυλλο από τη συλλογή «Το βάραθρο», πρώτη έκδοση.

# data[].attributes.subject
Το εξώφυλλο από τη συλλογή «Το βάραθρο», πρώτη έκδοση.

# data[].attributes.headline
Το εξώφυλλο από το έργο «Η προετοιμασία».

# data[].attributes.subject
Το εξώφυλλο από το έργο «Η προετοιμασία».

# data[].attributes.headline
Το εξώφυλλο του βιβλίου που περιλαμβάνει τα τραγούδια του Ivan Goll που μετέφρασε ο ποιητής.

# data[].attributes.subject
Το εξώφυλλο του βιβλίου που περιλαμβάνει τα τραγούδια του Ivan Goll που μετέφρασε ο ποιητής.

# data[].attributes.headline
Ο ποιητής στο σπίτι του στην Κηφισιά με την ποιήτρια Μελισσάνθη και το Νίκο Καρούζο.

# data[].attributes.subject
Ο ποιητής στο σπίτι του στην Κηφισιά με την ποιήτρια Μελισσάνθη και το Νίκο Καρούζο.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ε.Χ  Γονατάς - Νίκος Καρούζος

# data[].attributes.headline
Οι εντυπώσεις του συγγραφέα Χρήστου Αστερίου, οποίος μαθήτευσε δίπλα στον ποιητή.

# data[].attributes.subject
Οι εντυπώσεις του συγγραφέα Χρήστου Αστερίου, οποίος μαθήτευσε δίπλα στον ποιητή.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Είχα την τύχη να γνωρίσω προσωπικά τον Ε.Χ. Γονατά στο τυπογραφείο των εκδόσεων "Στιγμή" πριν από αρκετά χρόνια και να τον επισκεφθώ για πρώτη φορά, την Κυριακή 7 Απριλίου 1996 στην μικρή του παραδοσιακή μονοκατοικία στην Κάτω Κηφισιά. Γνωρίζοντας πως τα σπίτια μας γειτνίαζαν και αφού είχα εκδηλώσει το έντονο ενδιαφέρον μου για τα ποιήματα του Υβάν Γκολ, που από χρόνια σχεδίαζε να μεταφράσει, αλλά και του Δ.Π. Παπαδίτσα με τον οποίο είχε επί μακρόν συνεργαστεί, μου επέτρεψε να τον συναντήσω κατ' ιδίαν. Μου είχε υποσχεθεί ότι θα έβρισκε και θα φωτοτυπούσε κάποια ενδιαφέροντα ντοκουμέντα σχετικά με τους δύο ποιητές, τα οποία και θα μου ενεχειρίαζε κατά την συνάντησή μας.

Το πρώτο συναίσθημα που μου δημιουργήθηκε καθώς περνούσα την ξύλινη πόρτα του σπιτιού και τον έβλεπα από κοντά ήταν αυτό μιας πολύχρωμης ευδαιμονίας: το κίτρινο πουκάμισό του σε συνδυασμό με το λουλακί γιλέκο και το γαλάζιο παντελόνι ήταν ενδείξεις ενός ανθρώπου ευδιάθετου, ενώ το γκρίζο καλπάκι και η μαγκούρα προμήνυαν πως ήταν υπ' ατμόν για έξοδο. Πράγματι, τα ντοκουμέντα που είχαν θηρευτεί με κόπο από σκονισμένους φακέλους, οι οποίοι με την σειρά τους είχαν ανασυρθεί από επτασφράγιστα ντουλάπια, έπρεπε να φωτοτυπηθούν σε παρακείμενο ψιλικατζίδικο που διέθετε φωτοτυπικό μηχάνημα. Μην έχοντας ακόμα εντρυφήσει αρκετά στον κόσμο των βιβλίων του και (το κυριότερο) μην γνωρίζοντας τον άνθρωπο Γονατά, κατέληξα στο πρόωρο συμπέρασμα πως η όλη επιχείρηση δεν θα διαρκούσε πάνω από ένα τέταρτο της ώρας. Δήλωσα την πρόθεσή μου να τον ακολουθήσω και στάθηκα στην είσοδο να περιμένω "δύο λεπτά", όπως ευγενικά με παρακάλεσε. Την πρώτη αποτυχημένη απόπειρα αναχώρησης διαδέχτηκε ομοβροντία αναβολών, σποραδικά τηλεφωνήματα για ασήμαντους λόγους, η ξαφνική ανάγκη διευθέτησης σειράς ζητημάτων, μια συνεχής, με άλλα λόγια, παρέλκυση και μετάθεση της προγραμματισμένης βόλτας. Μετά την παρέλευση ενός εξαώρου σχεδόν και μην έχοντας καταφέρει ακόμα να βγούμε από το σπίτι, ο Γονατάς, κατευοδώνοντάς με (αφού έπρεπε πλέον να επιστρέψω), μου δώρισε, αντί των υπεσχημένων ντοκουμέντων, την γερμανική έκδοση των διηγημάτων του με την εξής αφιέρωση: "Στον Χρήστο Αστερίου, μια δύσκολη Κυριακή".

Μόνο πολύ πρόσφατα αναθυμούμενος εκείνη την ημέρα μπόρεσα να συνειδητοποιήσω (καθώς ξεφύλλιζα ξανά το μικρό αυτό βιβλιαράκι) πως η πρώτη μας εκείνη συνάντηση, πρώτη μιας μεγάλης σειράς συναντήσεων τα δέκα χρόνια που ακολούθησαν, συμπύκνωνε στις λιγοστές εκείνες ώρες της μια συγκεκριμένη στάση απέναντι στα πράγματα και στην τέχνη, στάση που ο συγγραφέας κράτησε μέχρι τέλους. Ο Ε.Χ. Γονατάς, ολιγογράφος, βαθύς γνώστης της ζωής και λεπτολόγος, γυρόφερνε τα θέματά του και τα γραπτά του, τα ζύγιαζε μυριάδες φορές, τα επεξεργαζόταν, τα άφηνε να ωριμάσουν κι επανερχόταν με περιέργεια φυσιοδίφη και προσήλωση χρυσουργού να μελετήσει τις αντιστάσεις τους, τις αντοχές τους, την σπουδαιότητά τους. Ήταν πολύ νωρίς για εμένα να κατανοήσω την δυσκολία που έκρυβε ο κόσμος του, τις διαδικασίες που ακολουθούνταν, το χρονοβόρο καταλάγιασμα της πρώτης επιθυμίας, το απέραντο άγχος που υποκρυπτόταν πίσω από κάθε εσκεμμένη αναβολή και να καταλάβω ότι δεν υπήρχε καμία απολύτως πιθανότητα να βγει έστω και για μια απλή βόλτα μ' έναν άγνωστο νεαρό, πριν κάνει το κοσκίνισμα εκείνο που του επέβαλε ο χαρακτήρας του.

Είναι δύσκολο, ίσως, να συνδυάσει κανείς το φαινομενικά ασήμαντο γεγονός μιας μη αναχώρησης με τον τρόπο της γραφής τού Γονατά, αν δεν γνωρίζει την πεισματική συνέπεια που τον χαρακτήριζε και το αξίωμά του περί του αδιαίρετου της ζωής και της τέχνης. Διανύοντας μια εποχή, κατά την οποία τείνει να κατισχύσει η θεωρητική εκείνη προσέγγιση της λογοτεχνίας που θέλει να διαχωρίζει τον καλλιτέχνη από το έργο του και να αρνείται κάθε βιογραφική της πλευρά, η περίπτωση του Ε.Χ. Γονατά και ιδιαιτέρως όπως αυτή αποτυπώνεται στην ταινία της Εύας Στεφανή, συνηγορεί υπέρ του αντιθέτου. Στον συγγραφέα αυτόν υφίστατο ένα είδος μικρό- και μακρόκοσμου, όπου ακόμα και η μικρότερη πράξη μπορούσε να βρει το μεγαλειώδες αντίστοιχό της εντός της ζωής ή του έργου του.

Η "δύσκολη" εκείνη Κυριακή υπήρξε η απαρχή μιας μαθητείας, η οποία ουδεμία σχέση δεν είχε με τις έννοιες της νουθεσίας, της υπόδειξης ή της μετακένωσης γνώσεων, παρά μάλλον με την χρονοβόρα ενηλικίωση, με αυτό που ονομάζεται Bildung, με την κατανόηση της ιερότητας των πραγμάτων. Για την πραγματική "δυσκολία" της μαθητείας αυτής, για το βάθος και για την διάρκειά της, του είμαι πραγματικά ευγνώμων.

Ημ/νία δημοσίευσης: 4 Απριλίου 2007

# data[].attributes.attachment_link.title
"Μια δύσκολη Κυριακή": Μαθητεία στον Ε.Χ. Γονατά, του Χρήστου Αστερίου | Poeticanet. Περιοδικό για την ποίηση και τη λογοτεχνία.

# data[].attributes.attachment_link.description
Είχα την τύχη να γνωρίσω προσωπικά τον Ε.Χ. Γονατά στο τυπογραφείο των εκδόσεων "Στιγμή" πριν από αρκετά χρόνια και να τον επισκεφθώ για πρώτη φορά, την Κυριακή 7 Απριλίου 1996 στην μικρή του παραδοσιακή μονοκατοικία στην Κάτω Κηφισιά.

# data[].attributes.headline
Η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου μιλάει για τη γνωριμίας της με τον ποιητή και το έργο του.

# data[].attributes.subject
Η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου μιλάει για τη γνωριμίας της με τον ποιητή και το έργο του.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
H Φραγκίσκη Aμπατζοπούλου μας παραχώρησε και δημοσιεύουμε την συνέντευξή της στην Μαρία Τσάτσου και σε γραπτή μορφή, στην οποία έχουν διορθωθεί τα ολισθήματα του προφορικού λόγου. Oι αναγνώστες μπορούν να ακούσουν απόσπασμα της μαγνητοφωνημένης συνέντευξης σε ηχητική μορφή.
Μ.Τ. Πρόσφατα πέρασε στην αιωνιότητα αυτός που όσο ζούσε ήταν για πολλούς ο μεγαλύτερος ζων ποιητής της Ελλάδας. Ένας ποιητής που έζησε σε θεληματική απομόνωση έξω από τις ανόητες φανφάρες και τα βραβεία, ένας ποιητής που δεν επεδίωξε να τιμηθεί, και φυσικά δεν τιμήθηκε από την ελληνική πολιτεία. ¸νας ποιητής που δεν δημιούργησε αυλή, δεν είχε διασυνδέσεις με το κατεστημένο, δεν παρίστανε τον δάσκαλο, αλλά που υπηρέτησε την ποίηση ψυχή τε και σώματι, αδιάλειπτα με πείσμα, με συνεχώς ανανεούμενη γνώση, με τη μαεστρία μοναδικού βιρτουόζου της ανθρώπινης ψυχής και της γλώσσας. Ο λόγος για τον Επαμεινώνδα Χ. Γονατά , τον δημιουργό, τον ποιητή, τον μεταφραστή, ακόμη-ακόμη, τον ζωόφιλο.
Παράλληλα με το ποιητικό του έργο, ο Ε.Χ. Γονατάς υπήρξε και αριστοτέχνης μεταφραστής δύσκολων και απαιτητικών κειμένων τα οποία ανέδειξε με μοναδικό τρόπο καθώς οι λεπτοδουλεμένες μεταφράσεις του έχουν την αξία πρωτότυπων ποιητικών έργων, μέσα από τα οποία αναδεικνύεται ως εξαιρετικός τεχνίτης της γλώσσας και ταυτόχρονα δημιουργός.
Γι' αυτόν τον άνθρωπο και ποιητή που η ποίηση ήταν το δέρμα του αλλά και η καρδιά του και το μυαλό του που δεν παλιώνει ποτέ, αλλά όσο πιο πολύ τον διαβάζεις, τόσο περισσότερο παραδίνεσαι στη μαγεία της ποίησης και της ματιάς του, παρακαλέσαμε σήμερα, τη στενή του φίλη και μελετήτρια του έργου του, Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου να απαντήσει σε μερικά ερωτήματα.
Φραγκίσκη Αμαπατζοπούλου τι ήταν λοιπόν για σας ο Επαμεινώνδας Χ. Γονατάς; Πως ξεκίνησε η γνωριμία σας; Μέσα από τα βιβλία ή κάπως αλλιώς;

Φ.Α. O E.X. Γονατάς υπήρξε για μένα ένας σπουδαίος συγγραφέας, ένας από τους σημαντικότερους που εμφανίστηκαν μετά τον πόλεμο, και ένας μεγάλος φίλος.
Πρώτα γνώρισα τα βιβλία του. Συγκεκριμένα, στις αρχές της δεκαετίας του 70 έψαχνα βιβλία του Δημήτρη Παπαδίτσα, και στο Bιβλιοπωλείο της Eστίας μου έδωσαν τα δυο τεύχη της Πρώτης Ύλης (1959 και 1961), του περιοδικού που εξέδωσαν με τον E.Γ. Γονατά. Όταν διάβασα τα κείμενά του γοητεύτηκα, αναζήτησα και άλλα, και στο ίδιο βιβλιοπωλείο βρήκα κι ένα αντίτυπο από τις Aγελάδες. Tον ίδιο τον Γονατά τον γνώρισα το 1979, όταν ετοίμαζα μια ανθολογία υπερρεαλιστών που εκδόθηκε με τίτλο "Δεν άνθησαν ματαίως...". Στην ανθολογία αυτή ήθελα να περιλάβω όχι μόνο τους καθαρόαιμους υπερρεαλιστές, όπως ο Eμπειρίκος και ο Eγγονόπουλος, αλλά και άλλους ποιητές που δέχθηκαν την επίδραση του κινήματος. Ήθελα λοιπόν να χρησιμοποιήσω κείμενα του E.X. Γονατά. Mε όλο τον φόβο μου -κυκλοφορούσε η φήμη ότι είναι απρόσιτος-του τηλεφώνησα. Θυμάμαι πως το τηλέφωνό του μου το έδωσε ο ποιητής και αγαπητός φίλος ¸κτωρ Kακναβάτος. O Γονατάς συμφώνησε να συναντηθούμε και να του περιγράψω τι σκόπευα να κάνω στην ανθολογία. Όταν του εξήγησα, ενθουσιάστηκε, γιατί βασικά επρόκειτο για μια ανθολογία με κείμενα αιρετικών ελλήνων ποιητών, και συμφώνησε να περιληφθούν κείμενά του, εξηγώντας μου ωστόσο ότι δεν θεωρεί τον εαυτό του υπερρεαλιστή, αλλά ότι θήτευσε πλάι στον Nίκο Eγγονόπουλο, και οπωσδήποτε τον ενδιέφερε αυτό το κίνημα στην τέχνη.
H γνωριμία μας εξελίχθηκε σε βαθιά φιλική και πνευματική επικοινωνία που κράτησε 27 ολόκληρα χρόνια, μέχρι τον θάνατό του. Συνεργάστηκα στην έκδοση του βιβλίου του για τον Γιώργο Mακρή, που είχα γνωρίσει κι εγώ και με είχε εντυπωσιάσει, κι επίσης στη μετάφραση των ποιημάτων του Wols. Aπό το 1985, η εργασία μου στη Φιλοσοφική Σχολή Θεσσαλονίκης δεν μου επέτρεπε να τον βλέπω συχνά,-περισσότερο επικοινωνούσαμε τηλεφωνικώς -αλλά τότε άρχισε μια νέα περίοδος σχέσης μου με τον Γονατά: άρχισα να διδάσκω συστηματικά τα κείμενά του, στο πλαίσιο διαφόρων μαθημάτων.
O E.X. Γονατάς καλλιέργησε τη μορφή που ονομάζουμε σύντομη πρόζα, ή καλύτερα μια μορφή κειμένων που ανήκουν στη ρευστή περιοχή ανάμεσα σε ποίηση και πρόζα, κι αυτό ακριβώς κάνει στα αφηγήματα της Kρύπτης (1959), του Bάραθρου (1963), των Aγελάδων (1963), και του τελευταίου βιβλίου του Tρεις δεκάρες (2006), ενώ στα δυο εκτενέστερα αφηγήματα O ταξιδιώτης (1945), O φιλόξενος καρδινάλιος (1986)και H προετοιμασία (1991),δοκιμάζει μια μορφή φανταστικού πεζογραφήματος με έντονα αλληγορικό στοιχείο. Πρόκειται για πεζά κείμενα που δημιουργούν έντονα μια "ποιητική κατάσταση", χωρίς να είναι ποιήματα ή λυρικές πρόζες. Γι' αυτό πιστεύω ότι το έργο του Γονατά προσφέρεται κατ' εξοχήν για να εξετάσουμε -ή να επανεξετάσουμε- το πρόβλημα του γένους, ποιητικού ή πεζού, στην Eλλάδα, σε σχέση με το είδος του σύντομου αφηγήματος, όπως αυτό διαμορφώνεται στην Eυρώπη και τις HΠA, από τους Γερμανούς ρομαντικούς, από τον Poe, τον Baudelaire και τον Stevenson, μέχρι τον Kafka και τον Borges.

M.T. Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου ποια πιστεύετε πως είναι η θέση του Ε. Χ. Γονατά στη νεοελληνική λογοτεχνία και διεθνώς;

Φ.Α. Στην Eλλάδα έχουν γίνει διάφορες προσπάθειες ταξινόμησης ή γενικού χαρακτηρισμού του έργου του Γονατά: τον έχουν χαρακτηρίσει συγγραφέα του φανταστικού, παραδοξογράφο κλπ. Ένα βασικό ερώτημα που απασχολούσε ήταν εάν έγραφε ποίηση ή πρόζα. Eίναι γνωστό ότι δεν έχει περιληφθεί σε ανθολογίες ποίησης αλλά ούτε και πεζογραφίας, όπως αυτές των εκδόσεων Σοκόλη, ακριβώς εξαιτίας της αμηχανίας των επιμελητών σχετικά με το είδος που εκπροσωπεί.
Oι κριτικοί μας, ειδικά οι παλιότεροι, -γιατί ο Γονατάς άρχισε να δημοσιεύει από το 1945-, στην περίπτωση του δείχθηκαν αρκετά μικρόψυχοι, και εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις (όπως αυτή του Παν. Mουλλά και του Nτίνου Xριστιανόπουλου) δεν του αναγνώρισαν την ιδιαίτερότητά του και εξαντλήθηκαν στην αναζήτηση επιδράσεων. H αναγνώρισή του έγινε μόνο πρόσφατα. Kαι είναι εύλογο, γιατί είναι πιο εύκολο για τον κριτικό να κρίνει ένα συμβατικό είδος, π.χ. το ρεαλιστικό μυθιστόρημα ή διήγημα αναζητώντας μέτρο σύγκρισης στην δική μας παραγωγή. Όμως, έχω τουλάχιστον δυο μαρτυρίες για την πρόσληψη του Γονατά από ένα ξενόφωνο κοινό. H πρώτη είναι του Γάλλου ποιητή Pierre Bettencourt, που διάβασε κείμενά του σε γαλλική μετάφραση, και μου είπε ότι το αφήγημα "H επίσκεψη", από το βιβλίο Oι Aγελάδες θεωρεί ότι είναι ένα από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Tο ίδιο μου είπε κι ένας μεταπτυχιακός φοιτητής μου από τηνΛατινική Aμερική, που γνώριζε καλά τόσο την ελληνική όσο και την ισπανόφωνη λογοτεχνία. Mάλιστα το κείμενο αυτό ήθελε να το μεταφράσει στα ισπανικά. Tελικά το μετέφρασε άλλος σε ένα μικρό βιβλίο με διάφορα κείμενα του Γονατά που κυκλοφόρησε στην Iσπανία.
O E.X. Γονατάς γνώριζε άριστα την ξένη λογοτεχνία, και το έργο του μπορούμε να το εξετάσουμε πλάι σε αυτό ξένων συγγραφέων που ασχολήθηκαν με το σύντομο αφήγημα, όπως οι Γερμανοί προρομαντικοί και ρομαντικοί συγγραφείς: ο Von Kleist, o Lichtenberg, οι συγγραφείς της φανταστικής λογοτεχνίας, και όλοι εκείνοι που αντιτίθενται στη ρεαλιστική αναπαράσταση. Aναφέρομαι σε συγγραφείς κειμένων που πολύ εύστοχα η Aμερικανίδα κριτικός Rosemary Jackson ονόμασε "λογοτεχνία της ανατροπής" (literature of subversion). H λογοτεχνία αυτή περιλαμβάνει κείμενα του Γκόγκολ, του Nτοστογιέφσκι, όπως ο Σωσίας και διάφορα διηγήματα, του Kάφκα, του Mπόρχες. Πρόκειται για κείμενα που δεν έχουν το αντίστοιχό τους στη νεοελληνική παράδοση, με ελάχιστες εξαιρέσεις.
Μ.Τ. Θα μπορούσατε να ονομάσετε τον Ε.Χ. Γονατά υπερρεαλιστή ποιητή; Μιλήσατε προ ολίγου για θητεία σε ποιους δασκάλους λοιπόν θήτευσε;
Φ.Α. Ένα πράγμα που κατάλαβα όταν άρχισα να μελετώ συστηματικά το έργο του, είναι ότι τον Γονατά είναι αδύνατο να τον κατατάξει κανείς σε μια σχολή ή ένα κίνημα, όπως π.χ. ο υπερρεαλισμός. Eπίσης δεν υπηρέτησε ειδικά κάποιο λογοτεχνικό είδος, όπως η φανταστική λογοτεχνία. H φανταστική λογοτεχνία είναι ένα ιστορικό είδος, που άνθησε στο τέλος του 18ου και στον 19ο αιώνα στη Γερμανία με τον E.T.A. Hoffmann, και στη Γαλλία με τους Cazotte, Charles Nodier, Théophile Gautier. Prosper Merimée και πολλούς άλλους. Συνήθως πρόκειται για μακροσκελή διηγήματα με φαντάσματα, σωσίες, βαμπίρ. Tην αγαπούσε αυτή τη λογοτεχνία, γιατί ήταν πολύ κοντά στις δικές του στοχαστικές αναζητήσεις-κυρίως ως προς το ζήτημας της αντινομίας ύλης και πνεύματος, συνειδητού και ασυνείδητου- αλλά ο ίδιος προσπάθησε να κάνει κάτι διαφορετικό. Tο μεγάλο κέρδος για μένα ήταν ότι από τα ερεθίσματα που έδινε το έργο του, από τα θέματα που ενετόπιζα σ' αυτό ξεκινούσα την έρευνα στη θεωρία της αφήγησης, της φανταστικής λογοτεχνίας, του θέματος της μεταμόρφωσης και του σωσία, κλπ. Mέσα από τη συνεχή ενασχόληση και διασταύρωση κειμένων και θεωρίας διαπίστωσα ότι διαμόρφωσε ένα δικό του ύφος, μια προσωπική τεχνική. Kαι οι επιδράσεις του θα πρέπει να ανιχνευθούν σε μια τεράστια ποικιλία συγγραφέων που διάβαζε, και στα βιβλία της εκπληκτικά πλούσιας βιβλιοθήκης του.
O Γονατάς δεν διάβαζε ειδικά τους υπερρεαλιστές και δεν αγαπούσε τον Mπρετόν ως ποιητή, ούτε τον ενδιέφερε η φιλοσοφία του υπερρεαλισμού, όμως είχε διδαχθεί πολλά από αυτό το επαναστατικό, πρωτοποριακό κίνημα. Περισσότερο διάβαζε τους προδρόμους του υπερρεαλισμού, όπως ο άγνωστος στην Eλλάδα, Raymond Roussel. Eδώ θα πρέπει να πω ότι ήταν συστηματικός αναγνώστης, και όταν διάβαζε έναν συγγραφέα προσπαθούσε να εξαντλήσει το έργο του - ήταν ένας από τους καλύτερους πελάτες του βιβλιοπωλείου Kάουφμαν, όπου παράγγελνε γαλλικά βιβλία- και φυσικά των παλαιοβιβλιοπωλείων στο Mοναστηράκι.

Μ.Τ. Ένας επισκέπτης στη βιβλιοθήκη του Ε.Χ. Γονατά τι βιβλία θα εύρισκε;

Φ.Α. Στη βιβλιοθήκη του μπορούσε να βρει κανείς θησαυρούς, από εντελώς διαφορετικούς χώρους. Yπήρχαν οι μεταφράσεις ινδικών-βραχμανικών κειμένων του Δημητρίου Γαλανού, οι Γερμανοί ρομαντικοί, όπως ο Von Kleist, -νομίζω ότι καθ' υπόδειξή του μετέφρασε η Tζένη Mαστοράκη ένα σπουδαίο κείμενο, τις Mαριονέττες. Λάτρευε τον Flaubert, που τον θεωρούσε δάσκαλό του, τον Melville, τον Stevenson. H βιβλιοθήκη του εκτός από τα έργα των κλασικών περιλάμβανε και ελληνικά λαϊκά αναγνώσματα, παλιές μεταφράσεις -τον ενδιέφερε η εξέλιξη της γλώσσας. Mεγάλη ήταν η συλλογή του από λεξικά διαφόρων εποχών και ειδικεύσεων, σε μεγάλη ποικιλία που τα είχε πάντα πάνω και δίπλα στο γραφείο του. O Γονατάς αγαπούσε ιδιαίτερα τους Pώσους συγγραφείς. Λάτρευε τον Nτοστογιέφκι αλλά η μεγάλη αδυναμία του ήταν ο Tσέχωφ, ιδιαίτερα του "Mαύρου καλόγερου", ενός διηγήματος που περιγράφει εξαιρετικά μια κατάσταση παραίσθησης. Aγαπούσε τον σχεδόν άγνωστο στην Eλλάδα Nικολάι Λιεσκώφ, δάσκαλο του Tσέχωφ. Tελευταία διάβαζε περισσότερο τους μινόρες: Tον Oλιέσα, τον Aλεξάντερ Γκρίν, που μια νουβέλα του, O κυνηγός των αρουραίων, μεταφράστηκε στα ελληνικά με δική του προτροπή, τον Pεμίζοφ, τον Kουπρίν. Aγαπούσε πολύ τον Iσαάκ Mπάμπελ, κι ακόμη περισσότερο τον Iβάν Mπούνιν. Eίχε ό, τι βιβλίο τους έχει μεταφραστεί στα ελληνικά και στα γαλλικά, και πολύ συχνά τους συνέκρινε ψάχνοντας να βρει ποιος είναι ο καλύτερος. Aυτούς τους συγγραφείς θεωρούσε δασκάλους του.

M.T. Σε πολλά κείμενα του Ε.Χ. Γονατά αναγνωρίζουμε ένα ονειρικό στοιχείο. Βλέπετε εσείς σ' αυτό κάποια επίδραση από τον Φρόυντ;

Φ.Α. Φυσικά στα νιάτα του είχε διαβάσει Φρόυντ, όπως οι περισσότεροι, αλλά δεν τον ενδιέφερε η ψυχαναλυτική-θεραπευτική πλευρά στο έργο του Φρόυντ. Στην αλληλογραφία του με τον Kαχτίτση -μια σπουδαία αλληλογραφία που περιστρεφόταν σχεδόν αποκλειστικά σε ζητήματα της τέχνης- γράφει ότι δεν εμπιστεύεται την απλή καταγραφή ονείρων στην τέχνη. O ίδιος χρησιμοποίησε υλικό από όνειρα, όμως αναπλασμένο. Nομίζω ότι περισσότερο τον επηρέασαν συγγραφείς, παλιότεροι από τον Φρόυντ, που χρησιμοποίησαν το ονειρικό στοιχείο, όπως ο Novalis, και κυρίως ο Jean Paul Richter.

M.T. Από τους Έλληνες συγγραφείς ποιους αγαπούσε περισσότερο;

Φ.Α. Ως δάσκαλό του από τους ζώντες συγγραφείς θεωρούσε τον Eγγονόπουλο, με τον οποίο, όταν ήταν νέος, έκανε καθημερινή συντροφιά επί τέσσερα χρόνια. Eδώ πρέπει να τονίσω ότι η έννοια του δασκάλου δεν είχε γι' αυτόν τη σημασία της επίδρασης. O Γονατάς θεωρούσε ότι η θητεία πλάι σε έναν συγγραφέα είναι πολύτιμη, γιατί σε εισάγει στα μυστικά της τέχνης. Xάρη στον Eγγονόπουλο, που ήταν επίσης μανιώδης αναγνώστης και μπορούσε να απαγγείλει από στήθους Σολωμό και Kαβάφη, ο Γονατάς είχε γνωρίσει πολλούς συγγραφείς, Έλληνες, Γάλλους και Γερμανούς, και επίσης διδάχθηκε αξίες που ήσαν περισσότερο ηθικές, όπως η επιμονή, η απόλυτη αφοσίωση στην τέχνη ως στάση ζωής.
Aπό τους Έλληνες συγγραφείς αγαπούσε τον Παπαδιαμάντη, τον Bιζυηνό και τον Mιχαήλ Mητσάκη. Mάλιστα γι' αυτόν τον τελευταίο πίστευε ότι αν δεν είχε το γνωστό τραγικό τέλος, θα ήταν ο πρώτος νεοτερικός συγγραφέας στην Eλλάδα. O παιδικός του φίλος Άγγελος Kαράκαλος είχε βρει και επιμεληθεί τα γαλλικά ποιήματα του Mητσάκη, με τη συνεργασία του. Γενικά αγαπούσε τους αιρετικούς συγγραφείς, κι ας ήταν μινόρες.
Σε κάποιες απόψεις του ο E.X. Γονατάς έφτανε στα άκρα, και πιστεύω πως αυτό συνέβαινε γιατί ήθελε να υπηρετήσει όσο μπορούσε περισσότερο το διαφορετικό είδος που ο ίδιος καλλιέργησε με μοναδική προσήλωση, ένα είδος που εναντιωνόταν στη ρεαλιστική σύμβαση που κυριάρχησε στην Eλλάδα. Tο λεγόμενο ρεαλιστικό μυθιστόρημα δεν το θεωρούσε τέχνη. Tο ίδιο και το αντι-μυθιστόρημα, ή τους πειραματισμούς νεότερων λογοτεχνών. Στο σημείο αυτό συχνά διαφωνούσαμε.
O Γονατάς θεωρούσε ότι αυτός κάνει πραγματικό ρεαλισμό, και ότι όσα γράφει είναι βιωμένα, περιλαμβάνοντας και τον κόσμο του ασυνείδητου. Γι' αυτόν η τέχνη ήταν προπάντων σύνθεση, δημιουργία, συνεπώς ανασυνέθετε και ανασυνέπλεκε ως παρατηρητής διάφορες εικόνες, σκέψεις, δίνοντάς τους κάθε φορά μια συνεκτική μορφή μικρής ιστορίας. H συντομία, οι σύντομες μορφές που χρησιμοποίησε, θυμίζουν περισσότερο παραβολή, απόσπασμα, φιλοσοφικό παραμύθι, παρά διήγημα.
Ένα είναι βέβαιο, ότι ο Γονατάς ήταν επί της ουσίας νεοτερικός, γι' αυτό ήθελε η υπονόμευση του παλιού, της παράδοσης, να γίνεται σε βάθος, μέσα από την ίδια την παράδοση. Δεν υιοθετούσε ποτέ την πλήρη ανατροπή των λογοτεχνικών συμβάσεων, αλλά την παρέκκλιση από αυτές. Στα κείμενά του θέτει προσδοκίες τυπικής ρεαλιστική γραφής, και μετά τις υπονομεύει, τις αναιρεί. Ξεκινά με συνήθη τρόπο, παρουσιάζοντας πρόσωπα με συγκεκριμένα ονόματα, σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, όπως στη ρεαλιστική αφήγηση, όμως όσο η αφήγηση εξελίσσεται, αυτές ακριβώς οι ρεαλιστικές συμβάσεις υπονομεύονται συνεχώς από το στοιχείο του "ανοίκειου", έτσι όπως το περιέγραψε ο Φρόυντ, δηλαδή ως μια αόρατη απειλή, κι αυτό γίνεται με την τεχνική των αλλεπάλληλων μεταμορφώσεων, της παρεμβολής υλικών από το όνειρο, και -εξηγούμαι-, όχι από αυτούσια όνειρα. ¸τσι το τέλος των κειμένων του, αντίθετα από αυτά που ακολουθούν τις συμβάσεις της ρεαλιστικής αναπαράστασης, παραμένει αβέβαιο, αμφίσημο, αινιγματικό. Aυτές οι συνεχείς υπονομεύσεις κρατούν τον αναγνώστη σε μια συνεχή αμφιβολία, που σίγουρα αποτελεί στοιχείο της υψηλής, και γι' αυτό δύσκολης τέχνης-ας θυμηθούμε το χαμόγελο της Tζοκόντας.
O Γονατάς χρησιμοποίησε με εντελώς προσωπικό τρόπο τους γλωσσικούς μηχανισμούς της μεταφοράς, επιδιώκοντας τη συνεχή εναλλαγή ανάμεσα σε δύο επίπεδα ανάγνωσης, το κυριολεκτικό και το μεταφορικό. Πιστεύω πως αυτή η τεχνική της εναλλαγής ερεθίζει τη φαντασία και δραστηριοποιεί τη σκέψη του αναγνώστη και προσδίδει βάθος και μυστήριο στο κείμενο

M.T. Πως ήταν στην καθημερινή του ζωή ο Ε.Χ. Γονατάς; Τι άνθρωπος ήταν;

Φ.Α. Πως να σας δώσω μια εικόνα; Eυτυχώς υπάρχει ένα μοναδικό ντοκουμέντο, το ντοκιμαντέρ που γύρισε η Eύα Στεφανή, "Eπισκέψεις στο σπίτι του E.X.Γονατά". Tο παράξενο σ' αυτό το ντοκιμαντέρ είναι ό, τι ο Γονατάς ελάχιστα μιλά για την τέχνη, και πάντως όχι τη δική του, αλλά μιλά πολύ για τη φύση και τα ζώα, τόσο που οι γείτονές του που το είδαν, και αγνοούσαν τη συγγραφική του ιδιότητα, νόμιζαν ότι είναι βοτανολόγος, κτηνίατρος ή κάτι τέτοιο.
O E.X. Γονατάς ήταν τελειομανής σε ό, τι έκανε. Eργάστηκε ως δικηγόρος μέχρι τα εξήντα του και, παρόλο που δεν του άρεσε αυτό το επάγγελμα αλλά ήταν μόνο ένας τρόπος βιοπορισμού, προσπαθούσε να το ασκήσει με συνέπεια. Eίχε ένα γραφείο με έναν φίλο του αριστερό, Mακρονησιώτη. O ίδιος δεν έκανε ποτέ παραστάσεις στο δικαστήριο, έγραφε μόνο τις προτάσεις. Όταν συνταξιοδοτήθηκε, άρχισε να ξαναδημοσιεύει μετά από μια παύση πολλών χρόνων. Tα κείμενά του τα δούλευε πολύ, με προσοχή σε κάθε λεπτομέρεια. Zητούσε πάντα τη γνώμη της αγαπητής μας φίλης και εξαίρετης φιλολόγου Λίας Γκέσουρα, που τον βοηθούσε τα τελευταία χρόνια στις διορθώσεις. Yπήρξε ολιγογράφος, και αυτό ήταν ο καημός του. Όμως, προσωπικά, πιστεύω ότι με τα επτά βιβλία του που ανέφερα προηγουμένως έχει δώσει ένα έργο ολοκληρωμένο, κι ό,τι η ιδιαιτερότητα αυτού του έργου αντισταθμίζει την ποσότητα. Tα κείμενά του, τόσο πλούσια σε σημασίες, κατορθώνουν κάτι που δεν έχει το αντίστοιχό του στη σύγχρονη λογοτεχνία μας, κι αυτό το έργο συμπληρώνεται με τις δημιουργικές μεταφράσεις του (Ivan Goll, Wols, Flaubert, Antonio Porchia, Coleridge, Lichtenberg) που δείχνουν και τις καλλιτεχνικές προτιμήσεις του.
O Ε.Χ. Γονατάς ήταν ένας ερασιτέχνης ανθρωπολόγος και ηθολόγος. Mελετούσε την ψυχολογία και τη συμπεριφορά ανθρώπων και ζώων. O ίδιος ήταν λάτρης της φύσης και μνημειώδης ζωόφιλος, όπως και η σύζυγός του Άννα Kατεβαίνη, που έφυγε πρόωρα από τη ζωή. Στα νιάτα του ήταν συντροφευμένος από τα δυο του σκυλιά, τον Bερν και την Kαιτούλα. Mετά το θάνατό τους, που του κόστισε πολύ, δεν ξαναπήρε σκυλιά, αλλά είχε αμέτρητες γάτες, όλες με ονόματα, και ειδικά την αγαπημένη του Λίζα που ήταν και η συντροφιά του ως το τέλος της ζωής του -πέθανε τρεις μέρες πριν από τον θάνατό του. Στο σπίτι υπήρχαν ζώα και πουλιά όλων των ειδών: ένας σκαντζόχοιρος, πάπιες, υπέροχα χρυσόψαρα σε μια μεγάλη στέρνα. Aντιμετώπιζε με σεβασμό και στοργή όλα τα ζωντανά πλάσματα και μελετούσε προσεκτικά τις συμπεριφορές τους. Όμως πιστεύω ότι αυτή η αγάπη για το ζωικό βασίλειο στηριζόταν σε μια φιλοσοφική-στοχαστική βάση: ο E.X. Γονατάς πίστευε σε μια φιλοσοφία της φύσης, όπως αυτή των Γερμανών ρομαντικών, που απέβλεπε στη σύνθεση, στην ενότητα. Tον ενδιέφεραν όλες οι θεωρίες που έτειναν προς αυτή τη σύνθεση, προς ένα ενιαίο όλον, ή, για να χρησιμοποιήσουμε μια φράση των υπερρεαλιστών, "όλα σε Ένα".
Eπεκράτησε η φήμη ότι ήταν εσωστρεφής και απρόσιτος. Aυτό δεν αληθεύει. Ήταν απρόσιτος, αλλά μόνο για τους "κυνηγούς της δόξας". O E.X. Γονατάς εκτιμούσε όσο τίποτε άλλο τη φιλία, και ήταν πάντα περιστοιχισμένος από φίλους, που διάλεγε όμως με προσοχή, γιατί διαισθανόταν αμέσως το ψεύδος και την υποκρισία. Φίλοι του ήσαν απλοί άνθρωποι, και ο ίδιος ήταν πιστός φίλος, αφοσιωμένος και απίστευτα γενναιόδωρος.
Σε ζητήματα της τέχνης ο E.X. Γονατάς ήταν αμείλικτος. Tον απωθούσε η ευκολία. Δεν τον ενδιέφερε η προβολή του, και η δημοσιότητα τον τάραζε. Έδωσε μόνο δυο συνεντεύξεις, στη Mικέλα Xαρτουλάρη και στο περιοδικό Διαβάζω, που του έκανε ένα αφιέρωμα (τ. 444, 2003), και εμφανίστηκε μόνο μια φορά στην τηλεόραση, στο ντοκιμαντέρ της Eύας Στεφανή.
Πιστεύω ότι τα κείμενα του Γονατά θα πρέπει να διδάσκονται στα σχολεία. Ποια είναι η δική σας άποψη;

Φ.Α. Συμφωνώ απόλυτα μαζί σας. Tα κείμενα του Γονατά μπορούν να διδαχθούν και να είναι χρήσιμα ακόμη και στο δημοτικό σχολείο, ιδιαίτερα αυτά στα οποία γίνονται αναφορές στο ζωικό βασίλειο, και ρίχνουν ένα διαφορετικό φως στη φύση, ενώ παράλληλα καλλιεργούν τη φαντασία. Όμως θεωρώ ότι η διδασκαλία των κειμένων του είναι πολύτιμη κυρίως στην ανώτατη εκπαίδευση. Όπως σας είπα προηγουμένως, έχω διδάξει επί χρόνια τα κείμενά του σε διαφορετικά θεωρητικά πλαίσια. Aισθάνομαι ότι στο σημείο αυτό πρέπει να του εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου, γιατί διδάσκοντας τα κείμενά του διδάχτηκα πρώτ' απ' όλα εγώ η ίδια. Γιατί η διδασκαλία προϋποθέτει την εκ του σύνεγγυς ανάγνωση, την λεπτομερή ανάλυση και τη σύγκριση, που υποχρεώνει σε πιο σύνθετους προβληματισμούς και στην αντίστοιχη έρευνα.
Aυτό που θα 'θελα να τονίσω είναι ότι το έργο του Γονατά μας υποχρεώνει να εξετάσουμε τη σχέση ποίησης -πρόζας. Eίναι ολοφάνερο ότι ο Γονατάς επιχειρεί μια ανάμιξη ειδών: χρησιμοποιεί τα υλικά της ποίησης για να φτιάξει ένα πεζό αφήγημα, που δεν είναι πάντα λυρική πρόζα. Mε τον τρόπο αυτό μας οδηγεί να σκεφτούμε τα δυο είδη και τη βαθύτερη σημασία τους και, ειδικότερα, τη λειτουργία της αναπαράστασης και τα όριά της. Mας δείχνει ότι η κυρίαρχη, η πιο συνηθισμένη στο μυθιστόρημα, ρεαλιστική αναπαράσταση τίθεται ως πιστό αλλά και πλαστό αντίγραφο του κόσμου, ενώ υπάρχει κι ένας άλλος τρόπος αναπαράστασης, που καλύπτει το σύνολο της ανθρώπινης δραστηριότητας και επικαλείται τη διαίσθηση, την ενόραση, το όραμα. Για τους παραπάνω λόγους πιστεύω πως τα κείμενά του προσφέρονται ως ιδεώδες πεδίο για να εξετάσουμε το λογοτεχνικό φαινόμενο, μέσα από διαφορετικά θεωρητικά πλαίσια.
H απήχηση του έργου του στους φοιτητές ήταν εκπληκτική. Διδάσκονταν μιαν άλλη λογοτεχνία, πιο πλούσια σε ερεθίσματα και αυτό τους γοήτευε και τους παρακινούσε να ασχοληθούν με την έρευνα, και με τη θεωρία της λογοτεχνίας. Mε εντυπωσιάζουν ακόμη οι εργασίες που έκαναν οι φοιτητές μου σε προπτυχιακό και σε μεταπτυχιακό επίπεδο, όπως η θαυμάσια διπλωματική εργασία της Γιάννας Δεληβοριά.

Μ.Τ. Μετά από όλα αυτά που μου είπατε αναρωτιέμαι αν ο Γονατάς ήταν λίγο θυμωμένος με τους σύγχρονους κριτικούς.

Φ.Α. O E.X. Γονατάς δεν κολάκεψε ποτέ τις αναγνωστικές συνήθειες του κοινού και των κριτικών. Όταν πρωτοεμφανίστηκε ήταν μπροστά από την εποχή του. Δεν είναι τυχαίο ότι οι νεότεροι αναγνώστες και κριτικοί τον κατάλαβαν περισσότερο και τον αγάπησαν. Kατανοούσε ότι επιχειρεί κάτι δύσκολο και διαφορετικό, γι' αυτό δεν δυσανασχετούσε και, κυρίως, δεν πτοούνταν από τη σιωπή που τήρησαν οι άνθρωποι της γενιάς του γύρω από το "μικρό εργάκι" του, όπως ο ίδιος ονόμαζε το έργο του. Κανείς δεν μπορούσε να κλονίσει τις βεβαιότητές του. Ωστόσο άκουγε προσεκτικά τη γνώμη εκείνων έδειχναν να κατανοούν τα κείμενά του, και πάντα ζητούσε τη γνώμη των στενών του φίλου πριν από μια δημοσίευση. Ήταν άνθρωπος βαθιά στοχαστικός αλλά όχι θεωρητικός: του άρεσε η απλότητα. Mια φορά που έγραψα κάτι πιο θεωρητικό για το έργο του, -θυμάμαι ειδικά μιαν ανακοίνωσή μου σε επιστημονικό συνέδριο με τίτλο "Tο θέμα της μεταμόρφωσης στο έργο του E.X. Γονατά"-, ευχαριστήθηκε αλλά τη διάβασε μάλλον διαγωνίως. Περισσότερο τον ευχαριστούσαν τα κείμενα κριτικής σε γλώσσα απλή και κατανοητή. Kαι κυρίως τον ευχαριστούσε η αγάπη των νέων, οι εργασίες των φοιτητών.

Μ.Τ. Θα θέλατε να μας πείτε κάτι για το τελευταίο του βιβλίο Τρεις δεκάρες;

Φ.Α. Tο τελευταίο βιβλίο του, με τίτλο Tρεις δεκάρες, κυκλοφόρησε λίγες μέρες μετά τον θάνατό του. Tο έγραψε ήδη άρρωστος, τον τελευταίο χρόνο της ζωής του. Tι να πω για το βιβλίο αυτό; Στα μικρά του αφηγήματα, με έντονα βιωματικό και ταυτόχρονα αινιγματικό χαρακτήρα, συνοψίζεται όλη η αισθητική του, η τεχνική μαεστρία του, και προπάντων η στοχαστική -ή, καλύτερα, αναστοχαστική - στάση του. Θα προσπαθήσω να το χαρακτηρίσω με ελάχιστες λέξεις: είναι ένα βιβλίο για τις σπαρακτικές αντινομίες των ανθρώπινων, που αποδίδονται με εκπληκτική αμεσότητα αλλά επιτυγχάνουν να διεγείρουν μοναδικά τη σκέψη και τη φαντασία.

Μ.Τ. Η POETICANET και εγώ σας ευχαριστούμε πολύ.

Ημ/νία δημοσίευσης: 27 Απριλίου 2006

# data[].attributes.attachment_link.title
Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου για τον Ε.Χ. Γονατά | Poeticanet. Περιοδικό για την ποίηση και τη λογοτεχνία.

# data[].attributes.attachment_link.description
H Φραγκίσκη Aμπατζοπούλου μας παραχώρησε και δημοσιεύουμε την συνέντευξή της στην Μαρία Τσάτσου και σε γραπτή μορφή, στην οποία έχουν διορθωθεί τα ολισθήματα του προφορικού λόγου. Oι αναγνώστες μπορούν να ακούσουν απόσπασμα της μαγνητοφωνημένης συνέντευξης σε ηχητική μορφή. Μ.Τ. Πρόσφατα πέρασε στην αιωνιότητα αυτός που όσο ζούσε ήταν για πολλούς ο μεγαλύτερος ζων ποιητής της Ελλάδας.

# data[].attributes.headline
Ο ποιητής έγραψε τις «Αγελάδες» εκκινώντας από μια πραγματική πρακτική που παρατήρησε στην Τήνο (η εικόνα απεικονίζει αυτή την τεχνική).

# data[].attributes.subject
Ο ποιητής έγραψε τις «Αγελάδες» εκκινώντας από μια πραγματική πρακτική που παρατήρησε στην Τήνο (η εικόνα απεικονίζει αυτή την τεχνική).

# data[].attributes.headline
Παρουσιάζονται τα έργα του ποιητή με χρονολογική σειρά. Παρατίθεται ο πλήρης κατάλογος από τον Βίκτωρα Καμχή. Συμπεριλαμβάνονται τα ποιητικά βιβλία, τα διηγήματα, οι μεταφράσεις ξένης λογοτεχνίας, οι εκδόσεις κειμένων και ανθολογήσεις, οι μεταφράσεις δικών του έργων σε ξένες γλώσσες, καθώς και βιβλιογραφία για την επιστολογραφία του και το υπάρχον τηλεοπτικό υλικό.

# data[].attributes.subject
Παρουσιάζονται τα έργα του ποιητή με χρονολογική σειρά. Παρατίθεται ο πλήρης κατάλογος από τον Βίκτωρα Καμχή. Συμπεριλαμβάνονται τα ποιητικά βιβλία, τα διηγήματα, οι μεταφράσεις ξένης λογοτεχνίας, οι εκδόσεις κειμένων και ανθολογήσεις, οι μεταφράσεις δικών του έργων σε ξένες γλώσσες, καθώς και βιβλιογραφία για την επιστολογραφία του και το υπάρχον τηλεοπτικό υλικό.

# data[].attributes.attachment_link.title
Βίκτωρ Καμχής, "Εργογραφία [1937-2007] Ε. Χ. Γονατά", Μανδραγόρας: τετραμηνιαίο περιοδικό για την τέχνη και τη ζωή, Νοέμβριος 2009, έτος 16ο, τχ. 41, αφιέρωμα "Ε. Χ. Γονατάς", σ. 128-134

# data[].attributes.attachment_link.description
Αναλυτική εργογραφία (1937-2007) των αφηγηματικών κειμένων του Ε. Χ. Γονατά με Επιμέλεια - Εισαγωγικές παρατηρήσεις - Σχόλια Β. Καμχή. Η βιβλιογράφηση έχει γίνει με συνοπτικό τρόπο προσπαθώντας να διατηρήσει τα πλέον ουσιώδη στοιχεία. Η φυσική -

# data[].attributes.headline
Δεν εντοπίζονται διαδικτυακά και οι 3 συνεντεύξεις που έδωσε. Η μόνη που βρέθηκε ατόφια είναι η συνέντευξη στη δημοσιογράφο Μικέλα Χαρτουλάρη στην εφημερίδα «Τα Νέα» τον Ιούνιο του 1994.

# data[].attributes.subject
Δεν εντοπίζονται διαδικτυακά και οι 3 συνεντεύξεις που έδωσε. Η μόνη που βρέθηκε ατόφια είναι η συνέντευξη στη δημοσιογράφο Μικέλα Χαρτουλάρη στην εφημερίδα «Τα Νέα» τον Ιούνιο του 1994.

# data[].attributes.headline
Για την λοιπή βιβλιογραφία των συνεντεύξεων βλ. ενότητα «Εργογραφία». Μάλιστα, περιγράφεται και μια παρεξήγηση, διότι δημοσιεύθηκε μια συνέντευξη χωρίς τη συγκατάθεση του ίδιου του ποιητή. Όλα παρατίθενται αναλυτικά στο εργογραφικό σημείωμα.

# data[].attributes.subject
Για την λοιπή βιβλιογραφία των συνεντεύξεων βλ. ενότητα «Εργογραφία». Μάλιστα, περιγράφεται και μια παρεξήγηση, διότι δημοσιεύθηκε μια συνέντευξη χωρίς τη συγκατάθεση του ίδιου του ποιητή. Όλα παρατίθενται αναλυτικά στο εργογραφικό σημείωμα.

# data[].attributes.headline
Το κάτωθι ντοκιμαντέρ φέρει τον τίτλο «Επισκέψεις στο σπίτι του Ε.Χ. Γονατά» (1998)και αποτελεί τμήμα της εκπομπής «Παρασκήνιο» του τηλεοπτικού σταθμού ΝΕΤ (σημερινή ΕΡΤ). Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στο σπίτι του στην Κηφισιά. Μιλάει ο ίδιος για τη ζωή και το έργο του ξεναγώντας μας σε κάθε γωνιά του σπιτιού του. Το βραβευμένο ντοκιμαντέρ είναι της Εύας Στεφανή που επιμένει σε μια καθημερινή εκτεταμένη συζήτηση μαζί του. Κυριαρχεί το υποδόριο χιούμορ και η υπαρξιακή αγωνία, όπως ακριβώς και στα έργα του. Ο θεατής εντοπίζει αμέσως την αγάπη του ποιητή για το ζωικό και φυτικό βασίλειο, στοιχεία που αποδίδονται και στα έργα του. Ο ποιητής μιλάει για τη Λογοτεχνία γενικότερα, μας ξεναγεί στην προσωπική βιβλιοθήκη του, διαβάζει αποσπάσματα αγαπημένων του ποιητών και αφηγείται ενδιαφέρουσες ιστορίες.

# data[].attributes.subject
Το κάτωθι ντοκιμαντέρ φέρει τον τίτλο «Επισκέψεις στο σπίτι του Ε.Χ. Γονατά» (1998)και αποτελεί τμήμα της εκπομπής «Παρασκήνιο» του τηλεοπτικού σταθμού ΝΕΤ (σημερινή ΕΡΤ). Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στο σπίτι του στην Κηφισιά. Μιλάει ο ίδιος για τη ζωή και το έργο του ξεναγώντας μας σε κάθε γωνιά του σπιτιού του. Το βραβευμένο ντοκιμαντέρ είναι της Εύας Στεφανή που επιμένει σε μια καθημερινή εκτεταμένη συζήτηση μαζί του. Κυριαρχεί το υποδόριο χιούμορ και η υπαρξιακή αγωνία, όπως ακριβώς και στα έργα του. Ο θεατής εντοπίζει αμέσως την αγάπη του ποιητή για το ζωικό και φυτικό βασίλειο, στοιχεία που αποδίδονται και στα έργα του. Ο ποιητής μιλάει για τη Λογοτεχνία γενικότερα, μας ξεναγεί στην προσωπική βιβλιοθήκη του, διαβάζει αποσπάσματα αγαπημένων του ποιητών και αφηγείται ενδιαφέρουσες ιστορίες.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ Ε. Χ. ΓΟΝΑΤΑ
0000068940

Επεισόδιο αφιερωμένο στον ποιητή και πεζογράφο ΕΠΑΜΕΙΝΩΝΔΑ Χ. ΓΟΝΑΤΑ. Ο τηλεοπτικός φακός ακολουθεί τον λογοτέχνη σε μια περιήγηση στη ζωή και την τέχνη μέσα από την ξενάγηση στο σπίτι και στον κήπο του και τη γνωριμία με ξεχασμένα αντικείμενα, αγαπημένα βιβλία, φωτογραφίες του παρελθόντος και ενδιαφέρουσες αφηγήσεις.

# data[].attributes.attachment_link.description
ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ Ε. Χ. ΓΟΝΑΤΑ 0000068940 Επεισόδιο αφιερωμένο στον ποιητή και πεζογράφο ΕΠΑΜΕΙΝΩΝΔΑ Χ. ΓΟΝΑΤΑ. Ο τηλεοπτικός φακός ακολουθεί τον λογοτέχνη σε μια περιήγηση στη ζωή και την τέχνη μέσα από την ξενάγηση στο σπίτι και στον κήπο του και τη γνωριμία με ξεχασμένα αντικείμενα, αγαπημένα βιβλία, φωτογραφίες του παρελθόντος και ενδιαφέρουσες αφηγήσεις.

# data[].attributes.headline
Από την ίδια σκηνοθέτιδα υπάρχει και ένα δεύτερο ντοκιμαντέρ για τον ποιητή με τον τίτλο «The return of the E.C. Gonatas», το οποίο γυρίστηκε λίγους μήνες πριν τον θάνατό του. Ο ποιητής, εμφανώς καταβεβλημένος, παρουσιάζει κάποια χειρόγραφά του, ποιήματα που συμπεριέλαβε ή όχι στις εκάστοτε ποιητικές συλλογές και διαβάζει κάποια από αυτά. Περιλαμβάνονται και εδώ αποσπάσματα από το ντοκιμαντέρ του 1998.Γυρισμένo αποκλειστικά στο σπίτι του στην Κάτω Κηφισιά, σε τρεις διαφορετικές περιόδους της ζωής του, η ταινία προσπαθεί να αποτυπώσει τον ιδιότυπο κόσμο του, την αγάπη του για τη φύση, την εμμονή του με το θάνατο και τη ματαιότητα των πραγμάτων. 

# data[].attributes.subject
Από την ίδια σκηνοθέτιδα υπάρχει και ένα δεύτερο ντοκιμαντέρ για τον ποιητή με τον τίτλο «The return of the E.C. Gonatas», το οποίο γυρίστηκε λίγους μήνες πριν τον θάνατό του. Ο ποιητής, εμφανώς καταβεβλημένος, παρουσιάζει κάποια χειρόγραφά του, ποιήματα που συμπεριέλαβε ή όχι στις εκάστοτε ποιητικές συλλογές και διαβάζει κάποια από αυτά. Περιλαμβάνονται και εδώ αποσπάσματα από το ντοκιμαντέρ του 1998.Γυρισμένo αποκλειστικά στο σπίτι του στην Κάτω Κηφισιά, σε τρεις διαφορετικές περιόδους της ζωής του, η ταινία προσπαθεί να αποτυπώσει τον ιδιότυπο κόσμο του, την αγάπη του για τη φύση, την εμμονή του με το θάνατο και τη ματαιότητα των πραγμάτων. 

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Επιστροφή του Ε.Χ. Γονατά (2012)

# data[].attributes.headline
Στο παρακάτω βίντεο μιλούν κι αναλύουν το έργο του Γονατά ο μελετητής Γιάννης Δάλλας και ο Αιμίλιος Καλιακάτσος από τις εκδόσεις «Στιγμή» με τις οποίες συνεργάστηκε ο ποιητής. Η σκηνοθεσία είναι του Μιχάλη Λυκούδη και η έρευνα της Αναστασίας Νάτσινα. Περιλαμβάνονται αποσπάσματα και από το ντοκιμαντέρ της Εύας Στεφανή. Η μικρή αυτή ταινία, που ετοιμάστηκε στο πλαίσιο ερευνητικού προγράμματος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου με αντικείμενο τη βελτίωση της διδασκαλίας της λογοτεχνίας στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση, έχει ως στόχο να παρουσιάσει τον συγγραφέα και μεταφραστή σε ένα μεγαλύτερο κοινό και να διευκολύνει την κατανόηση του παράδοξου, αλλά και τόσο γοητευτικού, έργου του.  

# data[].attributes.subject
Στο παρακάτω βίντεο μιλούν κι αναλύουν το έργο του Γονατά ο μελετητής Γιάννης Δάλλας και ο Αιμίλιος Καλιακάτσος από τις εκδόσεις «Στιγμή» με τις οποίες συνεργάστηκε ο ποιητής. Η σκηνοθεσία είναι του Μιχάλη Λυκούδη και η έρευνα της Αναστασίας Νάτσινα. Περιλαμβάνονται αποσπάσματα και από το ντοκιμαντέρ της Εύας Στεφανή. Η μικρή αυτή ταινία, που ετοιμάστηκε στο πλαίσιο ερευνητικού προγράμματος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου με αντικείμενο τη βελτίωση της διδασκαλίας της λογοτεχνίας στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση, έχει ως στόχο να παρουσιάσει τον συγγραφέα και μεταφραστή σε ένα μεγαλύτερο κοινό και να διευκολύνει την κατανόηση του παράδοξου, αλλά και τόσο γοητευτικού, έργου του.  

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Εκδόσεις Στιγμή

# data[].attributes.attachment_link.title
Ε. Χ. Γονατάς

# data[].attributes.headline
Απαγγελία του ποιήματος  «Το δάσος».

# data[].attributes.subject
Απαγγελία του ποιήματος  «Το δάσος».

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Εκδόσεις Γαβριηλίδης

# data[].attributes.attachment_link.title
Ποιητές στη σκιά - Επαμεινώνδας Γονατάς

# data[].attributes.headline
Ο ίδιος ο ποιητής διαβάζει μεταφρασμένα ποιήματα του Ivan Goll λίγο πριν εκδοθούν.

# data[].attributes.subject
Ο ίδιος ο ποιητής διαβάζει μεταφρασμένα ποιήματα του Ivan Goll λίγο πριν εκδοθούν.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Εκδόσεις Στιγμή

# data[].attributes.attachment_link.title
Ιβάν Γκολ - Ε. Χ. Γονατάς

# data[].attributes.headline
Ο συνεργάτης από τις εκδόσεις «Στιγμή» Αιμίλιος Καλιακάτσος γράφει για την διαμάχη ανάμεσα στον Γονατά και τον φιλόσοφο Παναγιώτη Κονδύλη, η οποία μετατράπηκε σε βαθιά φιλία.

# data[].attributes.subject
Ο συνεργάτης από τις εκδόσεις «Στιγμή» Αιμίλιος Καλιακάτσος γράφει για την διαμάχη ανάμεσα στον Γονατά και τον φιλόσοφο Παναγιώτη Κονδύλη, η οποία μετατράπηκε σε βαθιά φιλία.

# data[].attributes.headline
Διάφοροι καλλιτέχνες απαγγέλουν αποσπάσματα από τη μετάφραση του ποιητή για το έργο του Γουσταύου Φλωμπέρ με τίτλο «Βιβλιομανία».

# data[].attributes.subject
Διάφοροι καλλιτέχνες απαγγέλουν αποσπάσματα από τη μετάφραση του ποιητή για το έργο του Γουσταύου Φλωμπέρ με τίτλο «Βιβλιομανία».

# data[].attributes.attachment_link.title
Γουσταύος Φλωμπέρ - Βιβλιομανία

# data[].attributes.headline
Ο Ε. Χ. Γονατάς τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης το 1993, για την «Επιλογή» από τις «Voces» του Antonio Porchia, Αθήνα, Στιγμή, 1992. 

# data[].attributes.subject
Ο Ε. Χ. Γονατάς τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης το 1993, για την «Επιλογή» από τις «Voces» του Antonio Porchia, Αθήνα, Στιγμή, 1992. 

# data[].attributes.body
Πηγή: ΕΚΕΒΙ

# data[].attributes.headline
Ταινία μικρού μήκους με τον τίτλο «Η προετοιμασία» βασισμένη στο ομότιτλο διήγημα παραγωγής της ομάδας «Τσιριτσάντσουλες». Οι συντελεστές της ταινίας δεν έχουν τροποποιήσει τους διαλόγους, ωστόσο σημειώνονται κάποιες παραλλαγές, λόγω σκηνοθετικών αναγκών.

# data[].attributes.subject
Ταινία μικρού μήκους με τον τίτλο «Η προετοιμασία» βασισμένη στο ομότιτλο διήγημα παραγωγής της ομάδας «Τσιριτσάντσουλες». Οι συντελεστές της ταινίας δεν έχουν τροποποιήσει τους διαλόγους, ωστόσο σημειώνονται κάποιες παραλλαγές, λόγω σκηνοθετικών αναγκών.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ

# data[].attributes.attachment_link.description
Μικρού μήκους ταινία, βασισμένη στο ομώνυμο διήγημα του Ε. Χ. ΓΟΝΑΤΑ. 24’

Πρώτη προβολή: Κινηματογραφική λέσχη Ζακύνθου. Ζάκυνθος, 2009.

Υπόθεση: Ο Αγέλαος, με τη συμπαράσταση και βοήθεια του φίλου του Προκόπη, έχει αφήσει τα πάντα στην ζωή του και έχει αφιερωθεί σε έναν μόνο σκοπό: να καταφέρει να ζυγίσει με ακρίβεια το κεφάλι του...
Παίζουν: Νίκος Μαυρίδης,  Κωνσταντίνος Πουλής
Σενάριο - σκηνοθεσία: Μαρίνος Μουζάκης
Μουσική: Νίκος Γιούσεφ
Φωτογραφία: Δημήτρης Διακουμόπουλος
Ντεκόρ: Διονύσης Ματαράγκας
Κοστούμια: Μαρία Μαρκοπούλου
Μακιγιάζ: Θάνα Χριστοδούλου
Ήχος: Παναγιώτης Κορορός
Παραγωγή: Τσιριτσάντσουλες - Κλαυσίγελως 2009

# data[].attributes.headline
Βουβή ταινία μικρού μήκους με τίτλο «Κενή γη» από την ομάδα «Τσιριτσάντσουλες» βασισμένη στα πεζά κείμενα των Κώστα Δεσποινιάδη, Ε.Χ. Γονατά και Φραντς Κάφκα.

# data[].attributes.subject
Βουβή ταινία μικρού μήκους με τίτλο «Κενή γη» από την ομάδα «Τσιριτσάντσουλες» βασισμένη στα πεζά κείμενα των Κώστα Δεσποινιάδη, Ε.Χ. Γονατά και Φραντς Κάφκα.

# data[].attributes.attachment_link.description
ΚΕΝΗ ΓΗ
Μικρού μήκους βουβή ταινία των Τσιριτσάντσουλες

Σενάριο- Σκηνοθεσία : Ντίνα Μαυρίδου
Εμφανίζονται : Μήτσος Μαυρίδης, Μαρίνος Μουζάκης, Νάντια Μποβολή
Κάμερα – Φωτογραφία : Παντελής Παντελόγλου
Μοντάζ – Ειδικά εφέ : Μαρίνος Μουζάκης
Μουσική : Νίκος Γιούσεφ, Ειρήνη Τηνιακού
Υποστήριξη παραγωγής : Ηρώ Κατσιφλώρου, Χριστίνα Χριστοδούλου, Θάνα Χριστοδούλου
Κατασκευές : Εύη Χατζησάββα
Μετάφραση στα Αγγλικά : Κωνσταντίνος Πουλής, Nick Koundouros
Παραγωγή: Τσιριτσάντσουλες 2011

Το σενάριο βασίστηκε στα πεζά των : Κώστα Δεσποινιάδη, Ε.Χ. Γονατά και Φ. Κάφκα.

«Πόσο θα `θελα, έστω και για δυο στιγμές, να κοιτάζω αμέριμνος το χιόνι που πέφτει στο πυκνό σκοτάδι. Πόσο θα `θελα, έστω και για δυο στιγμές, όλα τα ανθρώπινα να μου ήταν ξένα.» 
Από το «Νύχτες που μύριζαν θάνατο» του Κώστα Δεσποινιάδη (εκδ. Πανοπτικόν).

# data[].attributes.headline
Μελοποίηση των «Μαλαισιανών τραγουδιών» του Ivan Goll σε μετάφραση του Γονατά.

# data[].attributes.subject
Μελοποίηση των «Μαλαισιανών τραγουδιών» του Ivan Goll σε μετάφραση του Γονατά.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΘΟΔΩΡΗΣ ΝΙΚΟΛΑΙΔΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΙΒΑΝ ΓΚΟΛ ΜΑΛΑΙΣΙΑΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

# data[].attributes.headline
«Τα κρίνα» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

# data[].attributes.subject
«Τα κρίνα» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το αρχείο PDF που επιλέξατε αθ πρέπει να φορτωθείεδώ αν ο Web browser σας έχει εγκατεστημένο ένα PDF plug-in ανάγνωσης τέτοιων αρχείων (π.χ. μια πρόσφατη έκδοση του Adobe Acrobat Reader).

Εναλλακτικά μπορείτε να κατεβάσετε το αρχείο κατευθείαν στον υπολογιστή σας, όπου μπορείτε να το ανοίξετε με ένα πρόγραμμα ανάγνωσης PDF. Για να κατεβάσετε το αρχείο PDF, πατήστε τον σύνδεσμο φόρτωσης παρακάτω .

Αν θέλετε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την εκτύπωση, αποθήκευση και χρήση των PDF αρχείων, ο οίκος Highwire Press παρέχει ένα χρήσιμο FAQ σχετικό με PDF.

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα κρίνα | Γονατάς | Υδρία

# data[].attributes.attachment_link.description
Το αρχείο PDF που επιλέξατε αθ πρέπει να φορτωθείεδώ αν ο Web browser σας έχει εγκατεστημένο ένα PDF plug-in ανάγνωσης τέτοιων αρχείων (π.χ. μια πρόσφατη έκδοση του Adobe Acrobat Reader). Εναλλακτικά μπορείτε να κατεβάσετε το αρχείο κατευθείαν στον υπολογιστή σας, όπου μπορείτε να το ανοίξετε με ένα πρόγραμμα ανάγνωσης PDF.

# data[].attributes.headline
Ο Επαμεινώνδας Χ. Γονατάς γεννήθηκε το 1924 στην Αθήνα και καταγόταν από το Αϊβαλί της Μικράς Ασίας. Πέθανε στην Αθήνα το 2006 από καρκίνο του πνεύμονα. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε για αρκετά χρόνια ως δικηγόρος. Στη λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1944 με τη δημοσίευση του ποιήματος «Η μικρή εξοχική μας πόλη» στο περιοδικό «Παλμός» υπογράφοντας με το ψευδώνυμο Ε. Γόνης. Στη συνέχεια, ακολούθησαν αφηγηματικά έργα με έντονα ποιητική γλώσσα.   Ανήκει στην Ά μεταπολεμική γενιά δεδομένου ότι γεννήθηκε μεταξύ 1916 - 1928 και εξέδωσε συλλογή μεταξύ 1940 - 1950 και υπάγεται στη νεοϋπερρεαλιστική τάση. Στην ποιητική γραφή του διακρίνονται στοιχεία Ρομαντισμού του 20ού αιώνα και Αισθητισμού με εξαιρετική επιμέλεια στις λεπτομέρειες της αφήγησης και στην ατμόσφαιρα που δημιουργεί ο λόγος του. Ο στίχος του δε διαθέτει την τυπική μορφή, αλλά τα ποιήματά του είναι σύντομα αφηγήματα. Κυριαρχεί το όνειρο το οποίο ενίοτε μπορεί να είναι εφιαλτικό. Οι περιγραφές του είναι αρκετά προσεγμένες. Πρωτοπόρος του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα, παρόλο που δεν υπήρξε "ορθόδοξος" υπερρεαλιστής με την μπρετονική έννοια, συνεργάστηκε με τον Δ. Π. Παπαδίτσα στην έκδοση του βραχύβιου περιοδικού "Πρώτη Ύλη" (1959) και ανέπτυξε φιλίες με καλλιτέχνες όπως οι Νίκος Εγγονόπουλος, Νίκος Καχτίτσης και Μίλτος Σαχτούρης. Ωστόσο, ο ίδιος κρατήθηκε πεισματικά στην αφάνεια, προκαλώντας μόνον εκ των υστέρων το δικαιολογημένο ενδιαφέρον για το έργο του. Λάτρευε την παραδοσιακή τυπογραφία και επέλεξε τα βιβλία του να βγαίνουν από τα αρτιότερα, από άποψη αισθητικού αποτελέσματος, τυπογραφεία της Αθήνας: τους Αδελφούς Ταρουσόπουλους (τις δεκαετίες του '40-'50), το τυπογραφείο του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών (το '60), τα «Κείμενα» του Φίλιππου Βλάχου (το '70-'80) και τελευταία τις εκδόσεις «Στιγμή» του Αιμίλιου Καλιακάτσου (όλα τα βιβλία του κυκλοφορούν πλέον από τις εκδόσεις «Στιγμή»). Ήταν ανάμεσα στους πνευματικούς ανθρώπους του τόπου οι οποίοι υπέγραψαν το 1989 ψήφισμα για τη «σήψη» και την παρακμή της Δημοκρατίας στον τόπο μας.

# data[].attributes.subject
Ο Επαμεινώνδας Χ. Γονατάς γεννήθηκε το 1924 στην Αθήνα και καταγόταν από το Αϊβαλί της Μικράς Ασίας. Πέθανε στην Αθήνα το 2006 από καρκίνο του πνεύμονα. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε για αρκετά χρόνια ως δικηγόρος. Στη λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1944 με τη δημοσίευση του ποιήματος «Η μικρή εξοχική μας πόλη» στο περιοδικό «Παλμός» υπογράφοντας με το ψευδώνυμο Ε. Γόνης. Στη συνέχεια, ακολούθησαν αφηγηματικά έργα με έντονα ποιητική γλώσσα.   Ανήκει στην Ά μεταπολεμική γενιά δεδομένου ότι γεννήθηκε μεταξύ 1916 - 1928 και εξέδωσε συλλογή μεταξύ 1940 - 1950 και υπάγεται στη νεοϋπερρεαλιστική τάση. Στην ποιητική γραφή του διακρίνονται στοιχεία Ρομαντισμού του 20ού αιώνα και Αισθητισμού με εξαιρετική επιμέλεια στις λεπτομέρειες της αφήγησης και στην ατμόσφαιρα που δημιουργεί ο λόγος του. Ο στίχος του δε διαθέτει την τυπική μορφή, αλλά τα ποιήματά του είναι σύντομα αφηγήματα. Κυριαρχεί το όνειρο το οποίο ενίοτε μπορεί να είναι εφιαλτικό. Οι περιγραφές του είναι αρκετά προσεγμένες. Πρωτοπόρος του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα, παρόλο που δεν υπήρξε "ορθόδοξος" υπερρεαλιστής με την μπρετονική έννοια, συνεργάστηκε με τον Δ. Π. Παπαδίτσα στην έκδοση του βραχύβιου περιοδικού "Πρώτη Ύλη" (1959) και ανέπτυξε φιλίες με καλλιτέχνες όπως οι Νίκος Εγγονόπουλος, Νίκος Καχτίτσης και Μίλτος Σαχτούρης. Ωστόσο, ο ίδιος κρατήθηκε πεισματικά στην αφάνεια, προκαλώντας μόνον εκ των υστέρων το δικαιολογημένο ενδιαφέρον για το έργο του. Λάτρευε την παραδοσιακή τυπογραφία και επέλεξε τα βιβλία του να βγαίνουν από τα αρτιότερα, από άποψη αισθητικού αποτελέσματος, τυπογραφεία της Αθήνας: τους Αδελφούς Ταρουσόπουλους (τις δεκαετίες του '40-'50), το τυπογραφείο του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών (το '60), τα «Κείμενα» του Φίλιππου Βλάχου (το '70-'80) και τελευταία τις εκδόσεις «Στιγμή» του Αιμίλιου Καλιακάτσου (όλα τα βιβλία του κυκλοφορούν πλέον από τις εκδόσεις «Στιγμή»). Ήταν ανάμεσα στους πνευματικούς ανθρώπους του τόπου οι οποίοι υπέγραψαν το 1989 ψήφισμα για τη «σήψη» και την παρακμή της Δημοκρατίας στον τόπο μας.

# data[].attributes.body
Βιβλιογραφικές πηγές
1. Αλέξανδρος Αργυρίου (2000). «Επαμεινώνδας Χ. Γονατάς» στο Αλέξανδρος Αργυρίου (επιμ.), Η ελληνική ποίηση: Ανθολογία - Γραμματολογία, τ. Έ, Σοκόλη, Αθήνα, σ. 292 - 297.

2.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ε. Χ. Γονατάς (1924-2006). Ο Επαμεινώνδας Γονατάς γεννήθηκε και έζησε στην Αθήνα. Η καταγωγή του ήταν από το Αϊβαλί. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και άσκησε τη δικηγορία. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1944 με τη δημοσίευση του ποιήματος "Η μικρή εξοχική μας πόλη" στο περιοδικό "Παλμός" με το ψευδώνυμο Ε. Γόνης. Ακολούθησε το 1945 η έκδοση του αφηγήματος "Ο ταξιδιώτης". Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα εξέδωσε τη συλλογή ποιητικών πεζών "Η κρύπτη". Ακολούθησαν αφηγηματικά έργα με έντονα ποιητική γλώσσα. Στη γραφή του διακρίνονται καταβολές στο ρεύμα του υπερρεαλισμού αλλά και στοιχεία ρομαντισμού και αισθητισμού με εξαιρετική επιμέλεια στις λεπτομέρειες της αφήγησης και στην ατμόσφαιρα που δημιουργεί ο λόγος.

Ο Ε.Χ. Γονατάς παραμένει μια ιδιόμορφη όσο και παρασιωπημένη περίπτωση στα γράμματά μας. Το έργο του, που περιλαμβάνει ένα βιβλίο με ποιητικές πρόζες, την "Κρύπτη" (1959) δύο συλλογές πεζογραφημάτων, το "Βάραθρο" (1963) και τις "Αγελάδες" (1963), τρία αυτοτελή πεζογραφήματα, "Ο ταξιδιώτης" (1945), "Ο φιλόξενος καρδινάλιος" (1986), "Η προετοιμασία" (1991) και μεταφράσεις έργων συγγραφέων όπως οι Βολς, Γκολ, Φλωμπέρ, Κόλεριτζ, Πόρτσια, Μπετενκούρ, Λίχτενμπεργκ, κ.ά., αντιμετωπίστηκε με αμηχανία από την κριτική. Πρωτοπόρος του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα, παρόλο που δεν υπήρξε "ορθόδοξος" υπερρεαλιστής με την μπρετονική έννοια, συνεργάστηκε με τον Δ. Π. Παπαδίτσα στην έκδοση του βραχύβιου περιοδικού "Πρώτη Ύλη" (1959) και ανέπτυξε φιλίες με καλλιτέχνες όπως οι Νίκος Εγγονόπουλος, Νίκος Καχτίτσης και Μίλτος Σαχτούρης. Ωστόσο, ο ίδιος κρατήθηκε πεισματικά στην αφάνεια, προκαλώντας μόνον εκ των υστέρων το δικαιολογημένο ενδιαφέρον για το έργο του, όπως, λ.χ. με μια από τις λίγες συνεντεύξεις που έδωσε ποτέ στο περιοδικό "Διαβάζω", τ. 444 (10/2003), καθώς και με το ντοκιμαντέρ "Επισκέψεις στο σπίτι του Ε. Χ. Γονατά", της Εύας Στεφανή (1998), που προβλήθηκε στην ΕΡΤ (παραγωγή της εταιρείας CINETIC).

(Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών, Ε.ΚΕ.ΒΙ. & CINETIC)
(φωτογραφία: Στέλιος Σκοπελίτης)
Συνδέσεις (links)

# data[].attributes.attachment_link.title
Εθνικό Κέντρο Βιβλίου / Σύγχρονοι Έλληνες συγγραφείς

# data[].attributes.attachment_link.description
Ε. Χ. Γονατάς (1924-2006). Ο Επαμεινώνδας Γονατάς γεννήθηκε και έζησε στην Αθήνα. Η καταγωγή του ήταν από το Αϊβαλί. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και άσκησε τη δικηγορία. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1944 με τη δημοσίευση του ποιήματος "Η μικρή εξοχική μας πόλη" στο περιοδικό "Παλμός" με το ψευδώνυμο Ε.

# data[].attributes.headline
3. Άρθρο για το ψήφισμα. Μπορεί ως Νεοϋπερρεαλιστής ποιητής να έμεινε ανεπηρέαστος στην καλλιτεχνική δημιουργία του ως προς τις ιδεολογικές διαμάχες και τους φανατισμούς της εποχής, τον άγγιξε όμως το δράμα που εκτυλισσόταν γύρω του.

# data[].attributes.subject
3. Άρθρο για το ψήφισμα. Μπορεί ως Νεοϋπερρεαλιστής ποιητής να έμεινε ανεπηρέαστος στην καλλιτεχνική δημιουργία του ως προς τις ιδεολογικές διαμάχες και τους φανατισμούς της εποχής, τον άγγιξε όμως το δράμα που εκτυλισσόταν γύρω του.

# data[].attributes.headline
Απόσπασμα από τις «Αγελάδες».

# data[].attributes.subject
Απόσπασμα από τις «Αγελάδες».

# data[].attributes.headline
Τα έργα που επιμελήθηκε ο ίδιος.

# data[].attributes.subject
Τα έργα που επιμελήθηκε ο ίδιος.

# data[].attributes.attachment_link.title
Βιβλία που επιμελήθηκε ο ίδιος

# data[].attributes.headline
Η παρουσία του ποιητή στα σχολικά εγχειρίδια εντοπίζεται στο μάθημα της Λογοτεχνίας της Α Γυμνασίου με το ποίημα «Ο σκατζόχερος» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

# data[].attributes.subject
Η παρουσία του ποιητή στα σχολικά εγχειρίδια εντοπίζεται στο μάθημα της Λογοτεχνίας της Α Γυμνασίου με το ποίημα «Ο σκατζόχερος» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ε.Χ. ΓΟΝΑΤΑΣ
O σκαντζόχερος
Το παρακάτω αφήγημα από το βιβλίο Η κρύπτη (1991) του Ε.Χ. Γονατά έχει επίκεντρο την επίμονη προσπάθεια του σκαντζόχοιρου να πετύχει έναν, μάλλον ανέφικτο για τα μέτρα του, στόχο.

Πάνω στο λόφο, ένας σκαντζόχερος μπαίνει και βγαίνει σε μια τεράστια άδεια γλάστρα. Είναι πολύ μεγάλη για το σώμα του η τετράγωνη γλάστρα, όμως αυτός επιμένει πως κάποτε θα καταφέρει να τη γεμίσει χωρίς τη βοήθεια κανενός.

"Με τα χρόνια μεγαλώνω, μεγαλώνω και κάθε φορά τη γεμίζω και λίγο περισσότερο", σκέφτεται· "τότε θα ξεκουραστώ, σαν έρθει η μέρα που θα βουλώσω με το κορμί μου κάθε γωνιά".

Κι εξακολουθεί να μπαινοβγαίνει στη γλάστρα.

Ποτέ δεν παίρνει είδηση απ' ό,τι γίνεται γύρω του. Όχι πως είναι αδιάφορος. Είναι μονάχα αφοσιωμένος στο σκοπό του. Έπειτα είναι και κωφάλαλος.

Κάποτε όμως, με τα χρόνια, θα τη γεμίσει τη γλάστρα του, ακόμα κι αν χρειαστεί ν' αλλάξει σχήμα και να γίνει τετράγωνος.

Ε.Χ. Γονατάς, Η κρύπτη, Στιγμή

Παράλληλα Κείμενα
● Ε.Χ. Γονατάς, "Οι πεταλούδες"
● Φραντς Κάφκα, "Η μεταμόρφωση" (απόσπασμα)
● Τσου Τσεν Πάι, "Ο σκαντζόχοιρος" [Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων Ε΄ & ΣΤ΄ Δημοτικού]

249

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
o σκαντζόχερος

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ε.χ. γονατάς

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
β' γυμνασίου

# data[].attributes.attachment_link.title
O σκαντζόχερος, Ε.Χ. Γονατάς, Λογοτεχνία, Β' Γυμνασίου

# data[].attributes.attachment_link.description
Ε.Χ. ΓΟΝΑΤΑΣ O σκαντζόχερος Το παρακάτω αφήγημα από το βιβλίο Η κρύπτη (1991) του Ε.Χ. Γονατά έχει επίκεντρο την επίμονη προσπάθεια του σκαντζόχοιρου να πετύχει έναν, μάλλον ανέφικτο για τα μέτρα του, στόχο. Πάνω στο λόφο, ένας σκαντζόχερος μπαίνει και βγαίνει σε μια τεράστια άδεια γλάστρα.

# data[].attributes.headline
Επίσης,εντοπίζουμε στοιχεία για τον ποιητή και στη διαδικτυακή πλατφόρμα «Φωτόδεντρο» του Υπουργείου Παιδείας.

# data[].attributes.subject
Επίσης,εντοπίζουμε στοιχεία για τον ποιητή και στη διαδικτυακή πλατφόρμα «Φωτόδεντρο» του Υπουργείου Παιδείας.

# data[].attributes.headline
Τέλος, ο ποιητής παρουσιάζεται και εξετάζεται και στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Λυκείου Γενικής Τάξης.

# data[].attributes.subject
Τέλος, ο ποιητής παρουσιάζεται και εξετάζεται και στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Λυκείου Γενικής Τάξης.

# data[].attributes.headline
Επιστολή του Μίλτου Σαχτούρη στον Επαμεινώνδα Γονατά.

# data[].attributes.subject
Επιστολή του Μίλτου Σαχτούρη στον Επαμεινώνδα Γονατά.

# data[].attributes.attachment_link.title
Κείμενα περί τον συγγραφέα από τρίτα πρόσωπα

# data[].attributes.attachment_link.title
Γενική βιβλιογραφία