# data[].attributes.body
Ο Ιωάννης Μακρυγιάννης γεννήθηκε τον Ιανουάριο του 1797 στον οικισμό Αβορίτη του Κροκυλείου Φωκίδας. Το πραγματικό του όνομα ήταν Ιωάννης Τριανταφύλλου. Η μητέρα του, Βασιλική, τον παρότρυνε να μην χρησιμοποιεί το πραγματικό του επίθετό, για να γλιτώσει από την οργή των Τούρκων, οι οποίοι είχαν σκοτώσει τον πατέρα του, τον Δημήτριο  όταν ο Μακρυγιάννης ήταν ενός έτους. Μεγαλώνοντας, λέγεται πως απέκτησε το ψευδώνυμο Μακρυγιάννης λόγω του ύψους του.

# data[].attributes.headline
Παιδική ηλικία 

# data[].attributes.subject
Παιδική ηλικία 

# data[].attributes.body
Σε ηλικία επτά ετών δόθηκε ως ψυχογιός σ’ ένα πλούσιο έμπορο της πόλης, που όμως τον κακομεταχειριζόταν.
Ύστερα από διάφορες περιπλανήσεις, βρέθηκε στο σπίτι του συμπατριώτη του Αθανασίου Λιδωρίκη, που ζούσε στην Άρτα και διατηρούσε στενές σχέσεις με τον Αλή Πασά. Εκεί ασχολήθηκε με τον εμπόριο και σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα πλούτισε.

# data[].attributes.headline
1820: η μύηση στη Φιλική Εταιρεία

# data[].attributes.subject
1820: η μύηση στη Φιλική Εταιρεία

# data[].attributes.body
Το 1820 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και  απέκτησε την ιδιότητα του κληρικού-οικονόμου

# data[].attributes.headline
Τάσσου, Ο Ιωάννης Μακρυγιάννης (ξυλογραφία)

# data[].attributes.subject
Τάσσου, Ο Ιωάννης Μακρυγιάννης (ξυλογραφία)

# data[].attributes.headline
Benjamin Mary, Συλλογή Ιδρύματος Σύλβια Ιωάννου, Στρατηγός Μακρυγιάννης 

# data[].attributes.subject
Benjamin Mary, Συλλογή Ιδρύματος Σύλβια Ιωάννου, Στρατηγός Μακρυγιάννης 

# data[].attributes.headline
Karl Krazeisen, Ιωάννης Μακρυγιάννης (Λιθογραφία)

# data[].attributes.subject
Karl Krazeisen, Ιωάννης Μακρυγιάννης (Λιθογραφία)

# data[].attributes.headline
1821:Η επαναστατική του δράση 

# data[].attributes.subject
1821:Η επαναστατική του δράση 

# data[].attributes.body
Λίγες μέρες μετά την έναρξη της Επανάστασης συνελήφθη από τους Τούρκους στην Άρτα και  φυλακίστηκε επειδή ήταν «ένα πρόσωπο του αληπασάδικου περιβάλλοντος που είχε ύποπτες επαφές και μόλις γύρισε από έναν εξεγερμένο τόπο». Με τη βοήθεια του Ισμαήλ Μπέη από την Κόνιτσα, απελευθερώθηκε. Δραπέτευσε και εντάχθηκε στο σώμα του οπλαρχηγού Γώγου Μπακόλα. Πήρε μέρος στις μάχες του Σταυρού ( 4 Αυγούστου  1821) και στην πολιορκία της Άρτας (12  Νοεμβρίου – 4 Δεκεμβρίου 1821). Τον Σεπτέμβριο του 1821 δέχτηκε μία βολή από πυροβόλο όπλο στην πρόσθια επιφάνεια της δεξιάς κνήμης, κοντά στο ύψος των σφυρών. Το βλήμα έμεινε μέσα στο πόδι του χωρίς να αφαιρεθεί ποτέ.
Στα τέλη του 1821 αρρώστησε σοβαρά.

# data[].attributes.body
1822
Επανήλθε στην αγωνιστική δράση με την εκπόρθηση του Πατρατζικίου, στις 2 Απριλίου 1822. Στις 4 Ιουλίου 1822, πολέμησε στην Μάχη του Πέτα, όπου τραυματίστηκε ελαφρά στο πόδι. Την ίδια χρονιά ταξίδεψε στη Σαλαμίνα και τη Βελίτσα (σήμερα: Τιθορέα), όπου συνδέθηκε για πρώτη φορά με τους αγωνιστές Νικηταρά και Οδυσσέα Ανδρούτσο. Διορίστηκε υποδιοικητής του Κάστρου (της Ακρόπολης) με διοικητή τον Ιωάννη Γκούρα και αρχηγό της Ανατολικής Ελλάδας τον Οδυσσέα Ανδρούτσο.

# data[].attributes.body
Την 1η Ιανουαρίου 1823, ο Μακρυγιάννης διορίστηκε «Επιστάτης της Δημοσίας Τάξεως» στην απελευθερωμένη Αθήνα.
Το καλοκαίρι του 1823 συμπολέμησε με τον Νικηταρά στις μάχες της Βελίτσας και της Πέτρας και τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου βρέθηκε στην Πελοπόννησο με τους Ρουμελιώτες και πολέμησε στο πλευρό του Γεωργίου Κουντουριώτη, κατά την διάρκεια των εμφυλίων συρράξεων.

# data[].attributes.body
1824
Προήχθη διαδοχικά σε χιλίαρχο, αντιστράτηγο και στρατηγό.

# data[].attributes.headline
1825:η Μάχη στους Μύλους

# data[].attributes.subject
1825:η Μάχη στους Μύλους

# data[].attributes.body
Με την απόβαση του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο (24 Φεβρουαρίου 1825), ο Μακρυγιάννης διορίστηκε πολιτάρχης της Αρκαδιάς και συνεισέφερε στην άμυνα του Νεοκάστρου της Πύλου. Μετά την κατάληψή του από τον Ιμπραήμ (6 Μαΐου 1825), έσπευσε στους Μύλους, όπου οργάνωσε την άμυνα της περιοχής. Μαζί με τον Δημήτριο Υψηλάντη και τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη και λίγες εκατοντάδες άντρες διέσωσε την επανάσταση. Στις μάχες που επακολούθησαν (13-14 Ιουνίου 1825), ο Ιμπραήμ παρά την αριθμητική του υπεροχή δεν κατόρθωσε να κάμψει την αντίσταση των Ελλήνων και υποχώρησε άπρακτος. Στην μάχη αυτή τραυματίστηκε ο Μακρυγιάννης και διακομίστηκε στο Ναύπλιο. Μετά την αποθεραπεία του, μετέβη στην Αθήνα και συμμετείχε στην οργάνωση της άμυνας της πόλης και της Ακρόπολης.

# data[].attributes.headline
Οικογενειακή κατάσταση  

# data[].attributes.subject
Οικογενειακή κατάσταση  

# data[].attributes.body
Ο Μακρυγιάννης είχε παντρευτεί την αρχοντοπούλα Κατίγκω (Αικατερίνη) Σκουζέ (1810-1877), κόρη του Χατζή Γεωργαντά Σκουζέ, από την οποία είχε αποκτήσει συνολικά 12 παιδιά: 10 αγόρια και 2 κορίτσια. Τέσσερα από τα αγόρια του πέθαναν ενώ ο ίδιος ζούσε.

Την αρραβωνιάστηκε τον Ιούνιο του 1825 και τη νυμφεύθηκε στις 21 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους, ενώ εκείνη ήταν 16 ετών.

Ο γιος του Δημήτρης πέθανε σε ηλικία 3,5 ετών.

# data[].attributes.body
Ο Μακρυγιάννης ανέλαβε την ευθύνη των επιχειρήσεων για την υπεράσπιση της Ακρόπολης από τις δυνάμεις του Κιουταχή, που την πολιορκούσαν. Στις μάχες της Ακρόπολης, που ο Μακρυγιάννης πολέμησε ηρωικά,  τραυματίστηκε σοβαρά τρεις φορές στο κεφάλι και το λαιμό (7 Οκτωβρίου 1826). Αυτά τα τραύματα επηρέασαν την ψυχική του υγεία και τον βασάνιζαν μέχρι το τέλος της ζωής του.

# data[].attributes.body
Έλαβε μέρος στις Μάχες της Καστέλλας (30 Ιανουάριου 1827) και του Αναλάτου (24 Απριλίου 1827).

# data[].attributes.body
Μέσα στο 1828 και μετά την άφιξη του Ιωάννη Καποδίστρια, ο Μακρυγιάννης διορίστηκε «Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δύναμης της Πελοπόννησος και Σπάρτης» και, «με τους Αθηναίους και Μισολογγίτες», εγκαταστάθηκε στο Άργος.

# data[].attributes.body
Το 1829 εκλέχθηκε πληρεξούσιος των Αρτινών την εθνοσυνέλευση του Άργους

# data[].attributes.headline
Η πολιτική του  δράση στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος 

# data[].attributes.subject
Η πολιτική του  δράση στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος 

# data[].attributes.body
Μετά την απελευθέρωση ο Μακρυγιάννης τοποθετήθηκε από τον Ιωάννη Καποδίστρια, Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως της Πελοποννήσου.
Στη συνέχεια ήρθε σε ρήξη με τον Καποδίστρια, που  αναφέρεται στα  απομνημονεύματά του, που κατηγορεί τον Καποδίστρια για τη δικτατορική του πολιτική και την ανάπτυξη του χαφιεδισμού στη χώρα. Μετά τη δολοφονία του συντάχθηκε με τους λεγόμενους «Συνταγματικούς».
Έπειτα από είκοσι έξι μήνες υπηρεσίας αντικαταστάθηκε από τον Νικηταρά στη θέση του αρχηγού της εκτελεστικής δυνάμεως. Του προτάθηκε να αναλάβει αστυνομικά καθήκοντα στα νησιά του Αιγαίου όμως αρνήθηκε.

# data[].attributes.body
Το 1830 έγινε χιλίαρχος, όμως έχασε το βαθμό του, καθώς ως φύση φιλελεύθερη, ήρθε πολλές φορές σε σύγκρουση με τον Καποδίστρια για την αυταρχική πολιτική που ακολουθούσε. Επειδή αρνήθηκε να υπογράψει τον όρκο που έβαζε ο Καποδίστριας στους δημόσιους υπαλλήλους, τον οποίο θεωρούσε προσβλητικό, έχασε το αξίωμα του αρχηγού της εκτελεστικής δύναμης της Πελοποννήσου και το βαθμό του.

# data[].attributes.headline
τα Απομνημονεύματά του

# data[].attributes.subject
τα Απομνημονεύματά του

# data[].attributes.body
Στις 26 Φεβρουαρίου 1829 άρχισε σε πρώτη φάση να γράφει τα «Απομνημονεύματα» του «για να μην τρέχω εις τους καφενέδες και σε άλλα τοιούτα που δεν τα συνηθώ». Τυπικά, τα Απομνημονεύματά του, είναι ιστορικό ντοκουμέντο που έγραψε μεταξύ 1829-1850. Αν και εντελώς αγράμματος, μορφώθηκε» στα γεράματα προκειμένου να αφήσει αυτή τη σπουδαία παρακαταθήκη στις επόμενες γενιές και μας κληροδότησε ένα έργο μεγάλης πνοής και αυθεντικότητας. Με αυτές τις γνώσεις, έγραψε ένα έργο ανεκτίμητης Ιστορικής αξίας.  Τα Απομνημονεύματά του, που εκφράζουν με λαϊκό αυθορμητισμό την ελληνική ψυχή και την αγνή παράδοση, ανύψωσαν τον αγράμματο δημιουργό τους σε σύμβολο του αδούλωτου ελληνισμού.  Κληροδοτεί τις επόμενες γενιές, με πληροφορίες για τα γεγονότα της τότε εποχής, την εξέλιξη της πρώην σκλαβωμένης Ελλάδας, μέσα απ’ τα δύσκολα πρώτα χρόνια της και τέλος τις δράσεις και τα ήθη διάφορων μορφών, που είτε επηρέασαν την ίδια την Ιστορία, είτε ήταν παραδείγματα κοινωνικών ζυμώσεων, που βρίσκονταν σε εξέλιξη. Τα Απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη είναι ένα είδος προφορικής αυτοβιογραφίας . Σε αυτά αποτυπώνει τις σκέψεις για τη δράση του, ενώ το έργο του είναι ένα από τα πρώτα δείγματα του είδους.
Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματά του στο Άργος, όταν υπηρετούσε την Κυβέρνηση Καποδίστρια ως αρχηγός της εκτελεστικής δυνάμεως Πελοποννήσου. Όπως αναφέρεται σε μεταγενέστερο πρόλογό του, που τον έγραψε κατά το 1850, όταν ξαναδιάβασε το έργο αντικατέστησε τα τρία πρώτα φύλλα του, που είχαν σαπίσει από την υγρασία, με άλλα όμοια, κατά την ουσία και όχι κατά γράμμα. Το έργο που ξεκίνησε στο Άργος το συνέχισε στο Ναύπλιο και κυρίως στην Αθήνα. Μετά την ολοκλήρωσή του, για λόγους προληπτικούς τα έκρυψε σε ένα τενεκέ. Η επιλογή να καταγράψει τα γεγονότα όπως τα έζησε «υποδεικνύει πως ο Μακρυγιάννης είχε διαμορφώσει, από πολύ νωρίς, μια προωθημένη αντίληψη για το βάρος που έχει η γραπτή αποτύπωση των γεγονότων».
Η αποκατάσταση και δημοσίευση (1907) των Απομνημονευμάτων οφείλεται Γιάννη Βλαχογιάννη που με εξαιρετική φροντίδα επιμελήθηκε και εξέδωσε το έργο του στρατηγού Μακρυγιάννη.

# data[].attributes.headline
Το γνωστότερ

# data[].attributes.body
Το γνωστότερο απόσπασμα των απομνημονευμάτων του
Ενα πράμα μόνον με παρακίνησε κι εμένα να γράψω'  ότι τούτην την πατρίδα την έχομεν όλοι μαζί, και σοφοί κι αμαθείς και πλούσιοι και φτωχοί και πολιτικοί και στρατιωτικοί και οι πλέον μικρότεροι άνθρωποι· όσοι αγωνιστήκαμεν, αναλόγως ο καθείς, έχομεν να ζήσομεν εδώ. Το λοιπόν δουλέψαμεν όλοι μαζί, να την φυλάμεν κι όλοι μαζί και να μην λέγει ούτε ο δυνατός «εγώ» ούτε ο αδύνατος. Ξέρετε πότε να λέγει ο καθείς «εγώ»; Όταν αγωνιστεί μόνος του και φκιάσει ή χαλάσει, να λέγει «εγώ»· όταν όμως αγωνίζονται πολλοί και φκιάνουν, τότε να λένε «εμείς». Είμαστε εις το «εμείς» κι όχι εις το «εγώ». Και εις το εξής να μάθομεν γνώση, αν θέλομεν να φκιάσομεν χωριόν, να ζήσομεν όλοι μαζί.

# data[].attributes.attachment_link.title
Είμαστε εις το «εμείς» κι όχι εις το «εγώ»!  1821-2021 | 200 χρόνια από την Eπανάσταση!

# data[].attributes.headline
η σχέση του με τη Βασιλεία

# data[].attributes.subject
η σχέση του με τη Βασιλεία

# data[].attributes.body
Χαιρέτισε την άφιξη του Όθωνα, ο οποίος μάλιστα του βάπτισε ένα παιδί κι εκείνος, ως ανταπόδοση, του έδωσε το όνομά του. Γρήγορα όμως ήλθε σε σύγκρουση τόσο με την Αντιβασιλεία όσο και με τον ίδιο τον βασιλιά.
Από το 1833 ο Μακρυγιάννης εκλεγόταν δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων και τον Ιανουάριο του 1837 ως πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου εισηγήθηκε στο σώμα την έκδοση ψηφίσματος για την παραχώρηση Συντάγματος από τον Όθωνα. Για την ενέργειά του αυτή παύθηκε και τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό με διαταγή του Άρμανσμπεργκ.
Έξι χρόνια αργότερα συμμετείχε ενεργά στην Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, που ανάγκασε τον Όθωνα να παραχωρήσει Σύνταγμα στους υπηκόους του. Στην εθνοσυνέλευση που συγκλήθηκε για αυτό το σκοπό στις 8 Νοεμβρίου είχε ενεργό ρόλο σχηματίζοντας ομάδα 63 βουλευτών (πληρεξουσίων).
Στις 13 Απριλίου 1852 κατηγορήθηκε ότι σχεδίαζε να δολοφονήσει τον Όθωνα και τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό. Τον Μάρτιο του 1853 δικάσθηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο. Η ποινή του μετατράπηκε σε ισόβια δεσμά και τον Σεπτέμβριο του 1854 του δόθηκε χάρη και αποφυλακίστηκε.

# data[].attributes.body
Ο Μακρυγιάννης άφησε μια παρακαταθήκη εξαιρετικά μεγάλης αξίας. Ανέθεσε στους λαϊκούς ζωγράφους Παναγιώτη και Δημήτριο Ζωγράφο από τη Σπάρτη, να απεικονίσουν ξεχωριστές σκηνές από μάχες που έλαβαν χώρα σε στεριά και θάλασσα, όπως ακριβώς τις περιέγραψε στα «Απομνημονεύματά» του. Το αποτέλεσμα ήταν μια σειρά από εικόνες αξιοθαύμαστες για τη ζωντάνια και τη δύναμή τους.
Όπως έχει περιγράψει ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Μακρυγιάννης έβλεπε τους τόπους και τα πρόσωπα της Επανάστασης σαν πίνακες ζωγραφικής, με αποτέλεσμα να γίνει ο εμπνευστής 24 λαϊκών εικονογραφιών του '21, που συνιστούν ένα ακόμα πολύτιμο κληροδότημά του στην παράδοση και στο έθνος. Είκοσι τέσσερα κάδρα σε ξύλο,  ζωγραφισμένα με την βυζαντινή τεχνική. Από τους 24 πρωτότυπους πίνακες, κατασκευάστηκαν 4 πλήρεις σειρές αντιγράφων σε χαρτί  με την τεχνική της υδατογραφίας.
Από τα τέσσερα αντίγραφα ακουαρέλας της αρχικής σειράς, ο Ιωάννης Γεννάδιος αγόρασε το 1909 εκείνο που ανήκε στο βασιλιά Όθωνα και που τώρα εκτίθεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη.

# data[].attributes.headline
το δεύτερό του έργο

# data[].attributes.subject
το δεύτερό του έργο

# data[].attributes.body
Άλλο γνωστό και συζητημένο έργο του Μακρυγιάννη είναι το «Οράματα και θάματα» που αρχίζει να γράφεται μερικούς μήνες ύστερα από τα Απομνημονεύματα «το άλλο στορικό», όπως ονομάζεται από τον Μακρυγιάννη. Είναι ιστορικό και εξομολογητικό κείμενο του αγωνιστή.  Ουσιαστικά τα Οράματα και Θάματα και τα Απομνημονεύματά του είναι αποσπασμένα από ένα ενιαίο σώμα χειρογράφων, που άρχισε να συντάσσεται το 1840. Συγκεκριμένα άρχισε να τα συνθέτει στις 31 Δεκεμβρίου 1850 και σταμάτησε αιφνιδιαστικά γύρω στα μέσα Μαρτίου 1852.

# data[].attributes.body
Πέθανε στις 27 Απριλίου του 1864 στην Αθήνα, σε ηλικία 67 ετών

# data[].attributes.headline
Το νεκρικό προσωπείο

# data[].attributes.body
Το νεκρικό προσωπείο του Μακρυγιάννη. Φωτογραφία από βιβλίο της Ευθυμίας Παπασπύρου «Ιστορικά Προσωπεία» Συλλογή του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου,2010

# data[].attributes.headline
Κέρινο ομοίωμα Γιάννη Μακρυγιάννη 

# data[].attributes.subject
Κέρινο ομοίωμα Γιάννη Μακρυγιάννη 

# data[].attributes.headline
Στίχοι: Γκάτσος  Μουσική: Ξαρχάκος

# data[].attributes.subject
Στίχοι: Γκάτσος  Μουσική: Ξαρχάκος

# data[].attributes.attachment_link.title
Μπάρμπα Γιάννη Μακρυγιάννη - Ν. Ξυλούρης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Ελλήνων Αφύπνισις

# data[].attributes.attachment_link.title
Ελληνική Επανάσταση 1821. Στρ. Ιωάννης Μακρυγιάννης!

# data[].attributes.headline
ᾨδὴ στὸ Μακρυγιάννη

# data[].attributes.subject
ᾨδὴ στὸ Μακρυγιάννη

# data[].attributes.body
Χαρὰ σὲ κειὸν ποὺ πρωτοσήκωσε
Ἀπ᾿ τὶς σκόνες σκεπασμένο, τὸ δίστομο σπαθὶ τοῦ λόγου σου
στὸν ἥλιο Μακρυγιάννη.

Κι᾿ ἀπάνω καὶ στὶς δυὸ πλευρὲς γραφή

Ἀπ᾿ τὴ μιά, τὰ λόγια αὐτά Σου χαραγμένα, στρατηγέ μας:
«Τὴ λευτεριά μας τούτη δὲν τὴν ἥβραμε στὸ δρόμο,
καὶ δὲ θὰ μποῦμε εὔκολα στοῦ αὐγοῦ τὸ τσόφλι,
γιατὶ δὲν εἴμαστε κλωσόπουλα, σ᾿ αὐτὸ νὰ ξαναμποῦμε πίσω,
μὰ ἐγίναμε πουλιὰ καὶ τώρα πιὰ στὸ τσόφλι δὲ χωροῦμε».

Κι᾿ ἀπ᾿ τὴ δεύτερη πλευρά, γραφὴ ἄλλη χαραγμένη:
«Ἀπάνω στὴν ἀλήθεια μου ἀκόμα καὶ τὸ θάνατο τὸν δέχομαι
τὶς τόσες φορὲς τὸν θάνατο ἐζύγωσα, ἀδερφοί μου καὶ δὲ μὲ πῆρε,
ποὺ γιὰ τοῦτο τὸ θάνατο καταφρονῶ,
κι ἀπάνω στὴν ἀλήθεια μου πεθαίνω».

Χαρὰ σὲ κειὸν ποὺ πρωτοσήκωσε ἀπ᾿ τὸ χῶμα αὐτὴν τὴ σπάθα
καὶ τέτοια διάβασε ἐπάνω της βαγγέλια.

Ἄγγελος Σικελιανός

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Απόλλων Θηρευτής

# data[].attributes.attachment_link.title
Είτε θάνατος είτε ελευθερία (απομνημονεύματα Στρ  Μακρυγιάννη)

# data[].attributes.headline
Στίχοι:Μακρυγιάννης (απομνημονεύματα)

# data[].attributes.subject
Στίχοι:Μακρυγιάννης (απομνημονεύματα)

# data[].attributes.body
Μουσική: Χρήστος Λεοντής

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο ήλιος εβασίλεψε - Νίκος Ξυλούρης

# data[].attributes.attachment_link.description
VideoLink lets you share videos on YouTube easily, without distracting third-party content or advertisements.

# data[].attributes.body
www.mixanitouxronou.gr

el.wikipedia.org

https://www.benaki.org

www.youtube.com

http://users.uoa.gr/

http://ebooks.edu.gr

https://www-lifo-gr

http://www.ekebi.gr/Fakeloi/makrygiannis/biografia.htm

https://www.youtube.com/watch?v=-11m6Vxf9e8&t=2s

https://www.youtube.com/watch?v=--tKwnj-CeE&t=741s

https://www.youtube.com/watch?v=cQUkiRo5tEc

https://www.sansimera.gr/biographies/1991

https://www.vrellis.gr/ioannis-makrygiannis-1797-1864/

https://el.metapedia.org/wiki

https://www.sansimera.gr/biographies

https://www.lifo.gr/culture/eikastika/

https://www.zofokida.gr/roi

https://argolikivivliothiki.gr/2009

# data[].attributes.body
Η εργασία της
Βακιρτζή Φωτεινής και Βαλιούγα Μυρτώς
εκπονήθηκε ύστερα από πρόταση της καθηγήτριας της Ιστορίας , κ. Ελένης Μούσα, με αφορμή τα 200 χρόνια από
την επανάσταση του 1821