# data[].attributes.attachment_link.title
Pieśni patriotyczne - teksty i nagrania pieśni patriotycznych pieśni patriotycznych

# data[].attributes.attachment_link.description
Pieśni patriotyczne powstawały przez wieki, już w okresie średniowiecza pisano pieśni o charakterze narodowym. Kolejnymi okazjami do szerzenia patriotyzmu były ważne ale i smutne wydarzenia.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wybieramy pieśni do śpiewnika

Polska, muzyczna twórczość patriotyczna stanowi jeden z cenniejszych dorobków naszej kultury i jest szczególnym dziedzictwem niespotykanym na taką skalą w innych narodach i społeczeństwach. Chcemy aby portal Śpiewnik Niepodległości był jej ambasadorem w cyfrowym świecie. Zależy nam abyśmy uczestniczyli w tym procesie.

Dlatego, prosimy zgłaszajcie na adres [email protected] swoje propozycje pieśni patriotycznych, które powinniśmy opracować i opublikować na Śpiewniku Niepodległości.

# data[].attributes.attachment_link.description
Portal polskiej pieśni patriotycznej Posłuchaj nagrań i pobierz za darmo: teksty utworów, nuty wraz z chwytami gitarowymi, podkłady muzyczne, streszczenia i opracowania historyczne utworów.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Niepodległa - stulecie odzyskania niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.title
Kalendarium niepodległościowe - Niepodległa - stulecie odzyskania niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.description
W reakcji na udany zamach na arcyksięcia Ferdynanda Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii. W ciągu kilku kolejnych dni działa tzw. efekt domina. Na mocy porozumień sojuszniczych Rosja ogłosiła mobilizację wojska przeciwko Austro-Węgrom. W odpowiedzi Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji, a następnie Francji. Zaborcy stanęli po dwóch stronach frontu. Rozpoczęła się I wojna światowa.

# data[].attributes.headline
KRÓTKI FILM O POLSCE I ŚWIĘCIE NIEPODLEGŁOŚCI

# data[].attributes.subject
KRÓTKI FILM O POLSCE I ŚWIĘCIE NIEPODLEGŁOŚCI

# data[].attributes.attachment_link.title
KRÓTKI FILM O POLSCE I ŚWIĘCIE NIEPODLEGŁOŚCI

# data[].attributes.attachment_link.title
Rozśpiewana przerwa - patriotyczne śpiewanie

# data[].attributes.attachment_link.description
11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna przekazała uwolnionemu z twierdzy magdeburskiej Józefowi Piłsudskiemu władzę wojskową i naczelne dowództwo podległych jej wojsk polskich. Tego samego dnia Niemcy podpisały zawieszenie broni kończące działania bojowe Wielkiej Wojny. Po ponad 120 latach Polska odzyskiwała niepodległość.

# data[].attributes.attachment_link.description
W historii naszego kraju zaczyna się właśnie drugie stulecie niepodległości. Z tej okazji zapraszamy do skorzystania z naszych materiałów edukacyjnych i świętowania rocznicy w szkole.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Polskie Dzieje - Historia Polski w Internecie

# data[].attributes.attachment_link.description
W wyniku zaborów państwo polskie zostało wymazane z mapy Europy. Pomimo licznych powstań, nie udało się doprowadzić do odzyskania niepodległości. Dopiero światowy konflikt, w którym wzięły udział wszystkie mocarstwa zaborcze, stał się szansą na niepodległość. W I wojnie światowej Rosja stanęła naprzeciw sojuszu Niemiec i Austro-Węgier.

# data[].attributes.headline
Margolcia i Miś zapraszają dziś  Święto Niepodległości

# data[].attributes.subject
Margolcia i Miś zapraszają dziś  Święto Niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użytkowniku,

Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy.
Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie.
Dziękujemy! Redakcja TVP VOD

WYŁĄCZ BLOKADĘ

To będzie wyjątkowy odcinek, bo i święto jakiemu jest poświęcony, takie właśnie jest. Święto Niepodległości....

Moja lista Usuń z mojej listy

To będzie wyjątkowy odcinek, bo i święto jakiemu jest poświęcony, takie właśnie jest. Święto Niepodległości.... ROZWIŃ

To będzie wyjątkowy odcinek, bo i święto jakiemu jest poświęcony, takie właśnie jest. Święto Niepodległości. W tym odcinku Margolcia i Miś wytłumaczą dzieciom co to znaczy: odzyskać niepodległość. Powiedzą dlaczego to było takie ważne dla naszego kraju. Ponadto opowiedzą bajkę o bardzo dzielnym Marszałku, Józefie Piłsudskim. Wspomną o symbolach narodowych. Nauczą dzieci śpiewać piosenkę o Polsce, w trakcie której to podróżować będą pociągiem przez nasz piękny kraj i zadawać widzom zagadki. Co więcej, dzieci zobaczą jak ulepić literkę P, a także nauczą się kilku słów zaczynających się właśnie na tę literę. Margolka i Miś podpowiedzą dzieciom również w jaki sposób mogą uczcić tak ważny dzień jakim jest 11 listopada. ZWIŃ

Moja lista Usuń z mojej listy

Moja lista Usuń z mojej listy

# data[].attributes.attachment_link.title
Margolcia i Miś zapraszają dziś - Święto Niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.description
To będzie wyjątkowy odcinek, bo i święto jakiemu jest poświęcony, takie właśnie jest. Święto Niepodległości. W tym odcinku Margolcia i Miś wytłumaczą dzieciom co to znaczy: odzyskać niepodległość. Powiedzą dlaczego to było takie ważne dla naszego kraju. Ponadto opowiedzą bajkę o bardzo dzielnym Marszałku, Józefie Piłsudskim. Wspomną o symbolach narodowych.

# data[].attributes.headline
Święto Niepodległości – nasza lekcja historii

# data[].attributes.subject
Święto Niepodległości – nasza lekcja historii

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przeprowadziłam z chłopcami kolejną lekcję historii. Bardzo chciałam im wytłumaczyć, co to jest Narodowe Święto Niepodległości i dlaczego obchodzimy je 11 listopada, tak aby mieli ogólne pojęcie i wyobrażenie na temat tego, co się wydarzyło. Musieliśmy powiedzieć sobie o rozbiorach Polski, o walce o niepodległość, Józefie Piłsudskim i Legionach Polskich. Oczywiście moim celem było zrobić to w przystępnej formie dla 5 i 7 latka, nie zasypać ich faktami i datami. Za każdym razem przygotowując dany temat, chcę unikać formy wykładowej: Ja mówię, a chłopcy słuchają. Staram się zawrzeć jak najwięcej aktywności, aby przyswajanie wiedzy było powiązane z działaniem, doświadczeniem, zaangażowaniem wielu zmysłów.

Zaczynając przypomnieliśmy sobie, jak powstało państwo polskie, kto był jego pierwszym władcą. Po tym powiedziałam chłopcom:
Polska istniała ponad 800 lat, jednak w pewnym momencie stało się coś STRASZNEGO i BAAAAARDZO TRUDNEGO.
Na to chłopcy natychmiast zareagowali:

- Co się stało, co? Powiedz nam!
- Naprawdę chcecie wiedzieć?
- Tak, tak!
- To chodzicie tutaj, mam dla was specjalne zadanie. To jest mapa Polski. Proszę, żebyście ją ułożyli. Tutaj jest wzór, możecie na niego patrzeć i układać.

Także chłopcy ułożyli mapę (skopiowałam ją - link, zalaminowałam i poprzecinałam na kawałki). Kiedy była gotowa, zaczęłam opowiadać:
Polska w pewnym momencie była bardzo słaba i miała 3 bardzo silnych sąsiadów. Były to - Rosja (położyłam karteczkę), Prusy (karteczka) i Austria (karteczka). I pewnego roku te silne państwa zabrały część Polskiej ziemi (odłączam odpowiednie fragmenty i kładę obok karteczek z nazwami państw). I wiecie co się jeszcze stało, Rosja i Prusy jeszcze raz zabrały ziemie Polski, tak że już tylko taki mały kawałek nam został. Ale to jeszcze nie koniec. Wszystkie te 3 państwa znowu dokonały podziału ziem polskich tak, że już NIC nie zostało, Polska zniknęła z mapy - to co zrobiły te 3 państwa nazywamy rozbiorami Polski (w tym momencie chłopcy byli na prawdę poruszeni.) Ludzie - Polacy musieli teraz poddać się władzy tych krajów. Te kraje chciały, żeby Polacy zapomnieli o swoim kraju i o wszystkim, co polskie - mówimy że Polska utraciła niepodległość.
Muszę przyznać, że ta ilustracja naprawdę przyciągnęła chłopców uwagę, zaangażowali się emocjonalnie w historię i zdobyli ogólne zrozumienie tego, że Polacy utracili swój kraj.

Następnie zadałam chłopcom pytanie:

- Czy wiecie, jak długo nie było Polski na mapie, a ludzie musieli być pod władzą rządów innych krajów?
- Nie.
- No to mam dla was jeszcze jedno zadanie. Tu macie karteczki z numerkami, ułóżcie je po kolei, a zobaczycie, jak długo Polska była pod zaborami.
Józef Piłsudski i Legiony Polskie
Chłopcy zaczęli z wielkim zaangażowaniem układać. Bardzo fajnie wyszła w tym ćwiczeniu współpraca między nimi, wspólnie dążyli do osiągnięcia celu. Miło było na to patrzeć. A tych karteczek wcale nie tak mało było, bo aż 123. Z czego chłopcy wyciągnęli poczucie, że to bardzo długi okres był, wcale nie chwilka.

Jak już wiedzieliśmy że Polska była pod zaborami 123 lata, kontynuowałam opowiadanie:

Dowiedzieliście się, jak długo Polacy nie mieli swojego kraju. Myślicie, że chcieli go odzyskać?
Tak, było w tym czasie wielu odważnych ludzi, który nie chcieli się pogodzić, że ich kraj przestał istnieć i walczyli o to, aby go odzyskać. Jednym z nich był Józef Piłsudski. Był on bohaterem, odważnym żołnierzem, przywódcą Polaków walczących o swoją ojczyznę. Miał on jeden cel, zrobić wszystko, by Polska odzyskała niepodległość. Stworzył on polskie wojsko - Legiony Polskie, które składało się z bardzo dzielnych, odważnych ludzi, gotowych zginąć w walce. I w końcu udało się. Wybuchła pierwsza wojna światowa, w której Polacy dzielnie walczyli i 11 listopada 1918 roku odzyskali swój kraj. Polska znowu zaczęła istnieć, a Józef Piłsudski stanął na czele polskiej armii. Dlatego co roku świętujemy 11 listopada i to, że nasz kraj jest wolny.

Na koniec dałam chłopcom kolorowankę - mapę: rozbiory Polski, którą znalazłam TUTAJ. Słuchaliśmy też pieśni legionowych: "Pierwsza brygada", "Strzelcy". We środę chłopcy idą na Grób Nieznanego Żołnierza na placu Piłsudskiego i w planach mamy jeszcze odwiedzić Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Na stronie muzeum jest wiele historycznych informacji dotyczących walki o niepodległość, Piłsudskiego i Legionów, gorąco zachęcam do zajrzenia na nią.

Ze względu na liczne prośby, zamieszczam na dole szablony z liczbami i mapki, które wykorzystałam w lekcji (razem ze źródłami), nie są one naszego autorstwa.

Źródło:http://historia.pgi.pl/obrazki/rozbiory.jpg

Źródło: http://ruciany.blogspot.com/2010/09/rucinscy-na-urzedach.html

POBIERZ SZABLON POBIERZ SZABLON POBIERZ SZABLON

POBIERZ SZABLON POBIERZ SZABLON POBIERZ SZABLON

# data[].attributes.attachment_link.title
Święto Niepodległości - nasza lekcja historii

# data[].attributes.attachment_link.description
Przeprowadziłam z chłopcami kolejną lekcję historii. Bardzo chciałam im wytłumaczyć, co to jest Narodowe Święto Niepodległości i dlaczego obchodzimy je 11 listopada, tak aby mieli ogólne pojęcie i wyobrażenie na temat tego, co się wydarzyło. Musieliśmy powiedzieć sobie o rozbiorach Polski, o walce o niepodległość, Józefie Piłsudskim i Legionach Polskich.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Polonia Triumphans, projekt środkowej części tryptyku pędzla Stanisława Batowskiego Kaczora z 1929 roku, przewidziany do dekoracji sali posiedzeń Sejmu II Rzeczypospolitej

Narodowe Święto Niepodległości - święto państwowe w Polsce obchodzone corocznie 11 listopada dla upamiętnienia odzyskania niepodległości przez Polskę w 1918, po 123 latach zaborów (1795-1918). Święto zostało ustanowione ustawą z dnia 23 kwietnia 1937, zniesione ustawą Krajowej Rady Narodowej 22 lipca 1945, przywrócono je ustawą w okresie transformacji systemowej w 1989. Jest dniem wolnym od pracy.

Znaczenie daty

Odzyskiwanie przez Polskę niepodległości było procesem stopniowym. Wybór 11 listopada uzasadnić można zbiegiem wydarzeń w Polsce z zakończeniem I wojny światowej dzięki zawarciu rozejmu w Compiègne 11 listopada 1918, pieczętującego ostateczną klęskę Niemiec. Dzień wcześniej przybył do Warszawy Józef Piłsudski. W tych dwóch dniach, 10 i 11 listopada 1918, naród polski uświadomił sobie w pełni odzyskanie niepodległości, a nastrój głębokiego wzruszenia i entuzjazmu ogarnął kraj. Jędrzej Moraczewski opisał to słowami:

Niepodobna oddać tego upojenia, tego szału radości, jaki ludność polską w tym momencie ogarnął. Po 120 latach prysły kordony. Nie ma „ich". Wolność! Niepodległość! Zjednoczenie! Własne państwo! Na zawsze! Chaos? To nic. Będzie dobrze. Wszystko będzie, bo jesteśmy wolni od pijawek, złodziei, rabusiów, od czapki z bączkiem, będziemy sami sobą rządzili. (...) Cztery pokolenia nadaremno na tę chwilę czekały, piąte doczekało. (...)

Dzieje obchodów

Dzieci biorące udział w obchodach Narodowego Święta Niepodległości (Gdańsk, 2010)

W latach 1919-1936 rocznice odzyskania niepodległości świętowano w Warszawie jako uroczystości o charakterze wojskowym. Organizowano je zazwyczaj w pierwszą niedzielę po 11 listopada. W 1919 roku nie było sprzyjającej sytuacji by uczcić rocznicę odzyskania niepodległości, ponieważ trwały jeszcze wojny o granice Rzeczypospolitej. Pierwszy raz w pełni uroczyście upamiętniono odzyskanie niepodległości 14 listopada 1920. Tego dnia uhonorowano Józefa Piłsudskiego jako zwycięskiego Wodza Naczelnego w wojnie polsko-bolszewickiej wręczając mu buławę marszałkowską.

Po przewrocie majowym w 1926 obchody kolejnych rocznic były uroczystościami ściśle wojskowymi. W tym samym roku 8 listopada Józef Piłsudski jako prezes ministrów wydał okólnik ustanawiający ten dzień wolnym od pracy dla urzędników państwowych. Odtąd w tym dniu na placu Saskim w Warszawie Piłsudski dokonywał przeglądu pododdziałów, a następnie odbierał defiladę (po raz ostatni w 1934 roku). W 1928 roku plac Saski w stolicy nazwano placem marszałka Józefa Piłsudskiego, a cztery lata później Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego ustanowił ten dzień wolnym od nauki. Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dn. 29 października 1930 ustanowiono odznaczenie państwowe Krzyż i Medal Niepodległości dla osób czynnie zasłużonych dla niepodległości Polski. 11 listopada 1932 odsłonięto Pomnik Lotnika w Warszawie. Rangę święta państwowego nadano Świętu Niepodległości dopiero ustawą z dn. 23 kwietnia 1937. Miało ono łączyć odzyskanie suwerenności państwowej z zakończeniem I wojny światowej oraz upamiętniać Józefa Piłsudskiego. Do czasu wybuchu II wojny światowej obchody państwowe odbyły się dwa razy: w 1937 i 1938; w 1937 uświetniono je odsłonięciem pomnika gen. Józefa Sowińskiego.

Plac Piłsudskiego 11 listopada 1938 roku.

Podczas okupacji niemieckiej w latach 1939-1945 jawne świętowanie polskich świąt państwowych było niemożliwe. Organizatorzy przygotowywanych konspiracyjnie obchodów rocznicy 11 listopada, głównie w ramach małego sabotażu, byli narażeni na dotkliwe represje. Jednak mimo to pamięć o Święcie Niepodległości starano się podtrzymywać. W dniach poprzedzających 11 listopada na murach, ogrodzeniach, płytach chodnikowych pojawiały się afisze, ulotki i napisy „Polska żyje", „Polska zwycięży", „Polska walczy", „Jeszcze Polska nie zginęła", „11.XI.1918" itp., a od 1942 roku także znak Polski Walczącej. Częstokroć pomniki przystrajano biało-czerwonymi kwiatami i proporczykami, a w miejscach o trwałej symbolice narodowej mocowano flagę narodową. Również w prasie konspiracyjnej, głównie w „Biuletynie Informacyjnym" podziemnej Armii Krajowej, zamieszczano artykuły przypominające o Święcie Niepodległości.

W 1945 ustanowiono Narodowe Święto Odrodzenia Polski, obchodzone 22 lipca, w rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN, i jednocześnie zniesiono Święto Niepodległości.

7 listopada 1968 roku odbyły się w Lublinie główne obchody 50. rocznicy odzyskania niepodległości w 1918 roku. Na uroczystej akademii przemówienie okolicznościowe wygłosił premier J. Cyrankiewicz.

W okresie PRL obchody rocznicy odzyskania niepodległości 11 listopada organizowane były również nielegalnie przez środowiska niepodległościowe w tym piłsudczykowskie. Organizatorzy i uczestnicy tych uroczystości często byli represjonowani przez ówczesne władze państwowe. Wyjątek stanowiły lata 1980-1981, kiedy za sprawą działalności związku zawodowego „Solidarność" przywrócono Świętu Niepodległości należne miejsce w świadomości społecznej.

W latach 80. delegacja władz państwowych w dniu Święta Niepodległości składała wieniec przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Niezależnie od władz środowiska opozycyjne w kolejnych latach organizowały własne obchody.

Święto Niepodległości obchodzone 11 listopada zostało przywrócone przez Sejm PRL ustawą z 15 lutego 1989 pod nazwą „Narodowe Święto Niepodległości". 11 listopada 1997 Sejm podjął uchwałę głoszącą m.in. Ta uroczysta rocznica skłania także do refleksji nad półwieczem, w którym wolnościowe i demokratyczne aspiracje Polaków były dławione przez hitlerowskich i sowieckich okupantów, a następnie - obcą naszej tradycji - podporządkowaną Związkowi Radzieckiemu komunistyczną władzę.

Współcześnie, obchody Święta Niepodległości z udziałem najwyższych władz państwowych odbywają się na placu marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie, przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Inne formy obchodów to: Bieg Niepodległości organizowany od 1989 w Warszawie, Koncert Niepodległości organizowany od 2009 roku w Muzeum Powstania Warszawskiego, wykłady i inscenizacje historyczne, koncerty patriotyczne czy parady ulicami miast, np. Marsz Niepodległości w Warszawie, Marsz Patriotów i Radosna Parada Niepodległości we Wrocławiu, Parada Niepodległości w Gdańsku.

W 2018 zorganizowano obchody 100-lecia odzyskania niepodległości przez Polskę.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

# data[].attributes.attachment_link.title
Narodowe Święto Niepodległości - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Narodowe Święto Niepodległości - święto państwowe w Polsce obchodzone corocznie 11 listopada dla upamiętnienia odzyskania niepodległości przez Polskę w 1918, po 123 latach zaborów (1795-1918). Święto zostało ustanowione ustawą z dnia 23 kwietnia 1937, zniesione ustawą Krajowej Rady Narodowej 22 lipca 1945, przywrócono je ustawą w okresie transformacji systemowej w 1989.

# data[].attributes.headline
ZoZi - Co to jest niepodległość? (piosenka dla dzieci)

# data[].attributes.subject
ZoZi - Co to jest niepodległość? (piosenka dla dzieci)

# data[].attributes.attachment_link.title
ZoZi - Co to jest niepodległość? (z płyty "Ważne sprawy")

# data[].attributes.body
https://polona.pl/search/?query=%C5%9Bwi%C4%99to_niepodleg%C5%82o%C5%9Bci&filters=public:1

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W listopadzie 1918 roku, po 123 latach nieobecności na mapach politycznych Europy Polska odzyskała niepodległość. Stało się to głównie dzięki wytrwałości i ofiarności aktywnej części polskiego społeczeństwa, które w okresie niewoli przekazywało nowym generacjom młodych Polaków przywiązanie do języka i kultury narodowej. W latach pierwszej wojny światowej (1914-1918) wystąpiły sprzyjające okoliczności dla sprawy polskiej. Zaborcy Polski stanęli wówczas naprzeciwko siebie, łamiąc swą dotychczasową solidarność w kwestii polskiej.

Mimo trwającej ponad sto lat niewoli, krwawo stłumionych powstań narodowych, represji politycznych, zsyłek na Syberię, nasilającej się polityki rusyfikacji i germanizacji na przełomie XIX i XX wieku, Polacy nie porzucili marzeń o odzyskaniu niepodległości. Na różne sposoby polskie elity starały się zaszczepić wśród chłopów i robotników polską świadomość narodową, rozwijając różnorodne formy samokształcenia i starając się bronić języka polskiego w szkolnictwie. Postulat odbudowy państwa polskiego miały w swych programach wszystkie liczące się polskie partie polityczne. Centrum polskiego życia narodowego stała się ciesząca się od lat 60. XIX w. szeroką autonomią polityczną Galicja. Tam schronienie znajdowali ścigani w zaborze rosyjskim aktywiści, działały swobodnie polskie partie polityczne, a w szkolnictwie, administracji i sądownictwie używano języka polskiego. Hucznie obchodzono tu polskie święta narodowe takie jak rocznice wybuchu powstań narodowych czy ustanowienia konstytucji 3 Maja.

Nadzieje Polaków na odzyskanie niepodległości od przełomu XIX i XX w. wzmacniały mnożące się spory pomiędzy zaborcami, czyli z jednej strony Rosją, a z drugiej Niemcami i Austro-Węgrami. Liczne kryzysy międzynarodowe (np. marokańskie, bałkańskie), jakie wówczas wybuchały, czyniły wizję wojny ogólnoeuropejskiej - a w związku z tym umiędzynarodowienie sprawy polskiej - coraz bardziej realną. Należało się do niej odpowiednio przygotować. W 1908 r. Józef Piłsudski ze współpracownikami założył we Lwowie Związek Walki Czynnej. Wkrótce zaczęły w Galicji powstawać organizacje paramilitarne (np. Strzelec, Związek Strzelecki), które za cel stawiały sobie wojskowe przeszkolenie polskiej młodzieży i przygotowanie jej do walki o niepodległość.

Latem 1914 r., u progu rozpoczynającej się wojny, Polacy stanęli przed dylematem, po której stronie konfliktu się opowiedzieć. Część, m.in. Józef Piłsudski, nadzieje na odbudowę Rzeczypospolitej wiązała z państwami centralnymi. U ich boku sformowano ochotnicze Legiony Polskie. Inni (a wśród nich Roman Dmowski) to w Rosji i jej sojusznikach na Zachodzie widzieli mocarstwa, które mogły najpierw zjednoczyć ziemie polskie a w dalszej perspektywie doprowadzić do odzyskania przez Polskę niepodległości. Dla setek tysięcy Polaków zmobilizowanych do armii państw zaborczych wojna miała charakter bratobójczy. Poza tym same działania wojenne przyczyniły się do ogromnych zniszczeń materialnych, a setki tysięcy osób zmusiły do opuszczenia swych domostw w charakterze uchodźców wojennych.

Już w pierwszych dniach wojny Polacy chwycili za broń, aby zademonstrować światu swe prawa do własnego państwa. 6 sierpnia 1914 r. na czele kompanii kadrowej Józef Piłsudski przekroczył granicę austriacko-rosyjską, z bronią w ręku wkraczając na teren zaboru rosyjskiego. Wkrótce zaczęto w Galicji formować Legiony Polskie. W ciągu roku rozrosły się one do trzech brygad, liczących łącznie 20-25 tys. żołnierzy. Dowództwo pierwszej z nich objął Józef Piłsudski. W latach 1914-1916 Legiony walczyły m.in. w Małopolsce, Karpatach Wschodnich, na Lubelszczyźnie i na Wołyniu. Zwolennicy odbudowy Polski w oparciu o państwa centralne latem 1914 r. powołali do życia w Krakowie Naczelny Komitet Narodowy, mający stanowić główną reprezentację polityczną Polaków.

Z kolei stronnicy współpracy z państwami ententy skupili się wokół założonego w Warszawie w listopadzie 1914 r. Komitetu Narodowego Polskiego. Jednym z jego liderów został Roman Dmowski. U boku armii rosyjskiej stworzono wówczas niewielki, bo liczący zaledwie tysiąc żołnierzy, oddział ochotniczy - tzw. Legion Puławski.

W 1915 r., w wyniku zajęcia Warszawy przez Niemców, Komitet Narodowy Polski przeniósł się do Piotrogrodu, a Legion Puławski, który poniósł ogromne straty, niemal przestał istnieć. Gdy dwa lata później Rosję ogarnęła rewolucja, Dmowski przeniósł się do Francji, gdzie w Paryżu założono kolejny Komitet. Stał się on wkrótce głównym reprezentantem sprawy polskiej w obozie ententy, swoistym rządem na uchodźctwie. We Francji już na początku wojny sformowano niewielki ochotniczy oddział Polaków tzw. bajończyków.

Długo oczekiwany przełom w sprawie polskiej nastąpił w listopadzie 1916 r. Wówczas to cesarze Niemiec i Austrii proklamowali odrodzenie państwa polskiego na ziemiach odebranych Rosji (tzw. Akt 5 Listopada). Stanowił on wyłom w zmowie milczenia w kwestii polskiej. Kilka miesięcy później w Rosji obalono carat. Nowe władze Rosji uznały prawo Polaków do samostanowienia. Wkrótce zdecydowali się na to Francuzi i Brytyjczycy. Widząc, że państwa centralne nie są gotowe przyznać Polsce rzeczywistej niepodległości, Piłsudski zerwał z nimi i został internowany, a Legiony rozwiązane.

Mimo początkowej euforii Akt 5 Listopada szybko rozczarował Polaków. Cesarze Wilhelm II i Franciszek Józef I nie określili bowiem granic państwa polskiego. Milczeli też w kwestii osoby przyszłego monarchy. Dla wszystkich stało się jasne, że chodziło im jedynie o pozyskanie polskiego rekruta. W kolejnych miesiącach na ziemiach okupowanych powołano polskie instytucje życia publicznego, takie jak Tymczasowa Rada Stanu, Rada Regencyjna, a nawet rząd. Pełniły one jednak funkcje doradcze wobec władz okupacyjnych.

Wiosną 1917 r. wśród legionistów narastała frustracja i niepewność co do przyszłości. Legiony zostały wówczas przekazane pod niemieckie dowództwo i miały stanowić podstawę przyszłej armii polskiej. Legioniści obawiali się, że ich formacje mogą utracić polski charakter narodowy. Zmienił się także kontekst międzynarodowy sprawy polskiej. W Rosji obalono carat, a do wojny przeciw państwom centralnym przyłączyły się potężne Stany Zjednoczone. Piłsudskiemu zaczął wówczas ciążyć taktyczny sojusz z państwami centralnymi, jaki zawarł na początku wojny. W lipcu 1917 r. doszło do przesilenia. Za namową Piłsudskiego większość legionistów (głównie żołnierze I i III Brygady, w których przeważali jego stronnicy) odmówiła złożenia nowej wersji przysięgi wojskowej, w której zobowiązać się mieli do utrzymania sojuszu z państwami centralnymi do końca toczącej się wojny. W rezultacie Legiony Polskie zostały rozwiązane. Legionistów - dawnych poddanych rosyjskich - uwięziono w obozach w Szczypiornie koło Kalisza, w Beniaminowie pod Zegrzem i w Łomży. Natomiast poddanych austriackich wcielono do wojska austro-węgierskiego i wysłano na front włoski. Na rzecz internowanych polskie społeczeństwo organizowało zbiórki pieniężne i materiałowe, a zbiegom z obozów pomagano w ukrywaniu się w przed władzami. Sam Piłsudski został internowany w więzieniu wojskowym w dawnej twierdzy w Magdeburgu. Wokół Brygadiera urosła legenda męczennika sprawy narodowej. Ponad roczny okres uwięzienia pomógł mu także zdjąć z siebie odium sojusznika państw centralnych i uwiarygodnić się w oczach przywódców ententy, co miało kolosalne znacznie po zakończeniu wojny. Tylko żołnierze II Brygady, w większości i tak poddani austriaccy, złożyli przysięgę i jako Polski Korpus Posiłkowy kontynuowali walkę z Rosjanami u boku c.k. armii. Dowodził nimi Józef Haller.

Na rzecz sprawy polskiej lobbowali na Zachodzie luminarze polskiej kultury. Ignacy Paderewski zbierał pieniądze na ofiary wojny na ziemiach polskich i namawiał polityków państw zachodnich do poparcia idei niepodległości Polski. Między innymi w wyniku jego zabiegów Woodrow Wilson, prezydent USA, które w kwietniu 1917 r. przystąpiły do wojny, zaczął sprzyjać Polakom. Postulat niepodległości Polski uznali wkrótce i inni przywódcy państw ententy. We Francji z ochotników wywodzących się głównie ze środowisk polonijnych sformowano Armię Polską.

Po obaleniu caratu w ramach armii rosyjskiej wiosną 1917 r. zaczęto wyodrębniać oddziały złożone z Polaków (trzy korpusy). Starały się one trzymać z dala od narastającego w Rosji chaosu, a po rewolucji październikowej zachować neutralność w wojnie między białymi a czerwonymi. W wyniku przemian w Rosji także jej zachodni alianci, czyli Wielka Brytania, Francja i Włochy zaczęli dostrzegać w Polakach pożądanych sojuszników. Latem 1917 r. we Francji rozpoczęto formowanie Armii Polskiej, od koloru mundurów zwanej Błękitną. W jej szeregi wstępowali ochotnicy z Europy Zachodniej, Stanów Zjednoczonych, Kanady oraz polscy jeńcy z armii niemieckiej. Formacje Błękitnej Armii weszły do walk z Niemcami w ostatnich dniach wojny.

W lutym 1918 r. państwa centralne zawarły niekorzystny z polskiej perspektywy pokój brzeski z Ukrainą. Rozczarowani Polacy ostatecznie zerwali z państwami centralnymi i nadzieje na odbudowę Polski zaczęli powszechnie wiązać z ententą. Rozwiązano ostatnie odziały polskie walczące u boku państw centralnych. W przemówieniu do kongresu w styczniu 1918 r. Woodrow Wilson ogłosił odbudowę niepodległej Polski z dostępem do morza za jeden z warunków zawarcia trwałego pokoju.

Podpisane przez Niemcy i Austro-Węgry porozumienia z powstającą właśnie Ukraińską Republiką Ludową zakładało przekazanie jej Chełmszczyzny. Wywoływało to powszechne oburzenie polskiej opinii publicznej, która uznała ten dokument za kolejny rozbiór Polski. Znajdowało ono swój wyraz w gwałtownych manifestacjach i strajkach. W Galicji urzędnicy rezygnowali z pracy, odznaczeni przez władze państwowe odsyłali im z powrotem przyznane medale, a osoby mające tytuły dworskie rezygnowały z nich. Polscy parlamentarzyści w Wiedniu ogłosili przejście do opozycji wobec rządu. Rozwiązano także Polski Korpus Posiłkowy. Część jego żołnierzy przedostała się na teren Rosji, część została internowana.

Wizerunek państw centralnych w oczach polskiej opinii publicznej został nieodwracalnie zrujnowany. Wśród Polaków rosły nastroje radykalne i republikańskie, rozkwitała tajna prasa i potajemne organizacje, jak założona przez Piłsudskiego jeszcze w 1914 r. Polska Organizacja Wojskowa. Zdecydowana większość polskiego społeczeństwa życzyła zwycięstwa entencie i czekała na dalszy rozwój wypadków.

Gdy w październiku i listopadzie kończyła się wojna na Zachodzie i nastąpił rozpad Austro-Węgier, Polacy przystąpili do rozbrajania okupantów i tworzenia niezależnych instytucji państwowych. Uwolniony przez Niemców Józef Piłsudski po przyjeździe do Warszawy, 11 listopada 1918 r. przejął z rąk Rady Regencyjnej pełnię władzy cywilnej i wojskowej przyjmując funkcję Naczelnika Państwa. Rozpoczął się nowy etap w historii Polski.

Na początku października 1918 r. na wieść o nawiązaniu przez Niemców kontaktu z Amerykanami w sprawie warunków zawieszenia broni doszło do wzrostu aktywności politycznej na ziemiach polskich. Rada Regencyjna ogłosiła proklamowanie Królestwa Polskiego z dostępem do morza, natomiast coraz częściej były bojkotowane zarządzenia władz okupacyjnych. Następował także rozpad Austro-Węgier, na terytorium których deklarowano albo powstanie niepodległych państw - np. Czechosłowacji - albo przyłączenie do państw sąsiednich. W Krakowie 28 października 1918 r. ukonstytuowała się Polska Komisja Likwidacyjna, zajmująca się przejmowaniem władzy w Galicji. Podobne ośrodki władzy powstawały w innych miastach zachodniej Galicji, podczas gdy we wschodniej Galicji wraz ze Lwowem władzę starli się przechwycić Ukraińcy.

Na obszarze Królestwa Polskiego w nocy z 6 na 7 listopada, w uwolnionym spod okupacji Lublinie, ukonstytuował się lewicowy rząd z socjalistą Ignacym Daszyńskim na czele. Wysunięto program daleko idących reform socjalnych: 8-godzinny dzień pracy, parcelacja majątków ziemiańskich na rzecz małorolnych i bezrolnych chłopów, nacjonalizacja głównych gałęzi przemysłu. Wielu obawiało się, aby wygłodzonego kraju nie ogarnął chaos rewolucyjny na wzór zbolszewizowanej Rosji. Śmiertelne żniwo zaczęła zbierać pandemia grypy hiszpanki. Na przełomie października i listopada członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej, wspierani m.in. przez gimnazjalistów, studentów, młodzież robotniczą, harcerzy, strażaków czy kolejarzy przystąpili do spontanicznego rozbrajania okupantów. W całym kraju zaczęły powstawać lokalne ośrodki władzy, starające się wypełnić próżnię po władzach okupacyjnych i władzach austriackich w Galicji.

W zaborze pruskim aż do grudnia 1918 r. mocno trzymały się pruskie ośrodki władzy. Głównym ośrodkiem polskiego życia politycznego stała się Naczelna Rada Ludowa. Na zryw zbrojny przeciw zaborcy trzeba było tam poczekać jeszcze do grudnia. Nowe, republikańskie władze w Berlinie wciąż uważały za obowiązującą wschodnią granicę Niemiec z 1914 r.

Natomiast w dniu 10 listopada do Warszawy przybył pociągiem z Berlina wypuszczony z więzienia kilka dni wcześniej Józef Piłsudski. Niemcy liczyli na to, że ze swym autorytetem zapanuje nad chaosem i zapewni spokojny przejazd wojsk niemieckich wracających z Rosji do domu. Następnego dnia Rada Regencyjna przekazała mu całość władzy cywilnej i wojskowej. Piłsudski przyjął tytuł Naczelnika Państwa. Podporządkował mu się także rząd lubelski. W warunkach trudnych do precyzyjnego oszacowania strat ludzkich i materiałowych z lat 1914-1918 rozpoczął się trudny i dramatyczny proces walki o granice i kształt ustrojowy odrodzonej Rzeczypospolitej.

Autor: dr hab. Piotr Szlanta

# data[].attributes.attachment_link.title
Polskie drogi ku niepodległości - wersja rozszerzona - Niepodległa - świętujmy razem!

# data[].attributes.attachment_link.description
W listopadzie 1918 roku, po 123 latach nieobecności na mapach politycznych Europy Polska odzyskała niepodległość. Stało się to głównie dzięki wytrwałości i ofiarności aktywnej części polskiego społeczeństwa, które w okresie niewoli przekazywało nowym generacjom młodych Polaków przywiązanie do języka i kultury narodowej. W latach pierwszej wojny światowej (1914-1918) wystąpiły sprzyjające okoliczności dla sprawy polskiej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jak Polska odzyskała niepodległość? Droga do niepodległości 11 listopada 1918 i kształtowanie się narodu polskiego

Odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 roku było ukoronowaniem całego szeregu różnorodnych działań polskich patriotów, które miały do tego doprowadzić. Jak wyglądała droga do niepodległości? Jak odzyskanie niepodległości wygląda na archiwalnych zdjęciach i jak można je przedstawić na mapach? O tym przeczytasz w poniższych tekstach!

Ojcowie (i Matki) Niepodległości

Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Ignacy Paderewski, Wincenty Witos, Ignacy Daszyński, Wojciech Korfanty, Józef Haller - to jedni z najważniejszych patriotów walczących o polską niepodległość nazywani często Ojcami Niepodległości. Ale nie tylko oni walczyli o polską niepodległość. Ba, nie tylko mężczyźni o nią walczyli. Ich sylwetki, ale nie tylko przedstawiamy w poniższych tekstach.

Wcześniejsze ośrodki władzy przed 11 listopada 1918

Odzyskanie niepodległości nie nastąpiło w jeden dzień. To był proces, na który złożyły się różne wydarzenia odbywające się na terenie całego kraju. Na terenie całego kraju zaczęły także powstawać ośrodki władzy, które mówiły o niepodległości. O ich historii piszemy w poniższych artykułach.

Odzyskanie niepodległości - listopad 1918 roku

Przełomowym momentem na drodze do polskiej niepodległości był listopad 1918 roku. Dlaczego? Jak wyglądał ten miesiąc? Jak wyglądał sam 11 listopada, który dziś jednoznacznie kojarzymy z dniem odzyskania przez Polskę niepodległości?

Początki Wojska Polskiego i walki o granice i niepodległość Polski

Odrodzona Rzeczpospolita nie mogła istnieć bez swojego wojska. O nowe granice trzeba było walczyć zbrojnie i mieć możliwość ich późniejszej obrony. O początkach Wojska Polskiego i zbrojnej walce o granice i niepodległość Polski przeczytasz w poniższych tekstach.

Dlaczego odzyskanie niepodległości przez Polskę świętujemy w rocznicę 11 listopada 1918?

Dat ważnych wydarzeń związanych z walką o polska niepodległość i jej odzyskaniem jest wiele. Dlaczego zatem jako jeden symboliczny dzień jako Polacy wybraliśmy 11 listopada? Rozważania na ten temat znajdziesz w naszych artykułach.

Obchody rocznicy odzyskania niepodległości w 2019 roku:

# data[].attributes.attachment_link.title
11 listopada 1918 i odzyskanie niepodległości przez Polskę

# data[].attributes.attachment_link.description
Odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 roku było ukoronowaniem całego szeregu różnorodnych działań polskich patriotów, które miały do tego doprowadzić. Jak wyglądała droga do niepodległości? Jak odzyskanie niepodległości wygląda na archiwalnych zdjęciach i jak można je przedstawić na mapach? O tym przeczytasz w poniższych tekstach!