# data[].attributes.headline
Sharipova Maxmuda Qalandarova Maxliyo Toshqulova Shaxribonu Qoraboyeva Muxlisa 

# data[].attributes.subject
Sharipova Maxmuda Qalandarova Maxliyo Toshqulova Shaxribonu Qoraboyeva Muxlisa 

# data[].attributes.body
Shovqin ifloslanishi nima?

Shovqin ifloslanishi - bu atrof-muhitda odatiy yoki normal darajadan oshib ketgan, inson salomatligi va hayot sifati uchun zararli bo‘lgan istalmagan tovushlarning (shovqinlarning) to‘planishidir[2][3]. Shovqin ifloslanishi asosan inson faoliyati natijasida yuzaga keladi va ko‘pincha sanoat, transport, maishiy texnika va boshqa zamonaviy texnologik vositalar bilan bog‘liq

Shovqin ifloslanishining asosiy manbalari

- Avtomobil va temiryo‘l transporti

- Samolyotlar va boshqa havo transporti

- Sanoat korxonalari va ishlab chiqarish obyektlari

- Qurilish ishlari

- Maishiy texnika va elektr jihozlari

- Ommaviy tadbirlar va ko‘ngilochar joylar

Shovqin ifloslanishining inson va atrof-muhitga ta’siri

**Inson salomatligiga ta’siri:**

- Eshitish qobiliyatining pasayishi yoki butunlay yo‘qolishi (quloq barabanlarining shikastlanishi)

- Asab tizimi va psixologik holatga salbiy ta’sir: tez charchash, diqqatning susayishi, xotiraning zaiflashishi, stress, tajovuzkorlik, uyqusizlik

- Yurak-qon tomir kasalliklari, gipertoniya, qon bosimining oshishi, yurak urishining tezlashishi

- Ovqat hazm qilish tizimi faoliyatining buzilishi

- Ish unumdorligining pasayishi, harakat aniqligining va xavfsizlik sezgisining kamayishi, baxtsiz hodisalar xavfining oshishi

**Atrof-muhit va hayvonot olamiga ta’siri:**

- Yovvoyi hayvonlarning yashash muhitini buzadi, ularni stressga soladi va ayrim hollarda tajovuzkor qiladi

- Uy hayvonlarida ham asabiylik va xulq-atvor o‘zgarishlari yuzaga keladi

- Ekotizimlarda tabiiy muvozanatning buzilishiga olib keladi

Shovqin ifloslanishini kamaytirish yo‘llari

- Sanoat va transportda tovushni yutuvchi materiallardan foydalanish

- Qurilish va ishlab chiqarish binolarini to‘g‘ri joylashtirish, akustik ishlov berish

- Shovqinni kamaytiruvchi texnologiyalar va uskunalardan foydalanish

- Yashash joylarida yashil hududlar va to‘siqlar barpo etish

- Maishiy texnika va jihozlarni to‘g‘ri ishlatish va texnik xizmat ko‘rsatish

Xulosa

Shovqin ifloslanishi zamonaviy jamiyatda keng tarqalgan ekologik muammo bo‘lib, inson salomatligi va atrof-muhitga ko‘plab salbiy ta’sirlarni keltirib chiqaradi. Uning oldini olish va kamaytirish uchun texnik, tashkiliy va me’yoriy choralarni ko‘rish muhimdir

Citations:

[1] https://srcyrl.professionalweatherstation.com/news/effects-of-noise-pollution-39177852.html

[2] http://erus.uz/index.php/er/article/view/2658

[3] https://uz.wikipedia.org/wiki/Ifloslanish

[4] http://erus.uz/index.php/er/article/view/2658/3417

[5] https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/69479

[6] https://www.instagram.com/p/DAIIkhYtBJD/

[7] https://www.santaisci.com/uz/faqs/what-cause-the-high-baseline-noise/

[8] https://yuz.uz/uz/news/shovqinning-salbiy-tasiri-va-xavfi-tadqiq-qilindi

[9] https://altb.org.br/uz/portfolios/noise-pollution/

---

Answer from Perplexity: pplx.ai/share

# data[].attributes.headline
Rasulova Malikabonu Yoʻldosheva Sarvinoz Baxriddinova Zarina Sayfullayev Abdujalil Nurmurodov Azizbek

# data[].attributes.subject
Rasulova Malikabonu Yoʻldosheva Sarvinoz Baxriddinova Zarina Sayfullayev Abdujalil Nurmurodov Azizbek

# data[].attributes.body
1.Yer resurslariga ta’siri

Yer qatlamining buzilishi – Oltin va uran konlarini ochiq usulda qazib olishda katta miqdorda yer qaziladi, bu esa tabiiy relyefni o‘zgartiradi.

Cho‘kma xavfi – Yer osti konlarini o‘ymak tuproqni bo‘shashtiradi va yer cho‘kishiga sabab bo‘lishi mumkin.

2. Suv resurslariga ta’siri

Suv ifloslanishi – Qazib olish jarayonida ishlatiladigan kimyoviy moddalar (masalan, siyanid – oltin ajratishda, kislotalar – uran uchun) yer osti suvlariga tushib, ichimlik suvi zaharlanishiga olib keladi.

Suv tanqisligi – Konlarda ishlatiladigan suv miqdori katta, bu esa suv tanqisligiga sabab bo‘ladi, ayniqsa, yarim cho‘l va cho‘l zonalarida.

3. Havo ifloslanishi

Chang va toksik gazlar – Portlatish ishlari, ruda maydalash jarayonlari havoga chang va zararli gazlar (shu jumladan radon – uran konlarida) chiqarilishiga olib keladi.

Radioaktiv ifloslanish – Uran qazib olishda havoga chiqadigan radioaktiv zarrachalar ekologik xavf tug‘diradi.

4. Tuproq degradatsiyasi

Qazib olishdan qolgan chiqindilar (masalan, chiqindi jinslar, lo‘nda ruda qoldiqlari) tuproqni qamrab olib, uni unumdorlikdan chiqaradi.

Kimyoviy ifloslanish natijasida tuproq tarkibi o‘zgaradi, bu esa qishloq xo‘jaligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

5. Biologik xilma-xillikka ta’siri

O‘simlik va hayvonot dunyosi yashash joyidan mahrum bo‘ladi.

Radioaktiv moddalarning tuproq va suv orqali oziq zanjiriga kirishi orqali hayvonlar va odamlar salomatligiga xavf tug‘iladi.

Navoiy viloyatida konkret holat:

Muruntau – dunyodagi eng yirik oltin konlaridan biri, ekologik monitoring talab qilinadi.

Uran qazib olish – “Navoiyuran” korxonasi yer osti eritma usulida uran qazib oladi; bu usul nisbatan xavfsizroq bo‘lsa-da, noto‘g‘ri boshqarilsa yer osti suvlarini ifloslantiradi.

Ekologik nazorat borasida choralar ko‘rilayotgan bo‘lsa-da, ekologlar tomonidan muammolar ko‘tarib kelinmoqda.

# data[].attributes.headline
Курбаналиева Жанар . Ергашева Жанар 

# data[].attributes.subject
Курбаналиева Жанар . Ергашева Жанар 

# data[].attributes.attachment_link.description
Create a quiz with several multiple choice questions and test your friends.

# data[].attributes.headline
Sattorova Shahnoza. Xabibullayeva Ominabonu. Choriyeva Zavra. Kenjaboyeva Xosiyat.

# data[].attributes.subject
Sattorova Shahnoza. Xabibullayeva Ominabonu. Choriyeva Zavra. Kenjaboyeva Xosiyat.

# data[].attributes.body
Buni men PISA topshiriq korinishida qildim

MAVZU: Yaylov bosimi

Muammo:

Qizilqum chekkasidagi dasht hududlarida chorva soni ko‘payib, yaylovlarda o‘simliklar deyarli qolmayapti. Bu esa ayrim hayvonlar (masalan, yumronqoziq, kalamushlar) sonining kamayishiga olib keldi.

Savol:

Yaylovlarning haddan tashqari ishlatilishi bioxilma-xillikka qanday ta’sir qiladi?

Javob:

Yaylovlarning haddan tashqari ishlatilishi natijasida o‘simliklar yo‘qoladi, hayvonlar oziq va yashash joyisiz qoladi. Bu esa ularning kamayishiga va turlar sonining qisqarishiga olib keladi.

MAVZU: Sug‘oriladigan yerlar

Muammo:

Dehqonchilikni kengaytirish maqsadida dasht hududlari o‘zlashtirilmoqda. Paxta va g‘alla ekinlari uchun yangi yerlar ochilmoqda, natijada yovvoyi o‘simliklar va ularning tabiiy yashash muhiti yo‘qolmoqda.

Savol:

Dehqonchilik uchun yerlarning o‘zlashtirilishi ekologik muvozanatga qanday xavf tug‘diradi?

Javob:

Tabiiy o‘simliklar yo‘qolsa, ular bilan bog‘liq hasharot va hayvonlar ham yo‘qoladi. Bu oziq zanjiri buzilishiga va bioxilma-xillikning kamayishiga sabab bo‘ladi.

MAVZU: Iqlim o‘zgarishi

Muammo:

Oxirgi yillarda Qizilqum cho‘li chekkasida bahorgi yog‘ingarchilik kamayib ketdi. Efemer o‘simliklar kamroq o‘sayapti, bu esa ularning urug‘i bilan oziqlanadigan qushlar sonining pasayishiga olib keldi.

Savol:

Iqlim o‘zgarishi qanday qilib dasht hududidagi hayvonlarning yo‘qolishiga sabab bo‘ladi?

Javob:

Namlik yetishmasligi tufayli o‘simliklar o‘sishi cheklanadi. Natijada hayvonlar uchun oziq kamayadi va ular boshqa joyga ko‘chadi yoki nobud bo‘ladi.

MAVZU: Sanoat faoliyati

Muammo:

Kon qazish ishlari olib borilayotgan hududlarda texnika shovqini, chiqindilar va yo‘l qurilishi natijasida tabiatga zarar yetmoqda. Ayrim hayvonlar (masalan, qum mushugi, kaltakesaklar) bu joylardan yo‘qolmoqda.

Savol:

Nima uchun sanoat ishlari bioxilma-xillik uchun xavfli hisoblanadi?

Javob:

Sanoat ishlari hayvonlarning yashash joyini buzadi, shovqin va ifloslanish ularni bezovta qiladi. Bu ularning migratsiyasiga yoki yo‘q bo‘lishiga sabab bo‘ladi.

MAVZU: Begona o‘simliklar

Muammo:

Mahalliy o‘simliklar o‘rniga akatsiya kabi begona turlar ekilmoqda. Bu o‘simliklar tez ko‘payib, boshqa turlarni siqib chiqaradi. Natijada o‘sha o‘simliklarga bog‘liq hayvonlar ham yo‘qoladi.

Savol:

Begona o‘simlik turlarining ko‘payishi mahalliy ekotizimga qanday ta’sir ko‘rsatadi?

Javob:

Begona turlar mahalliy o‘simliklarni siqib chiqaradi. Bu esa o‘simliklar bilan bog‘liq hayvonlar sonining kamayishiga va bioxilma-xillikning yo‘qolishiga olib keladi.

# data[].attributes.headline
Jóraqulova Mahliyo. Mirzohidova Mushtariy. Yóldosheva Dilfuza. Xurramova Durdona 

# data[].attributes.subject
Jóraqulova Mahliyo. Mirzohidova Mushtariy. Yóldosheva Dilfuza. Xurramova Durdona 

# data[].attributes.body
Toshkent shahri misolida muammo tahlili:

1. Muammoning mohiyati

Toshkent — O‘zbekistonning yirik shahri sifatida aholisi zich joylashgan, transport va sanoat faoliyati yuqori bo‘lgan hududdir. Shaharda ko‘plab binolar, asfalt qoplamalari, transport vositalari va sanoat inshootlari mavjud bo‘lib, ular quyosh energiyasini o‘zlashtiradi va o‘zida saqlaydi. Kechqurun esa bu issiqlik qayta ajralib chiqib, havo haroratini sun'iy ravishda oshiradi.

2. Issiqlik oroli effekti sabablari Toshkentda:

Ko‘p qavatli binolar va asfalt — quyosh nurini yutadi va kechasi issiqlik chiqaradi.

Yashil maydonlar yetishmasligi — ko‘katlar quyosh nurlarini so‘rib, havo haroratini pasaytiradi, lekin Toshkentda bu maydonlar kamaymoqda.

Avtotransport vositalari ko‘pligi — transportdan chiqadigan issiqlik va gazlar umumiy haroratga ta’sir qiladi.

Sanoat korxonalari — chiqindilar va issiqlik chiqarib, ekologik muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

3. Oqibatlari:

Shahar havosi tobora isiydi, bu esa yoz oylarida haddan tashqari issiqlik to‘lqinlariga olib keladi.

Aholining sog‘lig‘i yomonlashadi: yurak-qon tomir kasalliklari, issiqlik urishi hollari ortadi.

Elektr energiyasi iste'moli oshadi (konditsionerlar, sovutgichlar).

4. Yechim yo‘llari:

Yashil hududlar yaratish: daraxt ekish, parklar tashkil etish.

“Yashil tom” texnologiyasini joriy etish: binolar tomiga o‘simliklar ekish.

Issiqlik yutuvchi materiallardan voz kechish: ekologik qurilish materiallari ishlatish.

Jamoat transportini rivojlantirish: shaxsiy avtomobillardan foydalanishni kamaytirish.📚 1. "The Impacts of Green Spaces on Mitigating the Urban Hot Island Effect in the City of Tashkent"

Mualliflar: Shavkat Sharipov, Alijon Khayitmurodov

Nashr: BIO Web of Conferences, 2024

Asosiy ma'lumotlar:

Tadqiqot Toshkentda ikki turdagi issiqlik orollarini aniqlagan: havo va sirt issiqlik orollari.

Yashil hududlarning sovutish effekti Invest dasturi orqali baholangan.

Yashil hududlar issiqlik oroli intensivligini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi.

Yashil hududlar issiqlik oroli intensivligini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi .

📚 2. "Green Spaces for Summer Cooling: Case Study Tashkent, Uzbekistan"

Nashr: SSRN, 2023

Asosiy ma'lumotlar:

Shaharlardagi yashil hududlar yozgi haroratni pasaytirishda samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi.

Toshkentda tezkor urbanizatsiya va barqaror bo‘lmagan yer foydalanish siyosati yashil hududlarning kamayishiga olib kelmoqda.

Yashil hududlar issiqlik oroli intensivligini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi .

📚 3. "Tashkent City – Extreme Heat"

Nashr: ThinkHazard.org

Asosiy ma'lumotlar:

Shahar qurilish materiallarining termal xususiyatlari va qurilish zichligi UHI effektini kuchaytiradi.

Kechasi shaharning harorati atrofdagi qishloq hududlariga nisbatan 7-8°C ga yuqori bo‘lishi mumkin.

Yangi infratuzilma qurilishi mahalliy mikroiqlimga ta'sir ko‘rsatadi .

📚 4. "Uzbekistan Country Profile"

Nashr: Jahon Banki, 2021

Asosiy ma'lumotlar:

Shaharlardagi harorat oshishi va issiqlik stressi UHI fenomeni bilan kuchayadi.

Qorong‘i sirtlar, issiqlik chiqaruvchi manbalar, o‘simliklarning yo‘qligi va havo ifloslanishi shahar haroratini oshiradi.

Haroratning oshishi inson salomatligiga salbiy ta'sir ko‘rsatadi va energiya iste'molini oshiradi .

CHAT gpt

# data[].attributes.headline
Xabibullayeva Ominabonu Sattorova Shanoza Choriyeva Zavra Kenjaboyeva Xosiyat

# data[].attributes.subject
Xabibullayeva Ominabonu Sattorova Shanoza Choriyeva Zavra Kenjaboyeva Xosiyat

# data[].attributes.body
Mavzu: Qizilqum cho‘li chekkasida dasht

bioxilma-xilligining yo‘qolishi

1. Savol: Qizilqum cho‘li chekkasida dasht hududida bioxilma-xillik nima sababdan kamaymoqda?

Javob: Bioxilma-xillikning kamayishiga insoniy faoliyat (yaylovlarning haddan tashqari ishlatilishi, sanoat chiqindilari), iqlim o‘zgarishi va suv resurslarining kamayishi sabab bo‘lmoqda.

2. Savol: Dashtlardagi o‘simlik va hayvonot turlari kamayishi qanday ekologik oqibatlarga olib keladi?

Javob: Bu holat ekotizim muvozanatining buzilishiga, tuproq eroziyasining kuchayishiga va boshqa turlar uchun yashash muhitining yo‘qolishiga olib keladi.

3. Savol: Qizilqum chekkasidagi bioxilma-xillikni saqlab qolish uchun qanday choralar ko‘rilmoqda?

Javob: Qayta tiklanadigan yaylovlar tashkil etish, muhofaza qilinadigan hududlarni kengaytirish va ekologik monitoring tizimini joriy etish kabi chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.

4. Savol: Cho‘lga yaqin dasht hududlarida bioxilma-xillikni tiklashda qanday yondashuv samarali hisoblanadi?

Javob: Mahalliy turlarni qayta ko‘chatlash, suv tejovchi qishloq xo‘jaligi amaliyotlarini joriy qilish va aholining ekologik bilimini oshirish samarali yondashuvlardandir.

5. Savol: Aholining bioxilma-xillikni saqlashdagi roli qanday?

Javob: Aholi tabiatni muhofaza qilishda faol ishtirok etishi, chiqindilarni kamaytirish, noqonuniy ovlanishga qarshi kurashish va ekologik ma’rifatni oshirish orqali muhim rol o‘ynaydi.

# data[].attributes.body
Baxriddinova Zarina

# data[].attributes.headline
Toshqulova Shaxribonu Raxmonberdiyeva Aykerim 

# data[].attributes.subject
Toshqulova Shaxribonu Raxmonberdiyeva Aykerim 

# data[].attributes.body
Barqarorlikni oʻrgatish uchun maktab bogʻi

Reja:

1. Ekalogik bogʻ

2. Suvni tejash loyihalari

3. Qayta ishlash va qayta foydalanish

4. Yashil energiya

5. Biologik xilma xillikni oʻrganish

6. Ijtimoiy barqarorlik

7. Manitoring va tadqiqot

8. Sanʼat va kreativlik

9. Oʻquv dasturiga integratsiya

10. Barqaror bogʻ bayramlari

# data[].attributes.headline
Mirzohidova Mushtariy Sattorova Durdona 

# data[].attributes.subject
Mirzohidova Mushtariy Sattorova Durdona 

# data[].attributes.headline
Rasulova Malikabonu Yoʻldosheva Sarvinoz 

# data[].attributes.subject
Rasulova Malikabonu Yoʻldosheva Sarvinoz 

# data[].attributes.headline
Xabibullayeva Ominabonu  Sayfullayeva Abdujalil

# data[].attributes.subject
Xabibullayeva Ominabonu  Sayfullayeva Abdujalil

# data[].attributes.headline
Jo'raqulova Mahliyo Rasulova Malika Baxriddinova Zarina Yoldosheva Sarvinoz

# data[].attributes.subject
Jo'raqulova Mahliyo Rasulova Malika Baxriddinova Zarina Yoldosheva Sarvinoz

# data[].attributes.body
2-vazifa

# data[].attributes.body
2 vazifa

# data[].attributes.body
Toshqulova Shaxribonu

# data[].attributes.headline
Mamurova Nilufarxon va Sattorova Shahnoza Sayfullayev Abdujalil,Nurmurodov Azizbek

# data[].attributes.subject
Mamurova Nilufarxon va Sattorova Shahnoza Sayfullayev Abdujalil,Nurmurodov Azizbek

# data[].attributes.headline
Сайфуллаев Абдужалил

# data[].attributes.subject
Сайфуллаев Абдужалил

# data[].attributes.attachment_link.title
생태계 관리는 필요한가Uz

# data[].attributes.body
“Green School” tashabbusi bo‘yicha rejalar:

1. Atrof-muhitni tozalash va obodonlashtirish

Har oyda bir marta maktab hududida tozalash aksiyalarini tashkil qilish.

Daraxt ekish haftaligini o'tkazish (yilda kamida ikki marta).

Maktab bog‘ini tashkil etish va muntazam parvarishlash.

2. Chiqindilarni saralash va qayta ishlash

Har bir sinfda chiqindilarni ajratib tashlash uchun maxsus konteynerlar (plastik, qog‘oz, oziq-ovqat) o‘rnatish.

3. Energiya va suvni tejash

Dars vaqtida chiroq va suvdan oqilona foydalanish targ‘ibotini olib borish.

Quyosh panellari yoki energiya tejovchi lampalar haqida tushunchalar berish.

4. Ekologik ta’lim va targ‘ibot

“Yashil hayot tarzi” mavzusida devoriy gazeta va burchaklar yaratish.

Ekologik viktorinalar, tanlovlar va seminarlar o‘tkazish.

5. Ota-onalar va mahalliy hamjamiyatni jalb etish

Maktab-ota-ona hamkorligida yashil tadbirlar (obodonlashtirish, daraxt ekish) o‘tkazish.

6. Maktabda yashil texnologiyalarni joriy etish

Elektron jurnal, elektron darsliklarga o‘tish orqali qog‘oz sarfini kamaytirish.

Mavzuga oid taqdimot tayyorlash

# data[].attributes.body
Umumiy maktabni tashkil qilish. Barqarorlik tadbiri. “Yashil makon” mavzusida mustaqil ta’lim rejasi. Bu maktab muhitida barqarorlikni ta'minlaydi, o'quvchilar, o'qituvchilar va ota-onalarni ekologik toza tadbirlarda ishtirok etishga undaydi.

1. Mavzuni tanladim

– “Yashil makon” mavzusini atrof-muhitni asrash, obodonlashtirish va ko‘kalamzorlashtirish ishlari bilan bog‘lab tanladim.

2. Maktabini belgiladim

– Tadbirni o‘tkazish uchun 201-umumta’lim maktabini tanladim.

3. Tadbir loyihasini ishlab chiqdim

– Tadbir mazmuni, maqsadi, ishtirokchilari, o‘tkazilish joyi va vaqti rejalashtirildi.

4. Taklifnoma yaratdim

– Tadbirga o‘quvchilar, ota-onalar va ustozlarni jalb qilish uchun taklifnoma tayyorladim.

5. Tashkiliy ishlarni olib bordim

– Maktab ma’muriyati, ustozlar va sinf rahbarlari bilan hamkorlikda tadbirga tayyorgarlik ko‘rdim.

6. Tadbirni o‘tkazdim

– “Yashil makon” shiori ostida maktab hovlisida daraxt ekish, chiqindilarni tozalash va boshqa ekologik faoliyatlar amalga oshirildi.

7. Ishtirokchilar fikrlarini o‘rgandim

– Ota-onalar, o‘qituvchilar va o‘quvchilar tadbir haqidagi fikr-mulohazalarini yozib oldim.

8. Foto va video lavhalarni yig‘dim

– Tadbir jarayonidan foto va videolarni tayyorladim, ularni slayd tayyorlashda ishlatdim.

9. Slayd tayyorladim

– O‘z mustaqil ta’lim faoliyatimni slayd tarzida taqdim etish uchun Canva dasturida slaydlar tayyorladim.

10. Xulosa chiqardim

– Tadbirning ijobiy tomonlari, o‘rgangan tajribalarim va ekologik tarbiyaning ahamiyati haqida xulosa yozdim.

# data[].attributes.body
Mustaqil ta'lim rejasi: “Talabalar uchun suvni tejash”

1. Maqsad

Biz shunday qilmoqchimiz:

Talabalarni suvning qadri, uning tejab-tergab ishlatilishi va ekologik muammolar bilan tanishtirib, ularda mas’uliyat hissini shakllantirmoqchimiz.

2. Vazifalar

Biz shunday qilmoqchimiz:

Suvning hayotdagi o‘rni haqida tushuncha beramiz;

Suvni tejash usullarini oddiy misollar orqali tushuntiramiz;

Talabalarga suvni qanday tejash mumkinligini amaliy ko‘rsatamiz;

Suv isrofini kamaytirishga qaratilgan rasm va plakatlar chizamiz;

Guruh bilan muhokama va savol-javob tashkil qilamiz.

3. Tadbir shakli

Biz shunday qilmoqchimiz:

Prezentatsiya orqali ma’lumot beramiz;

Plakat va rasm chizib, unda suvni tejash g‘oyasini aks ettiramiz;

Rasm asosida tushuntirish beramiz;

Talabalar bilan interaktiv muhokama o‘tkazamiz.

4. Kutilayotgan natija

Biz shunday qilmoqchimiz:

Talabalar suvga nisbatan hushyorlik bilan qarashni o‘rganadi;

Suvni tejash bo‘yicha amaliy bilimlarga ega bo‘ladi;

O‘z fikrlarini rasm, plakat yoki loyiha orqali ifodalashga odatlanadi.

# data[].attributes.headline
"Qayta foydalaniladigan o‘quv materiallari" 

# data[].attributes.subject
"Qayta foydalaniladigan o‘quv materiallari" 

# data[].attributes.body
Xabibullayeva Ominabonu

Sayfullayev Abdujalil

REJA:

1. Kirish:

O‘quv materiallarining ta'limdagi o‘rni

Qayta foydalaniladigan materiallar tushunchasi

2. Qayta foydalaniladigan o‘quv materiallarining turlari:

Bosma materiallar (kitob, daftar, kartochkalar)

Elektron resurslar (PDF, videodarslar, taqdimotlar)

Modulli dars ishlanmalari va metodik qo‘llanmalar

3. Bu materiallarning afzalliklari:

Tejamkorlik (vaqt va mablag‘ jihatdan)

Ta’lim sifatini oshirishdagi roli

Ekologik foydasi

4. Pedagogik faoliyatda qo‘llash usullari:

Dars jarayonida takroriy foydalanish

O'quvchilarning mustaqil ishlashi uchun resurs sifatida

Masofaviy ta'limda foydalanish

5. Raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unligi:

Onlayn platformalarda saqlash va ulashish

Mobil ilovalar va QR kodlar orqali foydalanish

6. Amaliy misollar va tajribalar:

Mahalliy va xorijiy ta'lim tizimlaridagi misollar

O‘qituvchilarning fikrlari va tajribalari

7. Xulosa:

Qayta foydalaniladigan materiallarning ahamiyati

Kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlari

# data[].attributes.body
1. Nima sababdan evtrofikatsiya jarayonida baliqlar nobud bo‘ladi?

2. Evtrofikatsiya qanday moddalarning ortiqcha miqdorda suv havzalariga tushishi bilan boshlanadi?

3. Evtrofikatsiya jarayonida suvning rangi nega yashil tusga kiradi?

4. Evtrofikatsiyaning ekologik zarari nimada namoyon bo‘ladi?

# data[].attributes.body
Atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha reja.

1. Kirish

Atrof-muhitni muhofaza qilish – inson salomatligi, ekotizim va kelajak avlodlar uchun yashash muhitini saqlab qolish uchun muhim masala. Ushbu reja atrof-muhit muammolarini bartaraf etish va tabiatni asrash uchun amaliy chora-tadbirlarni ko‘zda tutadi.

2. Maqsad va vazifalar

Maqsad:Atrof-muhitni ifloslanishdan himoya qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va ekologik muvozanatni tiklash.

Vazifalar:

- Atrof-muhit ifloslanishining oldini olish.

- Qayta ishlash va chiqindilarni kamaytirish (recycling).

- Suv, havo va tuproqni muhofaza qilish.

- O‘rmonlar va yashil maydonlarni ko‘paytirish.

- Ekologik ongni oshirish.

3. Asosiy chora-tadbirlar

3.1. Havo ifloslanishini kamaytirish

- Zamonaviy toza texnologiyalarni joriy etish (masalan, quyosh va shamol energiyasidan foydalanish).

- Avtomobillarda ekologik toza yoqilg‘ilardan foydalanishni rag‘batlantirish.

- Sanoat korxonalariga zararli chiqindilarni filtrlash tizimlarini o‘rnatishni talab qilish.

3.2. Suv resurslarini himoya qilish

- Daryo, ko‘l va buloqlarni ifloslantirishga qarshi nazoratni kuchaytirish.

- Suvni tejash texnologiyalarini qo‘llash (tomchilatirish sug‘orish, suvni qayta ishlash).

- Plastik chiqindilarni suv havzalariga tashlashni taqiqlash.

3.3. Tuproq unumdorligini saqlash

- Kimyoviy o‘g‘itlar o‘rniga organik o‘g‘itlardan foydalanish.

- Daraxt ekish va eroziyaga qarshi kurashish.

- Chiqindilarni ajratib yig‘ish va qayta ishlash tizimini joriy etish.

3.4. O‘rmonlar va yashil maydonlarni ko‘paytirish

- Har yili daraxt ekish kampaniyalarini o‘tkazish.

- Qonuniy me‘yorlarda o‘rmon kesishni nazorat qilish.

- Shaharlarda ko‘katlar va parklarni kengaytirish.

3.5. Ekologik tarbiya va targ‘ibot

- Maktab va universitetlarda ekologiya darslarini kuchaytirish.

- Atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha ommaviy kampaniyalar o‘tkazish.

- Ijtimoiy tarmoqlarda ekologik masalalar haqida ma’lumot tarqatish.

4. Nazorat va monitoring

- Atrof-muhit holatini doimiy kuzatish (havo, suv, tuproq sifati).

- Qonuniy jazolar va rag‘batlantirish tizimini ishlab chiqish.

- Fuqarolarning shikoyatlarini tez ko‘rib chiqish.

# data[].attributes.headline
Rasulova Malikabonu, Yoʻldosheva Sarvinoz 

# data[].attributes.subject
Rasulova Malikabonu, Yoʻldosheva Sarvinoz 

# data[].attributes.body
1.Energiyani tejashning dolzarbligi va ahamiyati.

2.Maktab binolarida energiya sarfini optimallashtirish zarurati.

3. Maktab binolarida energiya sarfini tahlil qilish:

4.Asosiy energiya iste'molchilari (isitish, yoritish, sovutish, elektr qurilmalari).

5.Energiyani tejash imkoniyatlarini aniqlash.

6. Energiya tejamkor qurilish va rekonstruksiya amaliyotlari:

7.Issiqlik izolatsiyasi va uning roli.

8.Energiya tejamkor deraza va eshiklar o‘rnatish.

# data[].attributes.headline
Mirzohidova Mushtariy, Sattorova Durdona 

# data[].attributes.subject
Mirzohidova Mushtariy, Sattorova Durdona 

# data[].attributes.body
“Promoting Eco-Friendly Transportation to School”

Maqsad:

Biz maktab o‘quvchilari va o‘qituvchilari o‘rtasida ekologik toza transport vositalaridan foydalanish madaniyatini shakllantirishni maqsad qilib oldik. Avtobus maketi orqali jamoat transportining atrof-muhitni asrashdagi o‘rni va ahamiyatini ko‘rsatishni, shuningdek, shaxsiy avtomobillardan foydalanishni kamaytirish orqali ekologik barqarorlikka hissa qo‘shishni targ‘ib qilishni rejalashtirmoqdamiz. Loyihamiz orqali biz o‘quvchilarda ekologik ongni kuchaytirish va sog‘lom turmush tarziga bo‘lgan qiziqishni oshirishni ko‘zlaganmiz.

Kelgusi rejalar:

1. Tadqiqot ishlarini olib boramiz:

Biz ekologik transport vositalarining atrof-muhitga ijobiy va salbiy ta’sirini o‘rganamiz. Xususan, jamoat transportidan foydalanish havoning ifloslanishini kamaytirishi va energiya tejamkorligiga qanday hissa qo‘shishini tahlil qilamiz.

2. Avtobus maketini tayyorlaymiz:

Biz ekologik toza va qayta ishlangan materiallardan foydalangan holda avtobus maketini yaratamiz. Maketni tayyorlashda estetik ko‘rinishga ham, g‘oyaviy mazmunga ham alohida e’tibor qaratamiz. Maketda ekologik shiorlar va statistik ma’lumotlarni ham aks ettirishni rejalashtirganmiz.

3. Axborot-targ‘ibot materiallarini ishlab chiqamiz:

Kampaniyamizni kengroq yoritish uchun plakatlar va flayerlar tayyorlaymiz. Ushbu materiallarda ekologik toza transport vositalarining foydalari, jamoat transportining ahamiyati va atrof-muhitni muhofaza qilish zarurati yoritib beriladi.

4. Taqdimot va targ‘ibot ishlarini tashkil qilamiz:

Avtobus maketi va tayyorlangan materiallar asosida sinf va maktab miqyosida taqdimot o‘tkazamiz. Taqdimot davomida ekologik transportdan foydalanishning inson salomatligiga va tabiatga ijobiy ta’siri haqida batafsil ma’lumot beramiz.

5. Loyihaning yakuniy tahlilini amalga oshiramiz:

O‘quvchilardan va o‘qituvchilardan loyiha bo‘yicha fikr-mulohazalar yig‘ib, o‘z faoliyatimizni tahlil qilamiz. Natijalarga asoslanib, kelgusida bu boradagi ishlarni yanada takomillashtirish yo‘llarini aniqlaymiz.

# data[].attributes.body
WPS Office: дополните пакет офисных программ редактором PDF-файлов


Вот ссылка на файл:
https://sg.docworkspace.com/d/sIK6MoK_qAdruuMAG

Доступ предоставлен из WPS Office:
https://kso.page.link/wps

# data[].attributes.body
Yirtqichlar ekotizimlarning muvozanatini saqlash, oziqaviy zanjirlar va biologik xilma-xillikni himoya qilishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Ekologlar uchun yirtqichlarning biologiyasi, populyatsiya dinamikasi va ularning atrof-muhit bilan o‘zaro ta’sirini tushunish madaniy, ijtimoiy va siyosiy masalalarni hal qilishda muhimdir. Quyidagi aspektlar diqqatga sazovor:

### **1. Madaniy ahamiyat:**

- **An’anaviy e’tiqodlar va ramziylik:** Ko‘p madaniyatlarda yirtqich hayvonlar (masalan, boʻri, yoʻlbars, qoplon) qudrat, erkinlik yoki himoya ramzi sifatida hurmatga sazovor. Ekologlar bu madaniy jihatlarni hisobga olmasa, mahalliy hamjamiyatlar bilan hamkorlikda muammolar yuzaga kelishi mumkin.

- **Turli xalqlarning yirtqichlarga munosabati:** Masalan, Afrikada sherlar qabila uchun qadriyatga ega, lekin chorvadorlar uchun xavf manbai. Ekologlar madaniy farqlarni tushunib, mojarolarni bartaraf etish uchun madaniy sezgir yondashuvlarni ishlab chiqishlari kerak.

### **2. Siyosiy va iqtisodiy masalalar:**

- **Yirtqichlarni qo‘riqlash siyosati:** Yirtqichlarni himoya qilish yoki ularni nazorat qilish (masalan, dengiz boʻrilari baliqchilik sanoatiga taʼsiri) davlatlararo kelishmovchiliklarga olib kelishi mumkin. Ekologlar yirtqichlarning ekologik rolini siyosatchilarga tushuntirib, ilmiy asoslangan qarorlar qabul qilinishiga yordam berishi kerak.

- **Qishloq xo‘jaligi va yovvoyi tabiat mojarosi:** Yirtqichlar chorva mollariga hujum qilganda, dehqonlar ularni o‘ldirishga majbur bo‘ladi. Bunga javoban ekologlar kompensatsiya dasturlari yoki yirtqichlarni chetlatishning ekologik usullarini taklif qilishi lozim (masalan, Afrika va Hindistonda yoʻlbarslar himoyasi).

### **3. Ilmiy nazariyalarning amaliy ahamiyati:**

- **Yirtqich-o‘lja dinamikasi (Lotka-Volterra tenglamalari):** Populyatsiya o‘zgarishlarini bashorat qilish orqali qo‘riqxonalarni boshqarish va ov qonunlarini ishlab chiqishda qo‘llaniladi.

- **Trofik kaskad effekti:** Yirtqichlarning yoʻqolishi oziqaviy zanjirni buzib, butun ekotizimning inqiroziga olib kelishi mumkin (masalan, dengiz yirtqichlarining kamayishi plankton populyatsiyasini oshirishi). Bu global miqyosda baliq ovlash kvotalarini belgilashga taʼsir qiladi.

### **4. Xalqaro hamkorlik:**

- **Migratsiya qiluvchi turlarni himoya qilish:** Yirtqichlarning koʻp turlari (masalan, balina kabi dengiz yirtqichlari) bir nechta mamlakatlar hududidan oʻtadi. CITES kabi xalqaro shartnomalarda ekologlarning roli ularning tarqalishi va tahdidlarni baholashdan iborat.

### **Yechimlar:**

- **Madaniy jihatlarni integratsiya qilish:** Mahalliy bilim va ilmiy nazariyalarni uygʻunlashtirish (masalan, Avstraliyada aborigenlarning yongʻoq quyonini boshqarish usullari).

- **Siyosiy lobbichilik va ommaviy targ‘ibot:** Yirtqichlarning ekologik ahamiyati haqida jamoatchilikni xabardor qilish (masalan, "Boʻrilar Yevropaga qaytmoqda" kabi loyihalar).

### **Xulosa:

Yirtqichlarni muhofaza qilish faqat biologik muammo emas, balki madaniy jihatdan murakkab va siyosiy jihatdan sezgir masaladir. Ekologlar nazariy bilimlarni amaliy echimlar bilan birlashtirib, inson va tabiat oʻrtasidagi muvozanatni saqlashga intilishi kerak.

# data[].attributes.body
Agar ikki tur bir nishani ishlab chiqishga urinasa nima bo‘ladi?

Odatda, bitta hududda bir xil yoki o‘xshash resurslardan foydalanadigan ikki xil tur (yoki organizm) bir-biriga raqobat qiladi. Ushbu raqobatda resurslar — masalan, yorug‘lik, suv, ozuqa — cheklangan bo‘lsa, kuchliroq tur ustunlik qiladi va ko‘proq resurslarga ega bo‘ladi.

Rasmda ham bu holat tasvirlangan:

Kattaroq daraxt va kichikroq daraxt yonma-yon o‘smoqda. Kattaroq daraxt ko‘proq quyosh nuri oladi, ko‘proq suv va tuproq ozuqasiga ega bo‘ladi. Shu sababli, u tezroq va kuchliroq o‘sadi.

Kichikroq daraxt esa resurslar yetishmovchiligi tufayli sekinroq o‘sadi, hatto nobud bo‘lishi ham mumkin. Bunday sharoitda kichikroq daraxt tirik qolish uchun quyidagi strategiyalarni qo‘llashi mumkin:

Soya ostida moslashish: Kamroq yorug‘likda ham fotosintez qila olish qobiliyatini rivojlantirish.

Ildiz tizimini chuqurroq rivojlantirish: Suv va ozuqani chuqurroq qatlamlardan olish.

Tezroq gullash yoki urug‘ tarqatish: Resurslar kam bo‘lsa ham nasl qoldirish imkonini oshirish.

Bu holat biologiyada raqobat tamoyili deb ataladi va ekotizimlarda qanday organizmlar birgalikda yashay olishini belgilaydi

# data[].attributes.body
Paleozoy davrida evolyutsiya (Kembriy va undan keyingi davrlar)

Kembriy davri (541–485 million yil avval):

Paleozoy erasining boshida, aynan Kembriy davrida, "Kembriy portlashi" deb ataluvchi ulkan biologik hodisa yuz bergan. Bu davrda hayot shakllari nihoyatda tez va ko‘p shaklda rivojlangan.

Kembriydan oldin Yerda faqat oddiy, bir hujayrali yoki yumshoq tanali organizmlar yashagan.

Kembriy davrida esa:

Murakkab hayvonlar birinchi marta paydo bo‘lgan, jumladan trilobitlar va braxiopodlar (qattiq qobiq bilan himoyalangan umurtqasizlar).

Hayvonlar tana rejalarini ishlab chiqdi: segmentatsiya (tana bo‘linishi), oyoq-qo‘llar va ixtisoslashgan organlar shakllandi.

Dengiz ekotizimlari murakkablashdi: yirtqich va o‘lja o‘rtasida murakkab o‘zaro ta’sirlar rivojlandi.

Ordovik davri:

Trilobitlar Kembriy oxirida inqirozga uchragan, lekin yana ko‘plab turlar rivojlanib, Ordovik davrida ikkinchi marotaba ko‘paygan.

Ordovikda dengiz hayoti yanada boyib, ko‘plab yangi turlar paydo bo‘lgan.

Silur davri (443–419 million yil avval):

Tomirli o‘simliklar suv muhitida paydo bo‘ldi: ular ksilema va floema to‘qimalariga ega bo‘lib, paporotniklar, qotloq va ignabargli o‘simliklarga asos bo‘ldi.

Devon davrida (keyingi davr) esa tomirli bo‘lmagan o‘simliklar (moxlar, jigar o‘simliklar) quruqlikka chiqib rivojlangan.

Shuningdek, dengiz baliqlari va quruqlikdagi birinchi umurtqali hayvonlar ham rivojlanish bosqichiga o‘tgan.

Karbon davri (359–299 million yil avval):

O‘simliklarning urug‘ bilan ko‘payadigan turlari, urug‘li paporotniklar va daraxtsimon o‘simliklar zich o‘rmonlarni hosil qilgan.

Ushbu o‘rmonlar keyinchalik ko‘mir qatlamlarini hosil qilgan va atmosferadagi kislorod darajasi juda yuqori bo‘lgan.

Amfibiyalar (suv va quruqlikda yashaydigan hayvonlar) hukmronlik qilgan, lekin ko‘payish uchun hali ham suvga muhtoj edilar.

Eng katta evolyutsion sakrash — ilk sudralib yuruvchilarning (reptiliyalar) paydo bo‘lishi edi. Ular amnion tuxum orqali ko‘payib, quruqlikda to‘liq yashashga moslashgan.

Hasharotlar ham xilma-xil bo‘lib, kislorod ko‘pligi tufayli juda katta hajmlarga yetgan.

Bu davr keyinchalik murakkab ekotizimlarning shakllanishi uchun zamin yaratasi.

# data[].attributes.body
Rasm haqida aniq ma’lumotlar:

1. Quyosh — iqlimning asosiy manbai:

Quyoshdan keladigan issiqlik (harorat) va yorug‘lik energiyasi Yer iqlimini shakllantiradi. Quyoshdan qancha ko‘p energiya tushsa, shuncha harorat baland bo‘ladi.

2. Yerning shakli — dumaloqligi:

Yer dumaloq bo‘lgani uchun Quyosh nurlari turli kengliklarda turlicha burchakda tushadi:

Ekvator yaqinida nurlar to‘g‘ri (perpendikulyar) tushadi — bu yerlar ko‘proq energiya oladi va issiq bo‘ladi.

Qutblarga yaqin hududlarda esa nurlar qiyshiq tushadi — energiya kamroq tarqaladi va sovuqroq bo‘ladi.

3. Quyosh nurlarining to‘g‘ri yoki qiyshiq tushishi:

To‘g‘ri tushgan nur ko‘proq fotosintez jarayonini kuchaytiradi, natijada o‘simlik biomassasi ham ko‘proq bo‘ladi.

4. Yerning Quyosh atrofidagi harakati:

Yer Quyosh atrofida 365 kun ichida bir marta to‘liq aylanadi. Harakat chog‘ida quyidagilar sodir bo‘ladi:

Mart 21 — Bahor tengkunligi: kun va tun teng.

Iyun 21 — Yozgi quyosh chiqishining eng yuqori nuqtasi (Shimoliy yarim sharda eng uzun kun).

Sentabr 21 — Kuzgi tengkunlik: yana kun va tun teng.

Dekabr 21 — Qishki quyosh chiqishining eng past nuqtasi (Shimoliy yarim sharda eng uzun tun).

5. Quyoshgacha bo‘lgan masofa:

Yer Quyosh atrofida elliptik orbitada harakat qiladi, lekin Quyoshgacha bo‘lgan masofa iqlimga kam ta’sir qiladi. Asosiy ta’sir Yerning o‘z o‘qi atrofida 23.5° qiyshiq joylashganligi sababli kelib chiqadi.

Xulosa:

Yerning qiyshiq o‘qi va Quyosh nurlari tushish burchagi iqlim turlarining shakllanishiga asosiy ta’sir ko‘rsatadi. Har bir fasl va geografik zonadagi iqlim farqlari ham shundan kelib chiqadi.

# data[].attributes.body
Traditional Unique Knowledge and Values of Uzbekistan

Uzbekistan has a rich tradition of culture and knowledge dating back to ancient times. Our ancestors achieved great success in fields such as science, literature, art, and craftsmanship. Among the most important Uzbek values are hospitality, respect, patriotism, patience, devotion to family, and deep respect for elders.

Education and knowledge have always been highly valued — ancient cities like Bukhara, Samarkand, and Khiva were major centers of learning. Scholars like Al-Khwarizmi, Al-Bukhari, and Ibn Sina made significant contributions to world science and culture.

Today, these traditional values remain a cornerstone of Uzbek society. Raising the younger generation to be knowledgeable, well-mannered, and faithful to our national values continues to be a vital miss

ion.

# data[].attributes.headline
Qalandarova Maxliyo             Mardiyeva Ruhshona

# data[].attributes.subject
Qalandarova Maxliyo             Mardiyeva Ruhshona

# data[].attributes.body
Mustaqil taʼlim -1. Mustaqil Ta’lim Rejasi

Mavzu:

Sinfda plastikdan xoli muhit yaratish ("Creating a plastic-free classroom environment")

Maqsad:

Sinf xonasida bir martalik plastik mahsulotlardan foydalanishni kamaytirish va qayta ishlatiladigan mahsulotlardan foydalanishni targ‘ib qilish. Shuningdek, o‘quvchilar va o‘qituvchilar orasida ekologik barqarorlik va atrof-muhitni asrash haqida xabardorlikni oshirish.

Vazifalar:

1. Hozirgi sinfdagi plastik mahsulotlardan foydalanish holatini tahlil qilish.

2. Plastik mahsulotlarga alternativ yechimlarni tadqiq qilish va tavsiya etish.

3. O‘qituvchilar va o‘quvchilar uchun amaliy qo‘llanmalar ishlab chiqish.

4. Xabardorlikni oshirish uchun targ‘ibot materiallari (posterlar, bukletlar) tayyorlash.

5. Loyihaning yakunida natijalarni taqdimot shaklida namoyish qilish.

Metodologiya (Ish usullari):

Tahlil: O‘z sinfimizda va maktabda suv idishlari, plastik o‘ramlar, bir martalik idishlar kabi plastiklardan foydalanish darajasini aniqlash uchun so‘rovnoma va kuzatuv o‘tkazish.

Tadqiqot: Qayta foydalaniladigan mahsulotlar (masalan, shisha idishlar, mato sumkalar, metall qoshiq-cho‘michlar) haqida ma'lumotlar yig‘ish va ularning afzalliklarini o‘rganish.

Amaliy faoliyat: O‘rganilgan ma’lumotlar asosida o‘qituvchilar va o‘quvchilarga mo‘ljallangan aniq ko‘rsatmalar va tavsiyalar tayyorlash.

Targ‘ibot: Poster va bukletlar tayyorlash va ularni sinfda hamda maktab bo‘ylab targ‘ib qilish orqali ekologik madaniyatni shakllantirish.

Kerakli Resurslar:

Internet va ekologik adabiyotlar (alternativ mahsulotlar va atrof-muhitni muhofaza qilish haqida).

Kompyuter, printer (poster va bukletlarni tayyorlash uchun).

Grafik dizayn dasturlari (Canva, PowerPoint va h.k.).

Savolnomalar va so‘rovnomalar uchun materiallar.

Kutilayotgan Natijalar:

Plastik mahsulotlar iste’molini kamaytirish bo‘yicha aniq ko‘rsatmalar va tavsiyalar.

O‘quvchilar va o‘qituvchilar uchun ekologik xabardorlikni oshirish.

Sinf va maktab miqyosida atrof-muhitni asrashga qaratilgan yangi odatlarning shakllanishi.

Loyihani yakunida taqdimot o‘tkazish va olingan natijalarni namoyish qilish.

Kutiladigan Qiyinchiliklar:

O‘quvchilar va o‘qituvchilarning eski odatlardan voz kechishi va yangi, ekologik toza alternativalarga o‘tishga bo‘lgan qiyinchiliklari.

Resurslarning yetarli emasligi (masalan, qayta ishlatiladigan mahsulotlarning narxi baland bo‘lishi).

Ish Rejasi (Vaqt taqsimoti):

1–2-haftalar:

Sinfda va maktabda plastik mahsulotlardan foydalanish holatini o‘rganish.

So‘rovnomalar o‘tkazish va natijalarni tahlil qilish.

3–4-haftalar:

Alternativ mahsulotlar va ekologik yechimlar bo‘yicha ma’lumot yig‘ish.

O‘qituvchilar va o‘quvchilar uchun ko‘rsatmalar, posterlar va bukletlar tayyorlash.

5-hafta:

Tayyor materiallarni yakunlash va ularni sinf va maktabga taqdim qilish.

Loyihani prezentatsiya qilish va natijalarni baham ko‘rish.

# data[].attributes.body
Ekologik ta'lim dars ishlanmalari rejasi. Biz òquvchilarga ekologik bilimlarni yetkazib, ularni atrof-muhitni asrab-avaylashga, resurslarni tejashga va ekologik mas'uliyatni tushunishga o'rgatamiz.

Ekologiya va atrof-muhitni himoya qilishning ahamiyatini tushuntiramiz

Bunda òquvchilarda ekologik ongni shakllantirish muhim.

Ekologik muammolar va ularni hal etish usullarini ko'rib chiqamiz

Ekologik muammolar: iqlim o'zgarishi, global isish, biologik xilma-xillikning kamayishi.

Resurslar va ularni tejashning ahamiyati: qayta tiklanuvchi va qayta tiklanmaydigan resurslar.

Atrof-muhitni muhofaza qilish bo'yicha global va mahalliy tashabbuslar.

O'quvchilarni kichik guruhlarga bo'lib, ekologik muammo (masalan, plastik ifloslanish) haqida tadqiqot qilishga undash.

Guruhlarga taqdimot tayyorlash va o'rtada bahs munozara òtkazish.

Kichik loyihalar: O'quvchilarni atrof-muhitni asrab-avaylashga qaratilgan kichik loyihalarni amalga oshirishga undash (masalan, bog' yaratish, chiqindilarni ajratish).

Film yoki video material ko'rsatish: Ekologiya bilan bog'liq dokumental film yoki qisqa videolarni ko'rsatish va keyin muhokama qilish.Ekologik ta'limning ahamiyati haqida o'quvchilardan fikrlar olamiz.Ekologiya bo'yicha o'quv qo'llanmalari va ilmiy adabiyotlar. Ekologik masalalar haqida hujjatli filmlar yoki animatsiyalardan foydalanamiz.

Dars davomida ekologik muammolarni real hayotdan misollar bilan taqdim etamiz shuningdek, o'quvchilarga o'zlari duch kelayotgan ekologik muammolarni yechishda qanday yordam berishi mumkinligini ko'rsatishga harakat qilamiz

Bu reja orqali o'quvchilar ekologik bilimlarni mustahkamlab, o'z atrof-muhitlariga mas'uliyat bilan yondashishlarini ta'minlashga harakat qilamiz.

# data[].attributes.body
1. Landshaftlar qanday hududlar sifatida ta’riflanadi?

2. Landshaft ekologiyasining asosiy maqsadi nima?

3. Landshaft ekologiyasida o‘rganiladigan qanday savollar misol tariqasida keltirilgan?

4. Kichik va katta o‘rmon uchastkalarida iqlim qanday farqlanishi mumkin?

5. Migratsiya qiluvchi suv qushlari uchun eng kichik zarur bo‘lgan botqoq hududi qanday aniqlanadi?

6. Landshaft ekologiyasi modellarida qaysi omillar hisobga olinadi?

7. Suv organizmlarining mintaqadagi harakat yo‘nalishini aniqlashda nimalarga e’tibor beriladi?

# data[].attributes.headline
Yoʻldosheva Sarvinoz Rasulova Malikabonu Bahriddinova Zarina Sattorova Durdona 

# data[].attributes.subject
Yoʻldosheva Sarvinoz Rasulova Malikabonu Bahriddinova Zarina Sattorova Durdona 

# data[].attributes.body
1. Landshaft ekologiyasining asosiy maqsadlarini sanab bering va ularning amaliy ahamiyatini tushuntiring.

2. Nima uchun landshaft ekologiyasi tabiatni muhofaza qilishda muhim rol o‘ynaydi?

3. Landshaft ekologiyasi tabiiy va antropogen omillar o‘rtasidagi qanday o‘zaro ta’sirni o‘rganadi?

4. Landshaft ekologiyasida ekologik monitoring nima uchun muhim sanaladi? U qanday vositalar yordamida amalga oshiriladi?

# data[].attributes.headline
Sattorova Shahnoza  Jo'raqulova Mahliyo 

# data[].attributes.subject
Sattorova Shahnoza  Jo'raqulova Mahliyo 

# data[].attributes.body
1. Landshaft ekologiyasining eng keng tarqalgan qo'llanilishidan biri bu nima?

What is one of the most common uses of landscape ecology?

2. Landshaft ekologiyasining beshinchi ishlatilishi nima?

What is the fifth use of landscape ecology?

# data[].attributes.body
1. Suv aylanishi jarayonida bulutlar qanday hosil bo‘ladi?

Bug‘lanish va sublimatsiya orqali suv havoga ko‘tariladi, sovib kondensatsiyalanadi va bulutlar hosil bo‘ladi.

2. Infiltratsiya deganda nimani tushunasiz va u qayerda sodir bo‘ladi?

Infiltratsiya — suvning yerga singib, yer osti suvlariga aylanishidir. U yomg‘ir yoki qor suvlarining yer yuzasidan o‘tib, er osti qatlamlariga kirishida yuz beradi.

3. Transpirtsiya va bug‘lanish jarayonlari bir-biridan nimasi bilan farq qiladi?

Bug‘lanish — suvning har qanday manbadan (okean, ko‘l, yer) havoga ko‘tarilishi; transpirtsiya esa faqat o‘simliklar orqali suvning bug‘lanishidir.

4. Suv aylanishida inson qanday ta’sir ko‘rsatadi?

Inson artezian quduqlaridan suv qazib oladi, suv havzalariga ta’sir qiladi va ba’zan aylanish jarayonini sun’iy ravishda o‘zgartiradi.

5. Sublimatsiya jarayoni qanday holatlarda yuz beradi va u qayerda ko‘proq uchraydi?

Sublimatsiya — muzning to‘g‘ridan-to‘g‘ri bug‘ga aylanishi. Bu jarayon sovuq, quruq mintaqalarda, ayniqsa qorli hududlarda ko‘proq uchraydi.

# data[].attributes.headline
Sharipova Maxmuda Sattorova Shaxnoza Sattorova Durdona 

# data[].attributes.subject
Sharipova Maxmuda Sattorova Shaxnoza Sattorova Durdona 

# data[].attributes.body
1. Qanday jarayon natijasida havo tarkibiga karbonat angidrid (CO₂) chiqadi?

Javob: Yoqilg‘ilarning yonishi va hayvonlarning nafas olishi natijasida.

2. Yashil o‘simliklar havo tarkibidagi CO₂ ni nima qiladi?

Javob: Yashil o‘simliklar CO₂ ni o‘zlashtiradi va uni fotosintez jarayonida foydalanadi.

3. Hayvonlar CO₂ ni qanday yo‘l bilan chiqaradi?

Javob: Hayvonlar nafas olish jarayonida CO₂ chiqaradi..

4. Yoqilg‘i yonishi natijasida atmosfera tarkibida qanday gaz hosil bo‘ladi?

Javob: Karbonat angidrid (CO₂) gazi hosil bo‘ladi.

5. Hayvonlar ozuqa sifatida nima iste’mol qiladi?

Javob: O‘simliklarni (ya’ni yashil o‘simliklar)

iste’mol qiladi.

# data[].attributes.body
Mahliyo,Shaxribonu,Dilfuza,Aykerim,Farida

# data[].attributes.headline
7-group Mushtariy, Durdona, E'zoza, Husnida 

# data[].attributes.subject
7-group Mushtariy, Durdona, E'zoza, Husnida 

# data[].attributes.headline
Sattorova Shahnoza Gʻaybullayeva Nilufar Baxriddinova Zarina Nurmurodov Azizbek Sayfullaev Abdujalil 

# data[].attributes.subject
Sattorova Shahnoza Gʻaybullayeva Nilufar Baxriddinova Zarina Nurmurodov Azizbek Sayfullaev Abdujalil 

# data[].attributes.body
Uni tarjima qiling

# data[].attributes.body
Ikki daraxtning raqobatsiz birga yashashi tabiiy ekotizimlarda juda muhim holat. Bu bir nechta omillar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin:

Resurslarni taqsimlash – Daraxtlar suv, quyosh nuri va minerallarni turlicha iste’mol qiladi. Masalan, biri chuqur ildiz otib yer osti suvlarini olsa, ikkinchisi sirtga yaqin suvlarni o‘zlashtirishi mumkin. Quyosh nuri bilan ham shunday – biri balandroq o‘sib yuqori qismini, ikkinchisi esa pastki qavatda yashashga moslashishi mumkin.

O‘zaro yordam – Ba’zi daraxtlar bir-biriga foyda keltiradi. Masalan,qo‘ziqorin turlari daraxtlarning ildizlari bilan simbioz holatda yashab, oziqa almashadi. Shuningdek, ba’zi daraxtlar tuproq tarkibini yaxshilaydi, bu esa yonidagi daraxtga ham foyda keltiradi.

Genetik va ekotizim moslashuvi – Daraxtlar tabiiy ravishda turli sharoitlarga moslashadi. Agar ikkita tur har xil o‘sish tezligi, ildiz tizimi yoki barg tuzilishiga ega bo‘lsa, ular o‘zaro raqobat qilmasdan, balki bir-birining mavjudligidan foyda ko‘rib yashashi mumkin.

4. Tabiat muvozanati – Ba’zan daraxtlar birgalikda kuchliroq bo‘lishadi. Masalan, shamol yoki qurg‘oqchilik sharoitida ular bir-birini himoya qilishi mumkin. Bir daraxtning soyasi boshqasini haddan tashqari issiqlikdan asraydi yoki ildizlari bilan tuproqni birgalikda ushlab turadi.

# data[].attributes.body
Yoʻldosheva Sarvinoz

Ikkita daraxt raqobatlashmasdan yashash mumkin. Ularga suv koʻp boʻlsa, quyosh nuri yetarli boʻlsa, ozuqa miqdori yetarli boʻlsa yashay oladi. Bu ikki daraxtning oʻsishi va rivojlanishi turiga ham boʻliq deb oʻylayman. Men shunday fikrdaman.