# data[].attributes.headline
1. Kolonies van Nederland       (tot 1976)

# data[].attributes.subject
1. Kolonies van Nederland       (tot 1976)

# data[].attributes.body
Nederland veroverde vanaf de 16e eeuw, net als veel andere West-Europese landen, overzeese gebieden die ze vervolgens koloniën noemden.

Koloniën van Nederland waren: Nederlands-Indië (nu Indonesië) (tot 1949), Suriname (tot 1976), de Nederlandse Antillen (tot 1954) en Nederlands-Nieuw-Guinea (tot 1962).

Daarnaast heeft Nederland nog koloniale bezittingen gehad in New York (tot 1664), Brazilië (tot 1654), Dejima (tot 1859), Sri Lanka (tot 1796) langs de kust van Guinee en in Zuid-Afrika (tot 1795). Vooral in Zuid-Afrika is dat nog te merken, hier spreken veel mensen het Afrikaans, een taal die heel erg op het Nederlands lijkt. En er spreken in Suriname ook Nederlands dit heet dan "Surinaams-Nederlands".

Nederlandse Antillen

Sinds 2010 bestaan de Nederlandse Antillen niet meer. Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zijn vanaf dat moment landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden.

Bonaire, Sint Eustatius en Saba krijgen de status ‘bijzondere gemeenten’ van Nederland. De zes eilanden staan samen bekend als het Caribisch deel van het Koninkrijk.

Het Nederlands is een officiële taal op deze eilanden. Daarnaast worden er ook andere talen gesproken.

# data[].attributes.body
Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Van 1914 tot 1918 woedt wereldwijd ‘de Grote Oorlog’. Miljoenen burgers en soldaten komen om het leven. Nederland is neutraal, dus de grootste gruwelen blijven de bevolking bespaard. Maar ook hier zijn de gevolgen van de oorlog goed te merken: vluchtelingen stromen binnen, voedsel wordt schaars en de werkloosheid is hoog.

De zogeheten ‘centralen’ (Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk) stonden tegenover de ‘geallieerden’ (Frankrijk, Groot-Brittannië en Rusland). Het oorlogsfront breidde zich verder uit tot in Afrika, Azië en het Midden-Oosten.

In 1917 sloten de VS zich aan bij de geallieerden en in 1918 gaven de centralen zich gewonnen. De oorlog kostte tien miljoen soldaten en minstens tien miljoen burgers het leven.

----------------------------------

Filmpje 'Elektrische versperring tussen België en Nederland.':

De Dodendraad (schooltv.nl)

# data[].attributes.body
Aletta Jacobs is de eerste vrouw in Nederland die officieel wordt toegelaten tot de universiteit en de eerste vrouw die arts wordt. Ze kwam op allerlei manieren op voor vrouwen, waaronder bijvoorbeeld het vrouwenkiesrecht.

Als scholiere schreef ze in 1871 een brief aan minister Thorbecke met het verzoek om te worden toegelaten tot ‘de academische lessen’. Ze wilde medicijnen studeren. Thorbecke schreef aan haar vader terug dat dat akkoord is.

Het is dus te danken aan een meisje van zeventien dat de universiteiten in Nederland voor vrouwen worden opengesteld.

----------------------------------

Filmpje 'Wie was Aletta Jacobs?':

Clipphanger (schooltv.nl)

# data[].attributes.headline
   De Tweede Wereldoorlog                 (1940-1945)

# data[].attributes.subject
   De Tweede Wereldoorlog                 (1940-1945)

# data[].attributes.attachment_caption
De Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht, circa 1917.

# data[].attributes.body
Stemrecht of kiesrecht is het recht om te stemmen of jezelf kandidaat te stellen. Stemrecht is een belangrijk onderdeel van een democratie. Zo kun je je mening laten horen en invloed uitoefenen op het bestuur van een land of regio.

Wie het recht heeft om te stemmen, verschilt per land.

Vanaf 1848 mochten alleen mannen die bepaalde rechten hadden en een bepaald bedrag aan belasting betaalden, stemmen. Vanaf 1887 werd deze groep uitgebreid met bijvoorbeeld mannen die een diploma hadden.

In 1917 werd de grondwet herzien en kwam er algemeen kiesrecht voor mannen. Vrouwen kregen dit pas vanaf 1919.

# data[].attributes.attachment_caption
Werklozen in een stempellokaal in Amsterdam-Noord, 1933.

# data[].attributes.body
De jaren 1929-1940 worden ook wel 'de crisisjaren' of 'de grote depressie' genoemd. In de Verenigde Staten ontstond een crisis en deze kreeg al snel de hele wereld in haar greep.

Tijdens de crisis was de armoede groot en de regering had geen oplossing. Werklozen kregen een minimale uitkering. Ze moesten bovendien twee keer per dag een stempel halen, zodat ze niet stiekem geld konden verdienen naast de uitkering.

# data[].attributes.attachment_caption
Anton en zijn vrouw Nel de Kom met hun kinderen in Den Haag, 1932.

# data[].attributes.body
Anton de Kom is geboren in Suriname, op dat moment een kolonie van Nederland.

Hij was fel tegen kolonies en schreef daar over. Daarnaast was hij ook activist en verzetsheld. In 1934 publiceert hij zijn boek ‘Wij slaven van Suriname, een aanklacht tegen racisme, uitbuiting en koloniale overheersing’. Nog steeds wordt zijn boek veel gelezen, omdat het laat zien hoe de macht in die tijd binnen de koloniën verdeeld was.

Zijn vader werd vlak voor de afschaffing van de slavernij in 1863 geboren als slaaf op de plantage Molhoop. Anton haalde zijn boekhouddiploma in Suriname, maar hij kan door het racistische beleid geen goede baan krijgen. Hij vertrok naar Nederland in de hoop daar meer geluk te hebben.

---------------------------------

Filmpje 'Wie was Anton de Kom?':

Wie was Anton de Kom? (schooltv.nl)

# data[].attributes.body
Filmpje:

Kijk ook het volgende filmpje over waar Joden onderdoken:

Waar doken Joden onder? (schooltv.nl)

# data[].attributes.body
Filmpje:

Kijk ook het volgende filmpje over wat er gebeurde met Anne Frank nadat zij werd opgepakt:

Wat is er gebeurd met Anne Frank? (schooltv.nl)

# data[].attributes.body
Filmpje:

Kijk ook het volgende filmpje over het ontstaan van de atoombom:

Hoe is de atoombom ontstaan? (schooltv.nl)

# data[].attributes.body
Hebben jullie het antwoord gevonden? Super!

Dan mag je dit filmpje nog als laatste kijken:

Clipphanger (schooltv.nl)

# data[].attributes.body
Meer informatie kun je zien in dit filmpje: https://schooltv.nl/item/indonesie-voormalige-kolonie-van-nederland

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Proklamasi. Kami bangsa Indonesia dengan ini menjatakan kemerdekaan Indonesia...

Wij, het volk van Indonesië, verklaren hierbij dat Indonesië onafhankelijk is...

Zo laat Soekarno op 17 augustus 1945 in Jakarta aan de wereld weten dat het koloniale Nederlands-Indië definitief verleden tijd is. Twee dagen eerder heeft Japan zich overgegeven, na de atoombommen op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki. Daarmee komt er een einde aan de Tweede Wereldoorlog in Azië.

Al voor de oorlog bestaat in Nederlands-Indië een brede activistische beweging die zich inzet voor zelfbeschikkingsrecht. Leiders als Soekarno, Mohammad Hatta en Soetan Sjahrir streven volledige onafhankelijkheid na, anderen willen meer autonomie. Maar het Nederlandse gezag houdt de touwtjes strak in handen. En dan valt Japan in 1942 Nederlands-Indië binnen. De geallieerde strijdkrachten verliezen op 27 februari de Slag op de Javazee en op 8 maart volgt de capitulatie. Onder slechte omstandigheden worden soldaten krijgsgevangen gemaakt en worden Nederlanders en later ook Indische Nederlanders gevangengezet in kampen. De Japanners stellen het Nederlands-Indische bestuurssysteem buiten werking, feitelijk houdt Nederlands-Indië op te bestaan.

OnafhankelijkheidsoorlogNederland erkent de Republiek Indonesië niet. Vanaf 1945 wil het met onderhandelingen, oorlogsvoering en geweld het gezag herstellen, of tenminste controle houden over het dekolonisatieproces. Meer dan 200.000 militairen nemen deel aan deze oorlog, van wie ruim de helft dienstplichtigen zijn. De grootste militaire operaties van Nederland zijn Operatie Product in 1947 en Operatie Kraai in 1948-1949. Bij de laatste wordt Soekarno gevangengezet. Beide operaties worden aangeduid met de term 'politionele acties'. De Verenigde Naties geven het bevel de militaire acties te stoppen en de gevangenen vrij te laten. Pas in mei 1949 geeft Nederland toe aan de internationale druk. Gedurende de periode 1945-1949 vallen aan Indonesische zijde ruim honderdduizend doden, aan Nederlandse zijde zo'n vijfduizend militairen en duizenden burgerdoden. Op 27 december 1949 wordt in Amsterdam de soevereiniteitsoverdracht getekend.

Alleen het westelijk deel van Nieuw-Guinea wordt pas in 1962 opgegeven. Na een overgangsperiode onder VN-toezicht beheert Indonesië sinds 1963 de regio, zonder dat rekening gehouden wordt met de wensen van de Papoea's. Daarmee worden de staatsgrenzen van de huidige Republiek Indonesië dezelfde als die van het voormalige Nederlands-Indië.

Migratie
Vanwege de nieuwe machtsverhoudingen verlaten tot in de jaren zestig in totaal ruim 300.000 Nederlanders, Indische Nederlanders en leden van Indonesische minderheidsgroepen (Molukkers, Papoea's, Chinezen) het land. De meesten gaan naar Nederland. Onder hen zijn 4.000 Molukse soldaten van het voormalig Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) en hun gezinnen. In totaal komen er 12.500 Molukkers naar Nederland. Zij verwachten op korte termijn terug te kunnen keren naar een eigen Molukse staat. Maar deze verwachting wordt nooit waargemaakt. Dat leidt in de jaren zeventig tot schokkende gijzelingsacties door jonge Molukse activisten.

Geen verleden tijd
Lange tijd wordt er over de verloren koloniale oorlog gezwegen. De standpunten tussen de grote groep veteranen en een diverse groep migranten uit de voormalige kolonie lopen ver uiteen. Vanaf 2008 wordt de erkenning van de oorlogsmisdaden in de rechtszaal uitgevochten. Het bekendst is de Rawagede-zaak. In 1947 werden in het West-Javaanse dorp Rawagede 431 mannen doodgeschoten door Nederlandse militairen. Zo'n zestig jaar later eisen de weduwen een schadevergoeding. In 2011 oordeelt de rechtbank dat de weduwen hier recht op hebben.

Nog steeds worstelt Nederland met de erkenning van Soekarno's afkondiging en de daaropvolgende oorlog. In 2020, 75 jaar na de Proklamasi, maakt koning Willem-Alexander excuses voor 'ontsporingen van geweld' in de oorlog en feliciteert hij Indonesië met 75 jaar onafhankelijkheid.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
afbeelding van het indonesische wapen (met uitleg)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een nieuwe oorlog en eenramp (pagina 130 t/m 131…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nederlandse vlag op vreemde kust in: avontuur van nederland…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
bersiap! : opstand in het paradijs : de bersiap-periode op…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
indië moet vrij : mijn bewogen jaren als oorlogsvrijwilliger in…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een staat in wording : fotoreportage van cas oorthuys over…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de gentleman-bandiet : verhalen uit het leven en de literatuur

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
last van de oorlog : de nederlandse oorlogsmisdaden in…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
regen over de digoel : indische en nieuw-guinese verhalen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het land van mijn ouders / wij komen als vrienden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
onze jongens overzee : het einde van een…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
soerabaja surabaya : een film over een tropische…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
strijd om indië : het nederlands-indonesische…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'de kleur van heimwee' pag. 169-172 in: van tijd tot tijd: nederlandse…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het laatste grote gevecht in indië : tweeduizend guerilla's…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
avondschot : hoe nederland zich terugtrok uit zijn aziatisch…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nederland valt aan : op weg naar oorlog met indonesië 1945-1947

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
generaal spoor : triomf en tragiek van een legercommandant

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hans van den berg en jan sluiter (samenst.)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het dinojolied (pagina 384 t/m 393) in: over vroeger en nu:…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
tabé indië : de koloniale oorlog van mijn opa

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
op klompen door de dessa : indiëgangers vertellen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
1945-1950 : getuigenissen van een oorlog aan de verkeerde kant van de geschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
diplomatie of strijd : een analyse van het nederlands beleid tegenover de indonesische revolutie 1945-1947

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de terugtocht : nederland en de dekolonisatie van indonesië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de brandende kampongs van generaal spoor

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de wraak van diponegoro : begin en einde van nederlands-indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
revolusi : indonesië en het ontstaan van de moderne wereld

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een onmogelijke missie : jaap hangelbroek

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
bestuursambtenaar in de nadagen van nederlands-indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
op zoek naar jou : het verhaal van een meisje dat haar vader zoekt als ze uit een jappenkamp komt (15+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
waarom de maan verdwijnt : lotti's oorlog (8+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de molukkers : een vergeten geschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
fiasco van goede bedoelingen : nederland en de indonesische onafhankelijkheid

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de oost : historische roman naar de gelijknamige film van jim taihuttu

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
thuis gelooft niemand mij : zuid-celebes 1946-1947

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de lange tweede wereldoorlog : nederland 1940-1949

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kapitein raymond westerling en de zuid-celebes-affaire (1946-1947) : een markante periode uit de geschiedenis van nederlands-indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ontsporing van geweld : het nederlands-indonesisch conflict

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'achteraf heb ik er spijt van dat ik goed kan schieten' : indië-dagboek van theo van roij 1948-1950

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de indië-weigeraars : vergeten slachtoffers van een koloniale oorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
bestemming soerabaja : een verzwegen verleden in nederlands-indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
na de bevrijding : de loodzware jaren 1945-1950

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
liefde in tijden van oorlog : onze jongens en hun verzwegen kinderen in de oost

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
recht doen : bataljon friesland vertelt over nederlands-indië 1945-1948

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
teken en zie de wereld : oorlogsveteranen in suriname

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kameraad! : met het vergeten leger in indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
tropenjaren : het dienstplichtig 2e eskadron huzaren van boreel in nederlands-indië 1947-1950

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
eindelijk erkenning : met het vergeten leger in indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
laatste bericht : ereveld van indië en nieuw-guinea

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
duizend dagen indië : het dagboek van jan van trigt 1945-1948

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de haantjes in vogelvlucht : het veluwebataljon i-8 r.i. in indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
naar de oost : oorlogsvrijwilligers naar nederlands indië 1945-1948

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
asta's ogen : de levenskracht van een indische familie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
sluipschutters in de tuin : een indische geschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
merdeka! : roman over de indonesische vrijheidsstrijd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
henk schulte nordholt en fridus steijlen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
atjeh : het verhaal van de bloedigste strijd uit de nederlandse koloniale geschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de indische doofpot : waarom nederlandse oorlogsmisdaden in indonesië nooit zijn vervolgd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
aangrijpen en vernietigen! : het nederlandse militaire optreden in indonesië 1945-1949

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
koloniale oorlogen in indonesië : vijf eeuwen verzet tegen vreemde overheersing

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
merdeka : de strijd om de indonesische onafhankelijkheid en de ongewisse opkomst van de republiek 1945-1950

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een kwaad geweten : de worsteling met de indonesische onafhankelijkheidsoorlog vanaf 1950

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
over de grens : nederlands extreem geweld in de indonesische onafhankelijkheidsoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
sporen vol betekenis : bertukar makna bersama 'saksi & rekan sezaman' tentang perang kemerdekaan indonesia

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de weduwen van rawagede : getuigen van de dekolonisatieoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
diplomatie en geweld : de internationale context van de indonesische onafhankelijkheidsoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een eervol bestaan : de geschiedenis van het knil

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
in de oost : achter de schermen van de oost een film van jim taihuttu

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het geluid van geweld : bersiap en de dynamiek van geweld tijdens de eerste fase van de indonesische revolutie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
betovering en desillusie : een persoonlijke zoektocht naar nederlands-indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de lange reis van de poesaka : indische tastbare herinneringen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
onze revolutie : bloemlezing uit de indonesische geschiedschrijving over de strijd voor de onafhankelijkheid

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
grof geschut : artillerie en luchtstrijdkrachten in de indonesische onafhankelijkheidsoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
bauke geersing (samenstelling en redactie)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het pijnlijke afscheid van de indische archipel : trauma

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de lijkentrein : waarom 46 gevangenen de reis naar surabaya niet overleefden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
roofstaat : wat iedere nederlander moet weten

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
roofstaat compact : de zeven grofste misdaden van nederland overzee

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
atlas van indonesië : een cultuurgeschiedenis van het eilandenrijk

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
informatie en misleiding in de indonesische onafhankelijkheidsoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
tasten in het duister : inlichtingenstrijd tijdens de indonesische onafhankelijkheidsoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wanita berani!  voorvechters voor onafhankelijkheid; indonesische vrouwen tegen nederlands kolonialisme

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de ware jacob : een ontdekkingsreis door nederlands-indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
australië en nederland in 350 geheime brieven van een knil-vlieger en zijn vrouw

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rekenschap : het koloniale verleden van nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
japan verklaart nederland de oorlog en valt nederlands-indië binnen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nederland stuurt een oorlogsverklaring aan de sultan van atjeh

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de republiek der zuid-molukken wordt uitgeroepen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
einde van de zuid-molukse treinkaping bij de punt en de gijzeling van een lagere school

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een groep molukse jongeren bestormt de woning van de indonesische ambassadeur in wassenaar

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het begin van de tweede politionele actie: operatie kraai

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nederland accepteert de onafhankelijkheid van indonesië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
koning willem-alexander biedt indonesië excuses aan wegens 'ontsporingen van geweld' in 1945-1949

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
betovering en desillusie : een persoonlijke zoektocht naar nederlands-indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
vice-president mohammed hatta houdt een radiotoespraak

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
eerste postzegels van de republiek indonesië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
schooltv beeldbankclip de oorlog in nederlands-indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
afb. de brencarrier. veelgebruikt rupsvoertuig tijdens de dekolonisatieoorlog in nederlands-indië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een online magazine over de geschiedenis van nederlands-indië:
www.javapost.nl

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
foto's en verhalen uit voormalig nederlands-indië: facebook indischalbum.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Vlak na de Tweede Wereldoorlog worden Nederlandse militairen naar de recent uitgeroepen Republiek Indonesië gestuurd om het oude gezag te herstellen. Er volgt een oorlog met veel geweld, maar...

# data[].attributes.body
Marga Klompé

Meer informatie kun je vinden in dit filmpje: https://schooltv.nl/item/wie-was-marga-klompe-de-eerste-vrouwelijke-minister-van-nederland

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Eerste vrouwelijke minister
Marga Klompé wordt geboren in Arnhem, in een katholiek gezin dat het niet breed heeft. Vanwege haar talenten mag zij als enige van de vijf kinderen doorstuderen; ze promoveert in de wis- en natuurkunde. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is ze koerierster voor het verzet. Als er in 1944 in Arnhem gevochten wordt, coördineert ze de medische en voedselhulp aan vele gevluchte burgers en is ze betrokken bij de evacuatie van de stad. Na de bevrijding helpt ze er het openbare leven weer op gang te brengen.

Direct na de oorlog wordt ze politiek actief. Ze stoort zich eraan dat haar partij, de Katholieke Volkspartij, geen vrouwelijke parlementariërs heeft. In 1948 wordt ze gekozen in de Tweede Kamer en in 1952 wordt ze de eerste vrouwelijke parlementariër voor de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, de voorloper van de Europese Unie. In 1956 wordt ze de eerste vrouwelijke minister in de Nederlandse geschiedenis. Ze krijgt het departement Maatschappelijk Werk in het kabinet-Drees IV.

Verzorgingsstaat In de kabinetten-Drees (1948-1958) komt een aantal belangrijke wetten tot stand. Iedereen vanaf 65 jaar krijgt een ouderdomsuitkering. Mede dankzij Tweede Kamerlid Corry Tendeloo wordt de regel van handelingsonbekwaamheid afgeschaft, waardoor getrouwde vrouwen voortaan zonder toestemming van hun man beslissingen mogen nemen over geldzaken, werk en de opvoeding van de kinderen. Veel uitbreidingen van de verzorgingsstaat krijgen in Nederland pas in de jaren zestig vorm - later dan de meeste andere West-Europese landen - als de welvaart toeneemt en de overheid meer geld kan besteden. Klompé is een belangrijke aanjager van deze ontwikkeling. Nederlandse senioren leven vaak in 'rusthuizen' onder slechte omstandigheden. Onder Klompés leiding komt er een wet met strenge regels voor deze tehuizen. Ook voert ze in 1965 de Algemene bijstandswet (Abw) in. Mensen die niet goed in hun levensonderhoud kunnen voorzien, worden tot dan toe geholpen door maatschappelijke organisaties of familie. Maar als dat niet voldoende is moet de overheid inspringen, vindt Klompé. De Abw vult aan met een overheidsuitkering. Bijstand ontvangen is met deze wet geen liefdadigheid meer, maar een recht. Het wordt voor armere Nederlanders nu gemakkelijker om zelfstandig te leven. Laatste jaren Haar partij noemt haar als mogelijke minister-president als er in 1967 een nieuw kabinet moet komen. Daar bedankt ze voor. Het land is 'nog niet rijp' voor een vrouwelijke premier, denkt ze. Van 1967 tot 1971, in het kabinet-De Jong, is ze wel weer minister. In deze revolutionaire jaren treedt ze begripvol op tegenover activisten die snelle veranderingen in de samenleving willen zien. In 1971 wordt Marga Klompé als eerste vrouw minister van staat: een eretitel die het staatshoofd verleent aan voormalige politici die zich op bestuurlijk gebied buitengewoon verdienstelijk hebben gemaakt. Ze beëindigt daarmee haar politieke carrière en gaat zich volledig inzetten voor de Rooms-Katholieke Kerk. Ondanks een ernstige ziekte waar ze sinds de jaren tachtig aan lijdt, blijft ze zo veel mogelijk doorwerken, tot haar dood in 1986.

Erfenis
De basis van de verzorgingsstaat waaraan Marga Klompé meebouwt, blijft voortbestaan als onderdeel van het socialezekerheidsstelsel. Nederland begint, net als andere West-Europese landen, vanaf de jaren tachtig op de sociale voorzieningen te bezuinigen. Uiteindelijk is de Algemene bijstandswet vervangen. De overheid eist nu de actieve deelname van burgers aan arbeid of onderwijs voordat ze in aanmerking komen voor bijstand. Zo blijft de verzorgingsstaat in beweging.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
marga klompé : een gedreven politica haar tijd vooruit

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de verbeelding van marga klompé : perspectieven op de toekomst

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kind van de verzorgingsstaat : opgroeien in een tijdloos paradijs

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
neerwaarts nederland : een ondernemend antwoord op het verval van de verzorgingsstaat

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
daarom toch katholiek : opstellen rond een kentering

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
crisis en toekomst van de verzorgingsstaat

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
in liefde en rechtvaardigheid : het dagboek van marga klompé 1948-1949

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hoe de verzorgingsstaat verbouwd wordt : kroniek van een verandering

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
geloof in de samenleving : christen-democratie in drie generaties: ruijs

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
buitengewone vrouwen : in de voetsporen van aletta jacobs

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de verhuizing van de verzorgingsstaat : hoe de overheid nabij komt

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de helpende hand : de verborgen geschiedenis van de gezinszorg in nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wacht maar! (pagina 394 t/m 403) in: over vroeger en nu : verhalen bij de canon (9+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een beroep op de burger : minder verzorgingsstaat

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de roaring fifties : de vernieuwers van de jaren vijftig

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
klompé wordt minister van maatschappelijk werk

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
gedenksteen bij geboortehuis van marga klompé

# data[].attributes.attachment_link.description
Eerste vrouwelijke minister Marga Klompé wordt geboren in Arnhem, in een katholiek gezin dat het niet breed heeft. Vanwege haar talenten mag zij als enige van de vijf kinderen doorstuderen; ze promoveert in de wis- en natuurkunde. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is ze koerierster voor het verzet.

# data[].attributes.body
Willem Drees

Meer informatie kun je vinden in dit filmpje: https://schooltv.nl/item/het-klokhuis-willem-drees

# data[].attributes.attachment_link.description
Zijn zuinigheid maakte ‘vadertje Drees’ populair. Het verhaal gaat dat zijn vrouw hoog Amerikaans bezoek alleen thee met een mariakaakje aanbood.

# data[].attributes.body
Meer informatie kun je vinden in dit filmpje: https://schooltv.nl/item/het-klokhuis-watersnoodramp

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De rampnacht van 1953
In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 breken in Zeeland, West-Brabant en op de Zuid-Hollandse eilanden tijdens een hevige stormvloed veel dijken door. Het ijskoude water slaat vernietigend toe: 200.000 hectare land overstroomt, 1836 mensen komen om, tienduizenden dieren verdrinken en 72.000 mensen raken dakloos. Het is een nationale ramp.

Langs de Hollandse IJssel kan maar net worden voorkomen dat de ramp nog veel erger uitpakt. Een beginnende dijkbreuk bij Nieuwerkerk aan den IJssel kan worden gedicht door een schip voor het gat te varen waardoor de dijk het houdt. Achter deze dijk wonen ruim een miljoen mensen in het laagste deel van Nederland, tot wel zeven meter onder zeeniveau.

Heel Nederland zamelt kleding en geld in, evacués worden gastvrij ontvangen en ook vanuit het buitenland komt hulp. Zo wordt een groot aantal houten noodwoningen geschonken voor gezinnen die dakloos zijn geworden. Het duurt tot eind 1953 voor alle doorgebroken dijken weer gedicht zijn.

De Deltawerken
Al voor 1940 waarschuwt waterstaatsingenieur Johan van Veen voor een rampzalige overstroming, maar er wordt nauwelijks naar hem geluisterd. De plannen voor kustversteviging die er zijn, worden door de Tweede Wereldoorlog en de wederopbouw telkens uitgesteld. Eind januari 1953 levert Van Veen bij zijn baas zijn Deltaplan in. Een paar dagen later breken de dijken.

Na de ramp wordt snel een begin gemaakt met het uitvoeren van Van Veens plannen: een systeem van verschillende dammen en waterkeringen om Zuidwest-Nederland tegen hoogwater te beschermen. Er komt een stormvloedkering in de Hollandse IJssel. Alle zeegaten tussen de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden worden met dammen afgesloten, op de Westerschelde na. De zee- en rivierdijken worden versterkt. Het is een van de meest baanbrekende waterbouwkundige projecten ter wereld, met als meesterstuk de afsluitbare stormvloedkering in de Oosterschelde, geopend in 1986.

Dankzij dit enorme project is Zuidwest-Nederland stukken beter beschermd tegen overstromingen. Tegelijkertijd is de bereikbaarheid van de Zeeuwse eilanden verbeterd door nieuwe dammen en dijken - een stimulans voor de ontwikkeling van industrie en toerisme in deze provincie.

Ruimte voor de rivier
De ramp van 1953 maakt duidelijk hoe kwetsbaar grote delen van Nederland zijn voor wateroverlast en overstromingen. Het gevaar van water komt niet alleen vanuit zee: ook rivieren kunnen overstromen. Klimaatverandering draagt ertoe bij dat de neerslag in Europa grilliger wordt en daarmee het waterpeil in de grote rivieren ook.

In 1993 en 1995 komt het water in Rijn, Waal en Maas gevaarlijk hoog te staan. In 1995 worden in het rivierengebied daarom 250.000 mensen en een miljoen dieren uit voorzorg geëvacueerd. Het gaat net goed. Maar in Limburg komen de onbedijkte dorpen Borgharen en Itteren onder water te staan. Deze bijna-rampen zorgen voor een omslagpunt in het waterbeheer. Waar de rivieren vroeger steeds verder werden ingeklemd door dijken, krijgen ze begin deze eeuw op cruciale plekken meer ruimte.

De toekomst
Inmiddels is duidelijk dat de stijgende zeespiegel en extreme wateroverlast allang geen Nederlands probleem meer is, maar door de klimaatverandering een internationale uitdaging is geworden.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nehalenia (pagina 126t/m 128) in: overal en…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een nieuwe oorlog en eenramp (pagina 130 t/m 131…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de ramp: verhalen van ooggetuigen .waterland film & tv

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
na de watersnood: schrijvers en dichters en de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hoogwater : 50 jaar na de watersnoodramp

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
piet van der have en simon van der haagen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de ramp : 1 februari 1953 : vijftig jaar later

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de ramp : een reconstructie van de watersnood van 1953

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
overal waar ik keek was water : herinneringen aan de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
t gebruis der zee doet gij bedaren : herinneringen aan de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'golven in de nacht' pag. 177-180 in: van tijd tot tijd: nederlandse…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
verzameld verleden : veertig gedenkwaardige momenten en…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
vrouwen en kinderen eerst? : zelfredzaamheid bij rampen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de nacht van de watersnoodramp (pagina 404 t/m413) in: over…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wij tegen het water : een eeuwenoude strijd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de ramp / the flood / de watersnoodramp van 1953 in documentaire fotografie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
piet van der have en simon van der haagen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de monumenten van de watersnood 1953 : supplement bij de uitgave van 2010

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
overal water (pagina 108 t/m 113) in ontsnapt! theaterlezen over toen (8+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het water komt : een rollende golf water loopt de straten in. kunnen ze nog op tijd naar de zolder vluchten?

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de ramp getekend : hoe de watersnood in kinderboeken werd verbeeld

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de orkaan van 1953 : redders trotseerden natuurgeweld

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het water en de herinnering : de zeeuwse watersnoodramp 1953-1993

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de vloed : het land van de kikkers en de kracht van water (10+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
meester van de zee : grondlegger van het deltaplan

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ooggetuigen van de watersnood 1 februari 1953 nieuwe tonge : een route langs 27 verhalen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de watersnoodramp van 1953 op goeree-overflakkee : een route langs 23 belangrijke plekken

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wij en het water : een nederlandse geschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het water is kwaad : het verhaal van de schippers uit yerseke die in 1953 redders van mensen werden...

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
drieënvijftig opgediepte verhalen over de ramp van '53 : een selectie uit vijftien jaar watersnood-bijlages in wereldregio

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
vergeet nooit het water : verhalen van helden die de watersnoodramp van 1953 hebben overleefd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
vijf vluchtelingen en één koffertje : een persoonlijk verhaal over de watersnoodramp van 1953

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
bart hofmeester (luchtfoto's) en roel dijkstra

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
watersnoodramp en deltawerken vanuit de wolken

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
dijkwerkers en darinkdelvers : het grote geschiedenisboek over de strijd van nederland tegen het water

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
zichtbare herinneringen op schouwen-duiveland aan de watersnoodramp van 1 februari 1953

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
gevaarlijk water : over de watersnoodramp in 1953

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
atlas van de watersnood 1953 : waar de dijken braken

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de stormvloed van 1682 treft het delta-gebied van zuidwest nederland en vlaanderen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
zuiderzeevloed van 1916 vindt plaats rond de zuiderzee

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de eerste sint-marcellusvloed treft nederland en noordwest-duitsland.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de commissie deltawerken wordt ingesteld

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de maeslantkering wordt in gebruik genomen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
zware stormvloed zet bijna alle kuststreken van de lage landen onder water

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
watersnood! wat neem jij mee? - lessonup

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
arnhem: nederlands openluchtmuseum - noorse watersnoodwoning

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
lemmer (friesland): ir. d.f. woudagemaal

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nieuwerkerk a/d ijssel: 'dubbeltje op zijn kant'

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
tocht over de westfriese omringdijk of een van de talloze andere
dijken die…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
fotoboek ten bate van het nationaal rampenfonds

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
canonclip: de watersnood (voortgezet onderwijs)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
fokke & sukke gaat het vooral om de biodiversiteit

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
schooltv beeldbankclip brede en smalle duinen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
verhalen over water - watersnoodramp 1953 jan wesdorp ooggetuige

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
verhalen over water - watersnoodramp 1953 mina verton-kooijman ooggetuige

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rijkswaterstaat e.a.: ons water in
nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
schooltv: video's
over de watersnoodramp

# data[].attributes.attachment_link.description
De Deltawerken zijn over de hele wereld bekend. Ze zijn gebouwd om een watersnood als in 1953 voortaan te voorkomen. In die rampnacht begeven in Zuidwest-Nederland de dijken het onder het geweld van...

# data[].attributes.body
Meer informatie kun je vinden in dit filmpje: https://schooltv.nl/item/de-televisie-voor-het-eerst-televisiekijken-in-nederland

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Radio en verzuiling
Al in 1880 wordt er gewerkt aan de ontwikkeling van de televisie, maar het duurt nog zeventig jaar voordat het toestel in de huiskamer terechtkomt. De radio is er eerder: het eerste toestel waarmee mensen nieuws, muziek en vermaak direct hun woonkamer kunnen binnenhalen. Vanaf 1920 worden er in rap tempo radio-omroepen opgericht, zoals de AVRO, NCRV, KRO, VARA en VPRO. Nederland is verdeeld in groepen, de zogenaamde 'zuilen'. Elke zuil heeft een eigen politieke partij, een eigen vakbond, een eigen krant en nu ook een eigen radio-omroep. Met elkaar verdelen de omroepen de zendtijd en elk bepaalt zijn eigen aanbod, gericht op de eigen zuil. Het Nederlandse omroepbestel werkt daarmee anders dan bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk, waar de publieke omroep BBC de hele samenleving probeert te bedienen.

Eerste officiële uitzending
In Nederland is de firma Philips uit Eindhoven de drijvende kracht achter de invoering van de televisie. Philips start in 1948 met experimentele tv-uitzendingen die alleen in en rond Eindhoven te ontvangen zijn. In 1951 nemen de radio-omroepen het van Philips over. Samen richten ze de Nederlandse Televisie Stichting op. Op 2 oktober 1951 is de eerste officiële landelijke uitzending van de NTS, later omgedoopt in NOS.

De tijd dat je alleen keek naar programma's van je eigen groep duurt niet lang. Sommige programma's zijn zo populair dat ook mensen uit andere zuilen er graag naar kijken. Voorbeelden van zuil-doorbrekende programma's zijn Swiebertje (NCRV, vanaf 1955) en Pipo de Clown (VARA, vanaf 1958). Ook de inzamelingsactie 'Open het Dorp' (AVRO) werkt verbindend. Dit programma, gepresenteerd door Mies Bouwman, wordt in 1962 tegelijk op radio en televisie uitgezonden en duurt 23 uur. Er wordt ruim twaalf miljoen gulden ingezameld voor een zorginstelling voor mindervaliden in Arnhem.

Kijken bij de buren
De eerste tv-toestellen van de jaren vijftig hebben een klein scherm met zwart-witbeeld en zijn erg duur. Er zijn in de beginperiode dan ook maar zo'n vijfhonderd Nederlanders die een tv in huis hebben. In de eerste jaren is het heel gebruikelijk om tv te gaan kijken bij buren of kennissen die al een toestel hebben. Het aantal verkochte televisies neemt in hoog tempo toe. Rond 1970 heeft vrijwel elk huisgezin een zwart-wittelevisie en sommigen hebben zelfs al een kleuren-tv.

Rond 1970 zit de gemiddelde Nederlander zo'n anderhalf uur per dag voor de tv. Critici vinden dat het kijkgedrag passiviteit en consumentisme in de hand werkt. Maar de verdedigers van het nieuwe medium wijzen op de gezelligheid die het in het gezin brengt en op de informatieve functie ervan.

Televisie speelt hoe dan ook een belangrijke rol in de meningsvorming over maatschappelijke onderwerpen. Omdat de keuze lang beperkt is (tot 1964 is er één kanaal, tot 1988 twee), kijken veel mensen naar dezelfde programma's. Vooral journaal, drama, amusement en sportwedstrijden worden veel bekeken. Met name programma's over omstreden onderwerpen zoals seks, emancipatie, jeugdcultuur, religie en het koningshuis roepen veel discussie op.

Internet
Met de introductie van kabeltelevisie, satelliet en internet is het televisieaanbod veel uitgebreider en internationaler geworden. De meeste mensen kijken nog veel meer uren naar een scherm dan in 1970, maar samen televisiekijken met het hele gezin gebeurt steeds minder, omdat iedereen met een smartphone of tablet de wereld op het eigen scherm kan ontvangen. De filosoof Marshall McLuhan voorspelde het al in 1959: de wereld is een dorp geworden, een 'global village'. Vooral dankzij televisie en internet.
Bijbehorende hoofdlijnen:

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de dvd 50 jaar nos journaal: hoogte- en dieptepunten uit het nieuws (veen…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een scheerapparaat op wielen(pagina 113 t/m 115…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'genoeg is genoeg' pag. 181-184 in: van tijd tot tijd: nederlandse geschiedenis…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
langzaam bouwt nederland alles weer op(pagina 112 t/m 117…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
televisie : beginjaren van een nieuw beroep

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de tv-oorlog : de keerzijde van tien jaar commerciële televisie…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
oog op de wereld : cameraman van goirle tot…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
van idee naar idool : jan haasbroek over radio en televisie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
met het bord op schoot : een halve eeuw televisieherinneringen…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
goedenavond dames en heren : gezichten van de nederlandse…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het journaal : achter de schermen van vijftig jaar…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
is er nog nieuws? : verhalen vanachter de schermen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
over alles en iedereen : de meest spitsvondige columns van de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
50 jaar nos journaal : hoogte- en dieptepunten uit het…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
beeldenstorm : de rumoerige geschiedenis van…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de tijd van televisie en computer : vanaf…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
elsevier 60 jaar televisie : alles over…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
60 jaar televisie : 20 unieke tv monumenten : een…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de toverspiegel (pagina 414 t/m 423) in: over vroeger en nu:…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
topshow : achter de schermen bij voetbal international

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hallelujah eurovision : de magie van het songfestival

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hoe verzinnen ze het? : bedenkers van onvergetelijke reclames aan het woord

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
playback : de dood van een televisieproducent

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de littekens van de dag : kracht en zwakte van de journalistiek en het nieuws van morgen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mijn opa zegt dat gamen slecht voor je is (pagina 44-45) in: de oma van de oma van mijn oma (10+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mijn oma zit bij de tv (pagina 62-63) in: de oma van de oma van mijn oma (10+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
televisie kijken (pagina 116 t/m 119) in ontsnapt! theaterlezen over toen (8+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
voor het eerst reclame op de nederlandse televisie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de eerste uitzending van het nts-journaal

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
demonstratie van de laser-tv in new york

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
pipo de clown is voor het laatst op de televisie te zien

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
swiebertje is voor de eerste keer op de televisie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de eerste uitzending van veronica op de televisie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
koningin juliana opent de gerbrandytoren

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de nederlandse omroepstichting (nos) wordt opgericht

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de allereerste landelijke televisie-uitzending in nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de avro zendt voor het eerst het tv-spelletje "wie van de drie" uit

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
voor het eerst verschijnt sinterklaas op de nederlandse televisie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
eerste oudejaarsconference van wim kan op de nederlandse radio

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de eerste uitzending van het nts journaal

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
canonclip: de televisie (voortgezet onderwijs)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
fokke & sukke zien het gezinsleven individualiseren

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het hondenhok. een van de eerste tv’s in europa

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nederlands instituut voor beeld en geluid: teleblik
audiovisuele bronnen voor…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een gevarieerde en leuke manier om kinderen kennis te laten
maken met dit…

# data[].attributes.attachment_link.description
Radio en verzuiling Al in 1880 wordt er gewerkt aan de ontwikkeling van de televisie, maar het duurt nog zeventig jaar voordat het toestel in de huiskamer terechtkomt. De radio is er eerder: het eerste toestel waarmee mensen nieuws, muziek en vermaak direct hun woonkamer kunnen binnenhalen.

# data[].attributes.body
Meer informatie kun je vinden in dit filmpje: https://schooltv.nl/item/de-haven-van-rotterdam-de-grootste-haven-van-europa

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dam in de Rotte
Rotterdam groeit pas in de negentiende eeuw uit tot de belangrijkste havenstad van Nederland. De haven bestaat dan al eeuwen. Rond het jaar 1250 wordt in de monding van veenrivier de Rotte een dam gelegd. Bij die dam worden goederen overgeladen van rivierboten op kustscheepjes: het begin van de Rotterdamse haven. In de zestiende eeuw ontwikkelt Rotterdam zich tot een belangrijke vissershaven. Hoewel de stad later een graantje meepikt van de koloniale scheepvaart, wordt Rotterdam nooit het centrum van de koloniale handel: door verzanding is de haven vanuit zee te moeilijk bereikbaar. Bovendien zitten de belangrijkste financiers en ondernemers in Amsterdam.

In de tweede helft van de negentiende eeuw wordt de haven steeds verder uitgebreid, vooral om te kunnen profiteren van de opbloeiende industrie in het Duitse Ruhrgebied. Onder leiding van waterbouwkundig ingenieur Pieter Caland (1826-1902) worden de duinen bij Hoek van Holland doorgestoken en wordt er een nieuwe verbinding naar de haven gegraven. Door deze Nieuwe Waterweg is Rotterdam veel beter bereikbaar vanaf zee. In de haven zelf worden nieuwe havenbekkens aangelegd. Machines zoals stoomkranen maken lossen en laden efficiënter. Binnenvaartschepen, vrachtwagens en goederentreinen voeren producten sneller af en aan.

Wederopbouw en groei
Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakt bijna de helft van de haven door bombardementen zwaar beschadigd. Bij de wederopbouw van Nederland heeft het herstel van de Rotterdamse haven topprioriteit. De haven groeit vervolgens snel, mede door de opbloei van de handel met Duitsland. In de jaren vijftig zijn al uitbreidingen nodig: de Eemhaven en de Botlek stammen uit deze periode. In 1962 wordt de Rotterdamse haven de grootste ter wereld. De Europoort komt in 1964 gereed en in 1966 wordt in Rotterdam de eerste zeecontainer gelost. In de grote stalen zeecontainers kunnen losse 'stukgoederen' eenvoudig en veilig vervoerd worden, wat grootschalig laden en lossen mogelijk maakt. Ook daarna blijft de haven groeien: de Eerste en Tweede Maasvlakte worden in 1973 en 2013 in gebruik genomen.

Nieuwe uitdagingen
Door de globalisering neemt het wereldwijde goederenverkeer toe. Dat betekent dat ook de concurrentie groeit: sinds 2004 is Rotterdam niet langer de grootste haven van de wereld. De Nederlandse overheid is er veel aan gelegen om Rotterdam concurrerend te houden, want de haven is een 'mainport', een belangrijk knooppunt in het buitenlandse handelsnetwerk. In 2007 wordt de Betuweroute geopend, een spoorlijn alleen bedoeld voor goederenvervoer tussen Rotterdam en Duitsland.

De ongeremde groei roept echter ook veel vragen en protesten op. Er zijn zorgen over de rol die de haven speelt in het doorsluizen van drugs, over veiligheidsrisico's en de invloed van het uitgestrekte havengebied op de natuurlijke omgeving. Het gaat niet langer alleen over de economische impact van de groei van de haven maar ook over de vraag hoe de haven toekomstbestendig kan worden gemaakt.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
vroeger (pagina 101t/m 103) in: overal en ergens.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
‘een eersteklas landschap' : de teloorgang van natuurmonument de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
havens van amsterdam en rotterdam sinds 1870

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
paul van de laar en annelies van der zouwen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ziet zuid : 140 jaar rotterdam-zuid in foto…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
stad van formaat : geschiedenis van rotterdam in de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rotterdam - europoort: dl.1 : een wereldhaven in beeld

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rotterdam en de zee : vier eeuwen passagiersvaart = rotterdam…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rotterdam : literaire haven : bloemlezing

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'per ongeluk een held' pag. 185-188 in: van tijd tot tijd: nederlandse…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de infrastructuur van de rotterdamse haven

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de rotterdamse canon : de 50 geschiedenisverhalen waar de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een nieuw leven (pagina 424 t/m 435) in: over vroeger en nu:…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
voluit rotterdam : zes voorlichtingsfilms over stad en haven 1952-2004

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het havenschandaal : het verbijsterende verhaal achter een miljoenenaffaire

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rotterdam - europoort : dl. 2 :  een wereldhaven in beeld

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hete bliksem (pagina 98 t/m 102) in ontsnapt! theaterlezen over toen (8+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de laatste havenbaron : jacques schoufour

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rotterdamse container kopstukken : honderd jaar containermainport rotterdam: 1966-2066

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mooie schepen en banen : in de haven van rotterdam ; 7

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mooie schepen en banen : in de haven van rotterdam ; 4

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mooie schepen en banen : in de haven van rotterdam ; 6

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mooie schepen en banen : in de haven van rotterdam ; 5

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mooie schepen en banen : in de haven van rotterdam ; 3

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mooie schepen en banen : in de haven van rotterdam ; 2009

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mooie schepen en banen : in de haven van rotterdam ; 2010

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mooie schepen en banen : in de haven van rotterdam ; 8

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
verhalen uit de rotterdamse haven : laat je zakken!!!

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de haven van rotterdam : wereld tussen stad en zee

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het wereldhavencomplex : van waalhaven tot mv2 en van hoek van holland tot m4h

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rotterdam mainport of europe : artistieke blik op een wereldhaven

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hidden harbour : de haven van rotterdam belicht

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de officiële opening van montevideo in de havenstad rotterdam

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
canonclip: haven van rotterdam (groep 5 en 6)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
canonclip: haven van rotterdam (groep 7 en 8)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
canonclip: haven van rotterdam (voortgezet onderwijs)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
taal in rotta. hoe klonk het oudnederlands in elfde-eeuws rotterdam?

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
port of rotterdam: officiële site van het rotterdamse haven- en…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
portpictures: bekijk foto's van de haven

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
meester jack: canon-pad haven van rotterdam

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
live zeeschepen volgen . waar is het het
drukst?

# data[].attributes.attachment_link.description
In het Rotterdamse havengebied komen goederen uit de hele wereld Nederland binnen, om vervolgens doorgevoerd te worden naar het Europese achterland. De haven ligt in de delta van Rijn en Maas en is...

# data[].attributes.headline
1. Jeugdcultuur (Provo's, Nozems en hippies)

# data[].attributes.subject
1. Jeugdcultuur (Provo's, Nozems en hippies)

# data[].attributes.body
Vanaf de jaren ‘50 van de vorige eeuw zien we in Nederland de opkomst van verschillende jeugdculturen zoals nozems, hippies en provo’s.

Filmpje extra informatie: https://schooltv.nl/item/de-jaren-zestig-in-de-klas-jeugdcultuur

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In de jaren '50 en '60 zorgden jongeren voor onrust in de Nederlandse maatschappij. Dit leidde tot het ontstaan van de jongerencultuur. Voorbeelden hiervan zijn de nozems, provo's en hippies.

Ontzuiling in de jaren '60

Vanaf de jaren '60 was er sprake van ontzuiling. Mensen hoorden in Nederland bij een bepaalde groep. Deze indeling was gebaseerd op je geloof (bijvoorbeeld katholiek) of wat je politieke voorkeur had (bijvoorbeeld socialist). De groepen leefden als het ware als zuilen naast elkaar. Ontzuiling betekent dat mensen niet meer bij één bepaalde groep willen horen. Ze willen beslissingen voor zichzelf nemen en niet als groep. De verzuilde samenleving verdween langzaam aan. Dit kwam gedeeltelijk door de radio en later ook de televisie. Op de radio en de televisie was het voor mensen makkelijk om programma's van andere zuilen te beluisteren en te bekijken. Toen ze dat deden, vonden ze de mensen van andere zuilen helemaal niet zo vreemd als dat zij gedacht hadden en te horen hadden gekregen van de leiders van hun eigen zuil. Daarnaast kwamen mensen uit verschillende zuilen vaker met elkaar in aanraking door de economische groei. Zo werden mensen uit verschillende zuilen collega's van elkaar.

De ontzuiling werd vooral door jongeren in werking gezet. Zo werd in 1966 de politieke partij D66 door jongeren opgericht. Dit was de eerste partij die niet een specifieke zuil vertegenwoordigde. Een ander voorbeeld van ontzuiling was de oprichting van Radio Veronica. Omdat commerciële zenders verboden waren in Nederland, zond Veronica uit vanaf een schip in de Noordzee. Ze draaiden pop muziek en waren niet verbonden aan een specifieke zuil. De radiozender werd al snel populair. Nadat ze werd verboden kwam ze een paar jaar later terug als niet-commerciële omroep.

Wat is jongerencultuur?

Jongeren zorgden in de jaren '50 en '60 voor onrust in de Nederlandse maatschappij. Er ontstond een jongerencultuur die zich afzette tegen de consumptiemaatschappij en weinig respect had voor het gezag en het strak georganiseerde leven van vorige generaties. Dit had verschillende oorzaken.

Jongeren hadden vaak veel vrije tijd, doordat hun ouders werkten. Ook ging het jeugdloon omhoog, waardoor jongeren meer geld te besteden hadden. Door de toegenomen welvaart hoefden jongeren niet direct na hun schooltijd fulltime te gaan werken. Een deel van de jongeren volgden steeds langer onderwijs. Vaak waren deze jongeren uiteindelijk hoger opgeleid dan hun ouders, waardoor er een onderlinge kloof tussen de twee groepen ontstond. Deze ontwikkelingen bij elkaar bleken een voedingsbodem voor verschillende jongerenculturen die zich elk op hun eigen manier zou gaan verzetten tegen de consumptiemaatschappij.

Nozems provo's en hippies

De nozemcultuur kwam vanaf halverwege jaren '50 op en was de eerste jeugdcultuur in Nederland. Nozems waren rebelse jongeren die geregeld gewelddadige opstootjes veroorzaakten. Vaak hadden ze een vetkuif en waren zij gekleed in spijkerbroek en leren jack. Ze werden beïnvloed door de rock-'n'-roll muziek uit Engeland en de Verenigde Staten. Nozems luisterden vaak naar rock-'n'-roll artiesten zoals Elvis Presley. Inde jaren '60 ging de relatief kleine groep nozems op in de menigte, omdat lichtelijk rebels gedrag de norm werd onder jongeren.

Vanaf halverwege de jaren '60 nam de jeugdcultuur andere vorm aan. In 1965 kwamen de provo's op. Ze hadden een hekel aan de consumptiemaatschappij. De provo's wilden meer inspraak en vonden dat de oude generaties waren vastgeroest in hun kijk op de maatschappij. Ze waren dan ook niet bang om oudere generaties belachelijk te maken. Verder stonden de provo's erom bekend dat zij de politie en politici vaak provoceerden (= uit de tent lokten) in het bijzijn van televisiecamera's. In 1967 werd de beweging alweer opgeheven.

Eind jaren '60 begon de opkomst van de hippies. Zij waren ook tegen de consumptiemaatschappij en het kapitalisme en vonden dat mensen niet zo materialistisch moesten denken. Zonder voor veel ophef te zorgen, probeerden zij de wereld te laten zien hoe men op een liefdevolle manier kon leven in harmonie met de natuur. Ze droegen felgekleurde kleding en hadden vaak lang haar. De hippies waren vreedzaam en legde de nadruk op liefde, seks en drugs.

Tot slot

Elke groep had zijn eigen muziekstijl, kledingstijl en idealen. Ook na de jaren '60 behielden jongeren een eigen cultuur. Die cultuur werd alleen begrepen door de jongeren zelf en niet door hun ouders. En dat is tegenwoordig nog steeds zo.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jongerencultuur van de jaren '50 en '60 | Canon van Nederland

# data[].attributes.attachment_link.description
In de jaren '50 en '60 zorgden jongeren voor onrust in de Nederlandse maatschappij. Dit leidde tot het ontstaan van de jongerencultuur.

# data[].attributes.body
Wie was Annie M.G. Schmidt?

https://www.youtube.com/watch?v=l-J9c1ILRWo

# data[].attributes.attachment_link.description
‘Doe nooit wat je moeder zegt, dan komt het allemaal terecht’, zei Annie M.G. Schmidt. Gewoon zeggen wat je te zeggen hebt, niet moeilijk doen, ingaan tegen…

# data[].attributes.body
Discomuziek is een genre dat zich in nachtclubs in de jaren zestig en zeventig ontwikkelde. Het bestaat uit delen van verschillende muzikale tradities, waaronder soul, funk, Motown en zelfs salsa en meringue.

Filmpje extra informatie: https://www-test.schooltv.nl/video-item/music-on-the-map-hoe-is-disco-ontstaan

# data[].attributes.body
Het oranjegevoel vanaf 1974.

Klokhuis aflevering extra informatie: https://quiz.ntr.nl/quiz/472/start

# data[].attributes.attachment_link.description
Als Nederlandse sporters, individueel of in teamverband, uitblinken op het hoogste niveau, komt het Oranjegevoel naar boven: straten worden oranje versierd en…

# data[].attributes.body
Tijdlijn van de thuiscomputers van 1980 tot 1989.

# data[].attributes.attachment_link.title
De geschiedenis van de thuis­computer van 1980 tot 1989

# data[].attributes.attachment_link.description
HomeComputerMuseum is een interactief computermuseum waar de geschiedenis van de thuiscomputer wordt geconserveerd en gepresenteerd voor en met huidige en toekomstige generaties.

# data[].attributes.body
Eilanden (de Nederlandse Antillen) vanaf de 17e eeuw.

Extra informatie: https://www.youtube.com/watch?v=1NCSxIKqy-4

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kolonisatie
De zes eilanden zijn allemaal tussen 1631 en 1648 door Nederland veroverd. De Bovenwindse Eilanden - Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten - liggen bijna duizend kilometer noordelijker dan de Benedenwindse Eilanden - Aruba, Bonaire en Curaçao. Samen met Suriname vormen zij wat Nederlanders 'de West' noemden. Het zijn in die tijd koloniale bezittingen in het westelijk halfrond, waar de samenleving tot in de negentiende eeuw wordt bepaald door slavernij. Eerst dienen ze als militaire steunpunten, handelsposten en plantagekolonies. Later worden de olie-industrie en het toerisme belangrijk.

Dekolonisatie
De relatie tussen Nederland en deze kolonies is in de tweede helft van de twintigste eeuw ingrijpend veranderd. In de Tweede Wereldoorlog worden Suriname en de zes eilanden niet bezet door Duitsland. Na de oorlog krijgen zij als zogeheten 'overzeese gebiedsdelen' regionale autonomie en algemeen kiesrecht. De nieuwe verhoudingen worden in 1954 vastgelegd in het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden. Dit is een soort grondwet voor een trans-Atlantisch koninkrijk met autonome rijksdelen.

Net zoals in andere voormalige kolonies groeit echter het verzet tegen de koloniale machtsstructuren. Inwoners zijn ontevreden over het overwicht van Nederlandse bedrijven op de Curaçaose economie terwijl op het eiland veel mensen in armoede leven. Dit leidt in 1969 tot stakingen, die uitmonden in een grote volksopstand. De inzet van driehonderd Nederlandse mariniers om de orde te herstellen, wekt een beeld op van een onderdrukkende koloniale macht. Om verdere confrontaties te voorkomen wil Den Haag van 'de West' af.

De zoektocht naar een evenwicht tussen enerzijds onafhankelijkheid en anderzijds het behoud van het oude verband leidt tot een ingewikkeld dekolonisatieproces. De onafhankelijkheid van Suriname in 1975 wordt bijvoorbeeld door een groot deel van de bevolking niet gesteund. Zo'n 300.000 Surinamers komen in de jaren zeventig naar Nederland. De Nederlandse Antillen, zoals de bestuurlijke eenheid van de zes eilanden heet, willen geen onafhankelijkheid en daar blijft het Statuut van 1954 voorlopig van kracht.

Zelfstandig
Elk eiland heeft zijn eigen cultuur en eigen belangen. Aruba, dat economisch welvarend is, voelt zich al decennialang benadeeld door het politieke overwicht van Curaçao. In 1986 krijgt Aruba een zogeheten 'status aparte' en sinds 1996 is het een zelfstandig land in het Koninkrijk. Het zoeken naar nieuwe bestuursvormen voor de Nederlandse Antillen is echter nog niet ten einde; elk eiland besluit op den duur dat een aparte relatie met Nederland beter is. Op 10 oktober 2010 wordt het Statuut aangepast en houden de Nederlandse Antillen officieel op te bestaan. Curaçao en Sint Maarten zijn nu ook zelfstandige landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Ze zijn verantwoordelijk voor hun eigen landsbestuur en wetgeving. De kleinere eilanden - Bonaire, Sint Eustatius en Saba - worden formeel onderdeel van Nederland. Deze eilanden hebben echter minder bevoegdheden dan Nederlandse gemeenten, zijn geen onderdeel van de Europese Unie en hebben de Amerikaanse dollar als munt.

De Nederlandse regering - die nog altijd de eindregie heeft - maakt zich zorgen over financiële problemen in het Caribisch gebied. De eilanden ergeren zich op hun beurt aan de slechte voorzieningen en de Haagse bemoeienis. Desondanks heeft Nederland door de lange gezamenlijke geschiedenis en de vele familiebanden sterke banden met deze eilanden. Ruim 160.000 Antillianen wonen in Nederland en een groeiend aantal Nederlanders vestigt zich op de eilanden. Nederland en het Caribisch gebied blijven streven naar betere onderlinge samenwerking.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de groeten aan de koningin : reis door suriname

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
maurits hassankhan en frans steegh (red.). geschiedenis van…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
witboi : hoe de west werd verloren : een reisdoor suriname…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kapotte plantage : een hollander in suriname

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
met eigen ogen : een hedendaagse kijk op de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een geschiedenis van de surinaamseliteratuur

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
suriname en ik : persoonlijke verhalen van…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ik ben een haan met een kroon op mijn hoofd…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
thomas meijer zu schlochtern en christopher cozier (red.)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
theo para de schreeuw van bastion veere : om derechtsorde in suriname

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
alex van stipriaan en thomas polimé (red.)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
waarover we niet moeten praten : nieuwesurinaamse en…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mama sranan : 200 jaar surinaamse verhaalkunst

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
voor mij ben je hier : verhalen van de jongste…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
noordoostpassanten : 400 jaar nederlandse…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
suriname : de ontwikkeling van suriname tot een…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het zilt van de passaten : caribischeliteratuur in de 20ste eeuw

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
persona non grata (ongewenst) : strijder tegencorruptie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een koloniale speeltuin : de antillen achter deschermen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
slagschaduwen : erfenis van een koloniaalverleden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de hemel is van korte duur : verzameld werk1945-1995

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'okseltruitje' pag. 193-196 in: van tijd tot tijd: nederlandse geschiedenis in…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het saramacca project : een plan voor joodse kolonisatie in…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
verboden liefde : familie en homoseksualiteit in de surinaamse…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
teken en zie de wereld : oorlogsveteranen van suriname

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
emigreren naar suriname : gids voor potentiële emigranten

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
gedeeld koninkrijk : de ontmanteling van de nederlandse…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het paradijs overzee : de 'nederlandse' caraiben en nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
brand in paramaribo (pagina 446 t/m 455) in: over vroeger en…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de prijs van kerrie : een surinaams-hindostaanse familiekroniek

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
surinaams onbehagen : een sociale en politieke geschiedenis van suriname

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de rechteroever van de saramaccarivier : korte verhalen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de geschiedenis van aruba tot 1816 : van zustereiland tot imperium in imperio

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
fansi's stilte : een surinaamse grootmoeder en de slavernij

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het verbrande huis : een surinaamse familiegeschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
of: het geheime genootschap der dansende schrijvers

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ongemak : zes caribische eilanden en nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ongehoord : hindostanen in de nederlandse koloniale geschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
met aan boord de meest talentvolle voetballers van surinaamse afkomst

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
koningin juliana kondigt het 'statuut voor het koninkrijk der nederlanden' af

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
desi bouterse wordt verkozen tot president van suriname

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
amsterdam: tropenmuseum. tentoonstelling: sabi suriname (t/m 1 maart 2023)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
klokhuis: suriname en de nederlandse antillen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
canonclip: suriname en de nederlandse antillen (groep 5 en 6)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
canonclip: suriname en de nederlandse antillen (groep 7 en 8)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
fokke & sukke zitten te bakken aan de bar

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
canonclip: suriname en de nederlandse antillen (voortgezet onderwijs)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
schooltv beeldbankclip de nederlandse antillen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nos jeugdjournaal 10-10-2010: feest op nederlandse antillen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
unesco werelderfgoed: historische binnenstad van willemstad
(curaçao)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
land of bijzondere gemeente? test je kennis van de nederlandse
antillen op: www.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
meester jack: canon-pad caribisch gebied

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
literatuurmuseum den haag: surinaamse schrijvers

# data[].attributes.attachment_link.description
De eilanden die tot 2010 de Nederlandse Antillen vormen, zijn in de zeventiende eeuw door Nederland veroverd. Nog altijd maken ze deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden. De banden tussen deze...