# data[].attributes.body
https://www.klasse.be/661378/sterke-taal-in-de-kleuterklas/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Please click here if you are not redirected within a few seconds.

Een kleuter kan slechts taal bijleren als de taal die hij hoort elementen bevat die hij nog niet kent. De taal van de leidster moet als het ware net boven het taalniveau van de kleuter liggen: ze moet een combinatie zijn van vertrouwde en nieuwe elementen.

Apr 23, 2018 · Op enkele maanden tijd zetten de kleuters van juf Jelke grote stappen in hun ...
Duration: 39:42
Posted: Apr 23, 2018

# data[].attributes.attachment_link.description
Please click here if you are not redirected within a few seconds. Een kleuter kan slechts taal bijleren als de taal die hij hoort elementen bevat die hij nog niet kent. De taal van de leidster moet als het ware net boven het taalniveau van de kleuter liggen: ze moet een combinatie zijn van vertrouwde en nieuwe elementen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Talentgericht (taal)onderwijs in de kleuterklas Saar Steverlinck en Hanne Rosius, PXL

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De inhoud van het leerplan Zin in leren! Zin in leven! geeft vanuit leeruitkomsten, generieke doelen en ontwikkelstappen aan hoe leerlingen ontwikkelen. Op al deze inhouden kan onderzoekend leren geprojecteerd worden. De horizontale samenhang tussen de verschillende ontwikkelvelden, -thema's en generieke doelen komt uit de werkelijkheid zelf. Niets staat los van elkaar. Die samenhang exploreren en onderzoeken geeft antwoord op de natuurlijke nieuwsgierigheid van elke leerling.

# data[].attributes.attachment_link.description
Op welke manier zet je een schoolbeleid in verband met OOL op touw?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Je hoeft geen techneut te zijn om met je kleuters rond STEM te werken. Kijk hoe juf Lieselot haar klas onderdompelt in de wereld van wetenschap en techniek. Of is het omgekeerd?

"Als je met kleuters rond STEM wil werken, moet je absoluut geen extra projecten met veel voorbereiding bedenken rond elektriciteit of hogere wiskunde. Ik werk eigenlijk elke dag en bij elk thema rond 1 van de 4 onderdelen van STEM - wetenschap, techniek, wiskunde en engineering."

1. Geen techneut? Geen probleem

"De kleuters wilden een brug maken voor 2 kabouters in een poppenkastverhaal. Eerst zijn we een ophaalbrug in de buurt gaan bekijken en hebben we die nagetekend. Daarna ontwierpen en bouwden we in groepjes een eigen brug. Als er iets niet werkte, bestudeerden we wat we anders konden doen. Uiteindelijk leerden we wat een hefboomsysteem is."

2. Je hebt geen apart STEM-project nodig

"Tijdens ons Afrikaproject leerden de kinderen dat je in Afrika soms ver moeten lopen om water uit een waterput te halen. Ze wilden graag weten hoe dat werkt. Met een borstel, een emmer en karton bouwde ik al een waterput voor hen. Al doende hebben we verschillende katrolsystemen uitgeprobeerd. Ze bedachten zelf oplossingen om het water met een emmer uit de put te halen."

3. Gebruik kosteloos materiaal

"Als een paar kleuters een toren bouwen, pik ik daarop in met vragen die hen doen nadenken: "Jouw toren gaat veel hoger. Hoe komt dat? Die van jou valt om. Hoe kan je een hogere toren maken?" Zo ontdekken ze bijvoorbeeld dat de basis breder moet zijn dan de top. En nu weet ik ook dat je met driehoeken een stevige constructie maakt."

4. Laat de kleuters fouten maken

"Tijdens een indianenproject leerden ze dat indianen natuurlijke kleurstoffen gebruiken. Dat wilden ze zelf wel eens proberen. Zo zijn we buiten en thuis dingen gaan zoeken waarmee we stof kunnen kleuren: rode kool, gras of zand. Zo ontdekten ze dat je warm water nodig hebt om iets in vloeistof op te lossen, net zoals suiker in thee."

5. Zoek overal STEM in

"Tijdens een muziekproject ontwierpen mijn kleuters elk hun muziekinstrument volgens hun eigen criteria. Eerst leerden ze al doende dat een dierenvel anders klinkt dan plastic. Of dat een houten stokje op een blik feller klinkt dan een rietje op een zeemvel. Als hun instrument bijvoorbeeld te zacht klonk, wisten ze hoe ze hun ontwerp kunnen bijsturen."

Via het Lerend Netwerk STEM-effect van AP Hogeschool Antwerpen kan je de inzichten en didactische instrumenten uit hun onderzoek ontdekken, informatie delen en vragen stellen. Ook bij Klascement vind je concrete inspiratie rond STEM en kleuters.

Sara Frederix

# data[].attributes.attachment_link.description
Je hoeft geen techneut te zijn om met je kleuters rond STEM te werken. Kijk hoe juf Lieselot haar klas onderdompelt in de wereld van wetenschap en techniek. Of is het omgekeerd?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dit kan bestaan uit een kast waarin allerlei materialen te vinden zijn waarmee kinderen kunnen experimenteren en ontdekkingen. De materialen zitten in ontdekdozen. Deze dozen kun je afwisselen en aanpassen per thema zodat de kinderen steeds weer uitgedaagd worden om iets te ontdekken. Het hoeft echter niet een kast te zijn, je kunt ook een ontdektafel maken waar je regelmatig iets nieuws introduceert, een ontdekdoos of een ontdekhoek.

Ik laat de kinderen vaak werken met een ontdekdoos en één keer in de week speel ik Professor Proefje. Dat vinden de kinderen geweldig!

Professor Proefje; Op donderdagmiddag vertel ik aan de kinderen dat ik even naar de wc ga, in de hal verkleed ik me: ik doe een witte jas aan en een baret op. Ik heb een koffertje bij me met daarin een brillenkoker en een bril. Deze bril heeft geen glazen en dat geeft elke keer weer ruimte voor de kinderen om daar opmerkingen over te maken.

Dan kom ik de klas binnen en begroet de kinderen. Ik vertel hen dat ik Professor Proefje ben en dat ik in mijn laboratorium een proefje heb bedacht om met de kinderen te gaan doen. Het grappige is dat de kinderen het spel al snel meespelen en je ook aanspreken als professor.

Welke proefjes en experimenten doe ik met de kinderen?

Luchtstromen: Blaas de kaars uit.
In mijn koffertje zit een waxine lichtje en een aansteker. Op tafel staat een ronde fles en een boek. Ik laat de kinderen zien dat je de kaars uit kunt blazen en weer aandoen. Dan zet ik een boek tussen de kaars en mijzelf. Kun je de kaars nu ook uitblazen? De kinderen mogen het proberen en de professor ook maar het lukt niet. Dan zet ik een wijnfles tussen mijzelf en de kaars in. Kan ik nu de kaars uitblazen? Sommige kinderen denken van wel, anderen niet. Laat ze verwoorden waarom ze denken van wel of waarom niet. Als je nu de kaars uitblaast, zal het wel lukken want de luchtstroom gaat om de fles heen.

Auto's vooruit bewegen op lucht.
Blaas de ballon op en bevestig deze aan de auto. Laat nu de ballon los en deze zal vooruitgaan. Vraag de kinderen vooraf welke auto gaat winnen en waarom.

Magnetisme: Ik laat een magneet zien en vraag of de kinderen weten wat je met een magneet kunt doen. Daarna deel ik in tweetallen magneten uit en mogen de kinderen zelf ervaren wat wel of niet aan een magneet plakt. Daarna bespreken we waarom dat zo is.

Magnetisme: Laat de kinderen van tevoren allerlei voorwerpen zien en vraag of het aan een magneet plakt of niet. Dit tekenen ze op een papier in de goede kolom. We leggen de voorwerpen ook zo neer en de kinderen vertellen bij elk voorwerp waarom dat ze denken dat het wel of niet aan een magneet plakt. Daarna kijken we of het ook inderdaad zo gebeurt.

Geluiden maken met een beker
Met een plastic beker kun je veel geluiden maken: kraken, tikken, in roepen. Je kunt een beker ook laten kreunen.
Prik een gaatje onderin de beker. Doe hier een touwtje door en maak deze met een paperclip vast. Trek daarna het touwtje aan zodat de paperclip op de bodem van de beker ligt. Maak nu het touwtje wat nat en ga er met een zakdoekje of een tissue langs.
Hoe kan het dat de beker dit geluid maakt? Het geluid wordt verspreid door het vochtige touw.

Lost iets op in koud of warm water? Zet verschillende glazen neer met koud water. Doe er een suikerklont in, wat zout, een stukje papier en een steen. Wat gaat er gebeuren?

Vul daarna vier glazen met behoorlijk warm water en vraag de kinderen wat er gebeurt als je de suiker erin doet, wat met het papier, wat met de steen en wat met het zout? Het suiker en zout zal oplossen door het warme water.

Zet verschillende formaten glazen en stolpen neer en zorg voor een waxinelichtje. Doe deze aan en vraag de kinderen hoe je deze uit kan doen. Al snel zullen de kinderen vertellen dat je dit kan doen door te blazen. Hoe kun je dit nog meer doen? Zet er een glas op en kijk wat er gebeurt. Waarom gaat de kaars uit? Doordat de vlam geen zuurstof meer krijgt. Hoe lang duurt het voordat de kaars uit gaat? Probeer dit met de verschillende formaten en laat de kinderen raden hoe lang het gaat duren.

Luchtdruk: Laat twee gummibeertjes in een cupje van een waxinelichtje drijven in een bak water. Blaas ze van links naar rechts en vertel dat ze er niet van houden om nat te worden. Laat dan een glas zien en vraag de kinderen wat er in het glas zit. Ze zullen zeggen dat er niks in zit. Vertel dat er wel wat in het glas zit en laat het zien door een glas over de beertjes heen te doen.

De kinderen zullen zeggen dat de beertjes dan wel nat worden. Als je het glas er gelijkmatig overheen doet, zal de luchtdruk het bootje naar de bodem van de bak duwen maar de beertjes blijven droog. laat de kinderen het voelen als je het glas weer naar boven haalt. Wat zit er nu in het glas? Zuurstof.

Nog meer proefjes?

Een ontdekdoos is een doos met materialen uit de leefwereld van de kleuter. Deze komt tegemoet aan de enthousiaste, nieuwsgierige en onderzoekende houding van de kleuters. Een ontdekdoos is gericht op het zelfstandig handelen met concreet experimenteermateriaal. Al handelend en op een speelse manier ontdekken de kleuters eigenschappen van het materiaal uit de doos. Dit roept dan weer nieuwe vragen op en zet kleuters ertoe aan om nieuwe mogelijkheden te onderzoeken.

Werken met ontdekdozen binnen zelfstandig leren.

Werken met ontdekdozen of ontdektafels, is een werkvorm waarbij kleuters eerst ruime kansen moeten krijgen om te experimenteren met verschillende materialen. Nadien kunnen de materialen worden uitgebreid met onderzoeksgerichte activiteiten aan de hand van opdrachtkaarten.

De nadruk ligt op het verkennen van de eigenschappen van materialen en voorwerpen en rekening houden met datgene wat de kleuters interesseert en waar ze aan toe zijn.

Ga eens lang bij de schoenwinkel, de opticien (oude brillen, potjes voor contactlenzen...)

Al het materiaal voor de ontdekdoos zelf eerst bekijken, zo kom je steeds op nieuwe ideeën

Op deze pagina zal ik beschrijven wat de mogelijkheden zijn van de ontdekkast en een opsomming geven van de materialen die je daarvoor kunt gebruiken. Ook komen er werkbladen bij.

Een doos met van alles dat met kijken te maken heeft. Wat kun je in de doos stoppen?

Doel: De kinderen leren door experimenteren van alles over kijken: Dat er glazen zijn die vergroten of verkleinen, dat je dingen kunt zien die niet echt zijn, dat je met een blinddoek niets ziet, dat je ook ver weg kunt kijken of juist dichtbij.

Beweegt het of niet? (Klik op het plaatje voor een vergroting)

Wat zie je nu precies?

Hoe lopen de lijnen?

Welke lijn is het langst? Lopen de lijnen gelijk of niet? En deze lijnen?

Een doos met allerlei materialen die met tijd te maken hebben. Wat kun je in de doos stoppen?

Doel: De kinderen leren door te experimenteren met allerlei dingen uit de ontdekdoos van alles over de tijd: Dat er verschillende manieren zijn om te zien hoe laat of het is, dat je verschillende dingen kunt gebruiken om de tijd niet te vergeten, hoe lang duurt de tijd.

Het is goed om deze ontdekdoos in de kast te zetten als je werkt over de tijd of als er een nieuw jaar is begonnen.

Een doos met allerlei materialen om te meten. Wat kun je er in stoppen?

Doel: De kinderen laten experimenteren met allerlei meetinstrumenten waardoor ze leren dat er verschillende maten en meetinstrumenten zijn. Wat is lang, wat is kort, langer - korter, etc.

Werkblad: Hoeveel centimeter?

Een doos met allerlei materialen die met magnetisme te maken hebben. Wat kun je erin stoppen?

Reuzenmagneet; te koop bij de HEMA

IJzeren dingen om op te pakken

Magnetenspel met staafjes en balletjes; te koop bij de Action

Ontdekkaarten om in een map te stoppen bij de ontdekdoos:

Leuk prentenboek over spiegelen is:

Een doos met allemaal materialen om mee te spiegelen. Wat kun je erin stoppen?

Doel: De kinderen laten experimenteren met spiegels waardoor ze leren dat je met spiegels kunt verdubbelen als je in de spiegel kijkt. Je kunt ook dingen zien die je anders niet ziet, zoals jezelf!

Opdrachtkaarten over spiegelen:

Werkbladen over spiegelen:

Woordkaarten over spiegels en spiegelen

Een doos met knopen.

Doel: Sorteren en tellen van knopen.

Opdrachtkaarten met knopen:

Een doos met geld. Hiervoor gebruik ik oud buitenlands geld dat niet meer geldig is en plastic euromunten.

Doel: sorteren van munten en herkennen van getallen op de munten.

Zet er verschillende spaarpotten neer waar de kinderen de munten in kunnen doen.

Kinderen kunnen de munten neerleggen en er een wit papier op leggen en dan met een potlood erover heen gaan

Een weegschaal met gewichten is in elke groep nodig. Hiermee kun je de kinderen leren wat zwaar en licht is, zwaarder en lichter, etc.

Leg in de hoek allerlei materialen als: watten, schroeven, blokjes, kastanjes, etc. Laat de kinderen volop wegen en even zwaar zoeken.

Nog een idee voor de ontdekkast:

Apparaten die niet meer werken uit elkaar laten halen. Prima om dingen te ontdekken en geweldig voor de fijne motoriek door het omgaan met een schroevendraaier.

Nodig:Radio's, dvd-spelers, telefoons, e.d. Waar haal je die? Vraag het aan ouders, ga langs bij de 2 e handswinkels in de buurt en vraag om materialen die zij weg moeten gooien of vraag aan de organisator van de plaatselijke rommelmarkt of je aan het eind van de dag mag komen "shoppen". Verwijder zelf altijd vooraf de batterijen en de stekkers die in het stopcontact moeten.

Gereedschap: Verschillende tangen en schroevendraaiers. Let op: geen hamers.

Afspraak met de kinderen: Je mag het materiaal alleen maar los draaien met een schroevendraaier of de draden doorknippen met een tang. Iets kapot slaan hoort niet tot de handelingen. Deze apparaten die in de speciale doos zitten mogen uit elkaar gehaald worden maar dit moet je thuis niet zomaar gaan proberen.

Een doos met voelzakken waar de kinderen allerlei materialen in kunnen doen en elkaar laten voelen.

Ook kun je in de doos allerlei materialen stoppen: ruwe (schuurpapier), gladde (plastic en metaal), koude (ijzer), warme (verschillende stoffen), groffe (ribkarton), zachte (veren en watten), stressballetjes/stressbeestjes.

Kinderen kunnen hier eindeloos mee ontdekken en voelen wat het is.

Herfstontdekdoos:

Vraag een oude werkende keukenweegschaal of koop er een bij de Blokker (een kleine kostte mij €2,-) . Verzamel allerlei herfstproducten als dennenappels, eikels, kastanjes, enz. Koop ook een netje met noten (zoals hazelnoten en walnoten) en stop die in de doos bij de herfstproducten. Neem nog een doos en vraag de kinderen knuffeldieren mee te brengen die in het bos voor komen (eekhoorn, egel, muis, enz). Nu heb je nog een leeg schriftje nodig (bv een rekenschriftje van groep 3) en een potlood. Vraag of knutsel twee (tuin)kabouters. Je hebt nu alle attributen bij elkaar.

Die twee kabouters zijn Hompeltje en Pompeltje, je kent ze vast wel, die twee die in de berg wonen. Zij zijn nu ook tot dierenverzorgers bevorderd en geven de bosdieren regelmatig te eten. Deze kabouters schrijven dan ook steeds op hoeveel eten ze een dier hebben gegeven en noteren die getallen in het schriftje. Daar mogen de kinderen hen bij helpen. Laat de kinderen daar naar hartenlust mee experimenteren. Je kunt er natuurlijk ook een balansweegschaal bij zetten maar het noteren van de getallen vinden ze erg interessant. Twee keukenweegschalen leveren ook leuke effecten op want dan gaan kinderen zaken met elkaar vergelijken. Daarnaast gaan de kinderen (soms na een tip van de juf) serieren en vergelijken van vormen met de herfstproducten. De kinderen die niet zo technisch zijn aangelegd en de kast misschien om die reden links laten liggen worden nu uitgedaagd om in het rollenspel van de kabouters en de dieren te stappen en gaan toch aan de slag met het wegen, vergelijken en het noteren van getalschrift.

Leg, als er een nieuw seizoen begint, materialen die passen bij het seizoen in de ontdekhoek.

Zomer; thermometer, zwemkleren, duikbril, ventilator, boeken

Herfst; herfstbladeren, kastanjes, eikels, regenmeter, boeken

Winter; handschoenen, sjaal, thermometer, kale takken, schaatsen

Lente; bolletjes, bak met voorjaarsbloemen, boeken, tak met bloesem

Kerst; allemaal groenblijvende takken: spar, hulst, etc

Ik heb in de ontdekkast ook een knikkerbaan neergezet. Dit heb ik op een rommelmarkt gekocht. De kinderen kunnen zelf een plastic baan uitzetten waar de knikker vanaf moet rollen. Hier doen ze veel ervaringen op betreffende zwaartekracht en doordenken: hoe komt de knikker uiteindelijk op het goede pad?

Het is ook erg leuk om samen met de kinderen te experimenteren met allerlei knikkerbanen:

Van lego

Zelf knutselen van dozen en buizen

Knikkerbanen van rollen in een deksel

Knikkerbanen in de zandtafel met allerlei buizen

In de ontdekkast kun je een doos met materialen neerzetten die de kinderen kunnen meenemen naar de watertafel.

Wat kan er in die doos zitten:

Doel: Kinderen kunnen hier mee experimenteren om te ontdekken wat drijft en wat niet. Ook leren ze hoe water kan lopen. Je wordt er bovendien nat van. Om die reden is het beter om deze doos in de zomerperiode te gebruiken.

Een doos met allemaal materialen om geluiden mee te maken en daarmee te experimenteren. Wat kan er in de doos zitten?

Denk goed na over de materialen die je in deze doos doet. Het nodigt uit om te gebruiken dus als iets veel lawaai maakt, is het niet handig in de klas. Zachte geluiden kunnen vaak wel.

Doel: Leren om geluiden te maken die mooi zijn en het verschil in geluiden ontdekken.

Een doos met materialen die te maken hebben met lucht. Wat kan er in de doos zitten?

Doel: Hoe werkt lucht? Kun je lucht zien? Ontdekken dat er veel met lucht gedaan kan worden.

Zet een microscoop neer en leg een paar witte jassen in de hoek. Een leuk brilletje erbij en onderzoeken maar. Wat zie je door de microscoop?

Tandwielen......

Wat kun je allemaal met tandwielen doen en waar kom je tandwielen tegen? Een mooie start voor een ontdekkingstocht met de kinderen.

Nog enkele mogelijke ontdekdozen/ontdekideeën:

Papier en karton

Sleutels en sloten

Schroeven en moeren

Stof,wol draden,touw.

Kruiden ruiken

Fietsenwerkplaats

Vingerafdrukken
Thema over techniek: de Uitvinder
Ingrid van Moerenhout, Lieselot Cottyn, Carola Schadee, Gina Stuart, Ann Theuwis en Margriet Holterman wil ik bedanken voor hun bijdragen aan deze pagina.

# data[].attributes.attachment_link.title
jufjanneke.nl - Ontdek techniek met kleuters

# data[].attributes.attachment_link.description
Kinderen houden van experimenteren en ontdekken. Om die reden heb ik regelmatig ontdekactiviteiten in de klas. Dit kan bestaan uit een kast waarin allerlei materialen te vinden zijn waarmee kinderen kunnen experimenteren en ontdekkingen. De materialen zitten in ontdekdozen. Deze dozen kun je afwisselen en aanpassen per thema zodat de kinderen steeds weer uitgedaagd worden...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Odisee hogeschool heeft de ambitie om samen met heel wat partners de zelfsturende vaardigheden (executieve functies) van kinderen, ook zij die opgroeien in een kwetsbaar gezin, te versterken. Dit project kreeg de naam "Zet je EF-bril op".

In 'Zet je EF-bril op+' verbreden we het eerder ontwikkelde Zet je EF-bril op zodat deze geïmplementeerd kan worden binnen de zorgwerking van het kleuteronderwijs, initiatieven met (anderstalige) ouders, voorschoolse kinderopvang en lager onderwijs (Sint-Niklaas en Brussel). Zo proberen we het preventief effect van de bestaande methode verder te versterken door ook een intensiever traject uit te werken voor de meest kwetsbare kinderen en hun ouders te betrekken. Dit doen we door in te zetten op het stimuleren van de ontwikkeling van executieve functies in samenwerking met zorgleerkrachten, zorgcoördinatoren, ouders en voorschoolse kinderopvang.

Klik op onderstaande EF-meisjes voor meer informatie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Odisee hogeschool heeft de ambitie om samen met heel wat partners de zelfsturende vaardigheden (executieve functies) van kinderen, ook zij die opgroeien in een kwetsbaar gezin, te versterken. Dit project kreeg de naam "Zet je EF-bril op".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jonge kleuters zijn een kwart van de schooldag aan het wachten. Dat blijkt uit onderzoek van de UGent. "We zien zorg en leren nog te veel als tegengestelde begrippen", zegt specialist Brecht Peleman. "In routines zitten net veel leerkansen."

Brecht Peleman: "Als sociaal pedagoog kom ik regelmatig in kleuterklassen. Met mijn collega's onderzocht ik hoe kinderen de overgang naar de kleuterschool ervaren. Het viel ons daarbij op dat kleuters vaak moeten wachten. Zeker in de instapklas, waar er grote tempoverschillen tussen kinderen zijn. Mijn collega's en ik besloten die wachttijd te meten. Wat bleek: een kleuter zit 20 tot 30 % van de tijd te wachten. Een kwart van de schooldag dus. Het betreft hier een kleinschalig onderzoek: in totaal filmden we 100 uur op 4 scholen. Die 20 tot 30 % wachttijd is dus niet representatief voor heel Vlaanderen. Maar in het onderzoek van collega's komen wel vergelijkbare cijfers naar voren."

Wat versta je precies onder 'wachttijd'?

Brecht Peleman: "Met wachttijd bedoel ik alle momenten waarop een kleuter in stilte niets te doen heeft. Wachttijd start zodra een kind klaar is met een activiteit - het heeft zijn jas aan, het heeft zijn fruit op - en stopt zodra er een nieuwe activiteit start. Als een kind direct na het fruitmoment een boek mag lezen, is er dus geen wachttijd."

De vele wachttijd is zeker niet de schuld van kleuterleraren. Het is een gevolg van hoe we het kleuteronderwijs in Vlaanderen organiseren
Brecht Peleman
specialist

Hoe komt het dat kleuters zoveel moeten wachten?
Brecht Peleman: "De vele wachttijd is zeker niet de schuld van kleuterleraren. Het is een gevolg van hoe we het kleuteronderwijs in Vlaanderen organiseren. Kinderen tot 2,5 jaar gaan naar de kinderopvang, een onthaalouder of blijven thuis. Op die plekken staat zorg centraal. Vanaf 2,5 jaar gaan ze naar de kleuterklas. Daar draait plots alles om het leren. Maar zorg en leren zijn geen tegengestelde begrippen. Ik geloof hard in 'educare', een holistische kijk op onderwijs waarin zorg en leren met elkaar zijn verweven. Elke kleuter ontwikkelt zich in zijn eigen tempo. Niet alle instappers zijn al zindelijk, of kunnen zich lang concentreren. Sommigen hebben nog veel nood aan troost en slaap. Tot 2,5 jaar zijn die zaken geen probleem, daarna plots wel. Terwijl ze heel normaal zijn voor 2- tot 4-jarigen."

"In de kinderopvang staan ze met 1 volwassene per 8 kinderen. In een kleuterklas is dat soms 1 op 24. En kleuters kunnen op 7 momenten in het schooljaar instromen, waardoor de groep continu aangroeit. Bovendien is die groep in de meeste scholen homogeen samengesteld. In de doorsnee instapklas zitten allemaal heel jonge kinderen samen, met allemaal dezelfde 'zorgnoden'. Probeer dat maar eens te managen. Veel tijd gaat naar het aanleren van routines: je jas aan de kapstok hangen, je brooddoos op de juiste plek leggen, in de kring gaan zitten als de leraar een belletje luidt ... Wie al klaar is, zit vaak te wachten op de rest."
Dus vooral snelle kleuters zijn de dupe?
Brecht Peleman: "Ik zie dat niet zo zwart-wit. Uiteraard zijn kleuters die al vertrouwd zijn met de schoolse routines en de Nederlandse taal sneller klaar. Maar hun klasgenootjes moeten veel meer tegelijk doen: een nieuwe taal begrijpen, nieuwe routines aanleren, de Vlaamse schoolcultuur leren kennen. Ook al doen ze hun best, ze gedragen zich niet altijd zoals de leraar verwacht. Waardoor die hen sneller berispt, wat hun leerkansen niet ten goede komt. Een voorbeeld: ik bezocht een klas waar kleuters in stilte hun koek aten. Leerlingen die met elkaar beginnen te spelen, krijgen een uitbrander. Maar als een taalvaardig meisje de juf rustig aanspreekt, ontstaat er een gesprek. De juf stelt haar vragen, geeft feedback op haar taal. Onbedoeld gaat er zo een extra leerkans naar een kind dat al vaardig is in de Nederlandse (school)taal.

Waarom niet die routines benutten als leerkans? Maak gebruik van die tempoverschillen: laat kinderen elkaar helpen
Brecht Peleman
specialist

Hoe kan je als leraar de wachttijd verminderen?

Brecht Peleman: "Kleuterleraren willen routines vaak zo snel mogelijk afhandelen. De kleuters doen hun jas aan, eten hun koek in de gang en gaan dan buiten spelen. Dat is niet alleen onaangenaam, je blijft ook met die tempoverschillen zitten. Waarom niet die routines benutten als leerkans? Maak gebruik van die tempoverschillen: laat kinderen elkaar helpen. Een kind dat zelf zijn jas kan aandoen, kan een klasgenoot helpen. Ondertussen ontstaat er een gesprekje. In graadsklassenmet eerste, tweede en derde kleuters zijn nog veel meer mogelijkheden voor peer learning. En waarom binnen de 4 muren van je klas blijven?"

"Ik ken een school waar kinderen van het vijfde en zesde leerjaar het slaapmoment van de kleuters begeleiden. Kinderen leren daar superveel van. Misschien niet de dingen die we meten in tests, maar het maakt ze wel zorgzaam en zelfredzaam. En terwijl ze met elkaar babbelen, oefenen ze hun taal. Natuurlijk is het minder controleerbaar dan 22 kleuters laten wachten terwijl je de laatste 2 aanspoort op sneller op te ruimen. Maar je moet als leraar geen schrik hebben om af en toe chaos toe te laten."
Zijn er ingrepen op schoolniveau die het wachten beperken?
Brecht Peleman: "Tijdens de schooldag ervaart een kleuter allerlei bruuske overgangen, veroorzaakt door het onderwijssysteem. De voor- en nabewaking en de middagpauzes vallen bijvoorbeeld niet onder de officiële onderwijstijd. Daardoor is de kleuterleraar, het vertrouwde volwassen gezicht, niet altijd bij de kinderen. Ook tijdens de speeltijd werken scholen vaak met een beurtrol. Natuurlijk hebben leraren recht op pauze, maar bekijk het eens door de ogen van een kleuter. Die maakt lange dagen, bij veel verschillende volwassenen. Tijdens die tussenmomenten vertoeven kleuters bovendien in heel grote groepen met weinig begeleiding. Zeker voor de jongste kleuters zijn het eerder spannende dan ontspannende momenten. Ze zijn bepalend voor hoe een kleuter de dag ervaart."

"Moeten pauzes per se collectief? Met meerdere leraren voor een groep ben je flexibeler. Terwijl de ene leraar pauzeert, blijft de andere bij de kinderen. Minder gezellig misschien, maar leuke babbels in de lerarenkamer maken niet per se een sterk schoolteam. De instapklas is de toegangspoort waardoor de maatschappij in al haar diversiteit de school binnenkomt. Daarom moet het schoolteam kleuterleraren meer helpen en waarderen. Wachttijd is een uitdaging die je met z'n allen moet aanpakken."

Minder wachten in de kleuterklas: 6 tips

1. Time het opruimen

"In de klas van mijn dochter gaat een van de leerlingen na het spelen rond met een belletje. De uitdaging: als het belletje stopt, is alles opgeruimd en zit ieder kind in de kring. Wie zijn eigen speelgoed al heeft opgeborgen, helpt een klasgenoot."

2. Glijdende speeltijden

"De speelplaats wordt gedomineerd door de oudste kinderen. De allerjongsten spelen niet, maar drentelen rond de toezichthouder. Ik ken een school die daarom werkt met glijdende speeltijden. De eerste 10 minuten hebben de kleuters de speelplaats voor zichzelf. Dan komen de lagereschoolkinderen erbij en spelen ze 10 minuten samen. Daarna gaan de kleuters naar binnen en kunnen de oudste kinderen naar hartenlust ravotten."

3. Om beurten omkleden

"Ik bezocht ooit een klas die na de speeltijd op uitstap ging. Ze verzamelden in de rij en wachtten tot alle andere klassen binnen waren. Dan gingen ze zelf binnen hun laarzen aandoen. Om vervolgens weer naar buiten te gaan! Waarom riep die leraar de kleuters niet in kleine groepjes bij zich tijdens de laatste minuten van de speeltijd? 10 minuten minder pauze voor de leraar, maar een veel rustiger begin van de uitstap."

4. Eerst een koek, dan een boek

"In veel kleuterklassen verloopt het koek- en fruitmoment in stilte. Het is een welkom rustpunt in een drukke dag. Maar snelle eters zitten soms een kwartier te wachten. Dat kan je opvangen door een stille activiteit te voorzien voor wie al klaar is: een boekje lezen, bijvoorbeeld. Zorg wel voor wat variatie, anders hebben ze op den duur de hele klasbib uit."

5. Middageten in de klas

"In sommige scholen duurt de middagpauze wel 1,5 uur. In de bomvolle refter komen veel kleuters niet tot eten. Ze zijn moe en overprikkeld. Sommigen vallen spontaan in slaap. Dus waarom niet die middagpauze herdenken? Ik ken een school waar de kleuters in hun eigen klas eten. Elke middag schuiven er ook 3 leerlingen van de lagere school aan. Zij babbelen met de kleuters. Ze stimuleren hen om hun brooddoos leeg te eten en halen een doekje als er wordt gemorst. En als de kleuters na het eten een dutje gaan doen, wandelen ze hen naar de slaapzaal."

6. Niet 'klaar' voor de bel gaat

"Veel kleuterleraren eindigen de dag met een afsluitende kring. Daarna wachten de kleuters in stilte op hun ouders. Startklaar met hun jas en boekentas. Waarom mogen ze niet nog wat spelen? Zo stimuleer je ouders de klas binnen te gaan. Je ziet hoe ze met hun kind omgaan, je kan een babbeltje doen ... Ook als je op de speelplaats op de ouders wacht, kan je daar een leermoment van maken. Speel bijvoorbeeld samen een afsluitend spel."

Ook op de website van VBJK vind je interessant materiaal over de overgang naar de kleuterschool.

Kyra Fastenau

# data[].attributes.attachment_link.title
Wachten in de kleuterklas: maak van routines leerkansen

# data[].attributes.attachment_link.description
Jonge kleuters zijn een kwart van de schooldag aan het wachten, blijkt uit onderzoek van UGent. "In routines zitten net leerkansen", zegt Brecht Peleman.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tekst Redactie Didactief
Gepubliceerd op 28-09-2015 Gewijzigd op 13-03-2017

Kleuters en hun leerkrachten zitten veel op elkaar te wachten, bevestigt Vlaams onderzoek in 22 kleuterklassen (groep 1 en 2). Deze 'wachttijd' neemt bijna een derde van de schooldag in beslag en bestaat uit routines en overgangsmomenten, zoals tussendoortjes, wc-bezoeken, verplaatsingen, keuzemomenten en opruimen.

'Niet praten, Youssef... Eet verder, Daisy... Klaar Julian? Neem een prentenboek...'

Het is fruittijd. De ene kleuter hap-slikt zijn fruit naar binnen, de ander kauwt in slow motion. Nog één minuut voor de speeltijd. Meester Gerrit zucht. 'Zafira, maak eens voort! We wachten!'

Wachten. We doen het behoorlijk veel, zeker in de kleuterklas, blijkt uit onderzoek in Vlaamse kleuterklassen. Vlaamse kleuters besteden bijna een derde van de schooldag aan routines en overgangsmomenten. Het gaat dan om tussendoortjes, wc-bezoeken, verplaatsingen, keuzemomenten, opruimen, enzovoort.

Van november 2014 tot en met maart 2015 werd in 22 kleuterklassen geobserveerd. De helft was groep 1 (in Vlaanderen is dit klas 2), de andere helft was groep 2 (klas 3).

Verlies

Routines en overgangsmomenten veroorzaken niet alleen wachttijd, ook is de interactiekwaliteit op deze momenten laag. Dat stemt tot nadenken. Immers: de interactiekwaliteit van de leerkracht is dé bepalende factor voor de taal- en denkontwikkeling van kleuters. En kleuters met een goed ontwikkelende taal-denkvaardigheid hebben méér kans op verder schoolsucces dan minder taal-denkvaardige leeftijdsgenoten.

Een groot taalaanbod, veel spreekkansen voor de kleuter en een rijke feedback zijn de pijlers van een kwaliteitsvolle talige interactie. Brainstormen en voorspellen, argumenteren en redeneren, plannen, probleemoplossend denken, terugblikken tillen deze interactie op een hoger denkniveau.

Kortom: wie sterk is in hogere taal-denkvaardigheden of ' high order thinking skills ' (HOTS) heeft een streepje voor. Het HOTS-pleidooi in de kleuterklas klinkt dan ook steeds luider.

Volstaat het dan niet om die hogere taal-denkvaardigheden te oefenen tijdens de tijd die overblijft? Helaas: de interactiekwaliteit is tijdens die uren weliswaar relatief hoger, maar nog altijd laag.

Aan de slag!

Om kleuters zo veel mogelijk kansen te bieden hun taal- en denkvaardigheden te ontwikkelen, moeten we meer inzetten op de kwaliteit van de interactie, de hele dag door. Elke stap die de interactiekwaliteit van de leerkracht verhoogt, hoe klein ook, stimuleert de taal-denkontwikkeling van de kleuters. Mooi meegenomen: ook andere vaardigheden worden in één klap versterkt. Laat bijvoorbeeld tijdens het voorlezen de kleuters voorspellen hoe het verhaal zal verlopen en vergelijk achteraf de voorspellingen met het echte verhaal. Zo bied je taal- en denkkansen én stimuleer je de creativiteit van de kleuters. Ze krijgen tegelijkertijd heel wat verhaalbegrip, gebruiken relevante schooltaal en ontdekken dat eenzelfde verhaalgegeven meerdere kanten kan uitgaan.

Betrek kinderen: laat ze veel
meedenken en samen overleggen

Ook kun je bijvoorbeeld aan kleuters vragen hoe zij een bepaald probleem zouden oplossen (en dus niet zelf gelijk een antwoord geven). Wees dan niet tevreden met één oplossing: verzamel er bijvoorbeeld drie en beslis in samenspraak welke oplossing de beste is. De kleuters praten en overleggen dan niet alleen, ze leren ook divergent te denken, samen te werken en compromissen te sluiten. Ze ervaren dat er voor elk probleem meerdere oplossingen mogelijk zijn.

Reflectie

Het kan nuttig zijn om na te denken over het 'waarom' en 'hoe' van een routine. Zo gaat meester Gerrit er (terecht) vanuit dat halverwege de ochtend het ontbijt is verteerd en veel kinderen een energieboost kunnen gebruiken. Daarom houdt hij altijd een gezamenlijk 'tienuurtje'. Maar niet elke kleuter heeft op hetzelfde moment behoefte aan een opkikker en de één eet wat sneller dan de ander. Gevolg: de kleuters moeten op elkaar wachten en meester Gerrit wordt een mopperende manager.

Zijn collega, juf Noor, heeft om diezelfde reden haar routine veranderd. In haar klas is de 'restohoek' elke dag open van half tien tot elf uur. De kleuters kiezen zelf wanneer ze eten. Ze zijn samen verantwoordelijk voor de gezelligheid en de netheid. Dat vraagt veel overleg, en ook meer interactie met de leerkracht. De totale duur van het wachten is hierdoor flink gedaald.

Meer interactiekwaliteit: het kan. Het kan, maar het moet ook om alle kinderen optimale kansen te geven op schoolsucces. ' Talk may be cheap, but it is priceless for developing young minds,' schreven de onderzoekers Neuman en Dwyer jaren geleden al.

Hoe zorg je voor meer taal- en denkkansen voor kleuters?

Bied veel gesprekskansen. Begin zelf veel gesprekken en laat de kleuters veel met elkaar praten, ook in de thuistaal.

Breid gesprekken uit. Ga in op wat een kind je vertelt en stel systematisch minstens één bijkomende vraag.

Stel open vragen. Dus niet: heeft een varken een krulstaart? Maar: hoe ziet de staart van een varken eruit? Hoe weet je dat?

Benoem handelingen en objecten zo concreet mogelijk. Zeg bijvoorbeeld niet: 'Leg dat maar daar.' Maar: 'Leg de bak met scharen maar op de gele kast.'

Gebruik ' self-talk ', vertel vaak hardop wat je aan het doen bent. Verwoord ook wat je de kleuter ziet doen. Dit is meteen een blijk van waardering en aandacht.

Schuw moeilijke woorden niet, maar maak wel duidelijk wat ze betekenen. Zeg bijvoorbeeld: 'Wat veel kleuren heeft die hoed, het is een kleurrijke hoed.'

Stimuleer probleemoplossend denken. Zeg bijvoorbeeld: 'Sinterklaas is zijn staf kwijt. Hoe kunnen we hem helpen?' Niet: 'We maken zelf een staf voor Sinterklaas en dat gaan we zus en zo doen.'

Laat de kleuters veel brainstormen en plannen. Vraag ze bijvoorbeeld hoeveel tijd en welke stappen er volgens hen nodig zijn.

Ondersteun het denkproces zonder zelf 'het' antwoord te geven. Zeg bijvoorbeeld: 'Hoe groot moet de staf zijn? Laten we eens kijken in het prentenboek.'

Blijf de kinderen aanmoedigen. Geef complimenten over het proces en niet (alleen) over het product.

Blik samen met de kleuters terug op hoe het ging. Hoe zijn ze tot hun beslissingen gekomen? Wat was er moeilijk of juist makkelijk?

Hoe veel tijd besteed je zelf aan interactie met kleuters? Breng het in kaart met dit evaluatieschema.

De auteur is docent Taal & Meertaligheid in de hogeschool Odisee Brussel. Meer info: [email protected]

Dit artikel verscheen in Didactief, oktober 2015.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tekst Redactie Didactief Gepubliceerd op 28-09-2015 Gewijzigd op 13-03-2017 Kleuters en hun leerkrachten zitten veel op elkaar te wachten, bevestigt Vlaams onderzoek in 22 kleuterklassen (groep 1 en 2). Deze 'wachttijd' neemt bijna een derde van de schooldag in beslag en bestaat uit routines en overgangsmomenten, zoals tussendoortjes, wc-bezoeken, verplaatsingen, keuzemomenten en opruimen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wachttijden in de kleuterklas Wat doet u ermee? Praktijk probleem PRAKTIJKPROBLEEM Probleem op stage Verstoren van activiteiten Onbekend maar leerrijk Vooroordeel of voorspelling Wanneer doet probleem zich voor? Ommekeer Oorzaken & nadelen OORZAKEN & NADELEN 20 tot 30 % wachttijd

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
De 3de kleuterklas van basisschool De Vlinders!!

# data[].attributes.attachment_link.description
Vandaag begonnen we aan ons thema "Halloween"!!!! Jaja, nog heel vroeg ja, maar onze kleuters zijn er zelf over begonnen en toonden een grote interesse in het thema... We maakten vrijdag dan ook een...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De verteltafel is een geweldig middel om een verhaal tot leven te brengen. Door knuffels, poppetjes, attributen die een rol spelen in het boek, kunnen kinderen het verhaal na spelen. Ze spelen één of meerdere rollen en voeren, onder begeleiding van de leerkracht, dialogen uit het verhaal. Om deze reden is de verteltafel een krachtig middel om de taalontwikkeling, spelontwikkeling en samenspel te stimuleren. Voor anderstalige of taalzwakke kinderen is het bij uitstek een middel om de interactie met andere kinderen aan te gaan en nieuwe woorden te leren. De verteltafel kan op verschillende manieren worden ingezet. Onderstaand stappenplan is ter inspiratie.
Stappenplan
1. Lees het boek interactief voor: laat de kaft van het boek zien, vraag waar het verhaal over zou kunnen gaan, roep voorkennis op. Leid het boek op een leuke manier in zodat de kinderen nieuwsgierig en enthousiast raken over het verhaal.

2. De voorwerpen of figuren die in het verhaal voorkomen laat je zien. Samen met kinderen richt je de verteltafel in. Illustraties uit het boek hang of leg je bij de verteltafel als geheugensteuntje.

3. Je speelt eerst zelf het verhaal na met de voorwerpen en figuren. Neem hierbij alle rollen op. Stap voor stap geef je stukjes uit handen en laat je de kinderen het verhaal steeds meer zelf uitvoeren.

4. De kinderen kunnen nu zelf het verhaal met de voorwerpen naspelen. Zelf lees je (in de rol van regisseur) stukjes voor uit het boek. Je kan de kinderen ondersteunen in hun spel door hen vragen te stellen over de volgorde van gebeurtenissen: "waar ging hij daarna heen?

5. Nodig kinderen uit om iets van thuis toe te voegen aan de verteltafel of laat hen zelf iets maken. Benoem de attributen en voeg ook nieuwe informatie toe. Hierdoor werk je aan de uitbreiding van het netwerk van woorden.

6. De kinderen kunnen nu zelfstandig met de verteltafel spelen. Het ene kind 'leest' het verhaal voor terwijl het andere kind de gesprekken en handelingen doet. Je kan ervoor kiezen om meer te werken aan de woordenschat uitbreiding, samenspel, verhaalbegrip of de spelontwikkeling. Kies een doel dat past bij de ontwikkeling van het kind.

7. Verdieping voor kleuters die meer uitdaging nodig hebben: Het kind mag zelf de illustraties uit het boek in de goede volgorde leggen. Als je het creatief denkvermogen wilt stimuleren, kun je vragen of het verhaal ook anders kan aflopen.
Bedenk bij je voorbereiding:

Past het boek bij de groep: is het voor de hele groep bestemd of voor een klein groepje?

Welke doelen heb je: taal stimuleren, verhaalbegrip, spelontwikkeling stimuleren, samenspel stimuleren?

Past het boek bij het thema?

Spelen zich voldoende handelingen in het verhaal af?

Is de verhaallijn in praktisch opzicht te realiseren (niet teveel scènes)?

Is het taalniveau van het boek geschikt voor je groep of kun je de taal aanpassen?

Bedenk bij je verteltafel:

Welke woorden in het boek staan centraal?

Welke voorwerpen kan ik daarvoor gebruiken?

Wat kunnen de kinderen zelf maken en toevoegen? Wat kunnen ouders meebrengen?

Welke verbindingen kan ik maken met andere hoeken of andere activiteiten, liedjes en leerdoelen?

Welke uitbreidingsmogelijkheden kan ik verzinnen? En kan ik verbindingen maken met beginnend schrijven of beginnend rekenen?

Met dank aan Juf Gerda Heida van de Professor Groenschool

# data[].attributes.attachment_link.title
De verteltafel in 7 praktische stappen - Early Years blog

# data[].attributes.attachment_link.description
De verteltafel is een geweldig middel om een verhaal tot leven te brengen. Door knuffels, poppetjes, attributen die een rol spelen in het boek, kunnen kinderen het verhaal na spelen. Ze spelen één of meerdere rollen en voeren, onder begeleiding van de leerkracht, dialogen uit het verhaal.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Taalontwikkeling, leren praten is een belangrijke stap in de ontwikkeling van een kind. Als een kind begint te praten, kan het beter uitdrukken wat het wil en wat het voelt en wordt het contact met de omgeving versterkt. Taalontwikkeling stimuleren kan op verschillende manier.

Een manier om de taalontwikkeling te stimuleren is middels vertelplaten. Een vertelplaat is een kleurrijke tekening die je samen met je peuter of kleuter, gezellig op de bank kan bekijken en ontdekken. Zo ontwikkel je het taalgevoel van een kind.

Hoe gebruik je een vertelplaat?

Vertelplaten helpen ouders om te praten met hun jonge kind. Op elke plaat staat een voor kinderen herkenbaar tafereel uit het dagelijks leven, bijvoorbeeld spelen in de speeltuin, gaan slapen, in bad gaan of samen eten.
Volwassen kunnen bij de platen van alles vertellen. Benoemen wat je ziet.

Veel prentenboeken lenen zich ook uitstekend als vertelplaat. Bijvoorbeeld Boer Boris gaat naar zee! Prentenboek van het jaar 2015

Vertelplaten per thema
Ieder kind ontwikkelt zich op zijn eigen manier en op zijn eigen tempo. Er zijn echter wel gemiddelde leeftijd waarop kinderen diverse mijlpalen bereiken. Benieuwd welke mijlpalen dat zijn?

# data[].attributes.attachment_link.description
Een manier om de taalontwikkeling te stimuleren is middels vertelplaten. Hoe gaat deze manier van taalontwikkeling stimuleren in zijn werk?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat vertellen je kleuters aan hun ouders na de schooldag? Waar ze gespeeld hebben? Wat ze fijn vonden en wanneer ze verdrietig waren? Of komen ze niet verder dan 'Het was leuk!'? Deze vertelkaart helpt kleuters bij het dagelijkse gesprekje thuis.

Hoe gebruiken kleuters (en hun ouders) de vertelkaart?

Print voor elke kleuter een vertelkaart en geef ze mee naar huis op een ouderavond of via de boekentas. Leg ouders uit hoe ze de kaart gebruiken.

Leg ook enkele vertelkaarten in je klas. Gebruik ze af en toe tijdens een afsluitend kringmoment in je klas.

Leer de kleuter met zijn vinger op de tekening aanduiden wat hij gedaan heeft. Stel vragen. Zo leer je de kleuter nadenken, de juiste woorden kiezen en vertellen hoe hij zich voelt. Langer dan 3 minuten hoeft zo'n gesprekje niet te duren.

Wat heb je gespeeld?

Wat vond je het allerleukst vandaag?

Wat vond je niet leuk?

Hebben jullie een liedje gezongen? Geturnd? Gekleurd?

Heeft er iemand in de kring iets leuks verteld?

Heeft er iemand in de kring iets leuks verteld?

Wanneer ben je vandaag blij geweest?

Ben je ook boos geworden? Waarom?

Ben je verdrietig geweest? Waarom?

Ben je bang geweest?

Heeft de juf een mooi verhaal verteld?

Heb je leuk gespeeld op de speelplaats?

Welke boterham was het lekkerst?

Leen Leemans

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat vertellen kleuters thuis na school? Geef deze kleurrijke vertelkaart mee aan je kleuter en help ouders bij het dagelijkse gesprekje na schooltijd.

# data[].attributes.attachment_link.description
Lessen en lesmateriaal voor de kleuterleerkracht.

# data[].attributes.attachment_link.description
Lesgeven op maat van elke leerling: kan dat? Haalbaar differentiëren: praktische tips, inspirerende werkvormen en duiding door experts.

# data[].attributes.attachment_link.title
“Er zit meer in een prentenboek dan je denkt”

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe je met prentenboeken wiskundige en probleemoplossende vaardigheden stimuleert bij kleuters? Kijk hoe juf Sarah het aanpakt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hoe maak je als leraar het verschil voor kwetsbare kinderen in je klas? Docent kleuteronderwijs Sanne Feryn zoekt het uit in de klas van juf Jelke. Hoe werkt zij aan het werkgeheugen van kleuters, hun emoties en impulsen en hun aanpassingsvermogen aan nieuwe situaties? Samen met prof. orthopedagogiek Dieter Baeyens legt ze uit waarom executieve functies zo belangrijk zijn.
Bekijk in deze video hoe je zelfsturing of 'executieve functies' kan aanleren in de kleuterklas Wat zijn executieve functies?
Dieter Baeyens: "Om op school en in de maatschappij te functioneren, redeneringen op te bouwen, problemen op te lossen of te plannen, heb je goed ontwikkelde executieve functies nodig. Ze zorgen ervoor dat je je gedrag, je emoties en gedachten kan sturen en gericht kan inzetten. We worden niet met die skills geboren, maar kunnen ze vanaf de kleuterklas ontwikkelen via krachtige interacties en oefeningen."
Hoe herken je die executieve functies in de klas?
Dieter Baeyens: "Een kind van wie de impulscontrole niet voldoende sterk ontwikkeld is, wordt vaker afgeleid en kan zijn aandacht moeilijk richten. Tuur kan zijn aandacht bv. niet bij zijn rekenspel houden omdat Mohammed in de andere hoek met autootjes speelt. Of je merkt het aan Lowie die niet meteen kan stoppen met bewegen als de muziek ophoudt of aan Amina die haar antwoord eruit flapt voor de leraar haar aangeduid heeft."

Sanne Feryn: "Het werkgeheugen stelt ons in staat om 2 dingen tegelijk te doen en plannen en instructies van anderen te onthouden. Zo kan Jamal bij een gezelschapsspel in de kleuterklas goed onthouden wie er telkens aan de beurt is. En heeft Yassir problemen om verschillende instructies in één keer te onthouden, bijvoorbeeld 'ga naar het toilet, neem je jas en ga naar de speelplaats'.

Dieter Baeyens: "Kinderen die cognitief flexibel zijn, kunnen zich vlot aanpassen aan nieuwe situaties en tussen 2 of meer taken wisselen. Als Finn op een probleem botst, kan hij gemakkelijk een andere manier bedenken om het op te lossen. Cognitieve flexibiliteit heb je nodig om iets vanuit een ander perspectief te bekijken, te plannen, bij te sturen en een andere aanpak uit te proberen."

Sanne Feryn: "Al deze voorbeelden focussen op de puur cognitieve aspecten van de executieve functies. Maar die 3 functies - impulscontrole, werkgeheugen en cognitief flexibel zijn - worden ook ingezet in emotioneel geladen situaties, en dan komt er ook emotieregulatie aan te pas. Probeer maar eens 24² uit het hoofd te rekenen als je weet dat je er een hoofdprijs mee kan winnen."

"Voor kleuters geldt hetzelfde: als hun emoties ze overrompelen, kunnen ze niet optimaal functioneren. Leer kinderen stil te staan bij hun eigen emoties, ernaar te kijken en te kanaliseren. Als Jonie beseft dat hij boos was en daardoor zijn vriendje heeft pijn gedaan en de juf dus kwaad is, heeft hij een belangrijk inzicht verworven."
De kleuterleeftijd is een cruciale fase voor de ontwikkeling van die executieve functies?
Wat zijn executieve functies of EF's?

Bekijk deze korte video.
Kinderen in armoede scoren slechter op die executieve functies? Hoe komt dat?
Hoe werk jij aan executieve functies in je klas?

Doe de test en download hier de printbare zelfscan (A4 / PDF).
Via de executieve functies kan je dus aan armoede werken?
Dieter Baeyens: "Leraren hebben weinig invloed op de armoede thuis. Maar ze kunnen wel in de klas die executieve functies extra stimuleren en oefenen. Dat is goed voor elk kind, maar je maakt daarmee méér verschil voor een kind dat in armoede leeft. Het is goed dat leraren zich daar meer bewust van worden."
Met het project 'Zet je EF-bril op' vormt de stad Aalst, i.s.m. Odisee Hogeschool en KU Leuven, kleuteronderwijzers om de zelfsturende vaardigheden bij kleuters te stimuleren. Zo wil de stad een stimulans geven om kinderarmoede via onderwijs aan te pakken. Meer info op www.ef-bril.be

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe werk je aan 'executieve functies' in de kleuterklas?

# data[].attributes.attachment_link.description
Wie aan executieve functies in de klas werkt, verbetert het leren van kansarme kleuters duurzaam. Wat zijn executieve functies? Bekijk de video.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Leren MET elkaar en leren VAN elkaar, dat vinden wij als school heel belangrijk!

Wij zijn er van overtuigd dat kinderen op deze manier uitgedaagd worden om bij te leren, in plaats van "verondersteld" te leren.

Enkele voorbeelden:

Leerjaar Overschrijdend werken: dit doen we zowel georganiseerd (het eerste leerjaar en de oudste kleuters doen dit op regelmatige basis) als sporadisch (bij een activiteit die komt piepen in wiskunde, w.o. of taal -> elke groep is anders, elke groep komt met andere ideeën)

Klasoverschrijdend werken: de klassen eens goed door elkaar mengen. Het kan gewoon leuk zijn om nog eens met andere kinderen samen te werken. Het kan ook functioneel worden ingezet om de lessen beter te kunnen toespitsen op noden van de leerlingen.

Groepswerk of partnerwerk: hier worden leerlingen in groep uitgedaagd om een bepaalde opdracht tot een goed einde te brengen. Leerlingen kunnen elkaar helpen!

In de klas wordt er vaak in kleinere groepjes gewerkt ( met 1 of 2 juffen in de klas). Zo heeft de juf een beter zicht op wat elke leerling individueel doet / kan en kunnen we onmiddellijk ingrijpen als het nodig is.

Wij blijven hierover nadenken, bijscholen en proberen nieuwe dingen uit.

Leerlingen krijgen meer vertrouwen

→ In zichzelf

→ In de leerkrachten!

Leerlingen krijgen meer kans

→ om te gaan ontdekken

→ om te leren

# data[].attributes.attachment_link.description
Leren MET elkaar en leren VAN elkaar, dat vinden wij als school heel belangrijk! Wij zijn er van overtuigd dat kinderen op deze manier uitgedaagd worden om bij te leren, in plaats van "verondersteld" te leren.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ik heb acht spelletjes en tussendoortjes voor taal verzameld. Leuk als activiteit bij taal of als je nog vijf minuten over hebt!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Van taalleraar in het secundair naar directeur in het kleuteronderwijs: Tine Witvrouwen maakte in 2019 de switch. Samen met het team van De Luchtballon in Herenthout gaat ze voor meer structuur en frist ze de taalaanpak op. "Hoge verwachtingen mogen ons ook bij kleuters niet afschrikken."

Tine Witvrouwen: "Toen mijn oude kleuterschool 3 jaar geleden een nieuwe directeur zocht, stond ik voor een dilemma. Ik gaf Nederlands en Engels in een secundaire school, deed dat graag, maar voelde me klaar voor een nieuwe uitdaging. Een team aansturen, werken aan iets wat het klaslokaal overstijgt: bij het lezen van die vacature, borrelde de goesting op."

"Directeur worden in het secundair, zag ik niet zitten. Alleen al het secretariaat is daar een klein bedrijfje. Geef mij maar de gesprekken met ouders aan de schoolpoort en de kans om in een klein team iedere collega écht te kennen. Toch klonk dat stemmetje in mijn hoofd: was een taalleraar uit de eerste graad van het secundair wel de geschikte persoon om aan het hoofd te staan van een kleuterschool?"

"Aan de pluskant stond dat ik als mama van 2 kindjes dagelijks affiniteit met de leefwereld van kleuters opbouw. En ik had nog een hele zomer om me in te lezen, didactisch materiaal te doorspitten en gesprekken aan te knopen met bevriende kleuterleraren. Dus ik sprong. En ik kreeg de job."

Smeltende ijskappen

Tine Witvrouwen: "Die nieuwe doelgroep was zeker niet mijn grootste uitdaging, stel ik intussen vast. Kleuters lijken op pubers: ze tonen hevige emoties, vragen structuur, tasten grenzen af. We onderschatten vaak wat ze al kennen en kunnen. Neem nu onze oudste kleuters. Die werken rond het thema Noordpool. Ze hebben het in de klas niet alleen over de Inuit of de dieren die daar leven, maar ook over de maatschappelijke problemen zoals de smeltende ijskappen."

Kleuters lijken op pubers: ze tonen hevige emoties, vragen structuur, tasten grenzen af
Tine Witvrouwen
Directeur De Luchtballon

"Te complexe materie voor kinderen van 5 jaar? Dat denk ik niet. Het thema bleef in ieder geval nazinderen op school én thuis. In de autorit naar huis liet een kleuter aan zijn mama weten 'dat die gassen niet goed waren voor het milieu'. Wat kinderen op die leeftijd oppikken, is spectaculair."

"De kleuters bouwden ook een iglo na met blokken. Om de juiste afmetingen te respecteren, haalden ze hun meetlat boven. Een mooie kans om wiskunde te initiëren. Hoge verwachtingen mogen ons niet afschrikken. Een kleuterschool mag geen bewaarschool zijn: we willen de tijd op school waardevol invullen met een mix van leren en spelen. Leraren kunnen in iedere kleine of grote activiteit in de kleuterklas doordachte leerdoelen stoppen."

Minder boeken maar beter

Tine Witvrouwen: " Oude liefde roest niet: ook in de kleuterschool wil ik de lat voor taal hoog leggen. Dat werd onze eerste prioriteit, na een rondje leerrijke kennismakingsgesprekken en klasbezoeken. Onze werkgroep taal zette de voorbije 3 jaar al veel in gang. Elke klas heeft nu een leeshoek met kwaliteitsvolle kinder- en prentenboeken. We kochten tablets aan en linken met QR-codes naar digitale boeken, investeerden in een taalmuur en stelden een meerjarenplan op rond klankbewustzijn."

"Onze zorgcoördinatoren ondersteunen het team bij taalachterstand. Zij volgen de vorderingen van de KOALA-testen op en geven extra taalimpulsen aan kleuters die het nodig hebben. Die nemen ze even apart om ze via preteaching voor te bereiden op een boek of er achteraf nog eens door te gaan."

"Ook de manier waarop onze leraren voorlezen, stelden we scherp. Vroeger lazen we tijdens het kringmoment elke keer een nieuw boek voor. Op een maand tijd werk je dan een hele stapel kinderboeken weg. Dat lijkt indrukwekkend, maar zo kan je onmogelijk achterhalen of alle kinderen mee zijn. We veranderden van koers en kozen voor interactief voorlezen."

"De vragen die je daarbij aan kleuters stelt, mogen best uitdagend zijn. We grijpen te snel naar gesloten vragen als: 'Welke kleur heeft het haar van Sander? Bruin' of 'Is Lisa verliefd? Ja'. Wij dagen ze uit met open vragen die je niet kan beantwoorden met 1 woord: 'Met welk probleem zit Lisa?' en 'Hoe zou ze dat kunnen oplossen?' Of we laten hen de gebeurtenissen uit het boek in de juiste volgorde rangschikken."

"Door boeken op die manier uit te spitten, werk je niet alleen aan taalvaardigheid en woordenschat, maar ook aan verhaalbegrip. Eigenlijk introduceren we zo begrijpend lezen. Het resultaat: we lezen minder boeken op een jaar. Maar wel grondiger. En we delen de klasgroep soms op: meer kans om iedereen actief te betrekken."

Brugje naar het lager

Tine Witvrouwen: "Taalkansen benutten we op elk moment van de dag. Bij het knutselen vragen leraren welk opschrift er op de kindertekening moet komen. Door stil te staan bij het verschil tussen letters, woorden en zinnen maken ze kleuters vertrouwd met geschreven taal, nog voor ze echt kunnen lezen of schrijven. Ons team gebruikt daarbij hetzelfde lettertype als de leraren in de lagere school. Met kleine ingrepen zorg je voor continuïteit en maak je de overgang van kleuter naar lager kleiner."

"We gingen nog verder: want ook al zijn we 2 autonome scholen met aparte directies, we delen wel hetzelfde terrein en werken met dezelfde leerlingen. Verbinding maakt ons allebei sterker. We installeerden een wekelijks directieoverleg waarin we uitzoeken hoe we elkaar kunnen versterken of ontlasten."

"Daarnaast zoeken nieuwe, overkoepelende werkgroepen uit hoe we het werk kunnen verdelen. En onze nieuwe aanwinst heet Bistro: een grote, gedeelde lerarenkamer waar leraren kleuter en lager elkaar treffen. Over het muurtje kijken en samenwerken, houdt het team fris."

Hoeken en structuren

Tine Witvrouwen: "Toen ik het roer van deze kleuterschool overnam, lagen de werkpunten van het vorige inspectieverslag nog in de kast te wachten. Het ontbrak de school aan structuur, samenhang en visie. Iedereen leverde prima werk in het eigen klaslokaal, maar we wisten onvoldoende wat daarbuiten gebeurde. We sloopten de spreekwoordelijke muren met eengemeenschappelijke agenda, heldere teamafspraken en doelgerichte acties."

"Een voorbeeld: de inrichting van de hoeken varieerde sterk van klas tot klas. Daar trokken we met het team vrij snel een duidelijke lijn in. Ons gezamenlijk doel? Een rijke leeromgeving creëren. Een plek waar ze onder onze begeleiding dingen ontdekken en waar we interactie uitlokken. Natuurlijk mag elke leraar eigen accenten leggen, maar iedereen weet nu aan welke voorwaarden een goede hoek moet voldoen."

We willen in onze communicatie naar ouders tonen hoe mooi en belangrijk de kleuterklas is
Tine Witvrouwen
Directeur De Luchtballon

"In de bouwhoek vinden kleuters bij ons niet langer alleen Knex en Duplo, maar ook natuurlijke en onaffe materialen. Ze maken er constructies met laminaatplanken, touwen, kartonnen kokers en stenen. Met gerief dat thuis niet in de slaap- of speelkamer staat, willen we hun creativiteit aanwakkeren."

"We geven kinderen kansen om hoeken mee in te richten en leraren bewaken dat er een groeilijn in zit. Elke klas heeft een huis- of poppenhoek. In de derde kleuterklas maakten de kinderen er zelf een klaslokaal uit de lagere school van. Daarvoor deden ze inspiratie op tijdens integratiemomenten in het eerste leerjaar."

"Een andere klas bouwde na een uitstap naar Planckendael de hoek om tot een dierentuin. Kooien maken met planken, dierennamen uitvinden en noteren ... je vuurt hun fantasie en zin voor initiatief meer aan dan bij een traditionele speelhoek én je behaalt een pak leerdoelen."

Pandaatje89

Tine Witvrouwen: "Interne en externe communicatie zaten ook te versnipperd: in de lagere school gebeurde dit zus, bij ons zo. Nu communiceren we allemaal vanuit 1 schoolapp. Of het nu om schoolnieuws gaat, info voor een klas of de persoonlijke agenda van je kind: het zit allemaal gebundeld op die ene overzichtelijke plek. Meer duidelijkheid, minder tijdverlies."

"Ook geen mails van pandaatje89@hotmail.com meer: iedereen gebruikt nu een professioneel mailadres van de school. En om de werk-privébalans te bewaken, kiezen we ervoor om geen persoonlijke gsm-nummers aan ouders door te geven. Een imago bouw je vooral op door goed beleid en sterke lessen. Maar omdat elk detail telt, pasten we ook ons schoollogo aan. Op de oude afbeelding hingen er precies zieke kindjes uit de luchtballon. Nu zie je dat ze een fijne tijd hebben, dat ze met grote ogen naar de wereld kijken."

"We willen in onze communicatie naar ouders en de buitenwereld fierheid uitstralen, tonen hoe mooi en belangrijk de kleuterklas is. En onze frisse aanpak etaleren. Op Facebook en Instagram kan je er niet omheen: onze school staat voor zorgzaamheid, interactie, welbevinden en beweging. In onze stories vind je die tags telkens terug."

Crisis en keuzes

Tine Witvrouwen: "Als nieuwe directeur wil je door de school wervelen. Je droomt van veel, en het liefst nu. Natuurlijk kan dat niet. Maar in drie jaar tijd verzetten we wel al bergen. Werkgroepen voor taal en wiskunde draaien op volle toeren, er zijn duidelijke roosters en afspraken over budgetbeheer, de band met de lagere school werd closer. Een mooi lijstje, ons team mag terecht trots zijn."

"Zeker omdat een hoop onverwachte obstakels ons pad kruisten: 2 maanden na mijn aanstelling begaf de elektriciteit het. Daarna de verwarming. En toen die infrastructurele werken achter de rug waren, spoelde corona aan. Het was telkens schipperen tussen beredderen en nieuwe dingen realiseren. Je wil je op personeelszaken focussen, maar je komt alleen aan crisismanagement toe. Toch bouwden we veel vertrouwen op. We weten nu met 200 procent zekerheid: we laten elkaar niet in de steek als het wat minder gaat."

"Niet alle plannen staan al in de steigers. Sommige zaken moeten gewoon even wachten. Onze visie op sociale vaardigheden, bijvoorbeeld. Hoe gaan we als school om met moeilijk gedrag? Een aantal leraren heeft nu een time-out hoek, andere collega's gebruiken een stoel of straffen nooit maar gaan met hun kleuters in gesprek. Hoe trekken we aan 1 zeel, zodat schoolkeuzes echt zichtbaar worden tot in elke klas? Idealiter hadden we nu al een plan, maar pas dit schooljaar gaat de werkgroep ermee aan de slag."

"We dromen ook van een groene speelplaats. Maar dat is een dure investering voor later. We willen het goed doen: een nieuw fietsparcours aanleggen, bomen aanplanten voor extra schaduw en om de bodem te ontharden, speelplekjes maken. Daar wachten we vol ongeduld op. Maar eerlijk: een perfecte school waar niets meer voor verbetering vatbaar is, bestaat die wel? En wil je daar eigenlijk wel werken?"

Simon Verbist

# data[].attributes.attachment_link.title
Sterke taalaanpak bij kleuters? "Minder boeken, maar grondiger"

# data[].attributes.attachment_link.description
Een sterke taalaanpak, structuur en een nauwe samenwerking met het lager. Daar gaat directeur Tine elke dag voor in haar kleuterschool.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Geen krokusvakantie zonder carnaval dus staat een feestelijke, knotsgekke week met wiskundige focus voor de boeg. De kleuterschool van basisschool Zwaneven kleurt van vrolijkheid. Van het blazen van serpentines met wiskundige feedback 'Wat kan jij al ver blazen' tot het passen en meten van te grote en te kleine verkleedkleren.

# data[].attributes.attachment_link.description
Geen krokusvakantie zonder carnaval dus staat een feestelijke, knotsgekke week met wiskundige focus voor de boeg. De kleuterschool van basisschool Zwaneven kleurt van vrolijkheid. Van het blazen van serpentines met wiskundige feedback 'Wat kan jij al ver blazen' tot het passen en meten van te grote en te kleine verkleedkleren.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Welkom in het tweede luik van het OPO 'Overgang van voorschoolse naar schoolse setting': Geïntegreerde Muzische Vorming (kortweg: G.M.V.)

Het onderdeel behandelt het spelen met poppen en het werken rond emoties.
Je maakt kennis met verschillende soorten poppen, hun hanteringswijze, het doel van spelen met poppen.
Omdat peuters nog niet altijd taalvaardig zijn, is het communiceren via emoties een meerwaarde.
We gaan in op de soorten emoties, hoe je die zichtbaar kan uiten en hoe je ze doelgericht kan toepassen.

Veel succes en vooral ook veel plezier bij het doorlopen van dit cursusdeel.

Caroline De Meyer

# data[].attributes.attachment_link.description
Welkom in het tweede luik van het OPO 'Overgang van voorschoolse naar schoolse setting': Geïntegreerde Muzische Vorming (kortweg: G.M.V.) Het onderdeel behandelt het spelen met poppen en het werken rond emoties. Je maakt kennis met verschillende soorten poppen, hun hanteringswijze, het doel van spelen met poppen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zowel in het ervaringsgericht onderwijs, als in het ontwikkelingsgericht onderwijs krijgen de speelhoeken een centrale functie. Het spelen in goed ingerichte hoeken sluit immers aan bij de incidentele wijze van ontwikkelen, eigen aan jonge kinderen.

Deze digitale cursus toont hoe je elke hoek een invulling kan geven, hoe de invulling van de hoek past in de ontwikkeling van de kinderen (ontwikkelingskansen, groeilijn), en hoe je die hoek kan begeleiden. In het deel 'algemeen' wordt uitleg gegeven omtrent de klasinrichting, het leren kiezen e.a.

De hoeken zijn gerangschikt per leeftijdsgroep:
peuterklas: 2,5 jarigen tot 3 jarigen.
Eerste kleuterklas: 3 tot 4 jarigen
Tweede kleuterklas : 4 tot 5 jarigen
Derde kleuterklas: 5 tot 6 jarigen.
Deze indeling is echter zeker niet overal geldend. Zo zijn er bv. ook vaak klassen waar 3- en 4-jarigen samen zitten of 4- en 5-jarigen. Soms is er ook een gemengde peuter- eerste kleuterklas of in enkele gevallen is er 1 grote leefgroep waar kinderen zitten van 2,5, 3, 4 en 5 jaar. Voor gemengde leeftijdsgroepen zal het aanbod zo uitgekiend zijn, dat het aansluit bij de beginsituatie van alle kleuters.

Dit stellen we altijd voorop:
De inrichting van de klas en de hoeken is in de eerste plaats afhankelijk van de beginsituatie en de noden van deze kleuters in deze klasgroep, in deze klas en school. De wijze waarop je hoeken invult, en begeleidt, pas je aan aan de beginsituatieenerzijds, met bepaalde doelen voor ogen anderzijds, dit om een rijke ontwikkelingsomgeving te creëren, waarbij activiteiten mogelijk worden die zich in de zone van naaste ontwikkeling van de kleuter situeren. De inrichting van een hoek, klas gebeurt niet eenmalig, maar evolueert mee met de kleuters en de klasgroep.

Opmerking:
Bij 'ontwikkelingskansen' is gekozen om te verwijzen naar de ontwikkelingsdomeinen en -aspecten uit het Ontwikkelingsplan voor de Katholieke Kleuterschool (VVKBAO, 2000), waar in onze opleiding, bachelor kleuteronderwijs, KATHO, mee gewerkt wordt. De mogelijke ontwikkelingskansen worden beschreven, maar welke precies aan bod komen in een hoek, is natuurlijk afhankelijk van hoe de hoek precies wordt ingevuld en begeleid, en welke activiteiten de kleuters er precies ondernemen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zowel in het ervaringsgericht onderwijs, als in het ontwikkelingsgericht onderwijs krijgen de speelhoeken een centrale functie. Het spelen in goed ingerichte hoeken sluit immers aan bij de incidentele wijze van ontwikkelen, eigen aan jonge kinderen.

# data[].attributes.body
https://www.kwisspel.be/activities