# data[].attributes.attachment_link.title
DNA veroordeelde inbrekers in databank justitie

# data[].attributes.attachment_link.description
Het DNA van veroordeelde inbrekers wordt binnenkort opgenomen in de DNA-databank van het gerecht. Het aantal nieuwe daderprofielen in die databank zal daardoor jaarlijks meer dan verdubbelen. DNA bevat erfelijke informatie van een persoon en is uniek. Het is dan ook ideaal om iemand te kunnen identificeren.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nu we toch zo'n gezellige privacymiddag hebben, even het volgende: in Groot-Brittannië, toch al dé Big Brother-proeftuin van Europa, komt een ethisch overheidsadviesclubje vandaag met wat sappig nieuws. Volgens The Human Genetics Commission, een commissie die zich doorgaans bezig houdt met zaken als stamceltherapie en klonen, worden er in Groot-Brittannië door de politie onbeperkt mensen gearresteerd met als enige doel het vullen van de Britse DNA-databank. Dat er vooral allochtone mannen tussen de 18 en 35 worden opgepakt zal u weinig verbazen net zo min het u zal verbazen dat het delict waarvoor ze worden opgepakt meestal het midden houdt tussen "papier op straat werpen" en "beledigend kijken".

Deze DNA database was ooit bedoeld voor het makkelijker opsporen en berechten van misdaadverdachten. Maar nu, volgens het rapport van The Human Genetics Commission, het DNA van zeker driekwart van bovengenoemde allochtonen is opgeslagen lijkt het er meer op dat men letterlijk zoveel mogelijk DNA aan het oogsten is. Een anonieme politieagent laat in het rapport weten dat "het nu de norm is zoveel mogelijk mensen op te pakken om DNA af te kunnen nemen".

Inmiddels beschikt de Britse overheid al over zeven miljoen DNA- samples van evenveel individuele Britten. Dat is zo'n acht procent van het totale aantal inwoners, waarmee Groot-Brittannië ruim koploper in Europa als het gaat om het verzamelen en opslaan van DNA. Let wel: DNA van volstrekt onschuldige burgers die nergens van worden verdacht.

Uiteraard hebben de DNA-verzamelaars werkelijk geen enkel idee waar al deze ophef over gaat. Volgens de Britse wangslijmvliesschrapers "is zo'n DNA-databank reuze handig en heeft het tot nu toe enorm geholpen bij het oplossen van misdaden".

Mensenrechtenorganisaties en regeringsleden uit de conservatieve (!) oppositie zijn echter steeds meer van mening dat Groot-Brittannië, dankzij het paniekzaai- en burgercontrolebeleid van de zittende Labour-regering, verder afglijdt naar een " surveillance state " waar iedereen per definitie verdachte is, ook wel bekend als Big Brother-staat.

Ach, het is slechts een kwestie van tijd voordat alle Britten verplicht een kastje in hun auto krijgen waardoor ze tot op elke meter nauwkeurig kunnen worden gevolgd. In Nederland zou zoiets natuurlijk nooit gebeuren...
Meer leuke content? Like ons op Facebook

# data[].attributes.attachment_link.title
Britse politie wil zoveel mogelijk DNA oogsten - HP/De Tijd

# data[].attributes.attachment_link.description
Nu we toch zo'n gezellige privacymiddag hebben, even het volgende: in Groot-Brittannië, toch al dé Big Brother-proeftuin van Europa, komt een ethisch overheidsadviesclubje vandaag met wat sappig nieuws. Volgens The Human Genetics Commission, een commissie die zich doorgaans bezig houdt met zaken als stamceltherapie en klonen, worden er in Groot-Brittannië door de politie onbeperkt mensen gearresteerd met als enige doel het vullen van de Britse DNA-databank.

# data[].attributes.attachment_link.title
Debat op 2: DNA databank kijk je op npostart.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
DNA is het nieuwe wondermiddel. Dat heeft de zaak Marianne Vaatstra wel bewezen. Drie rechercheteams waren dertien jaar bezig. Tot het grote DNA-onderzoek meteen tot resultaat leidde: een...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hun dochter hebben ze er niet mee terug, maar dankzij dna-onderzoek zijn de ouders van Marianne Vaatstra nu wel een stuk dichter bij gerechtigheid. De arrestatie van de waarschijnlijke moordenaar maakt mogelijk een einde aan dertien jaar onzekerheid. Ook nabestaanden van andere slachtoffers verdienen zo'n doorbraak.

De gisteren gearresteerde 45-jarige man uit Friesland liep op een bijzondere manier tegen de lamp. Om de dader van het in 1999 verkrachte en vermoorde 16-jarige meisje op te sporen, deed justitie in september een oproep aan 7.300 mannen om erfelijk materiaal af te staan. 6.514 kwamen opdagen. De verwachting was niet dat de dader zelf dna zou afstaan, maar dat hij opgespoord zou worden via een familielid dat waarschijnlijk van niets weet. Verwantschapsonderzoek dat gebruikelijk is bij identificatie van rampslachtoffers en biologische ouders, maar pas sinds april 2012 wettelijk toegepast mag worden voor strafrechtelijke opsporing. Die verwantschap hoefde in de zaak-Vaatstra niet eens aangetoond te worden: er is sprake van een 100 procent dna-match. Ofwel, het dna-daderspoor op het plaatsdelict is gelijk aan het dna-profiel van een man die vrijwillig wangslijm afstond.

Grote vraag: als hij echt de dader is, waarom heeft hij dan meegewerkt? Wroeging? Nee, dan had hij zichzelf op het bureau kunnen aangeven en zowel politie als omwonenden veel moeite kunnen besparen. Het is nu hopen op een spontane bekentenis, want dna-bewijs leidt niet automatisch tot een schuldigverklaring. Hoe dan ook: de verdachte heeft alle schijn tegen.

'Dan hadden we deze ellende niet gehad'

Interessant is het hoge opkomstcijfer voor dit dna-verwantschapsonderzoek: 89 procent. Bijna iedereen in de omgeving van Kollum, Veenklooster en Zwaagwesteinde zag er blijkbaar het belang van in. Een belang dat zij groter achten dan het opgeven van een stukje privacy via het afstaan van hun dna-profiel. Een vrijwilliger ging tegenover persbureau ANP nog een stuk verder: "Ze zouden bij iedereen het dna vanaf de geboorte moeten afnemen, dan hadden we deze ellende niet gehad."

En zo is het maar net. Het sterkste en tegelijk meest immorele argument tegen medewerking is: 'Ik ben van plan een misdrijf te plegen en zou het dan niet zo prettig vinden als ik meteen gepakt wordt. Liever laat ik iedereen in onwetendheid achter en de politie zoeken naar een speld in een hooiberg.' De zwakste argumenten komen uit de hoek van geradicaliseerde privacybeschermers - mensen die zetelen in het College Bescherming Persoonsgegevens en zich drukker maken om de privacy van criminelen dan om die van onschuldige burgers. Een instituut dat zich altijd heeft verzet tegen de wet die nu tot een doorbraak in de zaak-Vaatstra heeft geleid. In één van de vele protesten daartegen is het echt zoeken naar argumenten. "Het doel van de dna-databank wordt zodoende niet alleen de opsporing, vervolging en berechting van strafbare feiten te bevorderen, maar tevens de voorkoming hiervan", schreef het college in 2004. Toen maakten de adviseurs zich hard voor de rechten van verdachten. De redenatie: als het opslaan van een dna-profiel voorkomen van recidive dient, dan hoeft dat van verdachten niet bewaard te worden. Wie een blanco strafblad heeft kan namelijk niet recidiveren.

Mooi gevonden, maar een nogal onzinnig argument. Gruwelt het CBP misschien van een samenleving waarin misdrijven voorkomen kunnen worden? Je zou het haast denken. Pijnpunt zit 'm waarschijnlijk in het idee dat 'iedereen verdachte is' als iedereen in een DNA-databank zit. Dat kan inderdaad jeugdtrauma's oproepen: in menig schoolklas is het gebruikelijk iedereen even na te laten blijven totdat de kwajongen zich meldt die de banden van de meester heeft laten leeglopen. Maar kom op zeg: weegt dit op tegen het leed dat de ouders van Marianne Vaatstra is aangedaan? En al die anderen die slachtoffer van een misdrijf zijn? Moeten zij tot sint juttemis wachten op gerechtigheid omdat wij zo aan onze privacy hechten?

Wie met dna strooit op plaatsdelict, geeft visitekaartje

Zodra we onze bonuskaart in de AH trekken, staan we onze identiteit af. Zo ook als we op het station inchecken, met onze kentekenplaat over de weg rijden of op het vliegtuig stappen. We zijn nota bene verplicht om met een identiteitskaart op zak te lopen. Voor de meest triviale zaken, geven we naam, geboortedatum en burgerservicenummer op. Maar een wet die het mogelijk maakt iedereen in een dna-databank op te nemen zodat misdrijven snel opgelost kunnen worden is er nog steeds niet door.

Bescherming van privacy is belangrijk als het om iemands persoonlijke levenssfeer gaat. Maar zodra iemand met zijn dna strooit op een plaatsdelict, dan geeft hij een visitekaartje af. Het is van de zotte dat we met de huidige techniek vrijwillige (!) dna-verwantschapsonderzoeken nodig hebben om mensen op te sporen die iemand moedwillig verkracht of vermoord hebben. Critici zullen tegenwerpen dat verplichte dna-registratie al snel uitgebreid wordt naar fietsendiefstal en nog lichtere delicten. Prima! Laat het maar voor iedere overtreding gelden. Strafrecht gaat over het straffen van degene die het recht schendt, niet om het ingewikkeld houden van de speurtocht.
Volg de auteur op Twitter

# data[].attributes.attachment_link.title
Stop iedereen in een dna-databank. Marianne Vaatstra bewijst noodzaak

# data[].attributes.attachment_link.description
Hun dochter hebben ze er niet mee terug, maar dankzij dna-onderzoek zijn de ouders van Marianne Vaatstra nu wel een stuk dichter bij gerechtigheid. De arrestatie van de waarschijnlijke moordenaar maakt mogelijk een einde aan dertien jaar onzekerheid. Ook nabestaanden van andere slachtoffers verdienen zo'n doorbraak.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Waarom geen landelijke databank met DNA van alle Nederlanders? Zou een onderzoek als dat naar de moord op Marianne Vaatstra dan niet eerder afgerond zijn geweest?

Vermoedelijk wel. In deze zaak was er sprake van een volledig DNA-profiel van een daderspoor waardoor er een match kon plaatsvinden met het DNA van de verdachte. Deze match had eerder kunnen plaatsvinden als het DNA van de verdachte al in de databank had gezeten.

Echter, in veel andere gevallen zou een databank vol met - ook irrelevante - DNA-profielen (ook) veel ruis opleveren. Het wordt zoeken naar een speld in de hooiberg. Zeker bij profielen die niet zo mooi zijn als die in de zaak van Marianne Vaatstra zullen er altijd meer matches zijn, waaronder dus ook toevallige. Niet alleen komen onschuldige burgers ten onrechte in beeld, het kost ook veel tijd en geld om op alle matches te rechercheren. En dat zou weer ten koste kunnen gaan van ander onderzoek.

Het staat als een paal boven water dat een grotere databank zal leiden tot meer hits en dus mogelijk tot het oplossen van meer misdrijven. Een bevolkingsbrede databank is echter disproportioneel: slechts een klein percentage van de bevolking is verantwoordelijk voor de criminaliteit. Het is de kunst om het DNA van deze personen op te slaan in de databank.

De Wet DNA-afname bij veroordeelden levert daar een belangrijke bijdrage aan: van alle veroordeelden voor delicten waar een gevangenisstraf op staat van vier jaar of meer (let op: het gaat niet om hoeveel straf is opgelegd, maar om de strafmaat; op fietsendiefstal staat al vier jaar) wordt DNA-materiaal afgenomen en opgeslagen in de databank. Elk DNA-profiel van een spoor van een ander misdrijf wordt dus in de databank vergeleken met het DNA-profiel van eerder veroordeelden.

Een bevolkingsbrede DNA-databank zou nooit echt bevolkingsbreed zijn. Immers, een groot deel van de mensen die in Nederland verblijven, blijft buiten schot, zoals toeristen, mensen die tijdelijk in Nederland werken of studeren, illegalen en asielzoekers. Je kunt dan spreken over een schijnveiligheid: er is niet van iedereen in Nederland een DNA-profiel beschikbaar.

De inbreuk op de privacy weegt ook zwaar. DNA bevat immers unieke informatie over een persoon. De techniek is nog niet zo ver dat er erg veel informatie uit DNA afgeleid kan worden. Op dit moment kan wat gezegd worden over geslacht, etnische herkomst en oogkleur, maar nog nauwelijks iets over de aanleg voor erfelijke ziekten. Er is ook een onderscheid te maken tussen het DNA-materiaal zelf en het afgeleide DNA-profiel. Een DNA-profiel is uiteindelijk een soort streepjescode. Echter, ook het DNA-materiaal wordt bewaard. De deskundigen hebben hier goede redenen voor, maar tegelijkertijd ligt in het bewaren van het materiaal het potentiële gevaar.

Vertrouwen we onze overheid voldoende met ons DNA-materiaal? De overheid heeft al laten zien dat function creep op de loer ligt: het DNA dat nu al in de databank zit, kan worden ingezet voor verwantschapsonderzoek. Jouw DNA-materiaal zou dus zomaar een geleide kunnen zijn richting broer of zoon. Die wetenschap kan mensen ontmoedigen om op vrijwillige basis mee te werken aan onderzoek of om DNA af te staan voor opslag in de databank.

Conclusie: een bevolkingsbrede DNA-databank is niet gewenst is en zal ook onvoldoende opbrengen. Enige reflectie op de argumenten toont aan dat de wetgeving op dit moment voldoende mogelijkheden kent en dat een bevolkingsbrede DNA-databank daar niet veel aan zal toevoegen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Waarom geen landelijke databank met DNA van alle Nederlanders? Zou een onderzoek als dat naar de moord op Marianne Vaatstra dan niet eerder afgerond zijn geweest? Vermoedelijk wel. In deze zaak was er sprake van een volledig DNA-profiel van een daderspoor waardoor er een match kon plaatsvinden met het DNA van de verdachte.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Canadees Simon Marshall had bekend dat hij een serieverkrachter was. De Texaan David Lee Wiggins werd door zijn slachtoffer met grote stelligheid aangewezen als de man die haar had verkracht. En Wilco Viets en Herman Dubois bekenden niet alleen, maar werden ook door twee getuigen gezien terwijl ze in Putten stewardess Christel Ambrosius verkrachtten en vermoordden.

Tóch waren ze allemaal onschuldig. De reden dat Marshall, Wiggins, Viets en Dubois, vaak na een lang gevangenisverblijf, vrijuit gingen en de echte dader alsnog werd gearresteerd, was DNA.

Ook ik heb altijd geneigd naar het oud-linkse standpunt dat je de politie en justitie vooral niet teveel gereedschappen moet geven. Wat je ze ook geeft - vingerafdrukken, tasers, bevoegdheden om af te luisteren, in te breken of te infiltreren - je kunt er van op aan dat de lange arm er ruimhartig gebruik van zal maken. Laat de Fred Teevens van het land hun gang gaan, en voor je het weet heb je een politiestaat waar het vast reuze veilig is op straat, maar ook heel onplezierig.

Bonuskaart
Maar met de massale opslag van forensische DNA-profielen weet ik het zo net nog niet. Of eigenlijk: ik weet het wel. 'Kom maar op met die wattenstok, mijn DNA mogen ze hebben', zag ik mijzelf pas in mijn blog noteren. Terwijl ik toch grote moeite heb met iedere bonuskaart, airmile of identificatieplicht die ze me voorhouden.

Maar bij massale DNA-opslag ligt dat anders. Want, zo begint mij te dagen, de argumenten tégen zijn vooral emotionele argumenten. Mopperingen vanuit de onderbuik, niet van het verstand. Laten we de belangrijkste even doorlopen:

'Ik vind het een belangrijk recht dat mijn DNA van mij blijft. De privacy is in het geding!'
Tuurlijk. Maar het is ook een beetje snobistisch, als je het afzet tegen het belang van ouders wier kind is vermoord of gevangenen die onschuldig achter de tralies zitten.

'Wat, verplicht je DNA afstaan? Dat worden razzia's!'
Welnee. Er is bij mijn weten niemand die dwang bepleit. Je zal heus mogen weigeren. En in praktijk zal dat weigeren meevallen: in de zaak Vaatstra leverde zelfs de moordenaar (pardon, verdachte) zijn DNA in, vermoedelijk onder sociale druk van familieleden die het ook deden.

'Ja, en voor je het weet geven ze je DNA door aan de verzekering, die dan in je DNA leest voor welke ziektes je aanleg hebt, en je premie erop aanpast!'
Een reëel gevaar - maar voorlopig niet aan de orde, omdat forensisch DNA, simpel gezegd, ergens anders zit dan DNA met medische betekenis.

'Maar als er nou een nieuwe Hitler opstaat en er een totalitaire staat komt, dan...'
Vast. Maar denk je nu echt dat die nieuwe Hitler niet alsnog een DNA-databank invoert, als die nog niet bestaat? De echte Hitler ging ook driftig aan de gang met de modernste registratiemethoden van die tijd.

'Ja, en dan ben je toevallig op een plaatsdelict geweest, of het meisje waarmee je hebt gevreeën wordt vermoord, en dan komt de politie bij je langs omdat ze je DNA hebben gevonden.'
Tuurlijk. Maar dat is niet anders dan het nu ook al is. Als je vriendin wordt vermoord, mag je ervan uitgaan dat de politie je graag wil spreken. En als je nummerbord, vingerafdrukken, gezicht of creditcardgegevens opduiken op een plaatsdelict, is dat ook alle reden om eens met je te gaan praten.

'Maar DNA-technieken zijn niet onfeilbaar! Er zullen gerechtelijke dwalingen zijn!'
Dat zal heus soms gebeuren. Maar feit is dat de gerechtelijke dwalingen die er nú zijn, niet komen door DNA, maar door falende ooggetuigen, valse bekentenissen of andere menselijke fouten. DNA geeft veel 'hardere', tastbare gegevens. Er is alle reden om te denken dat het aantal misstanden juist kleiner wordt.

Zou de weerzin tegen een DNA-databank soms gewoon ouwerwetse techno-angst zijn, de hardnekkige maar oeroude menselijke neiging om nieuwe technologieën ófwel de hemel in te prijzen, ófwel te bestempelen tot ramp voor de mensheid? Staat tegenover ons recht op privacy niet ook de plicht om, als het even kan, mee te helpen criminelen te vangen en onschuldig veroordeelden te helpen?

DNA-verzameling doet geen pijn, wordt steeds goedkoper en heeft een bewezen, extreem goede reputatie - de nadelen die ik kan bedenken, gelden ook voor, zeg, de registraties van namen, nummerborden, vingerafdrukken of mobieltjes.

Al vele honderden onterecht veroordeelde gevangenen zijn door DNA-bewijs vrijgekomen, een veelvoud daarvan is door DNA-bewijs gepakt. En in nog eens talloze strafzaken is er wel DNA-bewijs - maar, bij gebrek aan databank, geen verdachte.

Ik kan, kortom, gewoon niet meer zo goed bedenken waarom ik eigenlijk zo nodig tégen de massale, landelijke opslag van DNA voor de misdaadbestrijding zou moeten zijn.

Misschien kunt u mij helpen? Voordat ik stiekem de haren van mijn naasten inlever bij het Nederlands Forensiche Instituut, ik VVD ga stemmen en de politie mijn beste vriend ga noemen?

Maarten Keulemans is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant. Hij blogt op persoonlijke titel.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Canadees Simon Marshall had bekend dat hij een serieverkrachter was. De Texaan David Lee Wiggins werd door zijn slachtoffer met grote stelligheid aangewezen als de man die haar had verkracht. En Wilco Viets en Herman Dubois bekenden niet alleen, maar werden ook door twee getuigen gezien terwijl ze in Putten stewardess Christel Ambrosius verkrachtten en vermoordden.