# data[].attributes.body
STAPPENPLAN SENSOA

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een jongere in je school, jeugdwerking, instelling heeft naaktfoto's doorgestuurd. Een foto of filmpje van een leerling of jongere is verspreid onder een grotere groep. Bekijk dit stappenplan voor aanpak van sexting in scholen en andere organisaties.

De stappen volgen logisch op elkaar, maar ze kunnen elkaar ook overlappen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stappenplan sexting in scholen en organisaties

# data[].attributes.attachment_link.description
Een jongere in je school, jeugdwerking, instelling heeft naaktfoto's doorgestuurd. Een foto of filmpje van een leerling of jongere is verspreid onder een grotere groep. Bekijk dit stappenplan voor aanpak van sexting in scholen en andere organisaties. De stappen volgen logisch op elkaar, maar ze kunnen elkaar ook overlappen.

# data[].attributes.headline
6 vormen van cyberpesten en hoe te voorkomen (klasse 2020)

# data[].attributes.subject
6 vormen van cyberpesten en hoe te voorkomen (klasse 2020)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cyberpesten is zo oud als het internet. Vroeger gebeurde het treiteren via MSN Messenger, vandaag via Whatsapp en Snapchat. Op al die platformen keren 6 vormen van online pesten steeds terug. Wat kan je daar als leraar tegen doen?
"Niet alle vormen van cyberpesten hebben evenveel impact", zegt Heidi Vandebosch, professor Communicatiewetenschappen aan de Universiteit Antwerpen. "Een gemeen privébericht vinden jongeren minder erg dan een gênante foto verspreiden. Maar over het algemeen heeft online pesten meer impact dan offline pesten."

"Doordat cyberpesten op afstand gebeurt, kan de pester niet goed inschatten wat zijn pesterijen teweeg brengen. Omdat hij anoniem kan blijven, durft hij grover te pesten. Als het pesten openbaar gebeurt, bijvoorbeeld op je Facebook wall, is het publiek groter."

"En online pesten stopt nooit. De pesterijen gaan door als de leerling thuis zit. En zelfs als de pester zijn pesterijen staakt, kunnen die vervelende berichten, posts, foto's of filmpjes op het internet een eigen leven gaan leiden."

Online en offline pesten zijn sterk verweven

Er wordt nog altijd meer offline dan online gepest, zegt Vandebosch. "Cyberpesten begint vaak in de klas. Sociale relaties vormen de basis. Wie in real life wordt gepest, heeft een grotere kans om ook op het internet slachtoffer te worden."

"Ook de pesters zijn vaak dezelfde personen - er is dus geen sprake van een 'revenge of the nerds', waarbij het slachtoffer online wraak neemt op de pester. Want hij moet de pester de volgende dag weer onder ogen komen."

"Voor leraren is dat in feite goed nieuws: ze moeten niet compleet andere dingen doen. De aanpak die ze hanteren voor offline pesten, een goed anti-pestbeleid of een verbindende schoolcultuur, werkt ook voor online pesten. Natuurlijk moeten ze wel 'mee' zijn met de platformen waarop jongeren zich bevinden, en een beetje mediawijs."

Want hoewel cyberpesten traditionele vormen aanneemt, krijgen die online een nieuwe dimensie.

6 vormen van cyberpesten

1. Uitsluiten

Een Whatsappgroep voor de hele klas, behalve die ene leerling. Deze subtiele vorm van cyberpesten kan grote gevolgen hebben. Want als zijn klasgenoten een grappig filmpje delen, kan die leerling de volgende dag niet meepraten. Gebeurt dit keer op keer, dan raakt hij geïsoleerd.

2. Beledigen

' Vet varken! Als ik jouw kop had, kwam ik nooit meer buiten.' In een berichtje of als reactie op een post, typen leerlingen soms dingen die ze niet luidop durven zeggen. Die online pesterijen komen hard aan.

3. Vernielen

Pesters stelen sneakers of gooien huiswerk in een plas. Ook online kunnen ze spullen beschadigen, bijvoorbeeld door hun klasgenoot een virus te sturen. Of door zijn social media account te hacken en het wachtwoord te veranderen, zodat hij niet meer kan inloggen. Dit hindert de leerling in zijn sociale contacten.

4. Nadoen

Vaak blijft cyberpesten niet bij een ander wachtwoord. Leerlingen die inloggen op het account van een klasgenoot, maken hem belachelijk. Ze posten foute grappen, versturen gemene berichtjes of wijzigen de profielfoto. Of ze maken een nepaccount aan in naam van hun klasgenoot, waarmee ze valse informatie verspreiden.

5. Te kijk zetten

Via Snapchat is een pikante foto snel verstuurd. 'Hij staat maar 10 seconden online', redeneren tieners. Tot iemand een screenshot van die foto doorstuurt naar de hele klas. Die het weer doorsturen... Wanneer dat gepaard gaat met beledigende teksten ('slet', 'hoer') spreken we van 'slut-shaming'.

Zo'n foto kan uiteraard ook in scène gezet zijn: met Photoshop plak je gemakkelijk het hoofd van een klasgenoot op een pornoster. Het verspreiden van foto's (of video's, bijvoorbeeld een filmpje waarin een leerling in elkaar geslagen wordt) is lastig te stoppen, want deze vorm van cyberpesten gebeurt razendsnel. Als de pester en zijn vrienden de foto's offline halen, kunnen ze al in handen van totale onbekenden zijn.

6. Bedreigen

' Morgen na school wachten we je op en slaan je in elkaar!' Zo'n bericht versturen, kan gemakkelijk anoniem. Via feedbackapps als Ask.fm, Sayat.me en Sarahah, maar een nepaccount is ook gauw gemaakt.

Niet alle online haat is pesten

Op het internet gebeuren veel kwetsende dingen, maar er is pas sprake van cyberpesten als:

Het gebeurt door iemand die je kent. Dus 'trolling' (ruzies uitlokken in openbare groepen of onder nieuwsberichten) en 'grooming' (vriendschappelijk chatten als voorbode van seksueel misbruik), zijn geen vormen van cyberpesten.

Er een machtsonevenwicht is. Soms maken jongeren expres beschamende 'stories' van een jarige vriend, die daar ook mee kan lachen. Of sturen ze een scheldtirade naar hun ex-lief, omdat ze gekwetst zijn dat die het heeft uitgemaakt.

Het meerdere keren gebeurt. Dat geldt ook voor een foto die door meerdere personen gedeeld wordt.

Hoe pak je cyberpesten aan?

Check eerst: is er echt sprake van pesten? Of gaat het om een ruzie, een grap?

Online en offline pesten vertonen veel overeenkomsten. De tips die je vindt in de reeks 'pesten', kan je ook toepassen bij cyberpesten.

Leer je leerlingen veilig internetten met de tips uit de reeks 'mediawijsheid'.

Toon interesse in de platformen die ze verkennen, dat creëert een opening voor een gesprek. Maak bijvoorbeeld zelf een TikTok-profiel aan als 'juf Bieke'.

Wijs op digitale oplossingen: ongepaste posts rapporteren, contactpersonen blokkeren, screenshots verzamelen als bewijsmateriaal ...

En op 'nettiquette': hoe gaan we fijn met elkaar om op internet? Leg het verschil uit tussen online en offline communicatie: er ontstaan sneller misverstanden, een foto blijft circuleren ...

Verhalen en rollenspellen over uit de hand gelopen online 'grappen', zijn een sterke vorm van preventie. Leerlingen kunnen zich inleven in het slachtoffer.

Pak cyberpesten structureel aan op schoolniveau, met een digitale zorgleraar. De cyberscan van Mediawijs helpt jullie op weg.

Wijs ouders erop dat stoppen met social media of games niet de beste oplossing is. Zo missen leerlingen ook de leuke kanten van het internet.

Ga alleen naar de politie in extreme gevallen, bijvoorbeeld als er naaktfoto's circuleren. Meestal is het beter om cyberpesten zelf offline in de kiem te smoren.

Meer info in de dossiers 'cyberpesten' van Mediawijs en Medianest.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cyberpesten: ken jij deze 6 vormen van online pesten al? - Klasse

# data[].attributes.attachment_link.description
Cyberpesten is zo oud als het internet. Vroeger gebeurde het treiteren via MSN Messenger, vandaag via Whatsapp en Snapchat. Op al die platformen keren 6 vormen van online pesten steeds terug. Wat kan je daar als leraar tegen doen? "Niet alle vormen van cyberpesten hebben evenveel impact", zegt Heidi Vandebosch, professor Communicatiewetenschappen aan de Universiteit Antwerpen.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Mediawijs - Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lespakket: Stop Cyberpesten

Stop Cyberpesten is een lespakket voor leerkrachten ontwikkeld door Child Focus. Het biedt informatie over de problematiek en geeft aan hoe er in klas alsook beleidsmatig mee kan omgegaan worden. Het lespakket bevat tien zeer concrete methodieken die kunnen aangewend worden om leerlingen van 12 tot 16 jaar te laten nadenken over cyberpesten en hun actieve rol hierin.

# data[].attributes.attachment_link.description
Lespakket: Stop Cyberpesten Stop Cyberpesten is een lespakket voor leerkrachten ontwikkeld door Child Focus. Het biedt informatie over de problematiek en geeft aan hoe er in klas alsook beleidsmatig mee kan omgegaan worden. Het lespakket bevat tien zeer concrete methodieken die kunnen aangewend worden om leerlingen van 12 tot 16 jaar te laten nadenken over cyberpesten en hun actieve rol hierin.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Maar vrijheid van meningsuiting houdt even goed in dat je een meer behoudsgezinde kijk op de dingen kunt hebben. En dus mag verkondigen dat het niet oké is, wanneer iedereen openlijk zegt wat hij te zeggen heeft, of trapt waartegen hij meent te mogen trappen. Wie dat gedrag afwijst, baseert zich op zijn interpretatie van "vrije meningsuiting". En die begint altijd waar ze voor een ander eindigt.

Daartussenin zit intussen al anderhalf decennium het online debat verweven. Het wereldwijde web is the place to be voor iedereen die een mening heeft en ze met de wereld wil delen. U doet het misschien, ik doe het sowieso, we doen het in wezen allemaal. Voor zover we niet "liken" of "disliken" wat er op sociale media gebeurt, bepaalt de selectie van wat we (niet) lezen hoe we tegen de wereld aankijken. En: hoe onze mening daardoor gevormd wordt, of we ze nu online gooien of niet.

# data[].attributes.attachment_link.title
We moeten jongeren de ruimte geven om online te blunderen

# data[].attributes.attachment_link.description
Maar vrijheid van meningsuiting houdt even goed in dat je een meer behoudsgezinde kijk op de dingen kunt hebben. En dus mag verkondigen dat het niet oké is, wanneer iedereen openlijk zegt wat hij te zeggen heeft, of trapt waartegen hij meent te mogen trappen.

# data[].attributes.headline
De mening van Dirk De Wachter (analyse....)

# data[].attributes.subject
De mening van Dirk De Wachter (analyse....)

# data[].attributes.attachment_link.title
Rode Neuzen Dag 2019 | Psychiater Dirk De Wachter aan het woord

# data[].attributes.headline
Brief naar ouders met info over mediawijsheid

# data[].attributes.subject
Brief naar ouders met info over mediawijsheid

# data[].attributes.attachment_link.title
Nood aan een luisterend oor? Het JAC is er voor jou

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW) helpt mensen met al hun vragen en problemen die te maken hebben met welzijn.

# data[].attributes.attachment_link.description
Als jongere tussen 11 en 24 jaar doe je veel dingen voor de eerste keer. Bij WAT WAT vind je betrouwbare info zodat je zelf een keuze kan maken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cybersimpel.be | Jezelf online beschermen is cybersimpel!

Door verder te surfen op deze website aanvaard je het gebruik van cookies om jou diensten en aanbiedingen te kunnen voorstellen aangepast aan je interesses.

Meer weten en je cookies instellen

Leer je kinderen de digitale spelregels

Jezelf online beschermen is cybersimpel!

Ontdek meer dan 80 nuttige en eenvoudige tips om jouw digitale wereld te beschermen tegen bedreigingen online.

Herken jij een phishing-poging?

Test je kennis op basis van echte voorbeelden

10 makkelijke manieren om phishers definitief af te schudden

# data[].attributes.attachment_link.title
Cybersimpel.be: leer je beter te beschermen op het internet

# data[].attributes.attachment_link.description
Cybersimpel.be | Jezelf online beschermen is cybersimpel! Door verder te surfen op deze website aanvaard je het gebruik van cookies om jou diensten en aanbiedingen te kunnen voorstellen aangepast aan je interesses. Meer weten en je cookies instellen Leer je kinderen de digitale spelregels Ontdek meer dan 80 nuttige en eenvoudige tips om jouw digitale wereld te beschermen tegen bedreigingen online.

# data[].attributes.headline
Voorbeeld van een BvL school met op de website info over cyberpesten

# data[].attributes.subject
Voorbeeld van een BvL school met op de website info over cyberpesten

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ons zorgteam
Wie maakt deel uit van het zorgteam?
Els Moerman directeur
Iris Smekens CLB-verantwoordelijke
Ann Verstraete zorgcoördinator
+ de klasleerkracht
+ de gymleerkracht
Zij zorgen
Voor elk kind, en dit op zowel cognitief als op socio-emotioneel vlak.
Hoe werken zij?
Aanmelding zorgteam
Elke zorgvraag, gemeld door een klasleerkracht of gymleerkracht,
wordt aangemeld d.m.v. het formulier 'aanmelding zorgteam' waarop
het probleem en de vraag duidelijk omschreven worden.
Ook ouders kunnen een probleem aanmelden via de klastitularis,
gymleerkracht, zorgcoördinator, CLB of directie.

Zorgteam
Gaat door elke donderdagnamiddag op vraag.
Voor elke leerling met een zorgvraag wordt gezocht naar zorg op maat.
In vele gevallen in samenspraak met de ouders.

Handelingsplan
De zorgcoördinator stelt van elk zorgteam een verslag op waarin uitgeschreven wordt
welke stappen zullen gezet worden om het kind, klas of leerkracht vooruit te helpen.
Hiervan worden de ouders op de hoogte gebracht.
Nadien, in een volgend gesprek, wordt geëvalueerd wat het effect was van het handelen.
Op cognitief vlak zullen we zoveel mogelijk motiveren en stimuleren,
differentiëren in hoeveelheid en volgens moeilijkheid, bij leerstoornissen
compenseren met hulpmiddelen en dispenseren (= weglaten van moeilijkheden).
Hierbij kan hulp door de zorgleerkracht geboden worden.

Op sociaal-emotioneel vlak: via observaties en gesprekken door zorgleerkracht
of verantwoordelijke van het CLB (= psychologe) proberen we hoogte te krijgen
van het probleem en tips te geven om er mee om te gaan.
Indien nodig verwijst het zorgteam naar externe hulp zoals: logopedie,
kinesitherapie, revalidatiecentrum, psycholoog, ....

Testen door ons afgenomen
De CLB-LVS-toetsen: dit zijn leerlingvolgsysteem toetsen (= genormeerde toetsen)
die tweemaal per jaar afgenomen worden in elke klas van de lagere school en
die ons toelaten om het peil en de evolutie te achterhalen van elk kind
en dit op vlak van wiskunde en spelling.
Toeter en Kontrabas: Eind januari wordt van elke kleuter van de derde kleuterklas
een Toeter-test afgenomen door de klasleerkracht, zorgcoördinator
en/of CLB-medewerker.
Bij twijfels naar mogelijkheden en schoolrijpheid toe worden van sommige kleuters
ook nog een Kontrabas afgenomen en dit na de paasvakantie.
SALTO-taaltest: Bij de aanvang van de lagere school om te peilen naar het
luisterbegrip en de kennis van de school- en instructietaal van uw kind.
AVI-leestesten: worden driemaal per jaar afgenomen van de leerlingen
die nog niet op peil lezen.
Deze leerlingen worden d.m.v. een leesmapje met een boekje van school
gestimuleerd om dagelijks te lezen.
MDO
(= multidisciplinair overleg) wordt tweemaal per schooljaar georganiseerd.
Hier worden de vorderingen, eventuele problemen van elk kind besproken.
De uitslagen van de LVS-toetsen en bijkomende gegevens
zoals resultaten van klastoetsen,
observaties, gesprekken dienen als basis om zo'n MDO voor te bereiden.
Ook de sterke kanten van het kind worden hier in het licht gezet.
Tijdens het MDO wordt een verslag gemaakt van de passende remediëring
of hulp die zal worden toegepast om het kind beter vooruit te helpen.

Oudercontacten
Worden tweemaal per jaar georganiseerd: in december en in juni.
De directie, zorgcoördinator en CLB-verantwoordelijke kunnen steeds
geraadpleegd worden op die momenten.
Oudercontact kan ook steeds op aanvraag!

Juf Ann

# data[].attributes.attachment_link.description
Ons zorgteam Wie maakt deel uit van het zorgteam? Els Moerman directeur Iris Smekens CLB-verantwoordelijke Ann Verstraete zorgcoördinator + de klasleerkracht + de gymleerkracht Zij zorgen Voor elk kind, en dit op zowel cognitief als op socio-emotioneel vlak. Hoe werken zij? Aanmelding zorgteam Elke zorgvraag, gemeld door een klasleerkracht of gymleerkracht, wordt aangemeld d.m.v.

# data[].attributes.body
gezinsbond

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De integrale schoolaanpak tegen cyberpesten

Wie cyberpestproblemen ten gronde wil aanpakken kiest voor de integrale schoolaanpak. Gie Deboutte, pestdeskundige, geeft advies en uitleg!

# data[].attributes.attachment_link.description
De integrale schoolaanpak tegen cyberpesten Wie cyberpestproblemen ten gronde wil aanpakken kiest voor de integrale schoolaanpak. Gie Deboutte, pestdeskundige, geeft advies en uitleg!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zelfdoding Duitse jongen (13) na pesterijen via Facebook. Een 13-jarige jongen in Duitsland die gepest werd, heeft zich na het lezen van een kwetsende opmerking op Facebook voor de trein gegooid. Joel zou samen met zijn beste vriend naar een autotreffen gaan, toen hij vooraf even zijn Facebook-pagina checkte. Tot zijn grote ontzetting zag hij hoe iemand 'Joel, je bent een homo' op zijn pagina geschreven had. De knul liep na het lezen van de boodschap het huis van zijn vriendje uit, recht naar de spoorweg, en ging op de sporen liggen. De 13-jarige jongen was eerder al het mikpunt van spot, onder meer omwille van zijn gewicht en kleren. "Ik wist dat mijn zoon gepest werd, maar ik had geen idee dat het zo erg was", aldus zijn moeder. De vrouw wil ouders bewustmaken van de gevaren van pesten op Facebook. "Het heeft mijn zoon gebroken", aldus de Duitse. "Voor jongeren is wat er op internet en Facebook gebeurt heel belangrijk", aldus Thomas Knüwer, expert sociale media. "De gevolgen van een 'domme uitspraak' op Facebook zijn groter dan die op een speelplaats." (HBvL 15/02/2011)

1.1. Digitale kloof tussen ouders (leerkrachten) en kinderen.

Er groeit een digitale kloof tussen opvoeders en kinderen. Kinderen leven, als het om televisie, internet en ipods gaat, in een aparte wereld. Ouders hebben vaak geen notie waar hun kinderen naar luisteren of kijken. De digitale kloof wordt momenteel eerder groter dan kleiner. Steeds meer en steeds jongere kinderen hebben een eigen televisie en/of computer op de kamer, webcam, ipod,... Het mediagebruik wordt steeds privater. Ouders haken af omdat ze het te druk hebben of omdat ze denken dat ze toch niet meer kunnen bijbenen. Gescheiden ouders willen hun kinderen voor zich winnen en laten hen alles toe. Er zijn momenteel zeer weinig ouders die beseffen hoe snel de multimediale ontwikkelingen gaan. Ze weten amper wat een Playstation, Ipod, webcam, GSM met camera, etc. zijn, laat staan dat ze weten hoe het werkt of wat de mogelijke risico's daarbij zijn. Jongeren zijn bovendien momenteel niet alleen mediaconsument, maar ook meer en meer mediaproducent. Ze maken en vergaren hun eigen nieuws, produceren websites met school- of ander nieuws, maken foto's met hun mobieltjes, schrijven weblogs, maken webcamfilmpjes over school , vrienden en uitgaansleven en verspreiden die via internet, doen online via Google mee aan webcamidols wedstrijden,...In hun enthousiasme staan ze vaak niet stil bij wat ze allemaal doen, houden ze totaal geen rekening met regels omtrent privacy, maken ze persoonlijke dingen bekend, enz.

Jongeren zitten in een levensfase waarbij ze niet altijd nadenken bij de dingen die ze doen. Ze stellen nog veel onverantwoord gedrag omdat ze ook niet altijd op hun verantwoordelijkheid worden gewezen. Tot 18 jaar zijn jongeren in principe niet aansprakelijk voor hun eigen gedrag, maar wel hun ouders. Dit maakt dat jongeren niet altijd beseffen dat ze kwaad kunnen doen met de dingen die ze verspreiden of de handelingen die ze stellen. De Amerikaanse onderzoeker David Walsh ( www.contracostatimes.com ) wijt het onbezonnen gedrag van tieners aan de onvolgroeidheid van de hersenen van tieners. Het gedrag van jongeren, inclusief cyberpesten of onbezonnen internet of GSM gedrag heeft volgens hem te maken met hersenontwikkeling. Ouders en leerkrachten moeten volgens hem zoeken naar wat zich binnen het hoofd van de tieners afspeelt. De hersenen van tieners zijn een werk in ontwikkeling. De gaspedaal is ingedrukt tot op de bodem en de remmen zijn nog in bestelling. Nogal wat ouders denken dat jongeren een voltooide hersenontwikkeling hebben en gaan er vanuit dat ze volwassen gedrag kunnen stellen. Dit is nog niet het geval, oordeelt de auteur. De hersenen hebben dan wel dezelfde maat als dat van hun ouders, het is een feit dat nog niet alle zones even sterk ontwikkeld zijn.

Vooral de prefontale hersenschors, die als uitvoerend centrum van de hersenen dient is nog niet definitief gevormd. De dramatische verhogingen van testosteron of oestrogeen zijn als het ware versnellingen van de auto waarvan de remmen voor een fiets werden ontworpen predikt de onderzoeker. Dit verklaart waarom tieners vaak handelen zonder na te denken. Het feit dat tienerhersenen zich nog ontwikkelen excuseert geen roekeloos gedrag, maar het maakt het wel begrijpelijker. Ouders en leerkrachten moeten de plaatsvervangende prefontale hersenschors vormen, vertelt Walsh. Vele ouders maken de fout door hun kinderen hun gang te laten gaan. Ouders en leerkrachten moeten meer bewust zijn van de gevaren die kinderen oplopen in hun onbezonnen gedrag o.a. op het internet. Een generatie geleden hingen jongeren op in slechte buurten, pleinen en steegjes. Ouders denken dat hun kinderen veilig zijn als ze op hun kamer rustig achter de computer zitten te chatten. Niets is minder waar. De slechte buurten waar jongeren kunnen rondhangen zijn verhuisd naar de computer en zijn even gevaarlijk. Jongeren worden uitgedaagd om elkaar te pesten via internet, om onbezonnen dingen te doen zoals zich uitkleden voor webcams, door het aanmaken van haatwebsites, enz. Volgens Walsh moeten ouders , leerkrachten en alle andere begeleiders jongeren sturen ook al speelt het leven van de jongeren zich nu niet meer in slechte buurten maar op internet af. Volwassenen moeten kinderen er op wijzen dat ze niet zomaar alles kunnen filmen, beschrijven en versturen. Ze mogen ook niet zomaar alles op internet publiceren, zeker als ze niet zeker zijn dat de dingen waar zijn, want eenmaal berichten op internet terecht komen, gaan ze een eigen leven leiden. Eén foto manipuleren of één alinea weglaten kan al een heel ander beeld geven. Jongeren moeten dit weten.

Uiteraard is niet alles negatief. Recent onderzoek liet zien dat mediagebruik zowel positieve als negatieve effecten heeft. Jongeren doen door mediagebruik gespreksstof op en ontwikkelen via internet sterkere relaties. Ouders en opvoeders hebben de verantwoordelijkheid om jongeren op een positieve manier met media te leren omgaan, een vorm van media-educatie. Onder media-educatie kan men verstaan dat ouders, opvoeders en leerkrachten moeten proberen om de positieve kanten van nieuwe media(zoals informatievoorziening en vermaak) te versterken en de negatieve kanten (verslaving, seks, kindermisbruik,...) te dempen. Daarvoor is het op de eerste plaats nodig dat ouders weten waarnaar hun kinderen én tieners kijken, met welke media ze bezig zijn, enz. Durven ouders nog samen met kinderen achter de computer kruipen? Volwassenen zijn vaak bang dat ze een mal figuur slaan omdat ze de nieuwe media niet kennen. Ook dat is een opdracht. Leren hoe de nieuwe media werken en gevaren leren onderkennen zonder bij het minste probleemje in paniek te slaan. Als je tegenwoordig op internet surft kom je bijna op elke pagina wel bloot tegen. Voor jongeren is dit normaal geworden. Volwassenen moeten dit leren relativeren.

Kinderen opvoeden is geen gemakkelijk proces. Ouders moeten leiding geven maar natuurlijk ook durven geleidelijk steeds meer los te laten. Zoals een kind pas leert fietsen als je het loslaat en als het zelf trapt, evenwicht bewaart en richting kiest, zo kan een ouder zijn kind ook op de digitale snelweg niet voortdurend vasthouden. Het kind moet zelf leren omgaan met de mogelijkheden maar ook met de mogelijke gevaren." Toch is het aangewezen dat ouders in gesprek blijven met hun kinderen. Je moet ook bij oudere kinderen en tieners vragen stellen zoals : 'Waar ben je mee bezig als je achter de computer zit? Hoe gaat dat precies? Mag ik eens meekijken hoe je dat doet?' Je moet de vragen stellen zonder wat je te zien of te horen krijgt meteen af te keuren of te verbieden want dan gaan jongeren het beschouwen als bemoeienis of zeker niets meer vertellen over wat hen bezighoudt.

Het verdient aanbeveling dat scholen of organisaties ouderavonden organiseren waar ze leren omgaan met computer, met internet en met de programma's waarmee jongeren werken om te zien hoe ze hun kinderen het best kunnen begeleiden. In een aantal scholen laat men de leerlingen les geven aan de ouders over hoe internet werkt, hoe Msn werkt, hoe chatten gebeurt, de veiligheid van wachtwoorden, enz. Maar ook thuis kunnen kinderen hun ouders informeren. Wanneer ouders daar onbevooroordeeld voor open staan, zijn jongeren ook bereid om de risico's te leren inzien als ouders vinden dat er gevaarlijke dingen aan het gebeuren zijn.

1.2. Tweederde jongeren helpt ouders op internet

Een Nederlands onderzoek geeft aan dat ruim tweederde van de Nederlandse jongeren hun ouders helpt op internet. Een kwart van de jongeren geeft aan dat hun ouders dat niet nodig hebben. Dat blijkt uit het Youth Report, een enquête onder ruim 13.000 leden van online community Sugababes.nl /Superdudes.nl , in de leeftijd 13 t/m 24 jaar. De omgekeerde wereld die internet heet, waarin kinderen hun ouders wegwijs maken in plaats van andersom, is voor de jongeren een hele natuurlijke. Ze begrijpen dat ouders en leerkrachten hier niet altijd even goed in thuis zijn, en zijn dan ook niet te beroerd om hun rol als opvoeder ter hand te nemen. Joyce (14): "Ik help mijn moeder altijd met alles! Ze snapt sommige dingen niet echt goed, dus leg ik haar veel dingen uit."

Meer dan de helft van de jongeren internette wel eens samen met hun ouders. In iets meer dan de helft van die gevallen ging het om nuttige dingen als internetbankieren, 13 procent deed uitsluitend leuke dingen met zijn/haar ouders op internet. Gevraagd naar hoe zij hun eigen kinderen later op zouden voeden als het gaat om internetgebruik, kwamen 'vrijheid' en 'privacy' veel voor in de gegeven antwoorden. Kevin (16): "Mijn ouders geven me privacy, zo wil ik het ook doen met mijn kinderen, dat vind ik heel belangrijk. Ik zou ze wel vertellen dat als ze ergens mee zitten, ze er gewoon over moeten praten." Ook zouden veel jongeren hun kinderen leren voorzichtig te zijn met persoonlijke gegevens. Donna (13): "Net als mijn ouders zou ik zeggen: niet je adres en telefoonnummer op internet zetten, maar foto's mogen wel. En niet de hele dag achter de pc zitten." ( http://www.nu.nl/ )

1.3. Hoe voorkomt men pesten. Het voorbeeld geven.

* Wie de leerkracht vraagt om zijn kind in de klas zeker niet naast Ellen, Bart of Hakim te zetten, geeft zijn kind het signaal dat uitsluiten mag.
* Hoe gaan we thuis om met elkaar (schelden, roepen, tieren)? Wie thuis weinig belangstelling krijgt, heeft grotere kans om treiteraar te worden. Ouders die zelf lijfstraffen uitdelen, lopen het risico dat hun kinderen vlugger geweld gebruiken.
* Bekijk kinderen als vol, praat met hen, geloof hen,vertrouw hen, geef ze verantwoordelijkheid. Dat geeft zelfvertrouwen en voorkomt frustraties en agressie.
* Leer kinderen thuis vaardigheden als opkomen voor zichzelf, hun gedacht zeggen, zich inleven in andere kinderen/volwassenen, omgaan met gevoelens als tegenslag
* Zorg voor een goede dialoog tussen ouders en school. Werk samen met de school een pestactieplan uit. De afspraken op school kunnen ook thuis gelden. (Bron : www.klasse.be )

1.4. Ouders, de school en cyberpesten

Op het internet is veel informatie te vinden over hoe je met pesten op school om kunt gaan (zie lijst met websites en de website www.cyberpesten.be ). Er is informatie voor slachtoffers van pesten, voor individuele ouders, voor individuele leerkrachten of voor school als geheel. Waar het daarbij altijd hoort te gaan en veelal gaat is hulp aan het slachtoffer en het vormgeven van beleid op school om pesten terug te dringen en vervolgens voor te zijn. Elk kind heeft recht op een veilige schoolomgeving. En wanneer er op school niet meer wordt gepest hebben leerlingen én leerkrachten daar baat bij. Een middel om het cyberpestenprobleem aan te pakken is het ter sprake brengen bij ouderavonden of in de ouderraad op school. Hoe kunt u het onderwerp 'pesten' ter sprake brengen in de ouderraad van uw school?
Als u zelf niet in de ouderraad zit, kunt u aan iemand die daar wel deel van uitmaakt, vragen om het aan de orde te stellen. U kunt ook voorstellen om zelf het punt toe te lichten.

Als u zelf deel uitmaakt van de ouderraad kunt u het onderwerp aankaarten in de rondvraag. Voordeel daarvan is dat het niet meteen een zware lading krijgt. Nadeel is dat aan het eind van de vergadering de meeste mensen niet zoveel aandacht meer kunnen opbrengen. U kunt het ook als afzonderlijk punt op de agenda laten opnemen, dan moet u tevoren overleg plegen met de voorzitter of de secretaris. Samen kunt u dan bekijken wat de handigste manier is om het onderwerp ter sprake te brengen.
Het is belangrijk om te bedenken wat u wilt bereiken met het aan de orde stellen van dit punt.

Is er een directe aanleiding die vraagt om actie, bijvoorbeeld een groepje kinderen dat andere kinderen pest? Vertel dan zo zakelijk mogelijk wat er volgens u aan de hand is. Geef aan dat er naar uw indruk spoedig iets moet worden ondernomen. Geef de andere ouders de kans om na te denken over mogelijke oplossingen, maar let er wel op dat er concrete afspraken worden gemaakt om actie te ondernemen.
Het kan ook zijn dat u vindt dat de school zich actiever moet bezighouden met het onderwerp pesten, zonder dat daar een directe aanleiding voor is.

Punten die u zou kunnen aangeven:
Pesten komt veel voor, vooral op scholen en waarschijnlijk ook op onze school.
Kinderen die gepest worden gaan bang naar school. De angst voor anderen blijft soms hun hele leven doorspelen.
Als school moet je ervoor zorgen dat kinderen zich veilig en prettig voelen. Daarom zou er een actief anti-pest-beleid moeten zijn.
Onze school is niet de enige die zich hiermee bezighoudt (verwijs hierbij naar scholen die een pestprotocol hanteren indien de school van uw kinderen dat nog niet heeft).
Je kan gebruik maken van materiaal en ideeën die er al zijn, bijvoorbeeld brochures laten zien of verwijzen naar websites. De website www.klasse.be heeft zowel voor ouders als voor leerkrachten een katern uitgebracht met informatie over cyberpesten..

Naar aanleiding van dit verhaal zal zeker een discussie ontstaan. Als je merkt dat je idee ondersteuning krijgt, probeer dan te komen tot een werkgroepje dat met voorstellen kan komen. Het kan een werkgroepje worden van ouders of een gemengde werkgroep waar ook leerkrachten inzitten.
Er zullen hoogstwaarschijnlijk opmerkingen komen over de ouders van pestende kinderen die hun kinderen niet goed opvoeden, over gepeste kinderen die meer van zich af moeten bijten en over het feit dat kinderen nu eenmaal graag pesten. Ga daar niet te veel op in, maar houd vast aan de stellingname dat de school verantwoordelijk is voor het bieden van veiligheid aan de kinderen. Er zullen zeker ouders zijn die u daarbij steunen.

1.5. Praten met de leerkracht

1.6. (Cyber)pesten ernstig nemen

Pesten is geen eenvoudig probleem. Daarom lijkt het vaak onoplosbaar. Toch is pesten wel te bestrijden als het serieus wordt genomen.
Dat betekent dat kinderen moeten weten dat ze om hulp kunnen aankloppen bij de volwassenen om hen heen. Voor volwassenen betekent het, dat ze aandacht moeten hebben voor de signalen van de kinderen. Ze moeten luisteren naar wat de kinderen te vertellen hebben en daar over praten. Voor leerkrachten en begeleiders van groepen in de vrije tijd betekent het dat ze groepsgesprekken moeten voeren, regels moeten afspreken en zorgen dat die regels ook werken.

Het pestprobleem wordt lang niet altijd serieus aangepakt: ouders zeggen dat een kind maar van zich af moet bijten, leerkrachten hebben het te druk en de trainer vindt het zijn verantwoordelijkheid niet.
Als volwassenen alleen af en toe ingrijpen, kan dat verkeerd uitpakken. Gepeste kinderen worden daarna nog meer het slachtoffer omdat ze 'geklikt' hebben.
Daarom is het belangrijk om het pestprobleem degelijk aan te pakken. Daarbij zijn alle betrokkenen nodig. Ieder van hen kan een begin maken met het oplossen van het pestprobleem.

Kinderen die worden gepest kunnen beginnen door met hun ouders, leerkrachten of andere vertrouwde volwassenen te gaan praten. Ze kunnen ook om raad vragen, bijvoorbeeld bij de kindertelefoon.
Andere kinderen kunnen bij hun ouders of leerkrachten aankaarten dat er gepest wordt.
Ouders kunnen met hun kinderen gaan praten en het probleem met andere ouders, op school of in de speeltuin bespreken.

Leerkrachten kunnen het pesten als algemeen probleem regelmatig in hun klas bespreken. Ze kunnen proberen in de klas een open en vriendelijke sfeer te creëren. Concrete pestsituaties kunnen ze met de betrokken kinderen bepraten. Samen met hun collega's kunnen ze werken aan een schoolbeleid rond sociale regels en pesten.
De directie van een school of buurthuis, het bestuur, de ouderraad of de medezeggenschapsraad kunnen de manier van omgaan bespreken en toewerken naar een beleid daarover.

Begeleiders van groepen, trainers en anderen die te maken hebben met kinderen buiten schooltijd, kunnen het pesten met de kinderen bespreken. Ze kunnen proberen de samenwerking tussen de kinderen bevorderen.
Anderen, zoals de wijkagent of de schoolarts, kunnen sociale problemen tussen kinderen die zij hebben geconstateerd aan de orde stellen in hun contacten met scholen en buurthuizen. Ook kunnen zij door hun bijzondere positie soms net een andere invloed uitoefenen op de kinderen dan leerkrachten en begeleiders.
(Bron : http://lessen.cyberstar.nl/ )

1.7. (Cyber)pesten en de media

De media (kranten, tijdschriften, televisie, film,...) kunnen een positieve rol spelen in het verhelpen en sensibiliseren rond (cyber)pesten. Elders schreven we dat pestspelletjes zoals Bully (of de Belgische naam Canis Canem Edit) pesten in de hand werken door pestgedrag als normaal en populair voor te stellen, ook al is de pestkop in het betrokken spel niet zo'n negatief iemand als het spel aanvankelijk liet uitschijnen. Berichten over de zin of onzin van deze computerspelen, maar ook het in de media brengen van pestverhalen en het wijzen op de dramatische gevolgen voor daders en de omgeving maar ook de sancties die volgen voor de daders als het ontspoort, zijn positieve signalen om pestgedrag onder jongeren te bestrijden. Het is dan ook toe te juichen dat de VRT in het Eén-programma 'Thuis' pesten onder jongeren expliciet onder de aandacht brengt. Los van de vraag in hoeverre pestkoppen en gepeste jongeren naar deze soap kijken, is het onder de aandacht brengen op zich een goede zaak om preventief op te treden, maar ook om slachtoffers aan te sporen melding te maken van het probleem aan ouders, leerkrachten of vertrouwenspersonen. Heel wat pestgedrag blijft immers verborgen.
Het is niet de eerste keer dat Thuis inspiratie haalt uit een maatschappelijk probleem. Vorig seizoen raakte Sophie, gespeeld door Lien Van de Kelder, verslaafd aan drugs. Niet iedereen is het eens over deze aanpak, al willen de betrokkenen vooral de discussie tussen ouders en kinderen voor de buis een duwtje geven. Deze keer over steaming, ofwel jongeren die elkaar geld afpersen onder druk van geweld. Het schoolmagazine Klasse hielp de scenaristen met de research.

In de serie 'Thuis' is Kasper, de mysterieuze pleegzoon van Waldek slachtoffer van pestkop Kevin. Waldek kreeg een bijzondere band met Kasper omdat hij van Tsjetsjenië afkomstig is, waar zijn ouders gedood werden. Omdat hij zich sedert enige tijd zo eigenaardig gedraagt, denken Waldek en Rosa eerst dat het Tsjetsjeense trauma opnieuw de kop opsteekt, want hij heeft er mensen zien doodschieten. Maar dat hij liegt en steelt is typisch voor een slachtoffer van steaming want die moet geld bijeenkrijgen voor zijn afpersers. Steaming begint vrij onschuldig, eerst met wat verbale agressie. Maar het gaat dan van kwaad naar erger. Kasper komt thuis met een blauw oog, zijn brooddoos wordt hem afgepakt, de laatste dagen wordt hij afgeperst : hij moet met honderd euro op de proppen komen, anders dreigen Kevin en zijn kompanen zijn paard, dat hij zo graag heeft, iets aan te doen.

Ook Jana wordt op school gepest in Thuis, zie filmpje.

2. Aanpak van pesten op school

2.1. Getuigenis

Katrien werd vorig jaar het slachtoffer van zware pesterijen in de klas. Op het hoogtepunt durfde ze twee weken lang niet meer naar school, nu gaat het weer beter met haar.
Het stinkt hier. Zullen we niet wat verderop gaan.'' Dat zeiden Katriens (13) klasgenoten als ze bij hun groepje kwam staan. Na de lessen lichamelijke opvoeding moest Katrien haar natte boekentas uit de douches vissen. En bij het omkleden had ze heel de kleedkamer voor haar alleen, want de anderen waren al vertrokken zonder haar. ,,Aan het begin van dit schooljaar is het begonnen'', zegt Katrien. ,,Ik denk dat mijn klasgenoten mij als slachtoffer hebben gekozen omdat ik meestal niks durf terug te zeggen. Ik ben nogal stil.''

Het treiteren ging van kwaad naar erger. Katrien zat in een klas van 20 leerlingen, waaronder een paar echte pestkoppen. ,,Maar op een bepaald moment kozen ze allemaal partij voor de pestkoppen, waardoor het voor mij nog moeilijker werd.''

De bom barstte toen Katriens beste vriendin opeens ook aan de kant van de pesters stond. ,,Mijn vriendin had een los velletje aan haar vinger dat bloedde. Ze kwam met opgeheven vinger naar me toe, om met opzet bloedvlekken te maken op mijn broek.'' Huilend ging Katrien naar huis, maar haar moeder vertellen wat er aan de hand was, wilde ze niet. Na veel vragen van haar mama deed ze een paar dagen later toch haar verhaal. Haar moeder was er het hart van in: zij was zelf altijd gepest, en wist dus precies wat haar dochter doormaakte.

Mijn moeder heeft meteen gezegd dat we een oplossing zouden vinden. Ze stelde voor om van school te veranderen, maar dat wilde ik eigenlijk niet. Op deze school kende ik alles, ergens anders zou ik helemaal opnieuw moeten beginnen.'' Katrien zag het allemaal niet meer zitten. ,,Ik ging naar de dokter en die schreef me pilletjes tegen een depressie voor.

Maar ik bleef weigeren nog naar de klas terug te keren.'' Intussen trok Katriens moeder aan de alarmbel. Ze lichtte de school in en samen besloten ze de pesters apart te laten spreken met Katrien. ,,Op een avond zijn vier van mijn klasgenoten naar ons thuis gekomen. Eerst wilde ik niet naar de voordeur, omdat ik bang was dat ze weer vervelend zouden doen. Maar daarna hebben mijn mama en ik gezegd dat we het niet leuk vonden zoals ze mij behandelden.'' Toen Katrien daarna weer naar de klas ging, verliep alles een stuk vlotter. ,,Mijn beste vriendin is gewoon weer mijn beste vriendin. Ook de pesters zijn er grotendeels mee opgehouden. Als we een groepswerk moeten doen, vragen ze soms of ik bij hen kom zitten. Ze zullen nooit mijn beste vrienden worden, maar we kunnen tenminste weer samen in de klas zitten.'' (Het Nieuwsblad 20/02/2006)

2.2. Pesten is vooral een schoolaangelegenheid

Pesten komt het meeste voor in de schoolomgeving. In het bovenstaande voorbeeld gebeurde het pesten op school. Bij cyberpesten wordt het kind thuis online gepest , maar dan nog vertrekt het pestgedrag meestal vanuit de medeleerlingengroep van de schoolsituatie. Kinderen brengen immers de meeste van tijd door op de schoolbanken en vriendschapsrelaties ontstaan bij kinderen en jongeren bijna altijd vanuit de schoolsituatie. Daardoor werkt het het beste als de school het pestprobleem detecteert en er iets aan doet. Maar scholen voelen zich niet altijd verantwoordelijk voor wat er buiten de schoolmuren gebeurt. Omdat cyberpesten zich meestal in een virtuele wereld gebeurt, distantiëren nogal wat scholen zich van het gebeuren. Men verbiedt dat GSM op school opstaat en sommige scholen blokkeren de toegang tot chat of MSN en menen dat daarmee de verantwoordelijkheid van de school eindigt.

Uit een studie bij 15-jarigen van het onderwijstijdschrift Caleidoscoop blijkt er bij vele leerlingen een soort pestmoeheid opgetreden is. 17 procent van de leerlingen in de makkelijke klassen vindt het niet erg dat er gepest wordt. (De Standaard 08/02/2006) In de moeilijke klassen staat zelfs 23 procent neutraal tegenover pesten. Caleidoscoop is het tijdschrift van de koepel van vrije Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB's) ( www.caleidoscoop.be ). Hoofdredactrice Linda Graindourze koppelt aan het onderzoek een waarschuwing voor de scholen en stelt dat veel leraars de inspanningen tegen pesten op school beu lijken te zijn. Nochtans bewijzen volgens haar deze gegevens dat blijvende aandacht nodig is. Ook de andere reacties tonen niet bij iedereen verontwaardiging. Iemand uitlachen of iemand tegen zijn zin iets laten doen, is blijkbaar bij het leven van alledag beginnen horen. Leerlingen ervaren het als gewoon. In de moeilijke klassen zijn er enkelen die het uitlachen uitdrukkelijk toejuichen (6,5 procent). Eén op de vijf leerlingen staat er neutraal tegenover.

In moeilijke klassen ligt één op de vier leerlingen er niet van wakker. Op de vraag of het goed is dat iemand bij pestgedrag durft tussenbeide te komen, antwoordt één op de vijf leerlingen neutraal. In de gemakkelijke klassen daalt dat aandeel tot 13 procent. Meer dan één op de drie leerlingen blijft onverschillig wanneer een leerling een ander dwingt om iets te doen wat die niet leuk vindt. In de gemakkelijke klassen zijn dat ook nog een kwart van de leerlingen. Volgens Graindourze moeten scholen ervoor zorgen dat ze niet te lichtzinnig met het fenomeen pesten omspringen. Uit de cijfers blijkt dat zowel in moeilijke als in makkelijke klassen pestgedrag niet zomaar afgekeurd wordt. Leerkrachten gaan er dus best niet vanuit dat het vanzelfsprekend is dat iedereen tegen pesten is. Het onderzoek doorprikt wel de stelling dat in een klas die de boel op stelten zet, de leerlingen zich amuseren. Opvallend is dat de zogenaamde macho's, de leidersfiguren die de toon aangeven, niet zo gelukkig zijn als men zou denken. Ze hebben een minder goede relatie met de leerkrachten, zetten zich minder in voor hun taken en in de moeilijke klassen voelen ze zich het minst goed op school. (HBvL 8/02/2006)

2.3.Impact van internet en email op schoolse leven „Huiswerk lijdt onder internet"

Internet en andere digitale media hebben een enorme impact gekregen op het schoolgebeuren. Niet alleen is er het probleem van het cyberpesten. Het hele schoolse leren staat onder invloed van wat er zich op de digitale snelweg afspeelt. Een onderzoek bij 1107 Nederlandse leerkrachten geeft aan dat bijna alle leerkrachten van basis- en middelbare scholen zich zorgen maken over de risico's die leerlingen lopen tijdens het gebruik van internet. Leerlingen zelf geven aan dat vooral hun huiswerk lijdt onder hun internetgedrag. Het midden december 2005 in Nederland gepresenteerde onderzoek onder zowel leerlingen als leerkrachten van basis- en middelbare scholen over het internetgedrag maakte alvast één ding duidelijk: het wereldwijde web wordt niet langer onbekommerd in de armen gesloten. Meer gesprekken over online fatsoen, een betere opleiding van leraren en meer voorlichting aan ouders zijn de meest genoemde wensen voor een veiliger internet. Scholen staan zeker niet negatief tegenover internet. Integendeel : praktisch alle scholen moedigen het aan. Twee op de drie scholen stimuleerden het gebruik van internet. Bijna alle scholen hadden inmiddels ook toegang tot internet. In de hoogste jaren de Nederlandse basisschool hadden de meeste leerkrachten zelfs toegang tot internet in hun eigen klaslokaal (84 %). Meer dan de helft van de scholen had een eigen internetprotocol.

De meest voorkomende gedragsregels waren onder meer een verbod op het bezoek van pornografische websites en grof taalgebruik. Minder dan de helft van de scholen had een of meerdere filters geïnstalleerd. De meest gebruikte filter was die op pornografische afbeeldingen. Relatief veel middelbare scholen hadden filters op chatboxen en msn maar niet altijd om pedagogische redenen. Vaak blokkeren scholen ook die programma's omdat ze het netwerk enorm belasten. Vrijwel alle leerkrachten gaven aan dat ze kinderen tijdens de les wel eens informatie laten zoeken op internet. Op de basisschool gebeurde dit meer dan in het middelbaar onderwijs.

Er werd in de klas weinig gesproken over wat kinderen allemaal doen op internet: slechts een kwart van de leerkrachten zei dit vaak te doen. Ondanks de populariteit van internet was voorlichting over (on)veiligheid geen structureel onderdeel van de lesprogramma's. Bijna alle docenten vonden dan ook dat hun school extra maatregelen moest nemen om de internetveiligheid van leerlingen te verbeteren. Vrijwel alle docenten vonden de voorlichting overigens primair een taak voor de ouders. Leerkrachten maakten zich met name zorgen over internetrisico's als seksuele intimidatie en digitaal pesten. Ook de risico's van seksuele intimidatie baarden met name leerkrachten van middelbare scholen veel zorgen (79 %). Bijna de helft van docenten van basisscholen was er ongerust over dat leerlingen websites met pornografische afbeeldingen bezoeken. Vooral middelbare scholieren maakten ook stiekem gebruik van internet: twee op de drie leerlingen zei wel eens tegen de regels in spelletjes te spelen, te msn'en of te mailen op school.

Gevraagd naar het meest vervelende aspect van internetgebruik gaven leerlingen aan dat ze vanwege internetten minder tijd hebben voor het maken van huiswerk. Een kwart van de middelbare scholieren maakte dit zelfs vaak mee. In totaal gaf 87 % van de leerlingen aan op internet regelmatig vervelende dingen te beleven, zoals misbruik van wachtwoorden. De meeste van de 1107 ondervraagde leerkrachten vonden van zichzelf dat ze genoeg kennis hebben over internet om hun leerlingen optimaal te begeleiden. Bijna de helft van de middelbare scholieren had nochtans het idee dat hun leerkracht niet weet wat zij allemaal op internet doen. Vrijwel alle leerkrachten maakten vaak gebruik van internet om te mailen of om informatie te zoeken. Zowel leerlingen van de basisschool als middelbare scholieren gebruikten internet vooral voor gamen, surfen, msn'en en e-mailen. Msn'en was veruit de meest gebruikte internettoepassing onder leerlingen: 84 % van de middelbare scholieren en 63 procent van de basisscholieren gaf aan dit vaak te doen. (Reformatorisch Dagblad 14/12/2005)

2.4. Scholen zijn meer betrokken dan ze denken.

Scholen stimuleren leerlingen om internet te gebruiken en zelfs msn of digitaal uitwisselen van informatie via digitale leeromgevingen wordt aangemoedigd. Maar wanneer het gaat om misbruik van internet bijvoorbeeld bij cyberpesten zijn er een aantal scholen die zich terug trekken of aangeven dat deze zaken wanneer ze buiten de school gebeuren niet tot de verantwoordelijkheid van de school behoren.

In de VS was er een casus waarbij een meisje van 13 jaar herhaaldelijk via email gepest werd. "Je kent mij niet, maar ik zie en volg jou overal. Bij jou thuis, op school, in de winkel, op straat, je kunt je nergens meer veilig voelen...slaap met je ogen open, want op een dag zal ik je aanvallen en dan ben je dood." Het meisje kreeg zo herhaaldelijke dreig-emails en lichtte ten einde raad haar ouders in. Die schakelden de lokale politie in, maar slaagden er niet om de afzender van de emails te traceren. Na maanden terreur, waarbij het meisje herhaaldelijke keren ziek thuis bleef ontdekte men de afzenders. Het bleken vier van haar klasgenoten. Ze hadden zichzelf verraden omdat ze haal mailden dat ze beter dood zou gaan dan ziek zijn. Zo konden de speurders achterhalen dat het ging om medeklasgenoten, want niemand anders wist dat het meisje thuis was. De ouders klaagden de school aan omdat ze vonden dat deze verantwoordelijk was voor al het leed, maar de school distantieerde zich van het volledige gebeuren omdat er geen enkele mail van school uit werd verstuurd. De vier betrokken jongens hadden alle mails van thuis of vanuit een openbare bibliotheek verzonden. De school zelf had alle maatregelen genomen om haar netwerk te beveiligen zodat het pesten niet van daaruit kon gebeuren en had ook enkele lessen aan pesten gewijd. Het kwam tot een proces, maar de ouders verloren dit omdat de school geen verantwoordelijkheid in het hele gebeuren droeg.

In een ander voorbeeld onderging David Knight een gelijkaardige nachtmerrie. Hij werd al lang gepest en geplaagd en na een tijdje werd het offline pesten gevolgd door online pesten. David vertelde zelf aan CBC National News dat hij het veel erger vond om via internet gepest te worden dan dat het gewoon op school gebeurde. Studenten van zijn school hadden een website opgezet die overladen was met spotfoto's, vernederingen, beledigingen, enz. Dit was erger dan even voor spot staan in een cafetaria voor 30 medeleerlingen, nu stond hij voor spot bij miljoenen internetgebruikers. Ook hier spanden de ouders een proces in tegen de websiteprovider en de school. Het duurde zes maanden vooraleer de website uit de ether werd gehaald en ook deze school had geweigerd om haar verantwoordelijkheid te nemen omdat ze vonden dat dit zich louter en alleen afspeelde in het privé-leven van de student en ze daar niet voor konden sanctioneren in de school zelf.
(Shariff, 2004)

De meeste spraakmakende rechtszaken hebben tot nu toe alleen plaatsgevonden in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. De zaken richtten zich vooral op de rol van scholen in pesterijen. Een Amerikaanse rechter veroordeelde een school tot het betalen van een miljoen dollar smartengeld. Een Engelse school moest ongeveer een ton betalen aan een kind dat voortdurend door klasgenoten werd gepest. In Nederland was er in 2001 een rechtszaak tegen de scholengemeenschap Het Baken in Almere De dochter (20) en zoon (18) van mevr Van Tilborg, allebei ex-leerlingen van deze school, waren jarenlang gepest. Ook al drong Van Tilborg regelmatig aan op maatregelen, het pesten ging gewoon door. Pas nadat haar zoon was overgestapt naar een school in Bussum hield het pesten op. 'Maar nu nog steeds worden we met de gevolgen geconfronteerd. Pesten is bepalend voor je lot.' De school in Almere ontkende dat er een probleem was.

Deze voorbeelden illustreren de muur van verdediging die slachtoffers ervaren wanneer ze op school een cyberpestprobleem signaleren. Shariff (2004) noteert dat bij de gevoerde processen in de VS scholen steeds met een defensieve houding naar buiten traden wanneer slachtoffers hun hulp zochten. Scholen gaven aan dat ze juridisch niets konden doen tegen het probleem en dat er op school zelf nooit problemen vastgesteld konden worden en de betrokken daders zich daar voorbeeldig gedroegen. Ouders van slachtoffers getuigden verder dat wanneer men leerkrachten of administratieve medewerkers om hulp vroeg, deze dikwijls aangaven dat het slachtoffer het pestgedrag zelf uitgelokt had, het probleem buiten alle proporties werd opgeblazen door de ouders en het slachtoffer en men het moest leren relativeren en dat de school geschreven een geschreven anti-pestbeleid had voor pesten op school zelf. Nader onderzoek toonde aan dat de Amerikaanse scholen vaak amper op de hoogte waren van hun precieze verantwoordelijkheid wanneer er ernstige pestgedrag plaatsvond. Ze hadden kasten vol met educatief materiaal om preventief met pesten om te gaan, maar hadden geen strategieën waarin was genoteerd welke stappen precies konden gezet worden als pestgedrag zich voordeed en zeker wanneer dit buiten de schoolmuren gebeurde.

Voor Vlaanderen en Nederland zijn er tot op heden geen juridische precedenten naar jongeren inzake pestgedrag. In Canada was er een juridische kwestie naar aanleiding van de zelfmoord van tiener Dawn Marie Wesley. Dawn hing zichzelf op na een lange periode van gepest worden. De directe aanleiding was een bedreigende telefoon via GSM. Haar klasgenote die de fatale telefoon deed, getuigde dat ze niet de intentie had om Dwan te kwetsen toen ze haar toeschreeuwde 'You're fucking dead!'. De lokale rechtbank Britisch Columbia Supreme Court creëerde een precedent door te bepalen dat verbale vernederingen en beledigingen onder het Canadese strafrecht vallen indien het slachtoffer zich effectief door de verbale boodschap bedreigd voelt en er daardoor slachtoffers vallen. Het meisjes was minderjarig, maar ouder dan 16 zodat ze een voor haar leeftijd aangepaste veroordeling opliep door de rechtbank. De rechtbank oordeelde dat haar verbaal gedrag mede oorzaak was voor de dood van het slachtoffer.

In België zijn er geen gelijkaardige gevallen bij jongeren bekend, maar is er wel het verhaal van de postbode David van Geysel die in 2000 zelfmoord pleegde. In een afscheidsbrief stelde hij dat het gepest van zijn collega's niet meer aankon en dat hij geen gehoor vond bij zijn superieuren. Van Gysel moest stelselmatig de zwaarste rondes rijden en werd voortdurend op de huid gezeten door zijn collega's. Later bleek dat zijn klachten niet op de juiste bureaus terechtkwamen. De ouders van de jongen dienden klacht in tegen de postmeester, diens adjunct en vier postbodes. Ondanks gesus van de postdirectie bevestigt in juni 2001 het Brusselse parket dat de jongeman wel degelijk op zijn werk gepest werd en dat hem dat tot zijn wanhoopsdaad kan hebben gedreven.
Op 14 januari 2002 worden zes collega's van de jongeman én De Post zelf door de Brusselse onderzoeksrechter Bruno Bulthé in verdenking gesteld voor stalking en het niet verlenen van hulp aan een persoon in nood. Op 20 januari 2004 krijgen de vijf na een lange juridische procedureslag een zwaardere straf dan het Openbaar Ministerie heeft geëist: vier krijgen 22 maanden voorwaardelijk, de vijfde 18. Volgens Jef Vermassen, raadsman van de ouders, betekent het vonnis een scharnierpunt in de rechtspraak: "Het is de eerste maal dat in een dergelijke zaak een uitspraak komt en het vonnis kan een grote steun zijn voor wie gepest wordt." De Post zelf wordt veroordeeld tot de gevorderde boete van 240.000 euro.

Er is ook het verhaal van moeder Michelle V. (40) uit Tielt die een hallucinant filmpje op Facebook postte. Daarin is te zien hoe haar dochter Kayleigh op haar laatste schooldag bijna vijf minuten lang wordt beschimpt, geschopt en geslagen. De directie van de school stuurde het meisje dat de 13-jarige Kayleigh pestte en er nadien een filmpje over postten op You Tube van school . De feiten kwamen aan het licht toen de moeder van het gepeste meisje een filmpje postte op Facebook waarin haar dochter Kayleigh op haar laatste schooldag bijna vijf minuten lang wordt beschimpt, geschopt en geslagen. Het meisje wordt recht in haar gezicht geslagen. Zelf blijft ze weerloos op de grond van de bushalte zitten. 'Sta recht', roepen de pesters, terwijl ze aan Kayleigh's haren trekken. 'Niet voor jullie', prevelt ze. 'Toon dat je een echte vent zijt', klinkt het vervolgens. En tot slot: 'Dit zijn herinneringen voor later.'

Die 'herinneringen voor later' werden door de pesters op YouTube gepost, maar intussen werden ze door het videokanaal zelf verwijderd. Moeder Michelle kon de beelden nog net onderscheppen en plaatste ze op Facebook. Met daarbij een opvallende boodschap. Kijk en oordeel. Kayleigh wil zelf dat dit filmpje openbaar wordt. Hiermee wil zij een actie tegen de pesters (en pesten in het algemeen) starten. Klik 'vind ik leuk' als je haar een hart onder de riem wil steken en deel het filmpje als je haar actie wil steunen. Bedankt aan iedereen die dit wil doen. (Bron : Nieuwsblad 29/06/2012)

Voor kinderen en tieners is er geen gelijkaardig feit bekend. Wanneer jongeren zelfmoord plegen, ook al worden ze gepest wordt daar meestal niets verder mee gedaan. Het is immers moeilijk te achterhalen of het pesten de enige aanleiding was en hoe erg het pesten ingewerkt heeft. De band tussen het pesten en de zelfmoord moet specifiek aangeduid worden en dit is dikwijls een onmogelijke opdracht. Verder worden jongeren door het huidige (Belgische) tolerante jeugdsanctierecht zelden tot nooit veroordeeld, zelfs niet bij zwaardere misdrijven. Scholen werden ook in België en Nederland nooit rechtstreeks verantwoordelijk gesteld voor pestgedrag onder leerlingen en het niet ingrijpen daarbij.

Ook in de VS waar er veel meer onderzoek hierrond is gebeurd, is het niet altijd duidelijk hoe rechtbanken op pestgedrag van jongeren reageren. In één case, de Rudd v Pulaski Country Special School, werd deze niet veroordeeld om dat het hof oordeelde dat de school niet de plicht heeft om continu en onder alle omstandigheden leerlingen tegen elk misbruik en pestgedrag te beschermen.
Anderzijds noteerde Shariff (2004) dat de Amerikaanse rechtbanken wel degelijk rekening houden met de houding die scholen en leerkrachten aannamen in elke situatie van zelfmoord na psychologische terreur. Er werd grondig nagepluisd of de scholen niet nalatig waren geweest en gepast hadden gereageerd op gesignaleerd pestgedrag of er een schoolbeleid rond pesten bestond, enz. Maar tot een veroordeling van een school was het nog nooit gekomen.

2.5. Pestprotocollen, pestcontracten.

Bijna elke zichzelf en de leerlingen respecterende school heeft wel iets op papier gezet om het pesten tegen te gaan. Ook de Hengelose scholengemeenschap De Grundel, die nu door de ouders van leerlinge Joyce Poort dreigt te worden aangeklaagd. Joyce zit al bijna drie jaar thuis. Eerst werd ze ziek gepest door klasgenoten, daarna raakte ze verdwaald in het hulpverleningscircuit. Toen Joyce door klasgenoten gepest werd, heeft de school naar eigen zeggen onmiddellijk pestcontracten opgesteld en de pesters aangesproken. In zo'n contract wordt beloofd elkaar met rust te laten. Maar helpt zo'n instrument ook? Nee, zegt drs. Bob van der Meer. De oud-leraar lichamelijke oefening uit den Bosch is psycholoog bij het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum. Hij schreef verschillende methodes, programma's en boeken over pesten, waaronder School en geweld; oorzaak en gevolg. Ook is hij nauw betrokken bij de website www.pesten.net, die in het vijfjarig bestaan al meer dan vijf miljoen bezoekers gehad. Van der Meer constateert dat pesten op veel scholen onvoldoende wordt aangepakt. ,,Hoe gaat het vaak?

Ouders klagen dat hun kind wordt gepest. De school komt met een pestproject, een interventieprogramma of een pestcontract, en gaat daarna weer over tot de orde van de dag. Na verloop van tijd melden ouders zich weer, want hun kind heeft nog steeds last van nachtmerries. Wat zegt de school dan? Mevrouw en meneer, we kunnen niet de hele dag met pesten bezig zijn.'' Volgens Van der Meer blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat zo'n ad hoc-aanpak niet werkt. Een mentor moet structureel, dus wekelijks, bezig zijn met normen en waarden in de klas. Vanaf dag één. ,,Hij stelt samen met de leerlingen de regels op waaraan iedereen zich moet houden. Hij spreekt met hen af wat de sancties zijn bij overtreding. De norm is dat je bepaald gedrag niet tolereert, de waarde is veiligheid. De regels stop je in een envelop, iedereen bewaart het in zijn agenda en je komt er elke week op terug.'' Van der Meer heeft een lespakket ontwikkeld dat werkt, zegt hij zelf. Een pilotproject in Rotterdam heeft dat bewezen. Elke week werden in de eerste vijf minuten van de les de gezamenlijk opgestelde regels besproken. ,,De leerlingen kwamen zelf met concrete voorbeelden over roddelen of intimidatie. Je klikt immers niet, als je erover praat. Problemen worden op die manier meteen bespreekbaar. En oplosbaar.''

Zonder zo'n aanpak zal het aantal (aan)klachten van ouders alleen maar toenemen. In 1992 dreigde een vader van een school in Noord-Nederland al met een rechtszaak als de school niets zou doen tegen het pesten van zijn zoon. Eerder dit jaar trof scholengemeenschap Het Baken in Almere een schikking met klagende ouders. Onlangs maande de rechter een school in Amerongen tot een antipestbeleid. En nu stelt de vader van het gepest meisje uit Hengelo de scholengemeenschap De Grundel aansprakelijk voor de geleden schade. Nieuwe claims zijn onvermijdelijk, vreest Van der Meer. (Nederlands Dagblad 04/11/2003)

Tot voor enkele jaren was het pestprobleem in vele scholen onbesproken. Er werden natuurlijk mensen gepest op school, maar daar zweeg men liever over. De jongste jaren is er veel onderzoek naar verricht, er werd veel over geschreven en er kwamen actieprogramma's. Maar daarmee is de zaak niet opgelost. Integendeel, even een lesuur praten over pesten op school lost meestal niet op. Pesterijen kunnen vaak heel ver gaan en het kan lang duren voor er een oplossing in zicht is.

2.6. Leerkrachten treden niet altijd op.

Dan is de vraag : wat kunnen scholen eraan doen? Merken de leraars niets? Valt het niet op dat een kind in de klas uitgesloten of gepest wordt? De leraars merken uiteraard pesterijen op. Negentig procent van hen werd geconfronteerd met leerlingen die elkaar pesten. Slechts tien procent zag geen of minder pesterijen op school. 45 % signaleerde een (sterke) stijging tijdens de voorbije vijf jaar. De meeste pestkoppen zaten in de eerste graad secundair onderwijs en in de hoogste jaren lager onderwijs. Toch werd ook één kleuterleider op drie de jongste jaren (veel) meer geconfronteerd met pestende kleuters. (Klasse, juni 1997 ). Het blijft dan de vraag of de leraar ook ingrijpt. Soms vrezen leraars dat ze de zaak alleen maar gaan verergeren. Dat doen ze in ieder geval als ze zwijgen, niet ingrijpen of erger nog gewoon meelachen met de pestkoppen. Vaak hoor je uitdrukkingen zoals : het slachtoffer heeft het ook een beetje zelf gezocht.
De leraars merken niet alleen hoe het aantal pesterijen bij leerlingen toeneemt. Ze zeggen ook dat er meer leraars zelf slachtoffer worden van leerlingen die hen de duivel aandoen. Zestig procent van de leraars signaleert zulke praktijken. Eén derde van hen zegt dat ze de voorbije vijf jaar (sterk) zijn toegenomen. Ook hier zijn de uitschieters de eerste jaren secundair onderwijs en de hoogste jaren lager onderwijs. In veel gevallen wordt hier echter niet over gepraat.
Wie geen slachtoffer is, haalt opgelucht adem. Leraars bij wie de leerlingen soms het bloed onder de nagels uithalen, voelen zich vaak aan hun lot overgelaten: schuldig en zwak. Ook in het hoger onderwijs wordt volgens Klasse nog stevig gepest, zij het minder dan elders. 80 % van de docenten merkt het op tussen studenten. Eén vierde van hen signaleert een (sterke) stijging. 70 % wordt geconfronteerd met studenten die docenten proberen te pesten. Al zijn er op dit vlak meer docenten die dat verschijnsel zien afnemen (16 %) dan toenemen (14 %).

Pesten onder tieners kan onschuldig lijken, maar heeft meestal niets meer van doen met een eenmalige plagerij over-en-weer, waarbij nu eens de ene en dan weer de andere de plager is. Pesten is een volgehouden plaaggedrag, dat gericht is op een bepaald slachtoffer met de bedoeling deze persoon zwaar te treffen en te vernederen. En die pesterijen houden niet vanzelf op. Hoewel cyberpesten vaak vanuit thuiscomputers of via eigen GSM gebeurt buiten de schooluren, heeft de school toch een verantwoordelijkheid hierin. Pesten op school verdient een systematische aanpak. Er zijn al succesvolle strategieën en goede praktijkvoorbeelden ontwikkeld om een anti-pestbeleid op school uit te stippelen omtrent klassieke pestsituaties. In diverse boeken en pakketten zijn verschillende strategieën ontwikkeld om het pestprobleem aan te pakken. Ook ten aanzien van cyberpesten kan de school een grote verantwoordelijkheid opnemen en veel onheil voorkomen, ook al gebeurt het pesten zelf buiten de eigenlijke schooltijd.

2.7. Pesten voorkomen

Het allerbelangrijkste wat de school echter kan doen is het cyberpesten zoveel mogelijk trachten te voorkómen. Eerst en vooral moet de school zelf een beleid ontwikkelen waarin precies wordt aangeduid welke stappen genomen moeten worden wanneer er klachten ingediend worden. In de school moet een vertrouwensleerkracht aangesteld worden die elke zaak ernstig neemt, hoe banaal het ook is. Wanneer het over cyberpesten gaat kan betrokkene de ICT medewerker inschakelen om te zoeken van waar en van wie pestgedrag komt. Zeker als het pestgedrag van op school vertrokken is, is dit belangrijk, maar ook daarbuiten kan de school behulpzaam zijn bij het helpen onderzoeken van waar pestberichten komen of hoe pestboodschappen op internet verwijderd kunnen worden. Wanneer een kind een provider contacteert, heeft dit meestal weinig impact, maar wanneer een school uit hoofde van een ICT-coördinator of directie contact opneemt heeft dit meestal meer impact. Soms maken pestkoppen anonieme websites aan in de VS of op afgelegen eilanden. Wanneer vanuit de school een klachtmail of klachtfax vertrekt, kan er sneller worden opgetreden. De school mag zeker ook niet aarzelen de thematiek in de klasgroep ter sprake te brengen, ook al gebeurt het pesten buiten de schooluren, omdat het meestal toch wel uitgaat van de directe klasgenoten en het cyberpesten vaak niet beperkt blijft tot alleen maar digitaal uitdagen. Alerte en bekommerde leerkrachten hebben snel door dat iemand in de klas gepest wordt en kunnen daar een ernstig klasgesprek over voeren.

Maar een leerkracht kan ook nog verder gaan. Elke leerkracht moet ervoor zorgen dat haar of zijn klas een veilige en aangename plek is. Belangrijk is daarbij het voorbeeld dat de leerkracht zelf geeft. Een leerkracht die de leerlingen laat uitpraten, naar ze luistert, er niet bij voorbaat van uit gaat dat hij zelf gelijk heeft en die de leerlingen complimenten geeft, krijgt ongemerkt navolging: goed voorbeeld doet goed volgen. Ook is het belangrijk als de leerkracht een duidelijke houding heeft bij conflicten tussen de leerlingen onderling. Om sociale vaardigheden te verwerven moeten de leerlingen in eerste instantie proberen zelf hun onderlinge problemen op te lossen. De leerkracht laat dan merken dat zij/hij vertrouwen heeft in de leerlingen. Als de leerlingen er onderling niet uitkomen of als bepaalde leerlingen het onderspit delven, moet de leerkracht de leerlingen helpen bij het zoeken van een oplossing. Ook moet zij/hij de signalen van gepeste leerlingen kunnen herkennen en daar op reageren.

2.8. Veilig in de groep

In elke groep zitten kinderen of jongeren die gemakkelijk, minder gemakkelijk en soms zelfs moeilijk met anderen om kunnen gaan. Als de sfeer in de groep veilig is, gaan al die verschillende kinderen graag naar de muziekles of de voetbaltraining. Ze weten dat er niet alleen met de sterksten rekening wordt gehouden maar met iedereen. In hun groep is het de gewoonste zaak van de wereld dat je het voor elkaar opneemt als iemand problemen heeft. Bovendien geeft de trainer of de begeleider het goede voorbeeld. In een groep met zo'n veilige sfeer krijgen pesters weinig kans: andere kinderen komen het slachtoffer te hulp.
De sfeer in een groep kan ook onveilig zijn. Andere kinderen durven het dan nauwelijks voor het gepeste kind op te nemen. Ze kunnen niet rekenen op de hulp van de aanwezige volwassene. Ze zijn bang om uitgelachen te worden en niet meer bij de groep te horen.
Er wordt wel eens beweerd dat elke groep een zondebok nodig heeft. Dat is niet waar. Zondebokken vind je wel vaak in groepen waar wat mee aan de hand is. Bijvoorbeeld op een sportclub waar agressief gedrag normaal is en waar niet door de trainer wordt ingegrepen. Of in een buurthuis waarin kinderen weinig persoonlijke aandacht krijgen. Het kan ook zijn dat er te veel nadruk ligt op presteren: de beste moeten zijn bij ballet of de meeste doelpunten moeten scoren. Kinderen zijn daardoor voortdurend met elkaar in concurrentie. Ze werken bijna nooit samen. In zulke hebben kinderen iemand nodig om hun onvrede op af te reageren. De begeleider of trainer doet er goed aan de samenhorigheid te bevorderen. Bijvoorbeeld door af en toe iets gezelligs te doen met de groep als geheel en door positieve opmerkingen te maken, ook over de kinderen die niet supergoed zijn in dansen of voetballen. Groepen die onveilig zijn hebben altijd een slachtoffer (zondebok). Dit komt doordat de kinderen hun onvrede over iets of iemand niet bij de juiste persoon kwijt kunnen. Toch willen zij hun onvrede uiten en kiezen hiervoor een weerloos persoon.
Zo'n groep kun je vergelijken met een mobiel. In een groep heb je rollen. Voor elke rol is er iemand nodig. In een onveilige groep heb je ook de rol van zondebok. Mocht deze zondebok wegvallen doordat deze weerbaar is geworden. Dan wordt zijn plaats ingenomen door een andere persoon die dan zondebok wordt. Zo blijft de mobiel in evenwicht.
(Bron : http://lessen.cyberstar.nl/ )

2.9. Aanpak van pesten op school

1. Positionering

De pester is vaak in staat om het slachtoffer de mond te snoeren door middel van allerlei dreigementen. Het slachtoffer is ook vaak bang dat de pesterijen erger zullen worden, of nog meer in het geheim zullen plaatsvinden, als hij met zijn verhaal naar buiten zal treden.
Er kunnen echter ook andere persoonlijke redenen zijn waarom het slachtoffer niet met zijn of haar verhaal naar buiten wil komen.
Het slachtoffer schaamt zich meestal, is bang dat zijn uiting als verraad voor de groep wordt aanzien,
is misschien al van jongs af aan als zondebok behandeld en is dit als normaal gaan beschouwen.
De getuigen van pesterijen durven niet in te grijpen. Dit gebeurt uit angst voor allerlei mogelijke negatieve gevolgen. Bij deze getuigen gaat het niet alleen om klasgenoten, maar ook om leerkrachten.
De omstanders van de pestpraktijken zijn onder te verdelen in meerdere groepen:
-zij die actief mee pesten uit angst om zelf slachtoffer te worden,
-zij die actief mee pesten omdat ze er op de één of andere manier voordeel bij hebben,
-zij die niet mee pesten, maar ook niet durven reageren, hoewel ze dat vaak eigenlijk wel zouden willen,
-zij die niet in de gaten hebben wat zich in de klas afspeelt.
In feite zijn dus vaak de meeste leerlingen op de hoogte van het pesten, maar durft niemand er met buitenstaanders over te praten. Dit wordt ook wel het mechanisme van "samenzwering om te zwijgen" genoemd.

Die "samenzwering om te zwijgen" is eigenlijk weer het gevolg van een ander mechanisme: het zogenaamde "omstanderdilemma". Dit "omstanderdilemma" is een innerlijke tweestrijd waarin omstanders terechtkomen als ze met machtsmisbruik te maken krijgen: "Durf ik er iets tegen te doen, of moet ik er voor mijn eigen veiligheid toch voor kiezen om niets te doen?" Kiezen om niets te doen kan wel veilig zijn, maar mensen kunnen dit ook weer laf van zichzelf vinden en met een gevoel van schuld blijven zitten. Het pestslachtoffer wordt soms zelf ook als schuldige beschouwd.

Dit houdt in dat getuigen het slachtoffer voor een deel zelf schuldig beschouwen om gemakkelijker hun eigen schuldgevoel weg te duwen. Men gaat ervan uit dat de gepeste anders is dan de groep. De omstanders zijn niet zo, zij lopen dus geen gevaar om gepest te worden denken ze. Ze willen de illusie van de veilige wereld. Kortom: pesters, slachtoffers en getuigen (mogelijk ook leerkrachten) doen er vaak het zwijgen toe. Zo krijg je een soort van ontkenning van de werkelijkheid, blijft pesten vaak verborgen (mogelijk voor de school maar zeker voor de ouders), wordt er niet van buitenaf ingegrepen en duurt het allemaal nog langer voort. Pesten is geen probleem dat zich gemakkelijk laat oplossen.

Pesten speelt zich vaak in het verborgene af en dat alleen al maakt het moeilijk om er greep op te krijgen. Maar zelfs als pesten opgemerkt wordt, weten leerkrachten en andere betrokkenen vaak niet wat ze er mee aanmoeten. Toch kunnen scholen wat tegen pesten doen. Pesten kan door middel van allerlei maatregelen tegengegaan worden. Daar waar scholen er serieus hun best voor doen, maakt dit een wereld van verschil. Het is wel belangrijk dat de juiste informatie voor handen is en dat de leerkrachten en de schoolleiding bereid zijn echt iets aan pesten te doen. Leerkracht zijn is niet gemakkelijk. Onderwijzen vergt veel inzet, geduld en incasseringsvermogen. Het gaat nu eenmaal niet alleen om het overdragen van vakmatige kennis en vaardigheden. Leerkracht zijn betekent ook het doen en laten van een groep jonge mensen in goede banen proberen te leiden. Daarbij gaat het niet alleen om hoe de leerlingen zich tegenover de leerkracht opstellen, het moet ook gaan om goede verhoudingen tussen leerlingen onder elkaar. Niet alleen omdat het lesgeven op die manier beter verloopt, maar ook als doel op zich: meehelpen te zorgen dat leerlingen gewoonweg gelukkig kunnen zijn. Het tegengaan van pesten is zeker geen taak van de leerkracht alleen. Maar de leerkracht heeft wel een centrale positie. Zonder de kennis van zaken en inzet van de leerkracht is het onmogelijk het pesten een halt toe te roepen.

2. Het tegengaan van pesten, een taak van de school?

De schoolleiding moet zich bewust worden van de problemen, zich bewust worden van de mogelijke oplossingen, duidelijk maken wat ze wil en gaat doen, ook daadwerkelijk de daad bij het woord voeren.
Traditioneel wordt als een oplossing voor pesten gezien dat het slachtoffer voor zichzelf op moet leren komen. Het probleem is dubbel. Eerst en vooral kan je dit het slachtoffer niet zo snel en gemakkelijk aanleren, zeker niet als hij of zij al veel pesterijen te verduren heeft gehad. Maar al zou het slachtoffer er in slagen om van zich af te leren bijten, dan nog is dit geen echte oplossing. Waarschijnlijk zal de pester immers naar een nieuw slachtoffer op zoek gaan en zo beginnen de problemen van voren af aan. Ten tweede ligt de oorzaak bij de pester en is het noodzakelijk die eerst op te sporen en te remediëren.

Naast "voor jezelf op leren komen" wordt overplaatsing van het slachtoffer naar een andere klas traditioneel ook als een mogelijke oplossing gezien. Overplaatsing kan een oplossing zijn, maar kan het probleem ook verergeren. Nieuwkomers in een klas worden immers vaak als indringers gezien en lopen daardoor een grote kans op een onvriendelijke ontvangst. De kans is groot dat de overgeplaatste leerling dit als een vernedering ervaart en verder dichtklapt. Tevens bestaat het risico dat de pester een gevoel van "triomferen" heeft, waardoor zijn pestgedrag eerder aangemoedigd dan verholpen wordt.
Waar het in het tegengaan van pesten uiteindelijk allemaal om draait, is het veranderen van de houding en mentaliteit van iedereen. "Pesten kan niet, punt uit!"
Leerlingen moeten leren dat geweld, of het passief laten gebeuren, niet door de beugel kan en maatschappelijk onaanvaardbaar gedrag is.

Leerlingen zullen hun gedrag echter niet zomaar uit zichzelf veranderen. Alleen onder goede begeleiding van de leerkracht en in een goed schoolklimaat kan verandering plaatsvinden. Daarvoor is het van belang dat de leerkracht en de schoolleiding een verzameling hulpmiddelen heeft om pesterijen te signaleren, te bestrijden en te voorkomen.

Natuurlijk weten de leerkracht en de schoolleiding ook niet altijd alles. Daarom moeten er vangnetten zijn voor gevallen waarin pesten toch de kop op blijft steken. Op de school kunnen deze vangnetten de vorm aannemen van een vertrouwenspersoon (CLB of ... ), een klachtencommissie en -procedure.
Vaak wordt er in de literatuur onderscheid gemaakt tussen een curatieve, preventieve en repressieve aanpak. Curatief staat dan voor het ontwikkelen van een strategie om pesten te stoppen. Preventieve activiteiten zijn erop gericht het verschijnsel bespreekbaar te maken in een volledige school, waar (ernstige) vormen van pesten zijn vastgesteld en repressief betekent dat er sancties kunnen genomen worden indien de vorige aanpakken niet werken. (Bron : www.sasam.be )

3. Pesten aanpakken

Op lange termijn grijpt de school in op de achtergrondfactoren bij pestkoppen en gepeste kinderen en schept daardoor een klimaat van een pestvrije omgeving. Deze lange termijnvisie moet opgenomen worden in het schoolwerkplan. Dit alles speelt zich af op verschillende niveaus: school, klas en individu. Voor deze 3 belangengroepen gelden de volgende krachtlijnen:

a.Informeren en sensibiliseren van leerlingen, leerkrachten, overig schoolpersoneel en ouders wat betreft de bevordering van de alertheid voor signalen van niet welzijn in het algemeen en van pesten en gepest worden in het bijzonder.

b. Signalering van (mogelijke) pesterijen aanmoedigen

d. Explicitering van een regelgeving rond pesten op school.
Een gedragscode tegen pesten ontwikkelen en actief laten toepassen door de verschillende actoren onder de verantwoordelijkheid van de directie en in samenwerking met diensten zoals het CLB.

e. Inoefenen van vaardigheden om het pesten onmiddellijk te stoppen en de gepeste leerlingen ter zijde te staan.

Voor leerkrachten betekent dat:
* Het inoefenen van (incident)gesprekken waarbij onmiddellijk ten aanzien van de pestkop wordt ingegrepen.
* Het voeren van korte ondersteuningsgesprekken met kinderen die gepest worden.
* Het leren detecteren van pestsignalen.
* Het volgen van bijscholingen i.v.m. met deze materie.
* Ontwikkeling van een procedure voor eerherstel. Pesten betekent immers (morele) schade toebrengen aan een ander. De pestkop maakt misbruik van een machtsonevenwicht en berokkent het kind dat gepest wordt psychisch (verdriet, angst, zich slecht voelen) en/of fysisch leed (pijn, verwondingen). Het komt er niet zozeer op aan pestkoppen bij herhaling te straffen maar van hen te verlangen dat ze het aangedane onrecht op een of andere wijze herstellen en aan hun probleem werken. Ontwikkelen en opvolgen van herstelcontracten waarin leerkrachten, leerlingen en ouders participeren, zijn hiertoe het aangewezen middel

Ervaringen in Vlaanderen en Nederland en internationaal leren dat de aanpak van pestgedrag het meest kansen op succes heeft, wanneer directie, leerkrachten en ondersteunend personeel, leerlingen en ouders aan één touw trekken. Ieder van hen wordt eerst geïnformeerd en gesensibiliseerd over pesten en over signalen die op pesten kunnen wijzen. Ze worden ook aangemoedigd om pesterijen of vermoedens van pesterijen te melden. En de school grijpt kordaat in tegen pesterijen: ze stelt een gedragscode op met duidelijke regels, ze houdt meer toezicht houden op traditionele pestplaatsen zoals de speelplaats, ze komt meteen tussenbeide bij pesterijen, ze voert gesprekken met alle betrokkenen en maakt heldere afspraken.

Op het niveau van de ganse school gaat het vooral om concrete afspraken tussen leerkrachten en maatregelen rond toezicht. Ook het opstellen van een gedragscode tegen pestgedrag, deze gedragscode integreren in het schoolreglement, het thema integreren in het lesprogramma en vorming voorzien voor het personeel zijn noodzakelijk. Op het niveau van de klas zijn er het opmaken van klasregels en klasafspraken, sensibilisatie via klas- en/of kringgesprekken en via aangepast lesmateriaal. Men kan ook gebruik maken van andere sensibilisatietechnieken zoals video, film, rollenspelen, internetzoekopdrachten, ...In pestsituaties kan men werken met herstelcontracten.

Met de individuele leerlingen kunnen er gesprekken gevoerd worden wanneer er zich pestgedrag voordoet, met de pestkop en de slachtoffers. Ook CLB of andere begeleidingsdiensten kunnen betrokken worden. Tenslotte mag de school ook niet vergeten de ouders te betrekken. Zowel in het algemeen preventief tijdens ouderbijeenkomsten als in situaties van concreet pesten moeten ouders betrokken worden.
Onderzoek heeft aangetoond dat een collectieve aanpak meer effect heeft dan een individuele aanpak. Als men alleen de concrete pestsituatie aanpakt, bestaat er het risico dat het slachtoffer achteraf nog meer gepest wordt of op een andere manier ongeliefd wordt. Het is beter preventief het pesten in het algemeen aan te pakken of in situaties van concreet pesten, het pestprobleem voor de ganse klas bespreekbaar te maken zonder namen en concrete situaties te noemen. In de meeste situaties is het pesten immers ook geen individueel probleem, maar het probleem van een ganse klasgroep.

Als men toch een individueel gesprek voert met pestkop en slachtoffer, doet men dat best met beiden apart. Een rechtstreekse confrontatie tussen het slachtoffer (met zijn traumatische ervaringen) en de dader heeft een nefast effect op het slachtoffer. Uit angst voor chantage en revanche durft het slachtoffer niet vrijuit spreken en gaat hij de feiten toedekken of minimaliseren. Vaak stopt hier ook het meldingsgedrag van het slachtoffer omdat het slachtoffer volwassenen niet meer vertrouwt.

Omdat het pesten verschoven is van lijfelijk pesten naar online pesten of cyberpesten behoeven deze vormen van pesten bijzondere aandacht in preventiepakketten te krijgen. Leerkrachten moeten geïnformeerd worden over hoe kinderen en jongeren elkaar momenteel pesten en hoe het niet zichtbaar zijn in de klas, niet betekent dat er niet gepest wordt aangezien veel pestgedrag verschoven is naar online of via sms pesten. Leerkrachten moeten weten hoe internet en emailtoestanden precies werken, hoe jongeren dit gebruiken en misbruiken om elkaar te kwellen en te vernederen. Ze moeten handvatten aangereikt krijgen om samen te helpen zoeken naar de aanstokers van het cyberpesten, zodat ze samen met leerlingen kunnen ingrijpen. Maar ingrijpen is zeker niet voldoende. Leerkrachten moeten preventief te werk gaan door met leerlingen te praten over pesten en over de schade die cyberpesten kan teweegbrengen.

Niet alleen in de school als geheel, maar ook in elke klas komt het probleem aan de orde en moet er gewerkt worden rond een pestbeleid en moeten leerlingen beseffen dat ook cyberpesten niet kan en ernstige gevolgen kan hebben voor diegene die gepest wordt. Pestkoppen moeten ervaren dat de rangen sluiten zodra zij over de schreef gaan. Als leerlingen zien dat volwassenen in de klas en op school ingrijpen tegen pesten, gaan ze ook sneller reageren wanneer een medeleerling wordt gepest.

Scholieren van het Mill Hill-college in Goirle hebben persoonlijk ingegrepen nadat een schoolgenoot een hatelijke rap op de website van de school had gezet. Een leerling had de site van de school gekraakt en zette er een rap op die beledigend was aan het adres van docenten. Rector Jos Berendsen was erg blij met het feit dat andere leerlingen al voor schooltijd bij hem langs kwamen om het incident te melden en meteen ook hun hulp aanboden om de teksten te verwijderen. De politie van Noord-Brabant krijgt iedere week zeker zes aangiftes binnen. Dat zijn er honderden per jaar en het 'digitale pesten' is daarmee een serieus probleem. Op het Tilburgse Beatrix-college ontstond onlangs een massale vechtpartij naar aanleiding van een beledigend msn-bericht. De politie Midden-Brabant onderzoekt de zaak. (Bron: www.Planet Internet 21/04/2006)

Wanneer de school een goed anti-pestbeleid voert, durven ook slachtoffers hierover sneller te praten. Een belangrijke stap in een goed anti-pestbeleid op school is dat iedereen wéét bij welke vertrouwenspersoon hij of zij terecht kan met zijn of haar verhaal. Want wie gepest wordt en ook wie er getuige van is, zwijgt vaak uit angst voor represailles. Verder kunnen leerlingen en leerkrachten vaardigheden inoefenen om zowel het offine als online pesten direct te doen stoppen, en de school kan een procedure ontwikkelen waarmee pestkoppen de schade kunnen herstellen die ze hebben aangericht.

Maar daarnaast blijft preventief werken van het grootste belang. Pas als er in scholen een veilig, vertrouwenscheppend en stimulerend klimaat geschapen wordt, kunnen jongeren goed leren en leven. In een positief schoolklimaat, waar leerlingen een goede band hebben met de leerkracht, komt er minder antisociaal gedrag voor. Wetenschappelijk onderzoek pleit dan ook in eerste instantie voor preventieve maatregelen: een aangenaam schoolklimaat en een leerlinggerichte houding, waarbij de succeservaringen van leerlingen worden gestimuleerd. Ook regelduidelijkheid is van belang: er worden duidelijke grenzen gesteld, liefst in overleg met de leerlingen, en die worden consequent bewaakt.

4. Klachtenregeling

Iedere school is wettelijk verplicht vertrouwenspersonen aan te stellen, een klachtenregeling op te stellen en zich aan te sluiten bij een klachtencommissie. Via de schoolgids moet elke school de ouders en de leerlingen daarvan op de hoogte stellen. Bij ernstige gevallen van pesten kunnen ouders (en leerlingen) een klacht indienen bij de klachtencommissie. Dat doen ze bijvoorbeeld als het pesten nog steeds niet is gestopt of als ze ontevreden zijn over de manier waarop de school het pesten aanpakt.
Meestal zal het indienen van een klacht beginnen met een gesprek met de interne vertrouwenspersoon van de school. Die treedt dan bij het vervolg op als begeleider van de leerling en de ouders die de klacht indienen. Als zij hun klacht willen doorzetten, volgt contact met de externe vertrouwenspersoon en met de externe klachtencommissie. De klachtencommissie hoort de betrokkenen en adviseert vervolgens het bestuur van de school over te nemen stappen.

Bij ernstige en langdurige gevallen van pesten - zeker vanaf de laatste jaren van de basisschool - zou je kunnen spreken van 'herhaald geweld'. Vaak is daarbij ook sprake van vormen van 'stalking': opwachten en hinderen op de weg van school naar huis, scheld- en dreigtelefoontjes, anonieme briefjes of SMS-berichten met bedreigingen, hate-mail via het Internet, enz. Hoewel het nog (te) weinig wordt gedaan, bestaat in zulke gevallen de mogelijkheid voor de ouders of de school om contact op te nemen met de politie. Wat buiten school niet mag volgens de wet, mag binnen de sfeer van de school ook niet. Het kan van belang zijn gemene pesters in een vroeg stadium duidelijk te maken hoever zij over de streep zijn gegaan en dat zoiets niet alleen in school maar ook in de maatschappij verboden is.

Bij de lichte gevallen kunnen scholen daarbij een 'Geen blaam'-aanpak toepassen. Het gaat daarbij niet om te straffen, maar om ruimte te creëren voor daders en meelopers om een andere richting te kiezen. De bedoeling is pesters positieve plannen te laten maken om hun gedrag te veranderen en de situatie voor de gepeste leerling(en) prettiger en veiliger te maken. In ernstige gevallen van pesten is het soms nodig dader en slachtoffer tijdelijk van elkaar te scheiden door schorsing. De schorsing kan worden gebruikt om na te gaan welke oplossing er mogelijk is.

Maar meer nog dan straf, kan daarbij een herstelprocedure positief werken: schulderkenning door de pester en een oprecht gebaar van de pester in de richting van de gepeste om schade te herstellen of aan het herstel van een veilige situatie bij te dragen. Als zoiets niet lukt of niet mogelijk is, kan het nodig zijn de pester(s) over te plaatsen naar een parallelklas of naar een andere (vestiging van de) school. Het uitgangspunt blijft dat degenen die het voor anderen onveilig maken dan het veld moeten ruimen.

5. Rol van het CLB

Als de pesters niet stoppen heb je het recht om de geweldloze bemiddeling van anderen te vragen. Dat is geen klikken of klagen, het is een geaccepteerde manier om je tegen pesten of geweld te verdedigen. Klasgenoten kunnen je daarbij helpen.
Daarom moet de school moet er voor zorgen dat leerlingen met hun vragen om bemiddeling terechtkunnen bij iemand die goed luistert en kan bemiddelen. Elke klassenleerkracht of mentor zou die rol moeten kunnen vervullen. Want de meeste kleine ruzies en de eerste aanzetten tot pesten zijn meestal in de sfeer van de groep oplosbaar. Maar daarnaast is het nodig dat er in de school deskundige vertrouwenspersonen, leerlingbegeleiders en schoolleiders zijn die als bemiddelaar kunnen helpen. Tegenwoordig zijn er ook scholen die werken met leerlingen als bemiddelaars voor ruzie en pesten. Het gaat dan om getrainde leerlingen die goed worden begeleid door een leerlingbegeleider. In de praktijk blijkt dat leerlingen die gepest worden zich makkelijker bij een leerlingbemiddelaar (CLB) melden en dat die bemiddeling vaak ook goed werkt.

6. Acties op schoolniveau (CLB)

De onderstaande aspecten behandelen mogelijke taakaspecten van het CLB-team. Het is niet de bedoeling dat het CLB-team al die taken op zich neemt, maar inzicht krijgt in een mogelijke bijdrage en vlotte samenwerking met de school, leerkrachten, ouders en andere betrokkenen welke elkaar op deze domeinen wederzijds kunnen ondersteunen en aanvullen.
Niet te verwaarlozen is de mogelijke inbreng van de schoolarts op het domein van het signaleren, wanneer hij/zij tijdens het onderzoek door leerlingen in vertrouwen wordt genomen of zelf een vermoeden heeft.
De CLB-medewerker kan op de eerste plaats betrokken worden bij de planning en de uitvoering van het informatie- en sensibiliseringsproces bij ouders, leerkrachten en overige personeel.
Hij of zij wordt dan mede stuwende kracht bij de ontwikkeling van een gedragscode op de school die de afspraken vastlegt m.b.t. wie wat kan doen als er een pestgeval wordt opgemerkt.
Een eerste fase bij de ontwikkeling van deze code omvat de verzameling en rapportering van informatie over het pesten op school:
Waar komt het voor?
Wanneer en in welke vormen komt het voor?
Welke risicofactoren of beschermende aspecten kent de school.
...
Diverse doelgroepen dienen voor deze afspraken gesensibiliseerd te worden.
Heel concreet denken we dan aan de organisatie van een ouderavond over pesten of een pedagogische studiedag voor leerkrachten. In de praktijk zal dat vaak betekenen dat de CLB-medewerker lid wordt van een werkgroep "Pesten op school".

8. Acties op individueel niveau (CLB)

De rol en deelname van de CLB-medewerker op het individuele niveau lijkt voor scholen een evidente verwachting. Zoals hoger al aangegeven, is die toegespitst op de analyse van problemen, ervaren door leerlingen die pesten of gepest worden. Zo kunnen ze meer dan leerkrachten inspelen op de reële behoeften bij leerlingen die pesten of gepest worden al dan niet in samenwerking met de ouders.
Het biedt tevens de mogelijkheid een tussenschakel te zijn bij de doorverwijzing naar meer gespecialiseerde instanties wanneer uit de probleemanalyse blijkt dat meer gespecialiseerde hulp nodig is. (Bron : http://www.sasam.be )

2.10. De No-Blame methode

In vele scholen wordt de No Blame-aanpak gevolgd bij het bestrijden van pesten. Dit is een niet bestraffende, maar probleemoplossende strategie om met pestproblemen om te gaan en is gebaseerd op het boek 'Een schreeuw om hulp'.

Bij de No Blame-aanpak wordt de verantwoordelijkheid voor een pestprobleem bij de groep gelegd. De pester(s), de meelopers en een aantal neutrale medeleerlingen worden samengebracht en gaan op zoek naar mogelijke oplossingen.

Niet het beschuldigen van de pester, maar het negatieve gevoel van het slachtoffer is het uitgangspunt van de gesprekken. De groep krijgt de verantwoordelijkheid om een aantal voorstellen te doen om het negatieve gevoel bij het slachtoffer weg te nemen of te verminderen. Op die manier wil men de empathie van de pester en de medeleerlingen aanwakkeren.

Een school met een goede preventieve aanpak ziet het aantal pestgevallen dalen. Toch zullen pesterijen nooit helemaal verdwijnen.

Hier volgt een kort overzicht van de verschillende stappen die ondernomen worden :

STAP 2 : bijeenkomst met de betrokken leerlingen
De begeleider regelt een bijeenkomst met een groepje van 6 à 8 leerlingen die betrokken zijn bij het pesten en die door het slachtoffer zijn voorgesteld. Deze betrokken leerlingen zijn zeker niet allemaal pesters! De begeleider zorgt ervoor zijn eigen oordeel te laten meespelen bij de groepssamenstelling, zodat behulpzame en betrouwbare leerlingen erbij zijn naast diegenen die de ellende bij het slachtoffer veroorzaakt hebben. Het doel is de kracht van de groepsleden te gebruiken om het best mogelijke resultaat te krijgen.

STAP 3 : leg het probleem uit
De begeleider begint met aan de groep te vertellen dat hij een probleem heeft. Hij is bezorgd over een leerling die het erg moeilijk heeft op dat moment. De begeleider vertelt het verhaal van het negatieve gevoel van het slachtoffer en gebruikt de tekst of tekening die het slachtoffer eventueel maakte om de pijn te benadrukken. Hij praat op geen enkel moment over de details van de gebeurtenissen en beschuldigt niemand.

STAP 5 : vraag naar de ideeën van elk groepslid
De leden van de groep zijn meestal oprecht geraakt door het verhaal en opgelucht dat zij niet in de problemen zitten. Ze geven geen toestemming meer voor de voortzetting van het gedrag. Elk lid van de groep wordt aangemoedigd om een manier voor te stellen waarop het slachtoffer kan worden geholpen om zich gelukkiger te voelen. Deze ideeën moeten worden genoteerd in de intentionele "ik-taal" en komen van de groepsleden zelf. Ze worden niet door de begeleider opgelegd.

STAP 6 : laat het aan hen over
De begeleider beëindigt de bijeenkomst en legt de verantwoordelijkheid om het probleem op te lossen bij de groep. Er wordt geen schriftelijk verslag gemaakt, het is een kwestie van vertouwen. De begeleider dankt hen en drukt zijn vertrouwen uit in een positieve afloop. Er wordt afgesproken dat de begeleider elk lid van de groep afzonderlijk zal spreken om te horen hoe alles loopt.

STAP 7 : spreek hen opnieuw
Ongeveer een week later spreekt de begeleider met elk groepslid en met het slachtoffer over de stand van zaken. Deze gesprekken zijn met elk groepslid afzonderlijk, zodat elk van hen kan vertellen over zijn bijdrage zonder een competitieve sfeer te creëren. Het speelt geen rol of iedereen zijn voornemen heeft uitgevoerd, belangrijk is dat de pesterijen gestopt zijn. Het is niet nodig dat het slachtoffer de meest populaire leerling van de school is geworden, zolang hij zich maar veilig en gelukkig voelt. Vraag de verschillende groepsleden in hoeverre
zij hun voorstellen uitvoerden en hoe zij zich daarbij voelen. Eventueel motiveer je hen om
een nieuw voorstel te bedenken. Door afzonderlijk met de groepsleden te spreken, kunnen
zij zich niet achter elkaar verstoppen. Op die manier heerst er geen competitieve sfeer. Vraag ook aan de gepeste hoe hij zich de voorbije week voelde, of hij veranderingen opmerkte
in het gedrag van andere kinderen en hoe hij daarmee omging. Wanneer een nieuwe groepsbijeenkomst nodig blijkt, kan je samen met de gepeste kiezen voor een andere samenstelling.

2.11. Praktische en concrete tips:

Voor leerkrachten

Leerkrachten merken wel vaker dat een kind zich niet lekker voelt of niet goed valt in de groep. De manier waarop pesten gewoonlijk gebeurt, samen met het zwijgen van de leerlingen, maken dat ook hier informatie ontbreekt. Jammer genoeg wordt pesten zowel voor scholen als ouders soms pas duidelijk op het ogenblik dat zich eerder extreme gevolgen voordoen.
De realiteit leert ons dat ouders en leerkrachten uiterst weinig met pestkoppen over het pesten spreken. Pestkoppen gaan meestal vrijuit.

o creatief om te gaan met schoolfrustraties en werken aan stressbestendigheid, assertiviteit, behoud van hun eigen identiteit
o leren beslissen in functie van hun eigen aanvoelen en leren consequent zijn in die beslissingen
o leren luisteren naar elkaar
o leren hun mening herzien op basis van valabele argumentatie en niet op basis van bedreiging of emotie

* de klas vanaf eerste schooldag met duidelijke afspraken begeleiden om de onderlinge strijd tussen leerlingen in goede banen te leiden;
* zelf als leraar respect afdwingen door een positieve manier van leiding geven
* respect hebben voor de leerlingen en hun problemen en hun emoties
* van pesten een lesthema maken ; samen met de leerlingen een 'antipestverdrag' opstellen
* oog hebben voor details die op pesten wijzen
* onvoorwaardelijke en onmiddellijke hulp bieden aan het slachtoffer
* gesprek voeren met pester en zijn ouders

Voor leerlingen

Het pesten is, zoals hoger aangegeven, een zaak van meerdere kinderen. We kunnen onderscheid maken tussen groepjes leerlingen die actief bij het pesten betrokken zijn.
Binnen die groepjes kan een centrale figuur of aanvoerder gevonden worden. Soms zijn het enkele kinderen die in deze voortrekkersrol samenspannen. Daarnaast kan die voortrekker of 'leider' rekenen op de hulp van anderen. Ze kunnen meelopers genoemd worden of supporters. Hun rol is die van aangever, helper, op wacht staan, koor vormen en dergelijke meer. Ze zijn wel degelijk actief betrokken bij het pesten.
Er zijn de meer passieve getuigen. Dat zijn leerlingen die het pesten zien gebeuren, maar niet tussenkomen. We zullen ze verder neutrale leerlingen uit de middengroep noemen. Hun rol mag niet worden verwaarloosd. Uiteraard zijn er de gepeste kinderen (een of meer) zelf. Dat zijn kinderen die voortdurend het mikpunt zijn van pesterijen.
(Bron : http://www.sasam.be/aanpak_op_school.html )

2.12. Karakteropvoeding door leraren

Wetenschappelijk onderzoek (Berkowitz & Bier, 2005) uit de VS legt heel sterk de nadruk op karakteropvoeding als een krachtig instrument om cyberpesten terug te dringen. Karakteropvoeding refereert naar een breed scala van schoolgebaseerde strategieën ontwikkeld om een positieve psychologische ontwikkeling van kinderen teweeg te brengen, vooral om hen te leren om verantwoordelijkheid op te nemen voor hun eigen daden en moreel te leren denken en te handelen. Dit kan het best doordat in het schoolcurriculum expliciet maatschappelijk vormende lessen opgenomen worden. Gelukkig gebeurt dit in Vlaanderen al heel sterk met het pakket Leefsleutels ( http://www.leefsleutels.be/ ) In Nederland is er momenteel veel belangstelling voor de zogenaamde Kanjertraining, een pakket dat vergelijkbaar is met Leefsleutels en veel werkt rond sociale vaardigheden, met elkaar leren omgaan en morele vorming. ( http://www.kanjertraining.nl/ )
Binnen deze pakketten moet dringend aandacht komen voor de veranderende vormen van pesten en moeten jongeren op een speelse manier informatie krijgen over de gevaren en risico's van het cyberpesten.

2.13.Mogen leraars GSM afpakken of in boekentas kijken.

Mag een leraar of de directie een GSM in beslag nemen om die te onderzoeken of ermee gepest is.
Het lijkt ons niet verboden als een docent een telefoon voor bijvoorbeeld een uur of gedurende een schooldag inneemt als een leerling zich niet aan afspraken houdt en bijvoorbeeld belt of sms't tijdens de les. Het lijkt wel verboden als de docent bijvoorbeeld meerdere dagen iets afneemt.
In principe moet een leraar een afgepakte GSM 's avond teruggeven. Maar vermoedelijk bestaat er geen jurisprudentie over dit soort dingen zodat het onduidelijk is wat een rechter zou beslissen mocht een leraar of de school toch langer een GSM in beslag nemen.
De vraag blijft wat er met de GSM mag gebeuren. Mag de directie of de leerkracht nakijken welke berichten verzonden werden of wanneer er gebeld werd. In twijfelsituaties rond cyberpesten is het aan te raden bij ernstig misbruik de politie te waarschuwen en niet op eigen houtje op onderzoek uit te gaan. De kans bestaat immers dat ouders klacht kunnen indienen wegens schending van de privacy.
Het is aan te raden in dien men een GSM afneemt de leerling te vragen de GSM met een paswoord te beveiligen en uit te zetten.
Het lijkt tevens belangrijk duidelijke en voor alle leraren gelijke regels op te maken en die via een schoolreglement aan de leerlingen kenbaar te maken.. Men zou bijvoorbeeld kunnen voorstellen in het statuut een maximum te stellen aan 'innametijd', bijvoorbeeld een schooldag (dus dat de leerling de telefoon aan het eind van zijn schooldag terugkrijgt) of een lesuur. De krant De Morgen berichtte op 31/03/2006 dat leraars en schooldirecteuren ook de boekentassen van leerlingen nooit mogen controleren of inkijken. Dit antwoordde minister Frank Vandenbroucke in het Vlaams Parlement aan Veerle Heeren. Aanleiding voor de parlementaire vraag was een school uit Diest, die het schoolreglement zo wilde aanpassen dat de leerlingen de controle van hun boekentassen zouden toelaten. De school wilde vermijden dat leerlingen drugs of wapens zouden meebrengen. Het napluizen van de boekentas zou ook kunnen helpen bij het opsporen van cyberpestgedrag. Vandenbroucke oordeelde dat dit controleren volledig in strijd is met de privacywet. Wel kan aan een leerling gevraagd worden om zijn of haar boekentas leeg te halen. Als de student dat weigert kan de school aan de politie vragen om de tas te onderzoeken.

2.14 Cyberpesten, de school en het CLB Grensoverschrijdend gedrag wordt virtueler. (artikel van Daniël DEBLOCK in Welwijs, 2014 , jg 25 nr.3)

Steeds vaker worden CLB's geconfronteerd met vragen over grensoverschrijdend gedrag in alle mogelijke vormen. Een vrij recentfenomeen is het cyberpesten. Dit neemt soms zeer extreme vormen aan waarbij niet enkelleerlingen en hun ouders of familie, maar ook de buurt en zelfs de volledige gemeente betrokken zijn . Aan de andere kant is het niet enkel de klas van de betrokken leerling( en}, maar evengoed de volledige school en zelfs de scholengemeenschap die onder vuur komen te liggen. Dat is zeker het geval wanneer maatregelen worden genomen met het oog op verwijdering of definitieve uitsluiting als gevolg van sociale druk of ter preventie van ergere feiten.

Tips vanuit het CLB naar de school.

1.Bekijk het fenomeen cyberpesten niet op zich, maar kader het in een ruimere context waarbij rond alle aspecten van "grens overschrijdend gedrag" wordt gewerkt in een poging inzicht te bieden in de effecten van dit gedrag op slachtoffers, da ders en hun familie. Vertrek daarbij van een "whole school approach" die elke stakeholder in de school betrekt en waar bij het creëren van een veilige leefomgeving centraal staat. Meer informatie over de 'Whole school approach' is o.m. te vinden in: "Pesten en geweld op school: Handreiking voor een daadkrachtigschoolbeleid "(Gie Deboutte) i.o.v.Minister F. Van denbroucke. Dit document kan gratis worden gedownload via www.pestenengeweldopschool.be

2.Open, indien nodig, een dialoog met de hele scholengemeen schap en werk op dit niveau een schooloverstijgende visie uit m.b.t. leerlingenbegeleiding en het beantwoorden van grens overschrijdend gedrag omdat de effecten waarschijnlijk niet be perkt blijven tot één school en haar reputatie. lsoleer daarom het cyberpesten niet tot één feit : communicatie die via het inter net gebeurt verspreidt zich zeer snel in de school en ver daarbui ten- de reputatie van de hele scholengemeenschap kan op het spel staan. Betrek de inrichtende macht.Werken op dit niveau laat bovendien toe dat in de toekomst con gruent kan worden opgetreden door te streven naar uniformiteit in aanpak en maatregelen (schooloverstijgend reglement met duidelijke stappenplannen).
Als laatste element in het pleiten voor een aanpak op dit niveau lijkt het me van belang te kiezen welke instrumenten school overstijgend zullen worden gebruikt of welke diensten en pro gramma's of vormingen zullen worden ingeschakeld . Dit kan van belang zijn wanneer alle scholen binnen één scholengemeen schap willen komen tot één gemeenschappelijke visie m.b.t. leerlingenzorg en -begeleiding, inclusief de aandacht voor orde -en tuchtmaatregelen . Daarnaast kan deze keuze bepalend zijn voor het navormingsplan: alle leerkrachten krijgen eenzelfde op leiding of navorming en vertrekken daardoor in hun handelen vanuit dezelfde basisprincipes, waarden en normen . Een dergelij ke vorming kan pas effectief zijn wanneer de inrichtende macht en de directies vooraf de gemeenschappelijke visie geïmplemen teerd kregen in elke aparte school van de scholengemeenschap.

3.. Betrek de ouders en het oudercomité in deze problematiek: oorzaken van pestgedrag en zeker in het geval van cyberpesten lig gen vaak buiten de schoolmuren en moeten ook daar worden aangepakt. Het CLB kan partnerorganisaties en experten voor stellen die hulp bieden aan ouders die zelf zoeken naar onder steuning in hun opvoeding of die zelf meer willen leren over het veilig gebruik van internet. Er zijn echter tal van tools en methodieken op de markt die, naarge lang de situatie en het doelpubliek, een passend antwoord kunnen bieden op vragen van ouders of begeleiders van jongeren. (zie educatief materiaal op deze website)

Lees hier het integrale artikel. (Copyright bij de auteur Daniel de Block en Welwijs)

3. Ouders sturen steeds meer (hate)mails

Niet alleen kinderen pesten. Ook ouders laten zich soms niet onbetuigd. Nu kan je moeilijk spreken van cyberpesten, maar ouders durven leraren of directie ook wel eens bestoken met haatmails. Het tijdschrift Klasse voor leerkrachten berichtte over het fenomeen.

4. Belang van ondersteunende diensten.

Een anti-pestbeleid uitstippelen op school is een zaak voor de school zelf. Maar uiteraard moeten alle schoolbetrokken partijen mee over het beleid nadenken en toepassen en problemen helpen oplossen. Het is bijgevolg niet alleen van belang dat leerkrachten op de hoogte zijn van hoe kinderen elkaar momenteel pesten en hoe daar mee om te gaan, maar ook bijvoorbeeld de Centra voor Leerlingenbegeleiding moeten zich informeren over de nieuwste pesttechnieken bij jongeren. Verder zijn er nog diensten waarop scholen beroep kunnen doen zoals het Steunpunt Grensoverschrijdend Gedrag op School, geleid door vzw Limits. ( www.limits.be )

Toen in 2002 de nieuwe federale wet over Geweld, pesten en ongewenst seksueel gedrag op het werk eraan kwam, liet het departement Onderwijs een instrument ontwikkelen om pesten op school aan te pakken en te voorkomen: het Beleidsplan ter preventie en bestrijding van geweld, pesten en ongewenst seksueel gedrag op school. De wetgeving over geweld, pesten en ongewenst seksueel gedrag op het werk is enkel van toepassing op leerkrachten en op een beperkt aantal leerlingen, bv. die met een leerovereenkomst. De meeste leerlingen worden dus niet beschermd door die wet. Maar het genoemde beleidsplan besteedt evenveel aandacht aan de preventie en aanpak van het probleem bij leerlingen als bij leerkrachten. De map is uiterst actueel en ging gratis naar alle scholen. Ze is ook te vinden via http://www.ond.vlaanderen.be/antisociaalgedrag/beleidsplan/ Ook over cyberpesten is daar informatie te vinden.
Een ander interessant document dat rechtstreeks van internet te downloaden is, is de publicatie Klikvast, ook op de informatiesnelweg Tips voor veilig ICT-gebruik op school. Gids voor leraren, directies en ICT-coördinatoren over de mogelijke gevaren van ICT-gebruik. De gids biedt informatie, concrete tips en richtlijnen over veilig ICT-gebruik en past in een ruimere sensibiliseringscampagne van de overheid. De gedrukte brochure is uitgeput, maar ze is integraal raadpleegbaar via de website
http://www.ond.vlaanderen.be/ict/ondersteuning/veilig_ict/Veilig_internet_tips.pdf

5. Hebben scholen voldoende greep op het pesten op school ?

Onderwijspedagoge Marion van Hattum is niet overtuigd dat de aanpak op school altijd even efficiënt gebeurt. Leerkrachten hebben nauwelijks greep op pesten, beweert ze. Nederlandse pestprogramma's hebben nauwelijks effect. Dat komt omdat ze geen rekening houden met de manier waarop leraren en leerlingen het pesten op school beleven. Marion van Hattum promoveerde in 2004r aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar dit onderwerp.

Ze concludeert onder meer dat leraren en leerlingen het pesten anders beleven, zo anders zelfs dat leraren de pesters in een klas maar moeilijk herkennen. Pesten geeft leraren dan ook een machteloos gevoel. Leerkrachten plaatsen de oorzaak van pestgedrag buiten zichzelf. Aanvankelijk had Van Hattum de opdracht een programma te ontwikkelen om het pesten op scholen tegen te gaan. Maar toen ze ging kijken naar wat er op dat terrein in Nederland allemaal was ontwikkeld, stuitte ze op een 'bom van informatie'. Van Hattum lacht: 'Er bleken al talloze pestprogramma's te bestaan. Dus om er nu weer een aan toe te voegen, leek me niet zo zinvol.' Over het effect van de Nederlandse pestprogramma's bleek veel minder bekend. De enkele studies die er waren, toonden aan dat het pesten er zeker niet door verminderde. Van Hattum vroeg zich af hoe dat kwam. Temeer omdat er in Engeland en met name Scandinavië met vergelijkbare programma's wel goede resultaten werden geboekt.

Ze ontdekte dat er in het buitenland veel meer begeleiding was bij het invoeren van de pestprogramma's. 'In Nederland worden de programma's opgestuurd, en als de school geluk heeft wordt er nog een themamiddag georganiseerd. Verder is er geen nazorg', zegt Van Hattum. 'Geen wonder dus dat de programma's bij de meeste scholen ongebruikt in de kast blijven staan.' Gesprekken met leraren bevestigden haar vermoedens. De leraren konden haar precies vertellen waar de pestmappen stonden op school. Maar om ze nu te pakken? Nee, daar kwamen ze niet aan toe. 'Leraren hebben het al druk genoeg met hun normale lesprogramma's vertelde Van Hattum. 'Daar wordt te weinig rekening mee gehouden. Onderzoekers en beleidsmakers denken dat het een goed idee is om op scholen iets tegen het pesten te doen, omdat daar veel kinderen bij elkaar zitten. En dat is natuurlijk ook handig. Maar of de school dat ook zo handig vindt, vragen zich niet af. Leraren zelf zeggen bijna allemaal: En de ouders dan?'

In haar eigen onderzoek vroeg ze zich af hoe de leerkrachten zelf eigenlijk tegen het pesten aankijken. Vinden ze het pesten wel erg? Hoe beleven ze het in de klas? Wat doen ze er tegen? En hoe beleven de leerlingen het pesten eigenlijk? Ze schreef 217 basisscholen aan met de vraag of ze wilden meedoen. In totaal deden er 280 klassen mee waarbij 228 leraren en 6430 leerlingen.

Van Hattum stelde vragenlijsten op voor leerkrachten met vragen als: Wie zijn de pesters en wie zijn de slachtoffers in jouw klas? Vind je het percentage pesters belastend? Doe je er iets tegen? Daarnaast kregen de leerkrachten een paar hypothetische situaties voorgelegd, zoals bijvoorbeeld: 'U neemt een dictee af bij uw groep. Rachida doet erg haar best om netjes te schrijven. U ziet dat Ismaël Rachida een zet geeft tegen haar arm, zodat er een kras op haar papier komt.' Op een vijfpuntsschaal moesten de leerkrachten aangeven of ze deze situatie 'vrij normaal' dan wel 'heel erg' vinden.

De leerlingen moesten dezelfde situaties beoordelen, en moesten daarnaast van zichzelf aangeven of ze zichzelf een pester, een slachtoffer of een buitenstaander van pestsituaties vinden.
Van Hattum kwam er achter dat leraren het pesten weliswaar een kwalijke zaak vinden, maar dat ze er eigenlijk niet zoveel tegen doen. Het blijft bij wat praten met leerlingen, en sommige leraren schakelen de ouders in. 'De meeste leraren hebben het gevoel dat ze geen invloed hebben op het pestgedrag', verklaart Van Hattum. 'Ze denken dat pesten of gepest worden dingen zijn die te maken hebben met het karakter van de leerlingen. Vaak leggen leerkrachten de oorzaak van pestgedrag ook bij de thuissituatie. Dit kind pest omdat het altijd al is blootgesteld aan geweld en agressie thuis. Niet vreemd dus, dat hij dit gedrag ook op school vertoont. Leraren moeten dus het gevoel krijgen dat ze iets aan het pesten kunnen doen, dan zullen ze geneigd zijn er ook daadwerkelijk iets aan te gaan doen, was de conclusie (Mirke Beckers 26-05-2004 www.pestweb.nl )

6. Antipestbeleid werkt maar je moet het wel volhouden.

Minne Fekkes, onderzoeker bij TNO Kwaliteit van Leven sluit hier met zijn onderzoek bij aan en promoveerde in juni 2005 over de thematiek van het pesten op school.
Zo bleek dat 16% van de kinderen uit de laatste drie groepen van de basisschool aangaf minimaal enkele malen per maand te worden gepest. 5.5% van de kinderen zei zelf te pesten. De meester of juf was vaak niet op de hoogte, want slechts 53% van de gepeste kinderen vertelde het hun.
Maar ook ouders weten lang niet altijd dat hun kind gepest wordt; een derde van de gepeste kinderen vertelde daar thuis niets over. Jongens pesten vaker op een fysieke wijze, meisjes pesten subtieler, door uitsluiting of roddelen.

Fekkes onderzocht de relaties tussen pesten enerzijds en een heleboel andere zaken anderzijds, waaronder de - geestelijke - gezondheid van kinderen, het hebben van vriendjes of vriendinnetjes, en de relatie tussen actief pesten en delinquent gedrag. Daarnaast onderzocht hij of pestbeleid helpt. Hij zette een interventiestudie op waarbij hij 47 basisscholen betrok. Hij mat hoe vaak er gepest werd, voerde een antipestbeleid in, en volgde de scholen twee jaar lang. Aan het eind van het eerste schooljaar deed hij een tweede meting. Het goede nieuws: antipestbeleid bleek er wel degelijk te werken. Aan het eind van het eerste jaar werden er op scholen met het interventieprogramma slechts zeven kinderen gepest tegenover tien in de controlegroep. Het slechte nieuws: weer een jaar later, bij de volgende meting, was het effect verdwenen. 'Dat komt waarschijnlijk doordat scholen het als een eenjarig project zagen', zegt Fekkes. 'Het jaar erop richtten ze hun aandacht weer op een ander prangend probleem, zoals overgewicht bij kinderen. En dan lieten ze het beleid verwateren en voerden minder maatregelen uit. Ze namen de jaarlijkse pesttest bijvoorbeeld niet meer af.'

Omdat de helft van de kinderen niet aan de leerkracht vertelt dat ze worden gepest is het heel belangrijk dat die leerkrachten ernaar vragen in gesprekken met de ouders, meent Fekkes: 'Dat zou kunnen ter sprake komen in de periodieke tien-minuten-gesprekken die in veel scholen plaatsvinden. Scholen zouden in hun schoolplan of op hun website hun antipestbeleid openbaar moeten maken. Ouders moeten worden uitgenodigd het te melden als hun kind wordt gepest. Op websites zie je het tegenwoordig overigens wel wat vaker staan, omdat scholen meer reclame gaan maken. Met het pestprotocol profileren ze zich dan.' Omdat scholen continu de vinger aan de pols zouden moeten houden ziet Fekkes ook een taak weggelegd voor beleidsmakers. 'Als duidelijk is dat er inderdaad een effectief programma is, een goed instrument, zou de overheid scholen moeten stimuleren dat te gebruiken.

Fekkes zag een verband tussen actief pestgedrag en delinquent gedrag. 'Bij deze leeftijdsgroep hebben we het dan vooral over vandalisme, dingen in de fik steken en zo.' Het gaat daarbij hoofdzakelijk om jongens. Niet alleen is er een verband op het tijdstip van het pesten zelf, pesten blijkt ook een voorspellende waarde te hebben voor delinquent en agressief gedrag in de toekomst. Frequente pesters hebben een grotere kans om achttien maanden later delinquent gedrag te vertonen. Fekkes: 'Pesten kan dus een signaalfunctie hebben, het kan wijzen op een breder problematisch gedrag op een later tijdstip. Andersom bleek ook dat delinquente jongens die niet pestten achttien maanden later een grotere kans hadden om wel te pesten dan niet-delinquente jongens. Ook hier is het dus weer zaak om vroeg in te grijpen. Dan kun je nog therapieën aanbieden, en de thuissituatie onder de loep nemen.' Want uit eerder onderzoek kwam naar voren dat een harde opvoedingsstijl, met ouders die slaan, een grotere kans op pestende kinderen geeft.

7. Nationaal onderwijsprotocol tegen pesten in Nederland

De vier landelijke organisaties voor ouders in het onderwijs in Nederland ontwikkelden enkele jaren geleden een onderwijsprotocol tegen pesten. Tegelijkertijd werd een brochure uitgegeven met handvatten voor scholen om een beleid tegen pesten te ontwikkelen. Het is de bedoeling dat alle geledingen in een school: bestuur, ouderraad, medezeggenschapsraad en team zich afvragen hoe de school een veiliger plaats kan worden voor leerlingen. Als ze het daar samen over eens zijn geworden, kunnen ze dat bekrachtigen door het protocol te ondertekenen.
Er worden zes aanbevelingen gegeven om pesten op school aan te pakken, van elke aanbeveling worden uitwerkingen gegeven.
Samengevat luiden deze:

1. Pesten moet worden onderkend als probleem door alle betrokkenen: kinderen die gepest worden, pestende kinderen, meelopers, afzijdige kinderen, leerkrachten en ouders.
Daartoe zijn voorlichtings- en studiebijeenkomsten nodig voor leerkrachten en ouders. Ook kunnen informatiebrochures aan ouders worden verstrekt.
2. De school probeert pesten te voorkomen.
Leerkrachten proberen een veilige sfeer te scheppen in hun klas. Er kunnen projecten in de klassen worden uitgevoerd over pesten en omgaan met elkaar. Ook kan worden gewerkt aan het gezamenlijk opstellen van klasseregels. Er kan gewerkt worden aan de hand van video's of toneelproducties.
3. Leerkrachten zijn in staat om pesten te signaleren als het toch optreedt.
Zij kunnen hierin worden geschoold. Ook zijn er enkele boeken en brochures die aangeven op welke signalen gelet moet worden.
4. Leerkrachten nemen duidelijk stelling als ze merken dat leerlingen worden gepest.
Heel belangrijk is hierbij het invoelend vermogen van de leerkrachten. In diverse trainingen wordt hier aandacht aan besteed.
5. De school beschikt over diverse aanpakken als er gepest wordt.
Leerkrachten kunnen worden geschoold in diverse methoden om pestproblemen aan te pakken. Daarnaast kunnen ze ook hulp van anderen inschakelen. De methoden zijn gericht op het pestende kind, het gepeste kind en op de klas als geheel.
6. Er is een vertrouwenspersoon, die klachten van leerlingen en ouders over het pestbeleid op school kan indienen bij een klachtencommissie.

(bron : http://www.sjn.nl/pesten/ )

8. Voorzichtig beleid in het gebruiken en verspreiden van gevoelige informatie van leerlingen.

Voorkomen is beter dan genezen. Scholen plaatsen vaak foto's van leerlingen van allerlei activiteiten op de schoolwebsite. Op zich is daar uiteraard niets op tegen, maar men moet er zich van bewust zijn dat deze foto's juist gebruikt kunnen worden om met fotobewerkingsprogramma's leerlingen eruit te knippen, te vervormen, op andere lichamen te plakken, enz. om ze dan op pestwebsites te plaatsen tot schande van de slachtoffers. Scholen spelen soms slordig om met foto's van uitstappen of schoolactiviteiten en delen dit op fotowebsites zoals Flickr . Maar is de school of enthousiaste leerkracht zich er wel van bewust dat leerlingen elkaar onderling kunnen pesten door dit soort foto's in een iets andere hoedanigheid online te plaatsen, bijvoorbeeld op een leuke profielwebsite, waar ze onder iemands naam een profiel in elkaar knutselen waarbij ze aangeven dat betrokkene (vb meisje 14j) een "hete doos" is die seks wil met iedereen en dan daarbij het emailadres en GSM nummer vermelden.

Er zijn websites waar je dit snel en anoniem kunt uploaden. De school kan dus best eerst toestemming vragen aan ouders of hun kind op de schoolwebsite mag prijken en opletten met het plaatsen van teveel individuele kinderen in close-up. Andere scholen plaatsen lijsten met namen en adressen en emailgegevens van (oud-) leerlingen op het internet. Ook hier moet toestemming aan de ouders gevraagd worden of aan de betrokkenen zelf indien ze meerderjarig zijn. Er zijn voorbeelden bekend waar leerkrachten foto's op het internet plaatsten met naam en andere persoonlijke gegevens zonder er bij na te denken welke risico's men daarbij aan kinderen bezorgde. Ouders werden nooit gevraagd of de foto's gepubliceerd mochten worden. Ouders moeten bij het gebruik van foto's altijd op de hoogte zijn en expliciet toestemming geven. Als men toch foto's van kinderen tijdens activiteiten op het internet wil plaatsen, moet men die gegevens beschermen door een wachtwoord. Een digitale leeromgeving zoals Blackboard, N@tschool of Smartschool kan ook dienen om beveiligd foto's voor ouders te verspreiden.

Verder moet de school haar netwerk zowel intern als extern goed beveiligen. Vooral basisscholen gaan soms nogal amateuristisch om met hun netwerk. In Vlaanderen mag men een ICT-coördinator aanstellen om het netwerk te bewaken en de nodige beveiligingen in te stellen. Maar heel vaak wordt die functie gereserveerd voor een leerkracht die zich een beetje meer interesseert voor computers dan een andere en is die zelf onvoldoende op de hoogte van beveiliging, firewalls, enz.

Natuurlijk is het dweilen met de kraan open, wanneer jongeren zomaar zelf al hun foto's en persoonlijke gegevens op internet plaatsen. De communitysite www.sugarbabes.nl heeft 855.767 profielen, waar duizenden foto's van jongeren op prijken die ze al dan niet zelf er op geplaatst hebben. Er zijn ook websites waar foto's van fuiven of andere activiteiten te bewonderen zijn. Soms zijn jongeren dus zelf verantwoordelijk dat foto's onoordeelkundig gebruikt gaan worden.

9. Digitale pesttest

In Nederland lanceerde minister van onderwijs Maria van der Hoeven op 26 oktober 2005 in het Oranje Nassau College te Zoetermeer de PestTest®, een instrument voor scholen om het pestgedrag van leerlingen te meten. Leerlingen geven door de test aan waar, wanneer en hoe op school wordt gepest en wat zij daarvan vinden. Kinderen maken de test in de klas en docenten kunnen vervolgens aan de resultaten zien of het antipest-beleid op hun school goed werkt, of dat ze er meer werk van moeten maken. Ook laten zij weten of het anti-pestenbeleid op school enig effect heeft. Door het afnemen van de PestTest® kunnen scholen een gericht beleid tegen pesten voeren. Het terugdringen en voorkomen van pesten draagt bij aan een veilig schoolklimaat voor alle betrokkenen bij school. In de PestTest is ook uitdrukkelijk cyberpesten opgenomen.
Via de PestTest® laten de pesters, hun slachtoffers en de klasgenoten, die het pesten moeten aanzien, anoniem weten of en hoe er wordt gepest en waar en wanneer het plaats vindt. De test levert de school informatie over de meest effectieve aanpak. De 'pesttest' maakt een onderscheid tussen pesters, gepesten en de 'zwijgende leerlingen'.

Tien jaar geleden werd de eerste PestTest® uitgegeven. Vele scholen hebben de test gebruikt. In tien jaar tijd is er veel veranderd. Scholen beschikken nu over netwerken. En naast verbale en fysieke vormen van pesten is nu ook digitaal pesten actueel. Sms, internet, chat en msn worden veelvuldig misbruikt. Digitaal pesten is nog harder dan de bekende vormen. Het vindt volstrekt anoniem plaats en de herhaling is welhaast onbeperkt. De nieuwe PestTest® gaat in op deze nieuwe vormen en is geschikt voor netwerkgebruik. Leerlingen krijgen voorafgaand aan de test via de computer duidelijke uitleg over pesten en de test zelf. Zij kunnen zelf aangeven of zij dit willen horen of alleen maar lezen. Vooral voor leerlingen die (nog) moeite hebben met lezen, is de mondelinge toelichting tijdens de test een uitkomst. Het uiterlijk van de test is aantrekkelijk door een kleurrijke en aansprekende graffiti achtergrond. De PestTest® is getest door leerlingen en leerkrachten op verschillende scholen. De PestTest® is ontwikkeld voor leerlingen in de laatste jaren van de basisschool en de eerste jaren van het secundair onderwijs. (Meer info www.voo.nl/pesttest).

10. Materialen en tips voor leerkrachten

http://www.pestweb.nl/aps/pestweb/d/map3/

http://leraar.veilig.kennisnet.nl/

http://www.planet.nl/planet/show/id=1222161/contentid=519635/sc=36dc2f

Pesten, cyberpesten en steaming van leerlingen door leerlingen : preventie en aanpak. Richtlijnen voor scholen van het VVKSO. Scholen hebben in dit verband terecht heel wat vragen. De preventie en aanpak van cyberpesten verlopen voor een deel op dezelfde manier als bij het klassieke pesten. Wat we over pesten schrijven, is m.a.w.steeds van toepassing op cyberpesten. Lees hier de richtlijnen.

Literatuur

In de rubriek educatief materiaal vind je nog meer informatie en ook eigen gemaakte instrumenten om met cyberpesten om te gaan.

Is je school cybersafe? Hoe kan je van een webadres afleiden of een website betrouwbaar is of niet? Hoe richt je een computerklas zo ergonomisch en gezond mogelijk in? Wat kan een jongere doen als hij slachtoffer is van cyberpesten? Hoe organiseer ik als ICT-coördinator de beveiliging van het schoolnetwerk? Antwoorden vind je in de publicatie 'Veilig Online. Tips voor veilig ICT-gebruik op school'. Die brochure bevat up-to-date informatie over uiteenlopende onderwerpen. Naast algemene informatie krijg je tips, lesmateriaal en praktische richtlijnen. De bijhorende cd-rom bevat vijf lespakketten, lesmateriaal van diverse organisaties . Scholen vinden er ook een uitgebreide checklist 'Is mijn school cybersafe?' en een voorbeeldprotocol tussen school en leerlingen over gebruik van ICT-faciliteiten. Voor het eerst is er een Vlaamse versie van het succesvolle Nederlandse Diploma Veilig Internet. De brochure is bedoeld voor leraren, directies en ICT-coördinatoren. Deze brochure past in een sensibiliseringscampagne over veilig ICT-gebruik op school en werd opgesteld in samenwerking met Child Focus en het Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruikersorganisaties (OIVO). Jouw school ontvangt deze week een exemplaar en kan extra exemplaren bestellen via de publicatiedienst van het Ministerie van Onderwijs en Vorming.

Lees meer in het persbericht 'Scholen krijgen tips om cyberpesten te voorkomen'
http://ond.vlaanderen.be/nieuws/2007p/1008-veilig-ICT.htm

Download de checklist 'Is mijn school cybersafe?'(pdf 60 Kb, 4 p.)
http://ond.vlaanderen.be/nieuws/2007p/files/1008-veilig-ICT-checklist.pdf

Pestspelen

* Re :Pest (geïnspireerd op het Finse KIVA-project en ontwikkeld i.s.m. Hogeschool West-Vlaanderen). Link: http:/:www.howest.be/repest
* Friendly ATTAC (interdisciplinair onderzoeksproject in ontwik keling: samenwerking tussen UA, Ugent, VUB en Howest Gefinancierd door IWT Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie) Link: http://www.friendlyattac.be (in ontwikkeling oktober 2014)

Scholen hebben een gelimiteerde autoriteit voor alles wat buiten de school gebeurt. Ouders vragen soms dat de school ingrijpt wanneer hun kind online wordt gepest, maar veel meer dan een gesprek met de klasgroep of het opzetten van een preventieprogramma kan men niet doen. Toch kunnen scholen een belangrijke rol spelen in het hele cyberpestgebeuren. Dat kan door eerst en vooral het pestprobleem een belangrijke plaats te geven in het leerprogramma en preventief te werken. Lessen rond pesten en cyberpesten, geïllustreerd aan concrete voorbeelden, leert kinderen de gevolgen van hun pestgedrag inzien en maakt hen attent op de grote psychische schade die anderen door onnozel kinderachtig pestgedrag kunnen oplopen. Vervolgens moeten ze kinderen aanleren hoe ze moeten reageren wanneer ze gepest worden en wat ze wel of niet moeten negeren bij cyberpesten. Ze moeten kinderen informeren wanneer ze hulp moeten inroepen van volwassenen en vooral wanneer politie ingeschakeld moet worden.

Dit laatste moet zeker gebeuren wanneer er volwassenen met oneerbare bedoelingen in het cyberpesten betrokken geraakt zijn. Soms geraken kinderen verstrikt in een net van pesten en tegenpesten en doen ze in hun boosheid of onbezonnenheid dingen die gevaarlijk zijn zoals illegaal genomen naaktfoto's uit kleedruimtes op het internet met persoonlijke contactgegevens van medeleerlingen publiceren met de boodschap dat ze zich aanbieden als call-girl of het vrijgeven van geheime medische of financiële informatie die kinderen ernstig kan schaden. Kinderen moeten weten dat als ze dit ontdekken, ze er onmiddellijk politie moeten bijhalen, zeker als ze ten gevolge hiervan door volwassenen lastig gevallen werden. Als er geen onmiddellijke fysieke bedreiging is, durven leerkrachten of andere begeleiders wel eens zeggen dat het allemaal niet zo erg is en wel voorbij zal gaan.

In de bijbel staat dat je ook je linkerwang moet aanbieden en dat je sterk en stoer moet zijn of maar moet terugpesten en dat het dan wel allemaal overgaat. Maar vele volwassenen beseffen niet dat woorden net zo hard kunnen kwetsen als lijfelijke aanvallen. Er bestaan meerdere voorbeelden van jongeren die zelfmoord pleegden na herhaaldelijk emotioneel gepest te worden waar begeleiders hen vooraf troostten of de hulpboodschappen negeerden met het idee dat het wel zou overgaan als ze maar wat geduld zouden hebben.

Zelfs als er geen cyberpesten op school plaatsvindt, kunnen scholen zich vrijwillig aanbieden om te helpen ontdekken waar het cyberpestgedrag vandaan komt. Verder kunnen scholen ouders proactief informeren over hoe kinderen elkaar pesten en wat ze kunnen doen om hun kinderen online te begeleiden en te beschermen. Dat kan gaan van het aanleren van eenvoudig computergedrag op informatieavonden tot het aangeven van trucjes om te achterhalen wie er pest en het leren emotioneel ondersteunen van een kind dat gepest wordt. In dit werk wordt elders uitgelegd hoe het cyberpesten precies gebeurt en hoe je jezelf of je kinderen ertegen kunt beschermen, hoe je afzenders van e-mail kunt blokkeren, hoe je headers met afzendergegevens kunt achterhalen, enz.

Veel moeilijker is het natuurlijk om kinderen met hun emotionele pijn te begeleiden. Het is gemakkelijk van op afstand tegen slachtoffers te zeggen dat ze het maar moeten negeren. Je kunt vertellen hoe laf cyberpesten is omdat de pester zich achter zijn computerscherm verbergt. Je kunt vertellen dat de pestkop zich alleen maar stoer, groot en machtig wil voordoen. Maar daarmee is de pijn die de pester aanricht niet opgelost en zal de pestkop ook niet stoppen. Iemand die gecyberpest wordt heeft verschrikkelijk veel steun, warmte , aanmoediging, begrip ,schouderklopjes en knuffels nodig. Het gepest worden van het slachtoffer is niet verholpen met een luisterend oor maar het slachtoffer vraagt er wel naar en zal er kracht en moed uit putten. Geen enkele begeleider mag dit minimaliseren. We moeten hun angst, vernedering en schaamte erkennen. Overreacting is zeker ook uit den boze. Overleg altijd met een kind dat om steun en raad vraagt, wat je het best kunt doen.

Onmiddellijk zonder medeweten van het kind leerkrachten, politie of andere diensten inschakelen is niet goed en schaadt het vertrouwen van het kind. Het kind zal terecht vrezen dat het nog erger gepest gaat worden als er iets van uitkomt. Het beste is samen met het kind bekijken welke stappen er gezet kunnen worden. Als er sprake is van seksueel misbruik bijvoorbeeld door het publiceren van oneerbare fotomateriaal van het slachtoffer is het toch raadzaam na eventueel overleg met de school klacht bij de politie in te dienen om te vermijden dat het materiaal dat vrijelijk op het internet staat in handen van gewetensloze pedofielen of kindermisbruikmaffiosi terecht komt.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zelfdoding Duitse jongen (13) na pesterijen via Facebook. Een 13-jarige jongen in Duitsland die gepest werd, heeft zich na het lezen van een kwetsende opmerking op Facebook voor de trein gegooid. Joel zou samen met zijn beste vriend naar een autotreffen gaan, toen hij vooraf even zijn Facebook-pagina checkte.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Over de justitiële aspecten over cyberpesten gaan we dieper in bij het onderdeel stalken. Ten aanzien van minderjarigen wordt er immers amper opgetreden. Bij het (cyber)stalken van en door volwassenen bestaat een duidelijkere reglementering. Soms zijn er lokale initiatieven. We melden hier eentje.

"Pesters uit scholen in de regio Wetteren kunnen voortaan op het matje geroepen worden bij de lokale politie. Dat was al zo voor spijbelaars. Dat de regel nu ook voor pesters geldt, is een primeur voor Belgische scholen. Bedoeling is dat gepeste kinderen al dan niet via een vertrouwensleerkracht contact met de politie kunnen opnemen. Die gaat vervolgens achter de pester aan. Verwacht wordt dat de interventie van de politie op heel wat tieners behoorlijk indruk zal maken. De politie zal in eerste instantie proberen om de jonge pester de gevolgen van zijn gedrag te doen inzien. Lukt dat niet, dan kan er een proces-verbaal opgesteld worden en doorgestuurd worden naar de jeugdrechtbank. Het initiatief in Wetteren gaat uit van de politie. (Bron : HLN, 01/09/2006)"

Vlaanderen
Er is geen specifiek online kanaal om in Vlaanderen cyberpesten te melden. Je kunt terecht bij Child Focus, de Kindertelefoon Awel, een CLB, een JAC in je buurt. De meeste van deze diensten hebben naast een permanentie in een lokaal, ook een telefoon en/of chatmogelijkheid. In ernstige gevallen kan je enkel klacht indienen bij de politie.

Als je m.a.w. een klacht wil indienen inzake cyberpesten stap je naar de lokale politie. Let op : zij moeten altijd verplicht acte nemen van de klacht. Of ze er dan later nog iets mee doen, is een andere vraag. Een persoonlijk voorbeeld uit eigen kenniskring waar iemand 's nachts zijn neus door een persoon werd gebroken door een kopstoot werd door de lokale politie van Hasselt amper onderzocht en verder geseponeerd.

Het is zelfs niet bekend of er ooit een onderzoek gepleegd werd, want er is nooit gevolg gegeven. Het feit dat de klacht geseponeerd werd, werd enkel bekomen via de verzekeringsmaatschappij.

Wellicht hangt het af van de goodwill van de lokale politieagenten of ze er ernstig werk van maken of niet. Het hangt er ook van af in welke mate er een misdrijf wordt gepleegd. Bij gevallen van kindermisbruik, pedofilie of het plaatsen van naaktfoto's van minderjarigen op het internet grijpt men altijd onmiddellijk in. Wanneer iemand op het internet gepest wordt, is naar de politie stappen een mogelijke optie, maar het staat of valt met de ernst van de dienst of er gevolg aan gegeven wordt. Maar niets doen, is ook geen oplossing. Soms is het feit dat agenten op school of in de vereniging verschijnen voldoende om het cybepesten te stoppen.

In Nederland is er een veel beter systeem uitgewerkt, door de overheid ondersteund. Voor zover er negatieve ervaringen zouden zijn, lijken deze meldpunten voor Nederland alvast zeer goed te werken en wordt al het mogelijke gedaan om het cyberpesten ook via politionele en juridische weg te stoppen.
www.meldknop.nl/ https://www.helpwanted.nl/ Gevolgen
Voor Vlaanderen en Nederland is er weinig bekend over de gevolgen na aanklachten bij cyberpesten. Er zijn gevallen bekend van pestsituaties waar jongeren zelfmoord plegen, maar tot een veroordeling is het bij ons weten nog nooit gekomen. In Nederland is er wel een wet waarbij aanzetten tot zelfmoord strafbaar is, in Vlaanderen bestaat dit niet.

# data[].attributes.attachment_link.description
Over de justitiële aspecten over cyberpesten gaan we dieper in bij het onderdeel stalken. Ten aanzien van minderjarigen wordt er immers amper opgetreden. Bij het (cyber)stalken van en door volwassenen bestaat een duidelijkere reglementering. Soms zijn er lokale initiatieven. We melden hier eentje.

# data[].attributes.headline
2. EEN INCIDENT DOET ZICH VOOR, WAT NU ? 

# data[].attributes.subject
2. EEN INCIDENT DOET ZICH VOOR, WAT NU ? 

# data[].attributes.body
(fase 1 - verhoogde zorg)

# data[].attributes.attachment_link.description
Ontdek al onze thema's van sociale media, gaming, cyberpesten tot reclame en privacy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Week tegen Pesten 2022 is voorbij... en ja: het was een groot succes!!! Er waren ontelbaar veel initiatieven, zowel online als offline: er werd gepraat op radio en televisie, er werd gestipt, er werd gedanst... Hartverwarmend! Bedankt iedereen om jullie zo massaal in te zetten op de strijd tegen pesten, want pesten stop je niet alleen!

Over de editie van 2022 kan je hieronder meer lezen. Wij zijn echter al volop gestart met de komende editie: de Vlaamse Week tegen Pesten 2023 die zal doorgaan van vrijdag 10 februari 2023 t.e.m. vrijdag 17 februari 2023. En daarbij hoort uiteraard de uitreiking van de 'Pesten, dat kan niet!'-prijs 2023 aan 10 scholen die sterk werk maken van de strijd tegen pesten.

Gaat jouw school straks aan de haal met 2.500 euro? Is jouw school de opvolger van de winnende school van de 'Pesten, dat kan niet!'-prijs 2022: Basisschool Imelda uit Sint-Jans-Molenbeek? Schrijf jullie dan als de bliksem in:

Dit was de Vlaamse Week tegen Pesten 2022

THEMA 2022:
"Iedereen is anders, iedereen hoort erbij!"

Tijdens de 17de Vlaamse Week tegen Pesten richt het Vlaams Netwerk Kies Kleur tegen Pesten de blik op het omgaan met gelijkenissen en verschillen. We weten allemaal dat iedereen anders is. We weten ook allemaal dat je jezelf moet kunnen zijn om gelukkig te zijn. En toch is anders zijn een risico ...

Lees de thematekst

'Pesten, dat kan niet!'-prijs 2022

De winnaar van 2022 werd VBS Imelda uit Sint-Jans-Molenbeek. Tijdens een feestelijke receptie mét dans van de leerlingen, namen zij op 18 februari hun prijs in ontvangst en trapten zo de Week 2022 op gang.

Naast de hoofdwinnaar selecteerden onze jury nog negen laureaten: zij wonnen elks 500 euro voor hun anti-pestbeleid.

Ervaringsgerichte basisschool De Sterrebloem, Meigem (BaO)

BS De Toverwijzer, Tienen (BaO)

Element, Sint-Andries-Brugge (SO)

Eymardschool BuSO, Lommel (SO)

GBS Lindenlaan, Beveren (BaO)

Paridaensinstituut, Leuven (SO)

VBS Sint-Alena, Dilbeek (BaO)

VBS Spes Nostra, Heule (BaO)

SBSO Zonnebos, 's Gravenwezel (SO)

STIP IT 2022 met Ketnet!

En met MNM! En met Radio 2!

Uiteraard was STIP IT terug van de partij en zagen we de 4 stippen opnieuw opduiken als krachtig symbool tegen pesten. Maar dit jaar niet enkel bij jongeren: ook volwassenen trekken mee aan de kar. Ketnet en het Vlaams Netwerk Kies Kleur tegen Pesten trommelden Radio 2 en MNM op om mee hun krachtige schouders onder deze actie te zetten. Zo werden we niet enkel gesteund door een nieuwe nieuwe song en videoclip, maar ook nieuwe boegbeelden en tal van verhalen bij Ketnet, Radio 2 en MNM!

STIP IT Challenge

Voor de eerste keer werd de STIP IT-challenges voor lagere scholen, secundaire scholen, jeugdverenigingen en sportclubs georganiseerd. In de categorie lagere school ging het SJC Oude-Bareel aan de haal met het prijzenpakket, in de categorie secundaire school won het VTI Sint-Lucas, de Chiromeisjes Loenhout wonnen in de categorie jeugdwerking en tot slot in de categorie sportvereniging won de HSK Kunstschaatsclub. De winnende lagere school is dankzij deze challenge uitgenodigd tijdens de Stip It Live uitzending, de slotshow van de Week tegen Pesten op Ketnet.

Wat kan je doen in afwachting van de Vlaamse Week tegen Pesten 2023?

Surf naar allesoverpesten.be

Op zoek naar meer info over het thema 'pesten'. Surf dan zeker eens naar allesoverpesten.be. Op deze website vind je cijfers over pesten, meer uitleg over het verschil tussen 'pesten' en 'plagen', maar ook hele duidelijke wegwijzers over wie je kan helpen of wat je kan doen in geval van een pestsituatie.

Neem een kijkje op onze webshop

Je vindt er heel wat materiaal rond het thema pesten, zoals infofolders voor kinderen / jongeren / ouders, de Detox-posters van WAT WAT, een STIP IT-doeboek tegen pesten, ...

Gratis actiefiches: "Iedereen is anders, iedereen hoort erbij!"

Met je klas, chiro- of scoutsgroep, voetbalploeg, oudervereniging of lerarenteam werken rond het thema pesten? In onze actiefiches vind je kant-en-klare activiteiten om te bouwen aan een positieve groep.

Gratis groepsspel: GELUK(T)

Hoi leiding! Zin in een tof spel dat jullie 12-14-jarigen uitdaagt om een sterkere groep te worden? Dan val je hier met je gat in de boter. Download de handleiding en het materiaal. Lees alles even door. En voor je het weet, ben je aan het spelen.

De 7 dagen WAT WAT Detox Challenge

WAT WAT, hét platform met info op maat van jongeren maakte samen met Chrostin deze 7 dagen WAT WAT Detox Challenge.

Plan een week in om dagelijks een kort maar krachtige challenge aan te gaan met de klas! Download het handige draaiboek en volg dag per dag de challenges.

Op Instagram , Facebook en Youtube van WAT WAT vinden jullie meer info, tips en interviews over de challenges.

Samen met ...

De Vlaamse Week tegen Pesten is een initiatief van het Vlaams Netwerk Kies Kleur tegen Pesten.

Samen met deze partners maken we de Week.

Met steun van ...

Het Vlaams Netwerk Kies Kleur tegen Pesten kan de Week waarmaken dankzij deze steungevers.

We hopen onze missie in de toekomst nog meer te realiseren. Misschien dankzij jullie steun? Kijk bij Steun ons.

De Week in komende jaren?

De Vlaamse Week tegen Pesten valt elk jaar in dezelfde periode. Van de voorlaatste vrijdag voor de krokusvakantie tot de vrijdag vlak voor de krokusvakantie. Je moet niet in je agenda duiken, hier zijn de data.

2023: 10-17 februari

2024: 2-9 februari

2025: 21-28 februari

Een vraag voor Kies Kleur tegen Pesten?

Contacteer de webshop bij vragen over bestellingen of producten uit onze webshop.

Contacteer de organisatie voor alle andere vragen.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Week tegen Pesten 2022 is voorbij... en ja: het was een groot succes!!! Er waren ontelbaar veel initiatieven, zowel online als offline: er werd gepraat op radio en televisie, er werd gestipt, er werd gedanst... Hartverwarmend! Bedankt iedereen om jullie zo massaal in te zetten op de strijd tegen pesten, want pesten stop je niet alleen!

# data[].attributes.headline
Een van mijn leerlingen wordt gecyberpest, Wat nu ? 

# data[].attributes.subject
Een van mijn leerlingen wordt gecyberpest, Wat nu ? 

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Mediawijs - Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Eén van mijn leerlingen wordt gecyberpest. Wat nu?

Deze 10 tips voor leerkrachten zijn onderdeel van de integrale schoolaanpak, die je hier volledig kan terugvinden.

1. Zoek het geschikte moment en de geschikte plaats om met het slachtoffer in gesprek te gaan. Maak duidelijk dat de school er alles aan zal doen om te zorgen dat de veiligheid en het vertrouwen van de leerling wordt hersteld.

2. Neem het verhaal van de leerling ernstig. Luister wat er juist speelt en ga samen op zoek naar patronen. Informeer naar wat het slachtoffer al ondernam en pols naar wat hij/zij voelt, denkt en wilt dat er nu (niet) gebeurt.

3. Deel de bezorgdheid van de leerling en zijn/haar ouders en verduidelijk de doelgerichtheid van de schoolaanpak en de concrete manier waarop de school haar verantwoordelijkheid opneemt (procedure/aanpak/methoden/timing).

4. Informeer welke acties de leerling al ondernomen heeft en welke hiervan door de leerling als succesvol werden ervaren.

5. Prijs de leerling om het aankaarten van het probleem. Maak duidelijk dat het belangrijk is om op te komen voor zichzelf. Beschuldig het slachtoffer niet, maar wijs op de verantwoordelijkheid van de pesters en de omstaanders.

6. Bekijk wat de betrokken leerling zelf kan ondernemen om het risico op nieuwe cyberpesterijen te verminderen:

de cyberpester op een assertieve manier duidelijk maken dat hij/zij moet stoppen en dat zijn/haar manier van doen ongehoord is.

het eigen wachtwoord wijzigen en in geen geval doorspelen aan anderen.

degene die het pestgedrag stelt ontvrienden op sociale media, blokkeren en dus geen toegang meer geven.

gebruik maken van een nickname, zeker in contact met onbekenden.

in geen geval wraak nemen omdat dit tot een verdere escalatie kan leiden.

bewijsmateriaal verzamelen en opslaan.

steun zoeken bij betrouwbare personen, zoals ouders, de vertrouwensleerkracht of vrienden.

bij ernstige incidenten en bedreigingen: klacht neerleggen bij de school of bij de lokale politie.

melding maken van wat zich voordoet bij het sociale medium in kwestie.

7. Rond het gesprek met de leerling af en overloop alle gemaakte afspraken. Wie zal wat doen, tegen wanneer?

8. Organiseer eventueel een tussenkomst op klasgroepniveau ('no blame' aanpak of steungroepmethode, herstelcirkel, klasthermometer, pikasmethode) en maak op basis daarvan nieuwe klasafspraken of -regels.

9. Maak meteen ook afspraken voor gesprekken met de belangrijkste betrokkenen en feliciteer hen voor alle geboekte vooruitgang.

10. Zoek samen met de betrokken leerling naar steunfiguren uit zijn/haar omgeving die hem/haar kunnen helpen bij de opvolging van de gemaakte afspraken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Eén van mijn leerlingen wordt gecyberpest. Wat nu?

# data[].attributes.attachment_link.description
Deze 10 tips voor leerkrachten zijn onderdeel van de integrale schoolaanpak, die je hier volledig kan terugvinden. 1. Zoek het geschikte moment en de geschikte plaats om met het slachtoffer in gesprek te gaan. Maak duidelijk dat de school er alles aan zal doen om te zorgen dat de veiligheid en het vertrouwen van de leerling wordt hersteld.

# data[].attributes.headline
Eén van mijn leerlingen is een cyberpester, wat nu ? 

# data[].attributes.subject
Eén van mijn leerlingen is een cyberpester, wat nu ? 

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Mediawijs - Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Eén van mijn leerlingen is een cyberpester. Wat nu?

Deze 10 tips voor leerkrachten zijn onderdeel van de integrale schoolaanpak, die je hier volledig kan terugvinden.

1. Kies het geschikte moment en de geschikte plaats om met de pester in gesprek te gaan.

2. Bekijk op voorhand of je kiest voor een confronterende of niet-confronterende (en dus zuiver probleemoplossende) aanpak en houd je aan de gemaakte keuze. Verduidelijk het gespreksopzet bij aanvang van het gesprek.

3. Indien gekozen wordt voor een confronterende aanpak: confronteer de pester met wat hij/zij gedaan heeft. Verwijs naar bewijsmateriaal of een getuigenis van een leerkracht en maak de link met het schoolreglement en de wetgeving, indien nodig. Expliciteer waarom het gedrag niet door de beugel kan en wijs op de noodzaak om hier meteen een einde aan te stellen.

4. Geef de pestende leerling de kans om zijn/haar betrokkenheid toe te lichten. Vraag door naar zijn/haar gedachten, gevoelens en wensen bij wat gebeurd is.

5. Expliciteer met toestemming van het slachtoffer de impact van de cyberpesterijen op het slachtoffer en de groep. Wijs op de nadelige gevolgen voor de pester.

6. Bekijk of het nodig is een gesprek te hebben met de ouders van de pester.

7. Maak duidelijk dat de cyberpester zijn verantwoordelijkheid moet opnemen. Hij/zij krijgt de opdracht om stappen te zetten die de veiligheid van het slachtoffer opnieuw garanderen en te zorgen dat de schade en het geschonden vertrouwen opnieuw worden hersteld. Ouders en andere steunfiguren mogen geraadpleegd worden bij het zoeken naar deze herstelgerichte maatregelen.

8. Stel een herstelovereenkomst op waarin het engagement van de pester wordt weergegeven, samen met de namen van de steunfiguren en de periode waarbinnen de gemaakte voorstellen gerealiseerd moeten worden.

9. Wijs de pester op de mogelijkheid om gecoacht of begeleid te worden bij het uitvoeren van zijn verbintenis en bij wie hij/zij hiervoor terecht kan.

10. Maak een afspraak op korte termijn voor een vervolggesprek gericht op het evalueren van de gemaakte afspraken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Eén van mijn leerlingen is een cyberpester. Wat nu?

# data[].attributes.attachment_link.description
Deze 10 tips voor leerkrachten zijn onderdeel van de integrale schoolaanpak, die je hier volledig kan terugvinden. 1. Kies het geschikte moment en de geschikte plaats om met de pester in gesprek te gaan. 2. Bekijk op voorhand of je kiest voor een confronterende of niet-confronterende (en dus zuiver probleemoplossende) aanpak en houd je aan de gemaakte keuze.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Mediawijs - Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Advies voor slachtoffers van cyberpesten

Wanneer je gepest wordt via internet of gsm, kan dit een zware last voor je betekenen. Negatieve berichten of kwetsende foto's kunnen snel 'viraal' gaan. Gelukkig zijn er een paar voorzorgsmaatregelen die je kan nemen om cyberpesten te vermijden en, als het je toch overkomt, te detecteren zodat je nog kan ingrijpen.

Enkele voorzorgen

Voorkom cyberpesten door je privacyinstellingen aan te passen

Je kan een aantal maatregelen nemen om misbruik van persoonlijke informatie voor cyberpesten te voorkomen. Door onder meer je privacyinstellingen op sociale netwerksites aan te passen, kun je voorkomen dat beelden of informatie uit je profielpagina's (bv. je Facebook-profiel) gebruikt worden om te pesten. Om te voorkomen dat personen die je niet kent contact met jou opnemen, kun je bepalen of je profiel al dan niet vindbaar is via zoekmachines. Ook binnen Facebook kun je aangeven wie je kan opzoeken en wie je een bericht kan sturen.

Een andere optie is om het "taggen" te controleren of te beperken. Taggen wil zeggen dat een persoon die een Facebookprofiel heeft in een foto of bericht geïdentificeerd wordt aan de hand van een digitaal naamplaatje. Dit kan bijvoorbeeld handig zijn als je in een groepsfoto identificeerbaar wil zijn of wanneer je een foto op het profiel van een vriend ook bij je eigen foto's wil laten weergeven. Door "taggen" te beperken via je profielinstellingen kan je echter ook voorkomen dat je in een delicate foto of in een karikatuur getagd wordt. Gelukkig hoef je de optie taggen niet helemaal te beperken. Je kunt namelijk ook zelf bepalen of je, wanneer iemand je tagt, je dit eerst wil controleren om zelf te beslissen of je jouw naam in die bepaalde foto wel wenst.

Nog andere tips over belangrijke privacyinstellingen (op Facebook) vind je in het dossier Online Privacy.

Zoek jezelf regelmatig op met behulp van een online zoekmachine

Google en Bing zijn voorbeelden van zulke zoekmachines. Bekijk welke online-informatie over jou terug te vinden is als je jouw eigen naam opzoekt. Stel jezelf de vraag of de gevonden links, teksten of beelden gemakkelijk door anderen uit hun context gehaald zouden kunnen worden om jou te pesten. Als dat laatste het geval is, bekijk dan of er een mogelijkheid bestaat om deze informatie te verwijderen.

Let op met het doorgeven van gevoelige informatie

In onderzoek wordt het doorgeven van een wachtwoord aan vrienden soms in verband gebracht met het risico om het slachtoffer te worden van cyberpesten. Geef nooit je wachtwoord aan anderen en maak een veilig wachtwoord aan. Dat geldt ook voor het antwoord op de zogenaamde "geheime vragen", die door content providers als identiteitscontrole worden gebruikt wanneer je je wachtwoord vergeten bent. Een veilig wachtwoord bestaat uit een afwisseling van kleine letters, hoofdletters, cijfers en symbolen. Een goed wachtwoord is ook minstens 8 tekens lang.

Soms kan de verleiding bestaan om jouw wachtwoorden te delen met jouw vrienden. Ook al vertrouw je jouw vrienden voor de volle 100%, toch raden we af om dit te doen. Het betekent immers dat je volledige online profiel in principe toegankelijk wordt voor anderen. Vrienden halen soms grapjes uit met elkaar. Wanneer je vrienden voor de grap gevoelige informatie op jouw profiel plaatsen, kan dit verregaande gevolgen hebben voor jou en je reputatie, en dit niet enkel kort na het plaatsen van de gevoelige informatie, maar voor een nog veel langere tijd daarna. Andere contactpersonen op je profielpagina zullen denken dat jij degene bent die de gevoelige informatie online heeft gezet.

Wees zelf geen pestkop

Behandel anderen met respect, niet enkel offline maar ook online. Het kan ook zijn dat jij misschien zelf beelden of teksten online hebt geplaatst die de gevoelens van anderen hebben gekwetst. Dan kan het gebeuren dat je zelf misschien teruggepest wordt. Als dat het geval is, moet je misschien je communicatiestijl aanpassen en er goed over nadenken hoe jouw woorden en acties online door anderen geïnterpreteerd worden.

Moedig cyberpesten niet aan

Als je ziet dat iemand gepest wordt, maak er dan melding van bij je ouders of de school zodat ze de pestkop kunnen stoppen. Doe zeker niet mee met de pestkop. Door aanmoedigende berichtjes te plaatsen, geef je de pestkop net meer aandacht. Vertel aan de dader dat hij moet ophouden om anderen lastig te vallen en dat je zijn pesterijen niet grappig vindt. Als je een pestbericht krijgt, stuur het dan zeker niet naar anderen door. Kortom, neem het op voor het slachtoffer.

Ondanks de tips die we hierboven gegeven hebben, kan je nooit helemaal voorkomen dat je bij cyberpesten betrokken geraakt. Vandaar dat we ook enkele tips geven die je kan toepassen als je gepest wordt via gsm of internet.

Enkele bijkomende tips als je gecyberpest wordt

Pest nooit terug

Wees kalm en reageer niet onmiddellijk en niet al te emotioneel op het pestbericht. Sommige cyberpestkoppen willen net een reactie krijgen. In tegenstelling tot offline pesten, hoeft niemand jouw reactie te zien wanneer je online gepest wordt. Het is misschien beter om tegenover de pestkop te doen alsof er niks gebeurd is. Op die manier krijgt de cyberpestkop misschien het gevoel dat zijn of haar pesterijen geen invloed op jou hebben. Als daders merken dat een reactie uitblijft, zullen ze er misschien uit zichzelf mee ophouden. Als je toch wilt reageren, laat je dan vooral niet door je emoties leiden en antwoord pas als je de kwetsende boodschap hebt laten bekoelen. Zorg voor een erg koele en afstandelijke reactie en vraag aan de pestkop om ermee op te houden. Laat je reactie eventueel vooraf door iemand anders lezen. Maar vooral: pest niet terug en neem geen wraak op de dader. Hierdoor kan de situatie verergeren en het pesten soms toenemen.

Blokkeer cyberpestkoppen

Als eerste reacties op cyberpesten kan je overwegen om de cyberpestkop te blokkeren. Ook al biedt het blokkeren van cyberpestkoppen geen 100% zekerheid dat het cyberpesten zal stoppen, het kan wel de kans verkleinen dat je verder lastig gevallen wordt. Je kan ook het pesten of de pestberichten melden bij de online dienst (bv. YouTube, Facebook, etc.) die gebruikt werd om je te pesten. Bij de meeste internetdiensten kun je misbruik melden. Op Facebook, kan je bij elke foto die op deze pagina verschijnt, de optie aanvinken om deze foto te signaleren (zie 'opties' bij foto). Je kan daar aangeven waarom je deze foto ongepast vindt. Facebook heeft trouwens een specifieke rubriek gewijd aan cyberpesten, waar je meer informatie vindt.

Word je op een ander online platform gecyberpest, surf dan naar de homepagina van die dienst om te kijken of er ergens een meldknop staat. Als je dergelijke knop niet terugvindt, kan je ook een mail sturen naar de beheerder van de website. Hopelijk wordt er na je klacht actie ondernomen. In sommige gevallen van cyberpesten heeft het gebruik van de meldknop ertoe geleid dat de account van de dader geblokkeerd en/of geschrapt werd.

Verzamel bewijsmateriaal

Een begrijpelijke eerste reactie kan zijn om pestberichten te verwijderen zodat je er niet meer mee geconfronteerd kan worden. Hierdoor verwijder je ook belangrijk bewijsmateriaal tegen de dader. Doe dit dus niet, maar verzamel zoveel mogelijk bewijzen. Neem bijvoorbeeld schermafbeeldingen, druk kwetsende berichten af en sla sms- of voicemailberichten op. De bewijzen maken het makkelijker om daders te identificeren en hen te confronteren met hun gedrag. Mocht het pesten erge vormen aannemen en je wenst een klacht in te dienen bij de lokale politie, dan zijn deze bewijsstukken cruciaal.

Probeer steun te zoeken

Blijf niet alleen met je problemen zitten. Zoek steun bij goede vrienden, leraren en familie en meld het gedrag op school of aan je ouders.

Samen met jou kunnen ze ervoor zorgen dat het pesten ophoudt. Soms zijn slachtoffers van cyberpesten bang van de reactie van volwassenen. Ze vrezen voor vragen of kritiek en aarzelen daarom om pestgedrag aan volwassenen te melden. In de meeste gevallen van cyberpesten is de hulp van anderen een eerste manier om iets tegen de online pesterijen te ondernemen. Hoe kondig je aan dat je met hen over cyberpesten wenst te praten? Zeg hen van tevoren dat je graag met hen over een delicaat probleem wilt praten. Je kunt er ook voor kiezen om je gevoelens op papier te zetten en op die manier je ouders uit te leggen wat er gebeurd is.

Als je met je ouders over het (cyber)pesten wil praten, denk dan aan het volgende:

Kies een moment uit waarop je ouders de volle aandacht voor je zullen hebben. Als ze net van het werk terugkomen, ze bezig zijn met koken, afwassen of werken zullen ze misschien niet goed kunnen luisteren en je minder goed kunnen helpen.

Vertel duidelijk aan je ouders wat er gebeurd is. Vertel ook een beetje meer over de manier waarop je gepest werd. Misschien weten ze zelf niet goed hoe de website, het chatprogramma of de app werken waarop je gepest werd. Door zo duidelijk mogelijk uit te leggen wat er gebeurd is, kunnen ze jou zo goed mogelijk helpen. Toon ook de pestberichten (zoals e-mails, sms'en, chatgesprekken) aan je ouders zodat ze kunnen zien wat er precies gebeurd is.

Vertel ook hoe je jezelf voelt. Heeft het cyberpesten je emotioneel gekwetst? Ben je bang? Als je dergelijke gevoelens hebt, is het belangrijk om hierover te praten.

Als de dader van de cyberpesterijen naar dezelfde school gaat, neem dan het bewijsmateriaal mee en praat erover met begeleidende leraren of de directie. Aarzel vooral niet om dit te doen als de pestkop jou ook tijdens de schooltijd lastigvalt.

Wie kan nog raad geven?

Soms kan je het moeilijk vinden om een bepaald probleem direct aan te kaarten met je ouders, leraren of andere personen uit je omgeving. Er zijn echter specifieke organisaties waar je terecht kan met vragen of waar je advies kunt krijgen. Hulpverleners bieden niet alleen een luisterend oor in moeilijke momenten, maar kunnen vanuit hun ervaring gepast advies geven. In België kunnen jongeren contact opnemen met Awel ( http://www.awel.be) en de Clicksafe-hulplijn van Childfocus ( http://www.clicksafe.be/helpline).

Deze tekst is gebaseerd op Mediawijs Online. Jongeren en Sociale Media. In deze gids vindt u nog meer informatie en advies over cyberpesten, maar ook andere online risico's. Meer info over de verschillende thema's vindt u hier. Het boek kan u online bestellen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Advies voor slachtoffers van cyberpesten

# data[].attributes.attachment_link.description
Wanneer je gepest wordt via internet of gsm, kan dit een zware last voor je betekenen. Negatieve berichten of kwetsende foto's kunnen snel 'viraal' gaan. Gelukkig zijn er een paar voorzorgsmaatregelen die je kan nemen om cyberpesten te vermijden en, als het je toch overkomt, te detecteren zodat je nog kan ingrijpen.

# data[].attributes.body
(fase 0 - brede basiszorg)

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Mediawijs - Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mediawegwijzer: Neen tegen cyberpesten

Wist je dat 1 op 10 jongeren recent slachtoffer werd van cyberpesten? En dat cyberpesten vaak zijn oorsprong vindt op school? Het is daarom belangrijk om als school een daadkrachtig en efficiënt anti-cyberpestbeleid te voeren met preventie, reactie en nazorg samen met alle leerkrachten, leerlingen en ouders.

De Mediawegwijzer Neen tegen Cyberpesten geeft je inzicht in de problematiek van cyberpesten en stelt een aantal maatregelen voor die je kunt inzetten op school.

Lees hem hieronder, download hem of bestel een papieren versie!
Een Mediawegwijzer is een thematisch infomagazine van Mediawijs voor leerkrachten. Voor dit magazine werkten we samen met MIOS-UAntwerpen. Illustraties Sarah Vanbelle.

# data[].attributes.attachment_link.description
Mediawegwijzer: Neen tegen cyberpesten Wist je dat 1 op 10 jongeren recent slachtoffer werd van cyberpesten? En dat cyberpesten vaak zijn oorsprong vindt op school? Het is daarom belangrijk om als school een daadkrachtig en efficiënt anti-cyberpestbeleid te voeren met preventie, reactie en nazorg samen met alle leerkrachten, leerlingen en ouders.

# data[].attributes.attachment_link.description
Als mensen seksueel getinte beelden foto's van zichzelf maken, verzenden, ontvangen of delen, noemen we dat sexting.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Davy Nijs - @mediapedagoog (iemand die opvoeding en media met elkaar verbindt)

# data[].attributes.attachment_link.title
thuis | Davy Nijs - @mediapedagoog (iemand die opvoeding en media met elkaar verbindt)

# data[].attributes.attachment_link.description
Als orthopedagoog ben ik altijd geboeid geweest door de synergie tussen ICT (lees anno 2018: sociale media) en opvoeding. Via deze weg wil ik de expertise die ik heb op vlak van digitale media in combinatie met leren en opvoeden doorgeven of gebruiken.

# data[].attributes.body
Child Focus

# data[].attributes.attachment_link.description
Welkom op de Child Focus -site over veilig internetten ! Hier vindt u alle informatie over een veilig en verantwoord internetgebruik voor en door kinderen en jongeren.

# data[].attributes.attachment_link.title
MLER_054_Pesten, cyberpesten en steaming van leerlingen door leerlingen

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Mediawijs - Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Boek Wonderwijze media: bijhorende links

(W)onderwijze media voor een mediawijs onderwijs

Mediawijsheid is een belangrijk thema voor een school. Het is actueel, constant in ontwikkeling en heeft een grote impact op het welbevinden van kinderen en jongeren. De school speelt een cruciale rol in het begeleiden van deze kinderen en jongeren naar een kritisch, bewust en actief gebruik van media. Toch is een mediawijs beleid geen evidentie.

Het boek 'Wonderwijze media' biedt een stappenplan voor het uitwerken van een mediawijs beleid op basis van de noden van jouw school. Bovendien bevat het de nodige onderwijskaders en een mediawijs competentiemodel om dit plan aan op te hangen. Afhankelijk van de prioriteiten in dit plan vind je er per mediawijs (sub)thema ook de nodige achtergrondinformatie, inspirerende getuigenissen, tools en organisaties die je verder kunnen helpen. Zo kun je concreet aan de slag om een doordacht en gedragen mediawijs beleid te realiseren op maat van jouw school.

In dit artikel zetten we de actuele links van het boek 'Wonderwijze media' per hoofdstuk op een rijtje.

Deel 1: Mediawijze Kaders en beleid

Deel 2: Mediawijze leerlingen

# data[].attributes.attachment_link.title
Boek Wonderwijze media: bijhorende links

# data[].attributes.attachment_link.description
(W)onderwijze media voor een mediawijs onderwijs Mediawijsheid is een belangrijk thema voor een school. Het is actueel, constant in ontwikkeling en heeft een grote impact op het welbevinden van kinderen en jongeren. De school speelt een cruciale rol in het begeleiden van deze kinderen en jongeren naar een kritisch, bewust en actief gebruik van media.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Vlaams Netwerk Kies Kleur tegen Pesten is een samenwerkingsverband tussen verschillende organisaties die aandacht besteden aan de pestproblematiek...

# data[].attributes.headline
digitale zorgleraar in te zetten tegen cyberpesten

# data[].attributes.subject
digitale zorgleraar in te zetten tegen cyberpesten

# data[].attributes.body
Klasse

# data[].attributes.body
mediawijs

# data[].attributes.body
lesmaterialen, beleidsplan, youtubefilmpjes karrewiet

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cyberpesten is niet enkel een probleem op jouw school. Cyberpesten komt zeer zeker ook voor in andere scholen. Cyberpesten wordt door niemand aanvaardt. We kunnen van elkaar leren.

Doe zeker inspiratie op met de volgende sites:

>> Kinderuniversiteit 'maar' een spelletje
de 'Kinderuniversiteit', georganiseerd door de Universiteit Antwerpen. De jongeren kregen de kans om even in de rol van 'serious game ontwikkelaar' te stappen. Ze dachten samen met ons na over welke cyberpestsituaties er in het spel zouden kunnen komen, en ze ontwikkelden hun eigen scoresysteem. Wij vonden het alvast heel inspirerend

>> Dossier Cyberpesten
Friendly ATTAC onderzoekers van de Universiteit Antwerpen en de Universiteit Gent werkten mee aan een online dossier rond cyberpesten. Dit dossier, dat gelanceerd werd in samenwerking met Mediawijs.be, bevat heel wat informatie over cyberpesten en tips voor jongeren, scholen en ouders om met cyberpesten om te gaan.
Lees meer

>> Maken sensationele berichten jongeren bang of attent
Vooral de jongere kinderen (9-12 jarigen) verwijzen spontaan naar mediaberichten wanneer hen gevraagd wordt wat ze als risicovol ervaren en waarom. Vaak zijn het de eerder sensationele berichten met een dramatische afloop die blijven hangen: slachtoffers van cyberpesten die zelfmoord plegen, bijvoorbeeld, ...
Lees meer

>> Kids Online
Het Europese onderzoeksrapport "Risks and safety on the Internet" kadert in het EU Kids Online project, dat nagaat op welke manier Europese kinderen en hun ouders omgaan met online risico's en veiligheid van online technologieën, en op welke manier we een veilige online omgeving voor kinderen kunnen creëren. Het project wordt gecoördineerd vanuit de London School of Economics and Political Science(LSE) door professor Sonia Livingstone.

Het onderzoeksrapport is het resultaat van interviews met 23.000 kinderen en jongeren tussen 9 en 16 jaar in 25 Europese landen.
Lees meer
>> 1 op 10 heeft nare ervaring online gehad
Vervelende of negatieve ervaringen kunnen voortkomen uit blootstelling aan pornografisch materiaal, het ontvangen van seksueel getinte of choquerend (beeld)materiaal, cyberpesten en contacten met onbekenden. Het zijn in de eerste plaats jongere kinderen (9- tot 10-jarigen) die het meeste moeite hebben om met dergelijke ervaringen om te gaan.

# data[].attributes.attachment_link.title
stop cyberpesten: beleidsplan voor scholen

# data[].attributes.attachment_link.description
Cyberpesten is niet enkel een probleem op jouw school. Cyberpesten komt zeer zeker ook voor in andere scholen. Cyberpesten wordt door niemand aanvaardt. We kunnen van elkaar leren. Doe zeker inspiratie op met de volgende sites: >> Kinderuniversiteit 'maar' een spelletje de 'Kinderuniversiteit', georganiseerd door de Universiteit Antwerpen.

# data[].attributes.body
cyberpestbeleid op school nakijken

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
​Met de opkomst van digitale technologieën ontstond cyberpesten.

Cyberpesten en offline pesten vertonen veel gelijkenissen, maar er zijn ook unieke eigenschappen van cyberpesten die belangrijke implicaties hebben voor de aanpak ervan. Zo kan cyberpesten 24/7 plaatsvinden, kan het anoniem gebeuren en zijn er vaak meer getuigen.

Een beleid ontwikkelen tegen cyberpesten helpt een school om het te voorkomen en effectief aan te pakken. De nadruk ligt op de betrokkenheid van zoveel mogelijk schoolactoren, zoals leerkrachten, leerlingen en ouders. Daarnaast is er ook bijzondere aandacht voor de kenmerken van cyberpesten.

Mediawijs (het Vlaams Kenniscentrum Digitale en Mediawijsheid) zet samen met de Gie Deboutte en onderzoeksgroep MIOS van de Universiteit Antwerpen haar schouders onder de ontwikkeling van Cyber-Scan, een gloednieuw instrument waarmee scholen een beleid tegen cyberpesten kunnen ontwikkelen. Cyber-Scan kwam er met steun van de Departementen Media en Onderwijs en vorming en werd versterkt met een speels element in samenwerking met De Aanstokerij.

Je kunt beroep doen op externe begeleiders om alles in goede banen te leiden. Zo kun je terecht bij De Aanstokerij, Pimento en Mediaraven. Deze organisaties hebben expertise in vormingen aan het onderwijs en namen deel aan de TTT over Cyber-Scan. Zij kunnen een aanpak op maat van de noden van de school voorzien.

Je kunt Cyber-Scan ook zelfstandig gebruiken. Daarvoor download je de documenten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Integriteit Cyber-Scan geeft je school een anti-cyberpestbeleid

# data[].attributes.attachment_link.description
​Met de opkomst van digitale technologieën ontstond cyberpesten. Cyberpesten en offline pesten vertonen veel gelijkenissen, maar er zijn ook unieke eigenschappen van cyberpesten die belangrijke implicaties hebben voor de aanpak ervan. Zo kan cyberpesten 24/7 plaatsvinden, kan het anoniem gebeuren en zijn er vaak meer getuigen.

# data[].attributes.body
cybersense

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Les rond 'veilig en weerbaar online' en cyberpesten?

Gebruik Cybersense: 11 interactieve, kant-en-klare lessen met filmpjes op de bijbehorende website, tips en achtergrondinfo.

Cybersense bewees zijn waarde al in de Engelse versie!

# data[].attributes.attachment_link.description
Les rond 'veilig en weerbaar online' en cyberpesten? Gebruik Cybersense: 11 interactieve, kant-en-klare lessen met filmpjes op de bijbehorende website, tips en achtergrondinfo. Cybersense bewees zijn waarde al in de Engelse versie!

# data[].attributes.body
Voor Vlaanderen :

Geen specifiek meldpunt voor cyberpesten, maar contacteer een CLB of een JAC in je buurt ,de (vroegere) kinder- en jongerentelefoon Awel  (bij alle diensten zijn chatfuncties aanwezig) of contacteer Teleonthaal. Bij ernstige feiten (seksueel misbruik, aanranding eerbaarheid, misbruik naaktofoto's, enz.)  stap je best naar de lokale politie en hoop dat zij er iets mee willen doen. Je kunt ook telefoneren, chatten of mailen met Child Focus (vooral seksueel grensoverschrijdend gedrag maar ook ivm veilig internet)

# data[].attributes.body
expertisecentrum onderwijsondersteuning

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Enkele cijfers

Eén op drie kinderen en jongeren werd al geconfronteerd met cyberbesten, één op vijf heeft al gecyberpest. En twee derde van de cyberpestslachtoffers wordt ook traditioneel gepest. Dat gaat van een vals profiel aanmaken in naam van de gepeste, haatmails of sms-berichten versturen tot het ongevraagd verspreiden van foto's. Er zijn veel parallellen met pesten 'in real life'. Zo kan je immers ook in een chatgroep iemand uitsluiten, beledigen of zwart maken. Het risico op online pestgedrag is zelfs groter omwille van het anoniem karakter en omdat je niet rechtstreeks geconfronteerd wordt met de gevolgen van je gedrag. Cyberpesten vergroot de macht van de pester, omdat het controleverlies van het slachtoffer nog groter wordt. De pesterijen zijn langer en voor meer mensen zichtbaar, en de gepeste krijgt het gevoel dat hij of zij nergens nog veilig is.

Definitie

Niet alle negatieve gedragingen die jongeren online stellen vallen onder de noemer 'cyberpesten'. Aan de hand van drie criteria maakt men een onderscheid tussen wat cyberpesten is en wat eerder wijst op plagen ('cyber teasing') of ruziemaken via het internet ('cyber arguing'):

1. Iemand willen kwetsen

Een eerste kenmerk van pesten is dat de dader de intentie moet hebben om het slachtoffer te kwetsen of schade toe te brengen. Dat kan zowel moreel, als materieel.

Als de persoon die het beledigend bericht stuurde niet echt de bedoeling had om het slachtoffer te kwetsen, dan spreken we eerder van een uit de hand gelopen plagerij of grap, een misverstand of een ruzie.

2. Machtsonevenwicht

Er is sprake van een machtsverschil tussen pester en slachtoffer, bijvoorbeeld groter, sterker of populairder zijn. Typisch aan cyberpesten is dat het machtsonevenwicht kan voortvloeien uit het feit dat de dader anoniem blijft of meer computer-technisch onderlegd is dan het slachtoffer. Uit onderzoek blijkt dat het behoud of de versterking van populariteit en sociale macht één van de belangrijke motivaties kunnen vormen voor een jongere om te (blijven) cyberpesten.

Meestal kennen pester en slachtoffer elkaar, al gebeurt het dat de pester anoniem of onder een pseudoniem berichten stuurt. Als een onbekende online haatberichten verspreidt en daar plezier uithaalt, dan spreekt men over 'trolling'.

Internet en gsm geven jongeren de mogelijkheid om dingen te doen en te zeggen die ze online niet durven. In de wetenschappelijke literatuur wordt dit aangeduid als het 'disinhibition effect' van digitale media. Zo kan iemand die in het echte leven zwakker is, zich online machtiger gaan voelen omwille van zijn/haar anonimiteit en technische vaardigheden. Dat kan ervoor zorgen dat een offline minder sterke persoon gaat cyberpesten.

3. Het moet gaan om meer dan een eenmalige handeling

Er is sprake van pesten op het moment dat iemand meerdere keren kwetsende dingen doet of zegt tegenover iemand offline of online.

Op het internet kunnen berichten, foto's en filmpjes op grote schaal verspreid worden. Zo kan een kwetsende foto die eenmalig op Facebook geplaatst werd, door heel veel mensen bekeken en doorgestuurd worden. Het slachtoffer wordt op die manier nog lange tijd geconfronteerd met de pijnlijke ervaring, en kan ook een eenmalig bericht of foto ook tot herhaling leiden.

Signalen

De gevolgen van (cyber)pesten zijn groot op psychologisch, lichamelijk en sociaal vlak. Gepest worden heeft een enorme impact op het zelfbeeld van het slachtoffer.

Het is dan ook belangrijk om alert te zijn op de signalen van het slachtoffer:

niet meer naar school willen of geen vragen over school meer beantwoorden

minder zelfvertrouwen, laag zelfbeeld

lijkt afwezig, teruggetrokken of tobberig en gedraagt zich anders;

slecht slapen of vaak wakker worden, angstdromen en nachtmerries bedplassen

vage klachten over buikpijn of hoofdpijn

blauwe plekken, schrammen, kapotte kleren of spullen zonder duidelijke verklaring

vermijden van bepaalde buurten, straten, openbare plekken

In gesprek met ouders, waar let je op?

Ouders hebben een vraag over (cyber)pesten? Met deze adviezen help je hen al een eind op weg:

Goed luisteren naar het verhaal van het kind en analyseren wat er precies gebeurt. Zo voelt het kind zich serieus genomen en ervaart het steun in een moeilijke situatie.Het probleem minimaliseren of pesten beschouwen als een noodzakelijk kwaad in het leren omgaan met elkaar, gaat voorbij aan de negatieve gevolgen die pesten heeft op het slachtoffer.

Een gezamenlijke aanpak: Pesten is een complex probleem, duser bestaat geen snelle kant-en-klaar oplossing. Overloop samen de mogelijkheden. Doe niks zonder eerst met het kind te overleggen. Gepest worden geeft immers een gevoel van controleverlies en door het kind te betrekken bij de stappen die je onderneemt, krijgt het terug wat grip op de situatie.

Zoek naar externe vertrouwenspersoon: een (zorg)leerkracht, leider of sportcoach, het CLB of een andere externe organisatie,... Een gezamenlijke aanpak met oog voor slachtoffer, pester en omgeving is belangrijk: zodra het gepeste kind ervaart dat er steun uit verschillende hoeken komt, valt er heel wat last van zijn schouders. Informeer je over welke visie de school hanteert in het aanpakken van pesten. Veel scholen gebruiken de 'No Blame' methode, een methodiek die ervan uitgaat dat straffen van de pester niet helpt, en op zoek gaat naar oplossingen met behulp van de hele groep. Niet alleen pester en gepeste worden betrokken, ook toeschouwers en meelopers kunnen suggesties doen om de situatie te veranderen. Bij ernstigere incidenten kan de HERGO- methodiek ingezet worden. Dat staat voor Herstelgericht Groepsoverleg: daders, slachtoffers en hun steunfiguren gaan samen met een neutrale deskundige op zoek naar manieren om de schade te herstellen.

Een extra luisterend oor kan het kind ook vinden bij Awel, de vroegere Kinder- en Jongerentelefoon, via telefoon of chat. Omdat het probleem zich vooral tijdens de jeugdjaren voordoet, is Awel zeer vertrouwd met dit thema. Bij zeer ernstige feiten, ook bij cyberpesten, kan je contact opnemen met de politie. Daarnaast organiseert het Vlaams Netwerk tegen Pesten jaarlijks de Vlaamse Week tegen Pesten. Die vindt plaats in de week voor de krokusvakantie.

Zelfvertrouwen en weerbaarheid: de centrale wapens om pesters het hoofd te bieden, zelf niet te pesten of te reageren als je ziet dat er gepest wordt. Als ouder van een kind dat gepest wordt, voelt dat soms oneerlijk aan: jouw kind is empathisch en zachtaardig en krijgt toch de boodschap dat het moet veranderen. Weet dan dat zelfvertrouwen en assertiviteit ook op veel andere momenten in het leven van pas komt. Pesten is een groepsprobleem dus pesten in de kiem smoren en voorkomen doe je samen.

Fouten maken in de groei naar zelfstandigheid mag. Opgroeien gaat gepaard met vallen en opstaan. Vertrouwen is nodig om het een volgende keer nog eens te proberen. Geef regelmatig een oprecht gemeend compliment aan je kind. Focus op wat goed gaat, inzet is belangrijker dan resultaten. Zoek samen naar hobby's of plaatsen waar je kind een gevoel heeft van 'erbij horen'. De belangrijkste boodschap is dat je kind oké is zoals het is en dat je er vertrouwen in hebt dat hij of zij haar weg zal vinden. Oefeningen uit de Rots&Water-methode helpen om het kind te leren omgaan met pestgedrag en groepsdruk.

Niet afschermen: ouders die vroeger zelf het slachtoffer van pesterijen waren, hebben de neiging hun kind af te schermen. Volledige bescherming is een utopie. Ouders kunnen wel zorgen voor een veilige haven en eventueel vertellen over wat het pesten met hem/haar deed, hoe ze reageerden, wanneer het is gestopt...

# data[].attributes.attachment_link.description
Enkele cijfers Eén op drie kinderen en jongeren werd al geconfronteerd met cyberbesten, één op vijf heeft al gecyberpest. En twee derde van de cyberpestslachtoffers wordt ook traditioneel gepest. Dat gaat van een vals profiel aanmaken in naam van de gepeste, haatmails of sms-berichten versturen tot het ongevraagd verspreiden van foto's.

# data[].attributes.body
deel 1

# data[].attributes.body
deel 2

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zelfdoding Duitse jongen (13) na pesterijen via Facebook. Een 13-jarige jongen in Duitsland die gepest werd, heeft zich na het lezen van een kwetsende opmerking op Facebook voor de trein gegooid. Joel zou samen met zijn beste vriend naar een autotreffen gaan, toen hij vooraf even zijn Facebook-pagina checkte. Tot zijn grote ontzetting zag hij hoe iemand 'Joel, je bent een homo' op zijn pagina geschreven had. De knul liep na het lezen van de boodschap het huis van zijn vriendje uit, recht naar de spoorweg, en ging op de sporen liggen. De 13-jarige jongen was eerder al het mikpunt van spot, onder meer omwille van zijn gewicht en kleren. "Ik wist dat mijn zoon gepest werd, maar ik had geen idee dat het zo erg was", aldus zijn moeder. De vrouw wil ouders bewustmaken van de gevaren van pesten op Facebook. "Het heeft mijn zoon gebroken", aldus de Duitse. "Voor jongeren is wat er op internet en Facebook gebeurt heel belangrijk", aldus Thomas Knüwer, expert sociale media. "De gevolgen van een 'domme uitspraak' op Facebook zijn groter dan die op een speelplaats." (HBvL 15/02/2011)

1.1. Digitale kloof tussen ouders (leerkrachten) en kinderen.

Er groeit een digitale kloof tussen opvoeders en kinderen. Kinderen leven, als het om televisie, internet en ipods gaat, in een aparte wereld. Ouders hebben vaak geen notie waar hun kinderen naar luisteren of kijken. De digitale kloof wordt momenteel eerder groter dan kleiner. Steeds meer en steeds jongere kinderen hebben een eigen televisie en/of computer op de kamer, webcam, ipod,... Het mediagebruik wordt steeds privater. Ouders haken af omdat ze het te druk hebben of omdat ze denken dat ze toch niet meer kunnen bijbenen. Gescheiden ouders willen hun kinderen voor zich winnen en laten hen alles toe. Er zijn momenteel zeer weinig ouders die beseffen hoe snel de multimediale ontwikkelingen gaan. Ze weten amper wat een Playstation, Ipod, webcam, GSM met camera, etc. zijn, laat staan dat ze weten hoe het werkt of wat de mogelijke risico's daarbij zijn. Jongeren zijn bovendien momenteel niet alleen mediaconsument, maar ook meer en meer mediaproducent. Ze maken en vergaren hun eigen nieuws, produceren websites met school- of ander nieuws, maken foto's met hun mobieltjes, schrijven weblogs, maken webcamfilmpjes over school , vrienden en uitgaansleven en verspreiden die via internet, doen online via Google mee aan webcamidols wedstrijden,...In hun enthousiasme staan ze vaak niet stil bij wat ze allemaal doen, houden ze totaal geen rekening met regels omtrent privacy, maken ze persoonlijke dingen bekend, enz.

Jongeren zitten in een levensfase waarbij ze niet altijd nadenken bij de dingen die ze doen. Ze stellen nog veel onverantwoord gedrag omdat ze ook niet altijd op hun verantwoordelijkheid worden gewezen. Tot 18 jaar zijn jongeren in principe niet aansprakelijk voor hun eigen gedrag, maar wel hun ouders. Dit maakt dat jongeren niet altijd beseffen dat ze kwaad kunnen doen met de dingen die ze verspreiden of de handelingen die ze stellen. De Amerikaanse onderzoeker David Walsh ( www.contracostatimes.com ) wijt het onbezonnen gedrag van tieners aan de onvolgroeidheid van de hersenen van tieners. Het gedrag van jongeren, inclusief cyberpesten of onbezonnen internet of GSM gedrag heeft volgens hem te maken met hersenontwikkeling. Ouders en leerkrachten moeten volgens hem zoeken naar wat zich binnen het hoofd van de tieners afspeelt. De hersenen van tieners zijn een werk in ontwikkeling. De gaspedaal is ingedrukt tot op de bodem en de remmen zijn nog in bestelling. Nogal wat ouders denken dat jongeren een voltooide hersenontwikkeling hebben en gaan er vanuit dat ze volwassen gedrag kunnen stellen. Dit is nog niet het geval, oordeelt de auteur. De hersenen hebben dan wel dezelfde maat als dat van hun ouders, het is een feit dat nog niet alle zones even sterk ontwikkeld zijn.

Vooral de prefontale hersenschors, die als uitvoerend centrum van de hersenen dient is nog niet definitief gevormd. De dramatische verhogingen van testosteron of oestrogeen zijn als het ware versnellingen van de auto waarvan de remmen voor een fiets werden ontworpen predikt de onderzoeker. Dit verklaart waarom tieners vaak handelen zonder na te denken. Het feit dat tienerhersenen zich nog ontwikkelen excuseert geen roekeloos gedrag, maar het maakt het wel begrijpelijker. Ouders en leerkrachten moeten de plaatsvervangende prefontale hersenschors vormen, vertelt Walsh. Vele ouders maken de fout door hun kinderen hun gang te laten gaan. Ouders en leerkrachten moeten meer bewust zijn van de gevaren die kinderen oplopen in hun onbezonnen gedrag o.a. op het internet. Een generatie geleden hingen jongeren op in slechte buurten, pleinen en steegjes. Ouders denken dat hun kinderen veilig zijn als ze op hun kamer rustig achter de computer zitten te chatten. Niets is minder waar. De slechte buurten waar jongeren kunnen rondhangen zijn verhuisd naar de computer en zijn even gevaarlijk. Jongeren worden uitgedaagd om elkaar te pesten via internet, om onbezonnen dingen te doen zoals zich uitkleden voor webcams, door het aanmaken van haatwebsites, enz. Volgens Walsh moeten ouders , leerkrachten en alle andere begeleiders jongeren sturen ook al speelt het leven van de jongeren zich nu niet meer in slechte buurten maar op internet af. Volwassenen moeten kinderen er op wijzen dat ze niet zomaar alles kunnen filmen, beschrijven en versturen. Ze mogen ook niet zomaar alles op internet publiceren, zeker als ze niet zeker zijn dat de dingen waar zijn, want eenmaal berichten op internet terecht komen, gaan ze een eigen leven leiden. Eén foto manipuleren of één alinea weglaten kan al een heel ander beeld geven. Jongeren moeten dit weten.

Uiteraard is niet alles negatief. Recent onderzoek liet zien dat mediagebruik zowel positieve als negatieve effecten heeft. Jongeren doen door mediagebruik gespreksstof op en ontwikkelen via internet sterkere relaties. Ouders en opvoeders hebben de verantwoordelijkheid om jongeren op een positieve manier met media te leren omgaan, een vorm van media-educatie. Onder media-educatie kan men verstaan dat ouders, opvoeders en leerkrachten moeten proberen om de positieve kanten van nieuwe media(zoals informatievoorziening en vermaak) te versterken en de negatieve kanten (verslaving, seks, kindermisbruik,...) te dempen. Daarvoor is het op de eerste plaats nodig dat ouders weten waarnaar hun kinderen én tieners kijken, met welke media ze bezig zijn, enz. Durven ouders nog samen met kinderen achter de computer kruipen? Volwassenen zijn vaak bang dat ze een mal figuur slaan omdat ze de nieuwe media niet kennen. Ook dat is een opdracht. Leren hoe de nieuwe media werken en gevaren leren onderkennen zonder bij het minste probleemje in paniek te slaan. Als je tegenwoordig op internet surft kom je bijna op elke pagina wel bloot tegen. Voor jongeren is dit normaal geworden. Volwassenen moeten dit leren relativeren.

Kinderen opvoeden is geen gemakkelijk proces. Ouders moeten leiding geven maar natuurlijk ook durven geleidelijk steeds meer los te laten. Zoals een kind pas leert fietsen als je het loslaat en als het zelf trapt, evenwicht bewaart en richting kiest, zo kan een ouder zijn kind ook op de digitale snelweg niet voortdurend vasthouden. Het kind moet zelf leren omgaan met de mogelijkheden maar ook met de mogelijke gevaren." Toch is het aangewezen dat ouders in gesprek blijven met hun kinderen. Je moet ook bij oudere kinderen en tieners vragen stellen zoals : 'Waar ben je mee bezig als je achter de computer zit? Hoe gaat dat precies? Mag ik eens meekijken hoe je dat doet?' Je moet de vragen stellen zonder wat je te zien of te horen krijgt meteen af te keuren of te verbieden want dan gaan jongeren het beschouwen als bemoeienis of zeker niets meer vertellen over wat hen bezighoudt.

Het verdient aanbeveling dat scholen of organisaties ouderavonden organiseren waar ze leren omgaan met computer, met internet en met de programma's waarmee jongeren werken om te zien hoe ze hun kinderen het best kunnen begeleiden. In een aantal scholen laat men de leerlingen les geven aan de ouders over hoe internet werkt, hoe Msn werkt, hoe chatten gebeurt, de veiligheid van wachtwoorden, enz. Maar ook thuis kunnen kinderen hun ouders informeren. Wanneer ouders daar onbevooroordeeld voor open staan, zijn jongeren ook bereid om de risico's te leren inzien als ouders vinden dat er gevaarlijke dingen aan het gebeuren zijn.

1.2. Tweederde jongeren helpt ouders op internet

Een Nederlands onderzoek geeft aan dat ruim tweederde van de Nederlandse jongeren hun ouders helpt op internet. Een kwart van de jongeren geeft aan dat hun ouders dat niet nodig hebben. Dat blijkt uit het Youth Report, een enquête onder ruim 13.000 leden van online community Sugababes.nl /Superdudes.nl , in de leeftijd 13 t/m 24 jaar. De omgekeerde wereld die internet heet, waarin kinderen hun ouders wegwijs maken in plaats van andersom, is voor de jongeren een hele natuurlijke. Ze begrijpen dat ouders en leerkrachten hier niet altijd even goed in thuis zijn, en zijn dan ook niet te beroerd om hun rol als opvoeder ter hand te nemen. Joyce (14): "Ik help mijn moeder altijd met alles! Ze snapt sommige dingen niet echt goed, dus leg ik haar veel dingen uit."

Meer dan de helft van de jongeren internette wel eens samen met hun ouders. In iets meer dan de helft van die gevallen ging het om nuttige dingen als internetbankieren, 13 procent deed uitsluitend leuke dingen met zijn/haar ouders op internet. Gevraagd naar hoe zij hun eigen kinderen later op zouden voeden als het gaat om internetgebruik, kwamen 'vrijheid' en 'privacy' veel voor in de gegeven antwoorden. Kevin (16): "Mijn ouders geven me privacy, zo wil ik het ook doen met mijn kinderen, dat vind ik heel belangrijk. Ik zou ze wel vertellen dat als ze ergens mee zitten, ze er gewoon over moeten praten." Ook zouden veel jongeren hun kinderen leren voorzichtig te zijn met persoonlijke gegevens. Donna (13): "Net als mijn ouders zou ik zeggen: niet je adres en telefoonnummer op internet zetten, maar foto's mogen wel. En niet de hele dag achter de pc zitten." ( http://www.nu.nl/ )

1.3. Hoe voorkomt men pesten. Het voorbeeld geven.

* Wie de leerkracht vraagt om zijn kind in de klas zeker niet naast Ellen, Bart of Hakim te zetten, geeft zijn kind het signaal dat uitsluiten mag.
* Hoe gaan we thuis om met elkaar (schelden, roepen, tieren)? Wie thuis weinig belangstelling krijgt, heeft grotere kans om treiteraar te worden. Ouders die zelf lijfstraffen uitdelen, lopen het risico dat hun kinderen vlugger geweld gebruiken.
* Bekijk kinderen als vol, praat met hen, geloof hen,vertrouw hen, geef ze verantwoordelijkheid. Dat geeft zelfvertrouwen en voorkomt frustraties en agressie.
* Leer kinderen thuis vaardigheden als opkomen voor zichzelf, hun gedacht zeggen, zich inleven in andere kinderen/volwassenen, omgaan met gevoelens als tegenslag
* Zorg voor een goede dialoog tussen ouders en school. Werk samen met de school een pestactieplan uit. De afspraken op school kunnen ook thuis gelden. (Bron : www.klasse.be )

1.4. Ouders, de school en cyberpesten

Op het internet is veel informatie te vinden over hoe je met pesten op school om kunt gaan (zie lijst met websites en de website www.cyberpesten.be ). Er is informatie voor slachtoffers van pesten, voor individuele ouders, voor individuele leerkrachten of voor school als geheel. Waar het daarbij altijd hoort te gaan en veelal gaat is hulp aan het slachtoffer en het vormgeven van beleid op school om pesten terug te dringen en vervolgens voor te zijn. Elk kind heeft recht op een veilige schoolomgeving. En wanneer er op school niet meer wordt gepest hebben leerlingen én leerkrachten daar baat bij. Een middel om het cyberpestenprobleem aan te pakken is het ter sprake brengen bij ouderavonden of in de ouderraad op school. Hoe kunt u het onderwerp 'pesten' ter sprake brengen in de ouderraad van uw school?
Als u zelf niet in de ouderraad zit, kunt u aan iemand die daar wel deel van uitmaakt, vragen om het aan de orde te stellen. U kunt ook voorstellen om zelf het punt toe te lichten.

Als u zelf deel uitmaakt van de ouderraad kunt u het onderwerp aankaarten in de rondvraag. Voordeel daarvan is dat het niet meteen een zware lading krijgt. Nadeel is dat aan het eind van de vergadering de meeste mensen niet zoveel aandacht meer kunnen opbrengen. U kunt het ook als afzonderlijk punt op de agenda laten opnemen, dan moet u tevoren overleg plegen met de voorzitter of de secretaris. Samen kunt u dan bekijken wat de handigste manier is om het onderwerp ter sprake te brengen.
Het is belangrijk om te bedenken wat u wilt bereiken met het aan de orde stellen van dit punt.

Is er een directe aanleiding die vraagt om actie, bijvoorbeeld een groepje kinderen dat andere kinderen pest? Vertel dan zo zakelijk mogelijk wat er volgens u aan de hand is. Geef aan dat er naar uw indruk spoedig iets moet worden ondernomen. Geef de andere ouders de kans om na te denken over mogelijke oplossingen, maar let er wel op dat er concrete afspraken worden gemaakt om actie te ondernemen.
Het kan ook zijn dat u vindt dat de school zich actiever moet bezighouden met het onderwerp pesten, zonder dat daar een directe aanleiding voor is.

Punten die u zou kunnen aangeven:
Pesten komt veel voor, vooral op scholen en waarschijnlijk ook op onze school.
Kinderen die gepest worden gaan bang naar school. De angst voor anderen blijft soms hun hele leven doorspelen.
Als school moet je ervoor zorgen dat kinderen zich veilig en prettig voelen. Daarom zou er een actief anti-pest-beleid moeten zijn.
Onze school is niet de enige die zich hiermee bezighoudt (verwijs hierbij naar scholen die een pestprotocol hanteren indien de school van uw kinderen dat nog niet heeft).
Je kan gebruik maken van materiaal en ideeën die er al zijn, bijvoorbeeld brochures laten zien of verwijzen naar websites. De website www.klasse.be heeft zowel voor ouders als voor leerkrachten een katern uitgebracht met informatie over cyberpesten..

Naar aanleiding van dit verhaal zal zeker een discussie ontstaan. Als je merkt dat je idee ondersteuning krijgt, probeer dan te komen tot een werkgroepje dat met voorstellen kan komen. Het kan een werkgroepje worden van ouders of een gemengde werkgroep waar ook leerkrachten inzitten.
Er zullen hoogstwaarschijnlijk opmerkingen komen over de ouders van pestende kinderen die hun kinderen niet goed opvoeden, over gepeste kinderen die meer van zich af moeten bijten en over het feit dat kinderen nu eenmaal graag pesten. Ga daar niet te veel op in, maar houd vast aan de stellingname dat de school verantwoordelijk is voor het bieden van veiligheid aan de kinderen. Er zullen zeker ouders zijn die u daarbij steunen.

1.5. Praten met de leerkracht

1.6. (Cyber)pesten ernstig nemen

Pesten is geen eenvoudig probleem. Daarom lijkt het vaak onoplosbaar. Toch is pesten wel te bestrijden als het serieus wordt genomen.
Dat betekent dat kinderen moeten weten dat ze om hulp kunnen aankloppen bij de volwassenen om hen heen. Voor volwassenen betekent het, dat ze aandacht moeten hebben voor de signalen van de kinderen. Ze moeten luisteren naar wat de kinderen te vertellen hebben en daar over praten. Voor leerkrachten en begeleiders van groepen in de vrije tijd betekent het dat ze groepsgesprekken moeten voeren, regels moeten afspreken en zorgen dat die regels ook werken.

Het pestprobleem wordt lang niet altijd serieus aangepakt: ouders zeggen dat een kind maar van zich af moet bijten, leerkrachten hebben het te druk en de trainer vindt het zijn verantwoordelijkheid niet.
Als volwassenen alleen af en toe ingrijpen, kan dat verkeerd uitpakken. Gepeste kinderen worden daarna nog meer het slachtoffer omdat ze 'geklikt' hebben.
Daarom is het belangrijk om het pestprobleem degelijk aan te pakken. Daarbij zijn alle betrokkenen nodig. Ieder van hen kan een begin maken met het oplossen van het pestprobleem.

Kinderen die worden gepest kunnen beginnen door met hun ouders, leerkrachten of andere vertrouwde volwassenen te gaan praten. Ze kunnen ook om raad vragen, bijvoorbeeld bij de kindertelefoon.
Andere kinderen kunnen bij hun ouders of leerkrachten aankaarten dat er gepest wordt.
Ouders kunnen met hun kinderen gaan praten en het probleem met andere ouders, op school of in de speeltuin bespreken.

Leerkrachten kunnen het pesten als algemeen probleem regelmatig in hun klas bespreken. Ze kunnen proberen in de klas een open en vriendelijke sfeer te creëren. Concrete pestsituaties kunnen ze met de betrokken kinderen bepraten. Samen met hun collega's kunnen ze werken aan een schoolbeleid rond sociale regels en pesten.
De directie van een school of buurthuis, het bestuur, de ouderraad of de medezeggenschapsraad kunnen de manier van omgaan bespreken en toewerken naar een beleid daarover.

Begeleiders van groepen, trainers en anderen die te maken hebben met kinderen buiten schooltijd, kunnen het pesten met de kinderen bespreken. Ze kunnen proberen de samenwerking tussen de kinderen bevorderen.
Anderen, zoals de wijkagent of de schoolarts, kunnen sociale problemen tussen kinderen die zij hebben geconstateerd aan de orde stellen in hun contacten met scholen en buurthuizen. Ook kunnen zij door hun bijzondere positie soms net een andere invloed uitoefenen op de kinderen dan leerkrachten en begeleiders.
(Bron : http://lessen.cyberstar.nl/ )

1.7. (Cyber)pesten en de media

De media (kranten, tijdschriften, televisie, film,...) kunnen een positieve rol spelen in het verhelpen en sensibiliseren rond (cyber)pesten. Elders schreven we dat pestspelletjes zoals Bully (of de Belgische naam Canis Canem Edit) pesten in de hand werken door pestgedrag als normaal en populair voor te stellen, ook al is de pestkop in het betrokken spel niet zo'n negatief iemand als het spel aanvankelijk liet uitschijnen. Berichten over de zin of onzin van deze computerspelen, maar ook het in de media brengen van pestverhalen en het wijzen op de dramatische gevolgen voor daders en de omgeving maar ook de sancties die volgen voor de daders als het ontspoort, zijn positieve signalen om pestgedrag onder jongeren te bestrijden. Het is dan ook toe te juichen dat de VRT in het Eén-programma 'Thuis' pesten onder jongeren expliciet onder de aandacht brengt. Los van de vraag in hoeverre pestkoppen en gepeste jongeren naar deze soap kijken, is het onder de aandacht brengen op zich een goede zaak om preventief op te treden, maar ook om slachtoffers aan te sporen melding te maken van het probleem aan ouders, leerkrachten of vertrouwenspersonen. Heel wat pestgedrag blijft immers verborgen.
Het is niet de eerste keer dat Thuis inspiratie haalt uit een maatschappelijk probleem. Vorig seizoen raakte Sophie, gespeeld door Lien Van de Kelder, verslaafd aan drugs. Niet iedereen is het eens over deze aanpak, al willen de betrokkenen vooral de discussie tussen ouders en kinderen voor de buis een duwtje geven. Deze keer over steaming, ofwel jongeren die elkaar geld afpersen onder druk van geweld. Het schoolmagazine Klasse hielp de scenaristen met de research.

In de serie 'Thuis' is Kasper, de mysterieuze pleegzoon van Waldek slachtoffer van pestkop Kevin. Waldek kreeg een bijzondere band met Kasper omdat hij van Tsjetsjenië afkomstig is, waar zijn ouders gedood werden. Omdat hij zich sedert enige tijd zo eigenaardig gedraagt, denken Waldek en Rosa eerst dat het Tsjetsjeense trauma opnieuw de kop opsteekt, want hij heeft er mensen zien doodschieten. Maar dat hij liegt en steelt is typisch voor een slachtoffer van steaming want die moet geld bijeenkrijgen voor zijn afpersers. Steaming begint vrij onschuldig, eerst met wat verbale agressie. Maar het gaat dan van kwaad naar erger. Kasper komt thuis met een blauw oog, zijn brooddoos wordt hem afgepakt, de laatste dagen wordt hij afgeperst : hij moet met honderd euro op de proppen komen, anders dreigen Kevin en zijn kompanen zijn paard, dat hij zo graag heeft, iets aan te doen.

Ook Jana wordt op school gepest in Thuis, zie filmpje.

2. Aanpak van pesten op school

2.1. Getuigenis

Katrien werd vorig jaar het slachtoffer van zware pesterijen in de klas. Op het hoogtepunt durfde ze twee weken lang niet meer naar school, nu gaat het weer beter met haar.
Het stinkt hier. Zullen we niet wat verderop gaan.'' Dat zeiden Katriens (13) klasgenoten als ze bij hun groepje kwam staan. Na de lessen lichamelijke opvoeding moest Katrien haar natte boekentas uit de douches vissen. En bij het omkleden had ze heel de kleedkamer voor haar alleen, want de anderen waren al vertrokken zonder haar. ,,Aan het begin van dit schooljaar is het begonnen'', zegt Katrien. ,,Ik denk dat mijn klasgenoten mij als slachtoffer hebben gekozen omdat ik meestal niks durf terug te zeggen. Ik ben nogal stil.''

Het treiteren ging van kwaad naar erger. Katrien zat in een klas van 20 leerlingen, waaronder een paar echte pestkoppen. ,,Maar op een bepaald moment kozen ze allemaal partij voor de pestkoppen, waardoor het voor mij nog moeilijker werd.''

De bom barstte toen Katriens beste vriendin opeens ook aan de kant van de pesters stond. ,,Mijn vriendin had een los velletje aan haar vinger dat bloedde. Ze kwam met opgeheven vinger naar me toe, om met opzet bloedvlekken te maken op mijn broek.'' Huilend ging Katrien naar huis, maar haar moeder vertellen wat er aan de hand was, wilde ze niet. Na veel vragen van haar mama deed ze een paar dagen later toch haar verhaal. Haar moeder was er het hart van in: zij was zelf altijd gepest, en wist dus precies wat haar dochter doormaakte.

Mijn moeder heeft meteen gezegd dat we een oplossing zouden vinden. Ze stelde voor om van school te veranderen, maar dat wilde ik eigenlijk niet. Op deze school kende ik alles, ergens anders zou ik helemaal opnieuw moeten beginnen.'' Katrien zag het allemaal niet meer zitten. ,,Ik ging naar de dokter en die schreef me pilletjes tegen een depressie voor.

Maar ik bleef weigeren nog naar de klas terug te keren.'' Intussen trok Katriens moeder aan de alarmbel. Ze lichtte de school in en samen besloten ze de pesters apart te laten spreken met Katrien. ,,Op een avond zijn vier van mijn klasgenoten naar ons thuis gekomen. Eerst wilde ik niet naar de voordeur, omdat ik bang was dat ze weer vervelend zouden doen. Maar daarna hebben mijn mama en ik gezegd dat we het niet leuk vonden zoals ze mij behandelden.'' Toen Katrien daarna weer naar de klas ging, verliep alles een stuk vlotter. ,,Mijn beste vriendin is gewoon weer mijn beste vriendin. Ook de pesters zijn er grotendeels mee opgehouden. Als we een groepswerk moeten doen, vragen ze soms of ik bij hen kom zitten. Ze zullen nooit mijn beste vrienden worden, maar we kunnen tenminste weer samen in de klas zitten.'' (Het Nieuwsblad 20/02/2006)

2.2. Pesten is vooral een schoolaangelegenheid

Pesten komt het meeste voor in de schoolomgeving. In het bovenstaande voorbeeld gebeurde het pesten op school. Bij cyberpesten wordt het kind thuis online gepest , maar dan nog vertrekt het pestgedrag meestal vanuit de medeleerlingengroep van de schoolsituatie. Kinderen brengen immers de meeste van tijd door op de schoolbanken en vriendschapsrelaties ontstaan bij kinderen en jongeren bijna altijd vanuit de schoolsituatie. Daardoor werkt het het beste als de school het pestprobleem detecteert en er iets aan doet. Maar scholen voelen zich niet altijd verantwoordelijk voor wat er buiten de schoolmuren gebeurt. Omdat cyberpesten zich meestal in een virtuele wereld gebeurt, distantiëren nogal wat scholen zich van het gebeuren. Men verbiedt dat GSM op school opstaat en sommige scholen blokkeren de toegang tot chat of MSN en menen dat daarmee de verantwoordelijkheid van de school eindigt.

Uit een studie bij 15-jarigen van het onderwijstijdschrift Caleidoscoop blijkt er bij vele leerlingen een soort pestmoeheid opgetreden is. 17 procent van de leerlingen in de makkelijke klassen vindt het niet erg dat er gepest wordt. (De Standaard 08/02/2006) In de moeilijke klassen staat zelfs 23 procent neutraal tegenover pesten. Caleidoscoop is het tijdschrift van de koepel van vrije Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB's) ( www.caleidoscoop.be ). Hoofdredactrice Linda Graindourze koppelt aan het onderzoek een waarschuwing voor de scholen en stelt dat veel leraars de inspanningen tegen pesten op school beu lijken te zijn. Nochtans bewijzen volgens haar deze gegevens dat blijvende aandacht nodig is. Ook de andere reacties tonen niet bij iedereen verontwaardiging. Iemand uitlachen of iemand tegen zijn zin iets laten doen, is blijkbaar bij het leven van alledag beginnen horen. Leerlingen ervaren het als gewoon. In de moeilijke klassen zijn er enkelen die het uitlachen uitdrukkelijk toejuichen (6,5 procent). Eén op de vijf leerlingen staat er neutraal tegenover.

In moeilijke klassen ligt één op de vier leerlingen er niet van wakker. Op de vraag of het goed is dat iemand bij pestgedrag durft tussenbeide te komen, antwoordt één op de vijf leerlingen neutraal. In de gemakkelijke klassen daalt dat aandeel tot 13 procent. Meer dan één op de drie leerlingen blijft onverschillig wanneer een leerling een ander dwingt om iets te doen wat die niet leuk vindt. In de gemakkelijke klassen zijn dat ook nog een kwart van de leerlingen. Volgens Graindourze moeten scholen ervoor zorgen dat ze niet te lichtzinnig met het fenomeen pesten omspringen. Uit de cijfers blijkt dat zowel in moeilijke als in makkelijke klassen pestgedrag niet zomaar afgekeurd wordt. Leerkrachten gaan er dus best niet vanuit dat het vanzelfsprekend is dat iedereen tegen pesten is. Het onderzoek doorprikt wel de stelling dat in een klas die de boel op stelten zet, de leerlingen zich amuseren. Opvallend is dat de zogenaamde macho's, de leidersfiguren die de toon aangeven, niet zo gelukkig zijn als men zou denken. Ze hebben een minder goede relatie met de leerkrachten, zetten zich minder in voor hun taken en in de moeilijke klassen voelen ze zich het minst goed op school. (HBvL 8/02/2006)

2.3.Impact van internet en email op schoolse leven „Huiswerk lijdt onder internet"

Internet en andere digitale media hebben een enorme impact gekregen op het schoolgebeuren. Niet alleen is er het probleem van het cyberpesten. Het hele schoolse leren staat onder invloed van wat er zich op de digitale snelweg afspeelt. Een onderzoek bij 1107 Nederlandse leerkrachten geeft aan dat bijna alle leerkrachten van basis- en middelbare scholen zich zorgen maken over de risico's die leerlingen lopen tijdens het gebruik van internet. Leerlingen zelf geven aan dat vooral hun huiswerk lijdt onder hun internetgedrag. Het midden december 2005 in Nederland gepresenteerde onderzoek onder zowel leerlingen als leerkrachten van basis- en middelbare scholen over het internetgedrag maakte alvast één ding duidelijk: het wereldwijde web wordt niet langer onbekommerd in de armen gesloten. Meer gesprekken over online fatsoen, een betere opleiding van leraren en meer voorlichting aan ouders zijn de meest genoemde wensen voor een veiliger internet. Scholen staan zeker niet negatief tegenover internet. Integendeel : praktisch alle scholen moedigen het aan. Twee op de drie scholen stimuleerden het gebruik van internet. Bijna alle scholen hadden inmiddels ook toegang tot internet. In de hoogste jaren de Nederlandse basisschool hadden de meeste leerkrachten zelfs toegang tot internet in hun eigen klaslokaal (84 %). Meer dan de helft van de scholen had een eigen internetprotocol.

De meest voorkomende gedragsregels waren onder meer een verbod op het bezoek van pornografische websites en grof taalgebruik. Minder dan de helft van de scholen had een of meerdere filters geïnstalleerd. De meest gebruikte filter was die op pornografische afbeeldingen. Relatief veel middelbare scholen hadden filters op chatboxen en msn maar niet altijd om pedagogische redenen. Vaak blokkeren scholen ook die programma's omdat ze het netwerk enorm belasten. Vrijwel alle leerkrachten gaven aan dat ze kinderen tijdens de les wel eens informatie laten zoeken op internet. Op de basisschool gebeurde dit meer dan in het middelbaar onderwijs.

Er werd in de klas weinig gesproken over wat kinderen allemaal doen op internet: slechts een kwart van de leerkrachten zei dit vaak te doen. Ondanks de populariteit van internet was voorlichting over (on)veiligheid geen structureel onderdeel van de lesprogramma's. Bijna alle docenten vonden dan ook dat hun school extra maatregelen moest nemen om de internetveiligheid van leerlingen te verbeteren. Vrijwel alle docenten vonden de voorlichting overigens primair een taak voor de ouders. Leerkrachten maakten zich met name zorgen over internetrisico's als seksuele intimidatie en digitaal pesten. Ook de risico's van seksuele intimidatie baarden met name leerkrachten van middelbare scholen veel zorgen (79 %). Bijna de helft van docenten van basisscholen was er ongerust over dat leerlingen websites met pornografische afbeeldingen bezoeken. Vooral middelbare scholieren maakten ook stiekem gebruik van internet: twee op de drie leerlingen zei wel eens tegen de regels in spelletjes te spelen, te msn'en of te mailen op school.

Gevraagd naar het meest vervelende aspect van internetgebruik gaven leerlingen aan dat ze vanwege internetten minder tijd hebben voor het maken van huiswerk. Een kwart van de middelbare scholieren maakte dit zelfs vaak mee. In totaal gaf 87 % van de leerlingen aan op internet regelmatig vervelende dingen te beleven, zoals misbruik van wachtwoorden. De meeste van de 1107 ondervraagde leerkrachten vonden van zichzelf dat ze genoeg kennis hebben over internet om hun leerlingen optimaal te begeleiden. Bijna de helft van de middelbare scholieren had nochtans het idee dat hun leerkracht niet weet wat zij allemaal op internet doen. Vrijwel alle leerkrachten maakten vaak gebruik van internet om te mailen of om informatie te zoeken. Zowel leerlingen van de basisschool als middelbare scholieren gebruikten internet vooral voor gamen, surfen, msn'en en e-mailen. Msn'en was veruit de meest gebruikte internettoepassing onder leerlingen: 84 % van de middelbare scholieren en 63 procent van de basisscholieren gaf aan dit vaak te doen. (Reformatorisch Dagblad 14/12/2005)

2.4. Scholen zijn meer betrokken dan ze denken.

Scholen stimuleren leerlingen om internet te gebruiken en zelfs msn of digitaal uitwisselen van informatie via digitale leeromgevingen wordt aangemoedigd. Maar wanneer het gaat om misbruik van internet bijvoorbeeld bij cyberpesten zijn er een aantal scholen die zich terug trekken of aangeven dat deze zaken wanneer ze buiten de school gebeuren niet tot de verantwoordelijkheid van de school behoren.

In de VS was er een casus waarbij een meisje van 13 jaar herhaaldelijk via email gepest werd. "Je kent mij niet, maar ik zie en volg jou overal. Bij jou thuis, op school, in de winkel, op straat, je kunt je nergens meer veilig voelen...slaap met je ogen open, want op een dag zal ik je aanvallen en dan ben je dood." Het meisje kreeg zo herhaaldelijke dreig-emails en lichtte ten einde raad haar ouders in. Die schakelden de lokale politie in, maar slaagden er niet om de afzender van de emails te traceren. Na maanden terreur, waarbij het meisje herhaaldelijke keren ziek thuis bleef ontdekte men de afzenders. Het bleken vier van haar klasgenoten. Ze hadden zichzelf verraden omdat ze haal mailden dat ze beter dood zou gaan dan ziek zijn. Zo konden de speurders achterhalen dat het ging om medeklasgenoten, want niemand anders wist dat het meisje thuis was. De ouders klaagden de school aan omdat ze vonden dat deze verantwoordelijk was voor al het leed, maar de school distantieerde zich van het volledige gebeuren omdat er geen enkele mail van school uit werd verstuurd. De vier betrokken jongens hadden alle mails van thuis of vanuit een openbare bibliotheek verzonden. De school zelf had alle maatregelen genomen om haar netwerk te beveiligen zodat het pesten niet van daaruit kon gebeuren en had ook enkele lessen aan pesten gewijd. Het kwam tot een proces, maar de ouders verloren dit omdat de school geen verantwoordelijkheid in het hele gebeuren droeg.

In een ander voorbeeld onderging David Knight een gelijkaardige nachtmerrie. Hij werd al lang gepest en geplaagd en na een tijdje werd het offline pesten gevolgd door online pesten. David vertelde zelf aan CBC National News dat hij het veel erger vond om via internet gepest te worden dan dat het gewoon op school gebeurde. Studenten van zijn school hadden een website opgezet die overladen was met spotfoto's, vernederingen, beledigingen, enz. Dit was erger dan even voor spot staan in een cafetaria voor 30 medeleerlingen, nu stond hij voor spot bij miljoenen internetgebruikers. Ook hier spanden de ouders een proces in tegen de websiteprovider en de school. Het duurde zes maanden vooraleer de website uit de ether werd gehaald en ook deze school had geweigerd om haar verantwoordelijkheid te nemen omdat ze vonden dat dit zich louter en alleen afspeelde in het privé-leven van de student en ze daar niet voor konden sanctioneren in de school zelf.
(Shariff, 2004)

De meeste spraakmakende rechtszaken hebben tot nu toe alleen plaatsgevonden in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. De zaken richtten zich vooral op de rol van scholen in pesterijen. Een Amerikaanse rechter veroordeelde een school tot het betalen van een miljoen dollar smartengeld. Een Engelse school moest ongeveer een ton betalen aan een kind dat voortdurend door klasgenoten werd gepest. In Nederland was er in 2001 een rechtszaak tegen de scholengemeenschap Het Baken in Almere De dochter (20) en zoon (18) van mevr Van Tilborg, allebei ex-leerlingen van deze school, waren jarenlang gepest. Ook al drong Van Tilborg regelmatig aan op maatregelen, het pesten ging gewoon door. Pas nadat haar zoon was overgestapt naar een school in Bussum hield het pesten op. 'Maar nu nog steeds worden we met de gevolgen geconfronteerd. Pesten is bepalend voor je lot.' De school in Almere ontkende dat er een probleem was.

Deze voorbeelden illustreren de muur van verdediging die slachtoffers ervaren wanneer ze op school een cyberpestprobleem signaleren. Shariff (2004) noteert dat bij de gevoerde processen in de VS scholen steeds met een defensieve houding naar buiten traden wanneer slachtoffers hun hulp zochten. Scholen gaven aan dat ze juridisch niets konden doen tegen het probleem en dat er op school zelf nooit problemen vastgesteld konden worden en de betrokken daders zich daar voorbeeldig gedroegen. Ouders van slachtoffers getuigden verder dat wanneer men leerkrachten of administratieve medewerkers om hulp vroeg, deze dikwijls aangaven dat het slachtoffer het pestgedrag zelf uitgelokt had, het probleem buiten alle proporties werd opgeblazen door de ouders en het slachtoffer en men het moest leren relativeren en dat de school geschreven een geschreven anti-pestbeleid had voor pesten op school zelf. Nader onderzoek toonde aan dat de Amerikaanse scholen vaak amper op de hoogte waren van hun precieze verantwoordelijkheid wanneer er ernstige pestgedrag plaatsvond. Ze hadden kasten vol met educatief materiaal om preventief met pesten om te gaan, maar hadden geen strategieën waarin was genoteerd welke stappen precies konden gezet worden als pestgedrag zich voordeed en zeker wanneer dit buiten de schoolmuren gebeurde.

Voor Vlaanderen en Nederland zijn er tot op heden geen juridische precedenten naar jongeren inzake pestgedrag. In Canada was er een juridische kwestie naar aanleiding van de zelfmoord van tiener Dawn Marie Wesley. Dawn hing zichzelf op na een lange periode van gepest worden. De directe aanleiding was een bedreigende telefoon via GSM. Haar klasgenote die de fatale telefoon deed, getuigde dat ze niet de intentie had om Dwan te kwetsen toen ze haar toeschreeuwde 'You're fucking dead!'. De lokale rechtbank Britisch Columbia Supreme Court creëerde een precedent door te bepalen dat verbale vernederingen en beledigingen onder het Canadese strafrecht vallen indien het slachtoffer zich effectief door de verbale boodschap bedreigd voelt en er daardoor slachtoffers vallen. Het meisjes was minderjarig, maar ouder dan 16 zodat ze een voor haar leeftijd aangepaste veroordeling opliep door de rechtbank. De rechtbank oordeelde dat haar verbaal gedrag mede oorzaak was voor de dood van het slachtoffer.

In België zijn er geen gelijkaardige gevallen bij jongeren bekend, maar is er wel het verhaal van de postbode David van Geysel die in 2000 zelfmoord pleegde. In een afscheidsbrief stelde hij dat het gepest van zijn collega's niet meer aankon en dat hij geen gehoor vond bij zijn superieuren. Van Gysel moest stelselmatig de zwaarste rondes rijden en werd voortdurend op de huid gezeten door zijn collega's. Later bleek dat zijn klachten niet op de juiste bureaus terechtkwamen. De ouders van de jongen dienden klacht in tegen de postmeester, diens adjunct en vier postbodes. Ondanks gesus van de postdirectie bevestigt in juni 2001 het Brusselse parket dat de jongeman wel degelijk op zijn werk gepest werd en dat hem dat tot zijn wanhoopsdaad kan hebben gedreven.
Op 14 januari 2002 worden zes collega's van de jongeman én De Post zelf door de Brusselse onderzoeksrechter Bruno Bulthé in verdenking gesteld voor stalking en het niet verlenen van hulp aan een persoon in nood. Op 20 januari 2004 krijgen de vijf na een lange juridische procedureslag een zwaardere straf dan het Openbaar Ministerie heeft geëist: vier krijgen 22 maanden voorwaardelijk, de vijfde 18. Volgens Jef Vermassen, raadsman van de ouders, betekent het vonnis een scharnierpunt in de rechtspraak: "Het is de eerste maal dat in een dergelijke zaak een uitspraak komt en het vonnis kan een grote steun zijn voor wie gepest wordt." De Post zelf wordt veroordeeld tot de gevorderde boete van 240.000 euro.

Er is ook het verhaal van moeder Michelle V. (40) uit Tielt die een hallucinant filmpje op Facebook postte. Daarin is te zien hoe haar dochter Kayleigh op haar laatste schooldag bijna vijf minuten lang wordt beschimpt, geschopt en geslagen. De directie van de school stuurde het meisje dat de 13-jarige Kayleigh pestte en er nadien een filmpje over postten op You Tube van school . De feiten kwamen aan het licht toen de moeder van het gepeste meisje een filmpje postte op Facebook waarin haar dochter Kayleigh op haar laatste schooldag bijna vijf minuten lang wordt beschimpt, geschopt en geslagen. Het meisje wordt recht in haar gezicht geslagen. Zelf blijft ze weerloos op de grond van de bushalte zitten. 'Sta recht', roepen de pesters, terwijl ze aan Kayleigh's haren trekken. 'Niet voor jullie', prevelt ze. 'Toon dat je een echte vent zijt', klinkt het vervolgens. En tot slot: 'Dit zijn herinneringen voor later.'

Die 'herinneringen voor later' werden door de pesters op YouTube gepost, maar intussen werden ze door het videokanaal zelf verwijderd. Moeder Michelle kon de beelden nog net onderscheppen en plaatste ze op Facebook. Met daarbij een opvallende boodschap. Kijk en oordeel. Kayleigh wil zelf dat dit filmpje openbaar wordt. Hiermee wil zij een actie tegen de pesters (en pesten in het algemeen) starten. Klik 'vind ik leuk' als je haar een hart onder de riem wil steken en deel het filmpje als je haar actie wil steunen. Bedankt aan iedereen die dit wil doen. (Bron : Nieuwsblad 29/06/2012)

Voor kinderen en tieners is er geen gelijkaardig feit bekend. Wanneer jongeren zelfmoord plegen, ook al worden ze gepest wordt daar meestal niets verder mee gedaan. Het is immers moeilijk te achterhalen of het pesten de enige aanleiding was en hoe erg het pesten ingewerkt heeft. De band tussen het pesten en de zelfmoord moet specifiek aangeduid worden en dit is dikwijls een onmogelijke opdracht. Verder worden jongeren door het huidige (Belgische) tolerante jeugdsanctierecht zelden tot nooit veroordeeld, zelfs niet bij zwaardere misdrijven. Scholen werden ook in België en Nederland nooit rechtstreeks verantwoordelijk gesteld voor pestgedrag onder leerlingen en het niet ingrijpen daarbij.

Ook in de VS waar er veel meer onderzoek hierrond is gebeurd, is het niet altijd duidelijk hoe rechtbanken op pestgedrag van jongeren reageren. In één case, de Rudd v Pulaski Country Special School, werd deze niet veroordeeld om dat het hof oordeelde dat de school niet de plicht heeft om continu en onder alle omstandigheden leerlingen tegen elk misbruik en pestgedrag te beschermen.
Anderzijds noteerde Shariff (2004) dat de Amerikaanse rechtbanken wel degelijk rekening houden met de houding die scholen en leerkrachten aannamen in elke situatie van zelfmoord na psychologische terreur. Er werd grondig nagepluisd of de scholen niet nalatig waren geweest en gepast hadden gereageerd op gesignaleerd pestgedrag of er een schoolbeleid rond pesten bestond, enz. Maar tot een veroordeling van een school was het nog nooit gekomen.

2.5. Pestprotocollen, pestcontracten.

Bijna elke zichzelf en de leerlingen respecterende school heeft wel iets op papier gezet om het pesten tegen te gaan. Ook de Hengelose scholengemeenschap De Grundel, die nu door de ouders van leerlinge Joyce Poort dreigt te worden aangeklaagd. Joyce zit al bijna drie jaar thuis. Eerst werd ze ziek gepest door klasgenoten, daarna raakte ze verdwaald in het hulpverleningscircuit. Toen Joyce door klasgenoten gepest werd, heeft de school naar eigen zeggen onmiddellijk pestcontracten opgesteld en de pesters aangesproken. In zo'n contract wordt beloofd elkaar met rust te laten. Maar helpt zo'n instrument ook? Nee, zegt drs. Bob van der Meer. De oud-leraar lichamelijke oefening uit den Bosch is psycholoog bij het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum. Hij schreef verschillende methodes, programma's en boeken over pesten, waaronder School en geweld; oorzaak en gevolg. Ook is hij nauw betrokken bij de website www.pesten.net, die in het vijfjarig bestaan al meer dan vijf miljoen bezoekers gehad. Van der Meer constateert dat pesten op veel scholen onvoldoende wordt aangepakt. ,,Hoe gaat het vaak?

Ouders klagen dat hun kind wordt gepest. De school komt met een pestproject, een interventieprogramma of een pestcontract, en gaat daarna weer over tot de orde van de dag. Na verloop van tijd melden ouders zich weer, want hun kind heeft nog steeds last van nachtmerries. Wat zegt de school dan? Mevrouw en meneer, we kunnen niet de hele dag met pesten bezig zijn.'' Volgens Van der Meer blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat zo'n ad hoc-aanpak niet werkt. Een mentor moet structureel, dus wekelijks, bezig zijn met normen en waarden in de klas. Vanaf dag één. ,,Hij stelt samen met de leerlingen de regels op waaraan iedereen zich moet houden. Hij spreekt met hen af wat de sancties zijn bij overtreding. De norm is dat je bepaald gedrag niet tolereert, de waarde is veiligheid. De regels stop je in een envelop, iedereen bewaart het in zijn agenda en je komt er elke week op terug.'' Van der Meer heeft een lespakket ontwikkeld dat werkt, zegt hij zelf. Een pilotproject in Rotterdam heeft dat bewezen. Elke week werden in de eerste vijf minuten van de les de gezamenlijk opgestelde regels besproken. ,,De leerlingen kwamen zelf met concrete voorbeelden over roddelen of intimidatie. Je klikt immers niet, als je erover praat. Problemen worden op die manier meteen bespreekbaar. En oplosbaar.''

Zonder zo'n aanpak zal het aantal (aan)klachten van ouders alleen maar toenemen. In 1992 dreigde een vader van een school in Noord-Nederland al met een rechtszaak als de school niets zou doen tegen het pesten van zijn zoon. Eerder dit jaar trof scholengemeenschap Het Baken in Almere een schikking met klagende ouders. Onlangs maande de rechter een school in Amerongen tot een antipestbeleid. En nu stelt de vader van het gepest meisje uit Hengelo de scholengemeenschap De Grundel aansprakelijk voor de geleden schade. Nieuwe claims zijn onvermijdelijk, vreest Van der Meer. (Nederlands Dagblad 04/11/2003)

Tot voor enkele jaren was het pestprobleem in vele scholen onbesproken. Er werden natuurlijk mensen gepest op school, maar daar zweeg men liever over. De jongste jaren is er veel onderzoek naar verricht, er werd veel over geschreven en er kwamen actieprogramma's. Maar daarmee is de zaak niet opgelost. Integendeel, even een lesuur praten over pesten op school lost meestal niet op. Pesterijen kunnen vaak heel ver gaan en het kan lang duren voor er een oplossing in zicht is.

2.6. Leerkrachten treden niet altijd op.

Dan is de vraag : wat kunnen scholen eraan doen? Merken de leraars niets? Valt het niet op dat een kind in de klas uitgesloten of gepest wordt? De leraars merken uiteraard pesterijen op. Negentig procent van hen werd geconfronteerd met leerlingen die elkaar pesten. Slechts tien procent zag geen of minder pesterijen op school. 45 % signaleerde een (sterke) stijging tijdens de voorbije vijf jaar. De meeste pestkoppen zaten in de eerste graad secundair onderwijs en in de hoogste jaren lager onderwijs. Toch werd ook één kleuterleider op drie de jongste jaren (veel) meer geconfronteerd met pestende kleuters. (Klasse, juni 1997 ). Het blijft dan de vraag of de leraar ook ingrijpt. Soms vrezen leraars dat ze de zaak alleen maar gaan verergeren. Dat doen ze in ieder geval als ze zwijgen, niet ingrijpen of erger nog gewoon meelachen met de pestkoppen. Vaak hoor je uitdrukkingen zoals : het slachtoffer heeft het ook een beetje zelf gezocht.
De leraars merken niet alleen hoe het aantal pesterijen bij leerlingen toeneemt. Ze zeggen ook dat er meer leraars zelf slachtoffer worden van leerlingen die hen de duivel aandoen. Zestig procent van de leraars signaleert zulke praktijken. Eén derde van hen zegt dat ze de voorbije vijf jaar (sterk) zijn toegenomen. Ook hier zijn de uitschieters de eerste jaren secundair onderwijs en de hoogste jaren lager onderwijs. In veel gevallen wordt hier echter niet over gepraat.
Wie geen slachtoffer is, haalt opgelucht adem. Leraars bij wie de leerlingen soms het bloed onder de nagels uithalen, voelen zich vaak aan hun lot overgelaten: schuldig en zwak. Ook in het hoger onderwijs wordt volgens Klasse nog stevig gepest, zij het minder dan elders. 80 % van de docenten merkt het op tussen studenten. Eén vierde van hen signaleert een (sterke) stijging. 70 % wordt geconfronteerd met studenten die docenten proberen te pesten. Al zijn er op dit vlak meer docenten die dat verschijnsel zien afnemen (16 %) dan toenemen (14 %).

Pesten onder tieners kan onschuldig lijken, maar heeft meestal niets meer van doen met een eenmalige plagerij over-en-weer, waarbij nu eens de ene en dan weer de andere de plager is. Pesten is een volgehouden plaaggedrag, dat gericht is op een bepaald slachtoffer met de bedoeling deze persoon zwaar te treffen en te vernederen. En die pesterijen houden niet vanzelf op. Hoewel cyberpesten vaak vanuit thuiscomputers of via eigen GSM gebeurt buiten de schooluren, heeft de school toch een verantwoordelijkheid hierin. Pesten op school verdient een systematische aanpak. Er zijn al succesvolle strategieën en goede praktijkvoorbeelden ontwikkeld om een anti-pestbeleid op school uit te stippelen omtrent klassieke pestsituaties. In diverse boeken en pakketten zijn verschillende strategieën ontwikkeld om het pestprobleem aan te pakken. Ook ten aanzien van cyberpesten kan de school een grote verantwoordelijkheid opnemen en veel onheil voorkomen, ook al gebeurt het pesten zelf buiten de eigenlijke schooltijd.

2.7. Pesten voorkomen

Het allerbelangrijkste wat de school echter kan doen is het cyberpesten zoveel mogelijk trachten te voorkómen. Eerst en vooral moet de school zelf een beleid ontwikkelen waarin precies wordt aangeduid welke stappen genomen moeten worden wanneer er klachten ingediend worden. In de school moet een vertrouwensleerkracht aangesteld worden die elke zaak ernstig neemt, hoe banaal het ook is. Wanneer het over cyberpesten gaat kan betrokkene de ICT medewerker inschakelen om te zoeken van waar en van wie pestgedrag komt. Zeker als het pestgedrag van op school vertrokken is, is dit belangrijk, maar ook daarbuiten kan de school behulpzaam zijn bij het helpen onderzoeken van waar pestberichten komen of hoe pestboodschappen op internet verwijderd kunnen worden. Wanneer een kind een provider contacteert, heeft dit meestal weinig impact, maar wanneer een school uit hoofde van een ICT-coördinator of directie contact opneemt heeft dit meestal meer impact. Soms maken pestkoppen anonieme websites aan in de VS of op afgelegen eilanden. Wanneer vanuit de school een klachtmail of klachtfax vertrekt, kan er sneller worden opgetreden. De school mag zeker ook niet aarzelen de thematiek in de klasgroep ter sprake te brengen, ook al gebeurt het pesten buiten de schooluren, omdat het meestal toch wel uitgaat van de directe klasgenoten en het cyberpesten vaak niet beperkt blijft tot alleen maar digitaal uitdagen. Alerte en bekommerde leerkrachten hebben snel door dat iemand in de klas gepest wordt en kunnen daar een ernstig klasgesprek over voeren.

Maar een leerkracht kan ook nog verder gaan. Elke leerkracht moet ervoor zorgen dat haar of zijn klas een veilige en aangename plek is. Belangrijk is daarbij het voorbeeld dat de leerkracht zelf geeft. Een leerkracht die de leerlingen laat uitpraten, naar ze luistert, er niet bij voorbaat van uit gaat dat hij zelf gelijk heeft en die de leerlingen complimenten geeft, krijgt ongemerkt navolging: goed voorbeeld doet goed volgen. Ook is het belangrijk als de leerkracht een duidelijke houding heeft bij conflicten tussen de leerlingen onderling. Om sociale vaardigheden te verwerven moeten de leerlingen in eerste instantie proberen zelf hun onderlinge problemen op te lossen. De leerkracht laat dan merken dat zij/hij vertrouwen heeft in de leerlingen. Als de leerlingen er onderling niet uitkomen of als bepaalde leerlingen het onderspit delven, moet de leerkracht de leerlingen helpen bij het zoeken van een oplossing. Ook moet zij/hij de signalen van gepeste leerlingen kunnen herkennen en daar op reageren.

2.8. Veilig in de groep

In elke groep zitten kinderen of jongeren die gemakkelijk, minder gemakkelijk en soms zelfs moeilijk met anderen om kunnen gaan. Als de sfeer in de groep veilig is, gaan al die verschillende kinderen graag naar de muziekles of de voetbaltraining. Ze weten dat er niet alleen met de sterksten rekening wordt gehouden maar met iedereen. In hun groep is het de gewoonste zaak van de wereld dat je het voor elkaar opneemt als iemand problemen heeft. Bovendien geeft de trainer of de begeleider het goede voorbeeld. In een groep met zo'n veilige sfeer krijgen pesters weinig kans: andere kinderen komen het slachtoffer te hulp.
De sfeer in een groep kan ook onveilig zijn. Andere kinderen durven het dan nauwelijks voor het gepeste kind op te nemen. Ze kunnen niet rekenen op de hulp van de aanwezige volwassene. Ze zijn bang om uitgelachen te worden en niet meer bij de groep te horen.
Er wordt wel eens beweerd dat elke groep een zondebok nodig heeft. Dat is niet waar. Zondebokken vind je wel vaak in groepen waar wat mee aan de hand is. Bijvoorbeeld op een sportclub waar agressief gedrag normaal is en waar niet door de trainer wordt ingegrepen. Of in een buurthuis waarin kinderen weinig persoonlijke aandacht krijgen. Het kan ook zijn dat er te veel nadruk ligt op presteren: de beste moeten zijn bij ballet of de meeste doelpunten moeten scoren. Kinderen zijn daardoor voortdurend met elkaar in concurrentie. Ze werken bijna nooit samen. In zulke hebben kinderen iemand nodig om hun onvrede op af te reageren. De begeleider of trainer doet er goed aan de samenhorigheid te bevorderen. Bijvoorbeeld door af en toe iets gezelligs te doen met de groep als geheel en door positieve opmerkingen te maken, ook over de kinderen die niet supergoed zijn in dansen of voetballen. Groepen die onveilig zijn hebben altijd een slachtoffer (zondebok). Dit komt doordat de kinderen hun onvrede over iets of iemand niet bij de juiste persoon kwijt kunnen. Toch willen zij hun onvrede uiten en kiezen hiervoor een weerloos persoon.
Zo'n groep kun je vergelijken met een mobiel. In een groep heb je rollen. Voor elke rol is er iemand nodig. In een onveilige groep heb je ook de rol van zondebok. Mocht deze zondebok wegvallen doordat deze weerbaar is geworden. Dan wordt zijn plaats ingenomen door een andere persoon die dan zondebok wordt. Zo blijft de mobiel in evenwicht.
(Bron : http://lessen.cyberstar.nl/ )

2.9. Aanpak van pesten op school

1. Positionering

De pester is vaak in staat om het slachtoffer de mond te snoeren door middel van allerlei dreigementen. Het slachtoffer is ook vaak bang dat de pesterijen erger zullen worden, of nog meer in het geheim zullen plaatsvinden, als hij met zijn verhaal naar buiten zal treden.
Er kunnen echter ook andere persoonlijke redenen zijn waarom het slachtoffer niet met zijn of haar verhaal naar buiten wil komen.
Het slachtoffer schaamt zich meestal, is bang dat zijn uiting als verraad voor de groep wordt aanzien,
is misschien al van jongs af aan als zondebok behandeld en is dit als normaal gaan beschouwen.
De getuigen van pesterijen durven niet in te grijpen. Dit gebeurt uit angst voor allerlei mogelijke negatieve gevolgen. Bij deze getuigen gaat het niet alleen om klasgenoten, maar ook om leerkrachten.
De omstanders van de pestpraktijken zijn onder te verdelen in meerdere groepen:
-zij die actief mee pesten uit angst om zelf slachtoffer te worden,
-zij die actief mee pesten omdat ze er op de één of andere manier voordeel bij hebben,
-zij die niet mee pesten, maar ook niet durven reageren, hoewel ze dat vaak eigenlijk wel zouden willen,
-zij die niet in de gaten hebben wat zich in de klas afspeelt.
In feite zijn dus vaak de meeste leerlingen op de hoogte van het pesten, maar durft niemand er met buitenstaanders over te praten. Dit wordt ook wel het mechanisme van "samenzwering om te zwijgen" genoemd.

Die "samenzwering om te zwijgen" is eigenlijk weer het gevolg van een ander mechanisme: het zogenaamde "omstanderdilemma". Dit "omstanderdilemma" is een innerlijke tweestrijd waarin omstanders terechtkomen als ze met machtsmisbruik te maken krijgen: "Durf ik er iets tegen te doen, of moet ik er voor mijn eigen veiligheid toch voor kiezen om niets te doen?" Kiezen om niets te doen kan wel veilig zijn, maar mensen kunnen dit ook weer laf van zichzelf vinden en met een gevoel van schuld blijven zitten. Het pestslachtoffer wordt soms zelf ook als schuldige beschouwd.

Dit houdt in dat getuigen het slachtoffer voor een deel zelf schuldig beschouwen om gemakkelijker hun eigen schuldgevoel weg te duwen. Men gaat ervan uit dat de gepeste anders is dan de groep. De omstanders zijn niet zo, zij lopen dus geen gevaar om gepest te worden denken ze. Ze willen de illusie van de veilige wereld. Kortom: pesters, slachtoffers en getuigen (mogelijk ook leerkrachten) doen er vaak het zwijgen toe. Zo krijg je een soort van ontkenning van de werkelijkheid, blijft pesten vaak verborgen (mogelijk voor de school maar zeker voor de ouders), wordt er niet van buitenaf ingegrepen en duurt het allemaal nog langer voort. Pesten is geen probleem dat zich gemakkelijk laat oplossen.

Pesten speelt zich vaak in het verborgene af en dat alleen al maakt het moeilijk om er greep op te krijgen. Maar zelfs als pesten opgemerkt wordt, weten leerkrachten en andere betrokkenen vaak niet wat ze er mee aanmoeten. Toch kunnen scholen wat tegen pesten doen. Pesten kan door middel van allerlei maatregelen tegengegaan worden. Daar waar scholen er serieus hun best voor doen, maakt dit een wereld van verschil. Het is wel belangrijk dat de juiste informatie voor handen is en dat de leerkrachten en de schoolleiding bereid zijn echt iets aan pesten te doen. Leerkracht zijn is niet gemakkelijk. Onderwijzen vergt veel inzet, geduld en incasseringsvermogen. Het gaat nu eenmaal niet alleen om het overdragen van vakmatige kennis en vaardigheden. Leerkracht zijn betekent ook het doen en laten van een groep jonge mensen in goede banen proberen te leiden. Daarbij gaat het niet alleen om hoe de leerlingen zich tegenover de leerkracht opstellen, het moet ook gaan om goede verhoudingen tussen leerlingen onder elkaar. Niet alleen omdat het lesgeven op die manier beter verloopt, maar ook als doel op zich: meehelpen te zorgen dat leerlingen gewoonweg gelukkig kunnen zijn. Het tegengaan van pesten is zeker geen taak van de leerkracht alleen. Maar de leerkracht heeft wel een centrale positie. Zonder de kennis van zaken en inzet van de leerkracht is het onmogelijk het pesten een halt toe te roepen.

2. Het tegengaan van pesten, een taak van de school?

De schoolleiding moet zich bewust worden van de problemen, zich bewust worden van de mogelijke oplossingen, duidelijk maken wat ze wil en gaat doen, ook daadwerkelijk de daad bij het woord voeren.
Traditioneel wordt als een oplossing voor pesten gezien dat het slachtoffer voor zichzelf op moet leren komen. Het probleem is dubbel. Eerst en vooral kan je dit het slachtoffer niet zo snel en gemakkelijk aanleren, zeker niet als hij of zij al veel pesterijen te verduren heeft gehad. Maar al zou het slachtoffer er in slagen om van zich af te leren bijten, dan nog is dit geen echte oplossing. Waarschijnlijk zal de pester immers naar een nieuw slachtoffer op zoek gaan en zo beginnen de problemen van voren af aan. Ten tweede ligt de oorzaak bij de pester en is het noodzakelijk die eerst op te sporen en te remediëren.

Naast "voor jezelf op leren komen" wordt overplaatsing van het slachtoffer naar een andere klas traditioneel ook als een mogelijke oplossing gezien. Overplaatsing kan een oplossing zijn, maar kan het probleem ook verergeren. Nieuwkomers in een klas worden immers vaak als indringers gezien en lopen daardoor een grote kans op een onvriendelijke ontvangst. De kans is groot dat de overgeplaatste leerling dit als een vernedering ervaart en verder dichtklapt. Tevens bestaat het risico dat de pester een gevoel van "triomferen" heeft, waardoor zijn pestgedrag eerder aangemoedigd dan verholpen wordt.
Waar het in het tegengaan van pesten uiteindelijk allemaal om draait, is het veranderen van de houding en mentaliteit van iedereen. "Pesten kan niet, punt uit!"
Leerlingen moeten leren dat geweld, of het passief laten gebeuren, niet door de beugel kan en maatschappelijk onaanvaardbaar gedrag is.

Leerlingen zullen hun gedrag echter niet zomaar uit zichzelf veranderen. Alleen onder goede begeleiding van de leerkracht en in een goed schoolklimaat kan verandering plaatsvinden. Daarvoor is het van belang dat de leerkracht en de schoolleiding een verzameling hulpmiddelen heeft om pesterijen te signaleren, te bestrijden en te voorkomen.

Natuurlijk weten de leerkracht en de schoolleiding ook niet altijd alles. Daarom moeten er vangnetten zijn voor gevallen waarin pesten toch de kop op blijft steken. Op de school kunnen deze vangnetten de vorm aannemen van een vertrouwenspersoon (CLB of ... ), een klachtencommissie en -procedure.
Vaak wordt er in de literatuur onderscheid gemaakt tussen een curatieve, preventieve en repressieve aanpak. Curatief staat dan voor het ontwikkelen van een strategie om pesten te stoppen. Preventieve activiteiten zijn erop gericht het verschijnsel bespreekbaar te maken in een volledige school, waar (ernstige) vormen van pesten zijn vastgesteld en repressief betekent dat er sancties kunnen genomen worden indien de vorige aanpakken niet werken. (Bron : www.sasam.be )

3. Pesten aanpakken

Op lange termijn grijpt de school in op de achtergrondfactoren bij pestkoppen en gepeste kinderen en schept daardoor een klimaat van een pestvrije omgeving. Deze lange termijnvisie moet opgenomen worden in het schoolwerkplan. Dit alles speelt zich af op verschillende niveaus: school, klas en individu. Voor deze 3 belangengroepen gelden de volgende krachtlijnen:

a.Informeren en sensibiliseren van leerlingen, leerkrachten, overig schoolpersoneel en ouders wat betreft de bevordering van de alertheid voor signalen van niet welzijn in het algemeen en van pesten en gepest worden in het bijzonder.

b. Signalering van (mogelijke) pesterijen aanmoedigen

d. Explicitering van een regelgeving rond pesten op school.
Een gedragscode tegen pesten ontwikkelen en actief laten toepassen door de verschillende actoren onder de verantwoordelijkheid van de directie en in samenwerking met diensten zoals het CLB.

e. Inoefenen van vaardigheden om het pesten onmiddellijk te stoppen en de gepeste leerlingen ter zijde te staan.

Voor leerkrachten betekent dat:
* Het inoefenen van (incident)gesprekken waarbij onmiddellijk ten aanzien van de pestkop wordt ingegrepen.
* Het voeren van korte ondersteuningsgesprekken met kinderen die gepest worden.
* Het leren detecteren van pestsignalen.
* Het volgen van bijscholingen i.v.m. met deze materie.
* Ontwikkeling van een procedure voor eerherstel. Pesten betekent immers (morele) schade toebrengen aan een ander. De pestkop maakt misbruik van een machtsonevenwicht en berokkent het kind dat gepest wordt psychisch (verdriet, angst, zich slecht voelen) en/of fysisch leed (pijn, verwondingen). Het komt er niet zozeer op aan pestkoppen bij herhaling te straffen maar van hen te verlangen dat ze het aangedane onrecht op een of andere wijze herstellen en aan hun probleem werken. Ontwikkelen en opvolgen van herstelcontracten waarin leerkrachten, leerlingen en ouders participeren, zijn hiertoe het aangewezen middel

Ervaringen in Vlaanderen en Nederland en internationaal leren dat de aanpak van pestgedrag het meest kansen op succes heeft, wanneer directie, leerkrachten en ondersteunend personeel, leerlingen en ouders aan één touw trekken. Ieder van hen wordt eerst geïnformeerd en gesensibiliseerd over pesten en over signalen die op pesten kunnen wijzen. Ze worden ook aangemoedigd om pesterijen of vermoedens van pesterijen te melden. En de school grijpt kordaat in tegen pesterijen: ze stelt een gedragscode op met duidelijke regels, ze houdt meer toezicht houden op traditionele pestplaatsen zoals de speelplaats, ze komt meteen tussenbeide bij pesterijen, ze voert gesprekken met alle betrokkenen en maakt heldere afspraken.

Op het niveau van de ganse school gaat het vooral om concrete afspraken tussen leerkrachten en maatregelen rond toezicht. Ook het opstellen van een gedragscode tegen pestgedrag, deze gedragscode integreren in het schoolreglement, het thema integreren in het lesprogramma en vorming voorzien voor het personeel zijn noodzakelijk. Op het niveau van de klas zijn er het opmaken van klasregels en klasafspraken, sensibilisatie via klas- en/of kringgesprekken en via aangepast lesmateriaal. Men kan ook gebruik maken van andere sensibilisatietechnieken zoals video, film, rollenspelen, internetzoekopdrachten, ...In pestsituaties kan men werken met herstelcontracten.

Met de individuele leerlingen kunnen er gesprekken gevoerd worden wanneer er zich pestgedrag voordoet, met de pestkop en de slachtoffers. Ook CLB of andere begeleidingsdiensten kunnen betrokken worden. Tenslotte mag de school ook niet vergeten de ouders te betrekken. Zowel in het algemeen preventief tijdens ouderbijeenkomsten als in situaties van concreet pesten moeten ouders betrokken worden.
Onderzoek heeft aangetoond dat een collectieve aanpak meer effect heeft dan een individuele aanpak. Als men alleen de concrete pestsituatie aanpakt, bestaat er het risico dat het slachtoffer achteraf nog meer gepest wordt of op een andere manier ongeliefd wordt. Het is beter preventief het pesten in het algemeen aan te pakken of in situaties van concreet pesten, het pestprobleem voor de ganse klas bespreekbaar te maken zonder namen en concrete situaties te noemen. In de meeste situaties is het pesten immers ook geen individueel probleem, maar het probleem van een ganse klasgroep.

Als men toch een individueel gesprek voert met pestkop en slachtoffer, doet men dat best met beiden apart. Een rechtstreekse confrontatie tussen het slachtoffer (met zijn traumatische ervaringen) en de dader heeft een nefast effect op het slachtoffer. Uit angst voor chantage en revanche durft het slachtoffer niet vrijuit spreken en gaat hij de feiten toedekken of minimaliseren. Vaak stopt hier ook het meldingsgedrag van het slachtoffer omdat het slachtoffer volwassenen niet meer vertrouwt.

Omdat het pesten verschoven is van lijfelijk pesten naar online pesten of cyberpesten behoeven deze vormen van pesten bijzondere aandacht in preventiepakketten te krijgen. Leerkrachten moeten geïnformeerd worden over hoe kinderen en jongeren elkaar momenteel pesten en hoe het niet zichtbaar zijn in de klas, niet betekent dat er niet gepest wordt aangezien veel pestgedrag verschoven is naar online of via sms pesten. Leerkrachten moeten weten hoe internet en emailtoestanden precies werken, hoe jongeren dit gebruiken en misbruiken om elkaar te kwellen en te vernederen. Ze moeten handvatten aangereikt krijgen om samen te helpen zoeken naar de aanstokers van het cyberpesten, zodat ze samen met leerlingen kunnen ingrijpen. Maar ingrijpen is zeker niet voldoende. Leerkrachten moeten preventief te werk gaan door met leerlingen te praten over pesten en over de schade die cyberpesten kan teweegbrengen.

Niet alleen in de school als geheel, maar ook in elke klas komt het probleem aan de orde en moet er gewerkt worden rond een pestbeleid en moeten leerlingen beseffen dat ook cyberpesten niet kan en ernstige gevolgen kan hebben voor diegene die gepest wordt. Pestkoppen moeten ervaren dat de rangen sluiten zodra zij over de schreef gaan. Als leerlingen zien dat volwassenen in de klas en op school ingrijpen tegen pesten, gaan ze ook sneller reageren wanneer een medeleerling wordt gepest.

Scholieren van het Mill Hill-college in Goirle hebben persoonlijk ingegrepen nadat een schoolgenoot een hatelijke rap op de website van de school had gezet. Een leerling had de site van de school gekraakt en zette er een rap op die beledigend was aan het adres van docenten. Rector Jos Berendsen was erg blij met het feit dat andere leerlingen al voor schooltijd bij hem langs kwamen om het incident te melden en meteen ook hun hulp aanboden om de teksten te verwijderen. De politie van Noord-Brabant krijgt iedere week zeker zes aangiftes binnen. Dat zijn er honderden per jaar en het 'digitale pesten' is daarmee een serieus probleem. Op het Tilburgse Beatrix-college ontstond onlangs een massale vechtpartij naar aanleiding van een beledigend msn-bericht. De politie Midden-Brabant onderzoekt de zaak. (Bron: www.Planet Internet 21/04/2006)

Wanneer de school een goed anti-pestbeleid voert, durven ook slachtoffers hierover sneller te praten. Een belangrijke stap in een goed anti-pestbeleid op school is dat iedereen wéét bij welke vertrouwenspersoon hij of zij terecht kan met zijn of haar verhaal. Want wie gepest wordt en ook wie er getuige van is, zwijgt vaak uit angst voor represailles. Verder kunnen leerlingen en leerkrachten vaardigheden inoefenen om zowel het offine als online pesten direct te doen stoppen, en de school kan een procedure ontwikkelen waarmee pestkoppen de schade kunnen herstellen die ze hebben aangericht.

Maar daarnaast blijft preventief werken van het grootste belang. Pas als er in scholen een veilig, vertrouwenscheppend en stimulerend klimaat geschapen wordt, kunnen jongeren goed leren en leven. In een positief schoolklimaat, waar leerlingen een goede band hebben met de leerkracht, komt er minder antisociaal gedrag voor. Wetenschappelijk onderzoek pleit dan ook in eerste instantie voor preventieve maatregelen: een aangenaam schoolklimaat en een leerlinggerichte houding, waarbij de succeservaringen van leerlingen worden gestimuleerd. Ook regelduidelijkheid is van belang: er worden duidelijke grenzen gesteld, liefst in overleg met de leerlingen, en die worden consequent bewaakt.

4. Klachtenregeling

Iedere school is wettelijk verplicht vertrouwenspersonen aan te stellen, een klachtenregeling op te stellen en zich aan te sluiten bij een klachtencommissie. Via de schoolgids moet elke school de ouders en de leerlingen daarvan op de hoogte stellen. Bij ernstige gevallen van pesten kunnen ouders (en leerlingen) een klacht indienen bij de klachtencommissie. Dat doen ze bijvoorbeeld als het pesten nog steeds niet is gestopt of als ze ontevreden zijn over de manier waarop de school het pesten aanpakt.
Meestal zal het indienen van een klacht beginnen met een gesprek met de interne vertrouwenspersoon van de school. Die treedt dan bij het vervolg op als begeleider van de leerling en de ouders die de klacht indienen. Als zij hun klacht willen doorzetten, volgt contact met de externe vertrouwenspersoon en met de externe klachtencommissie. De klachtencommissie hoort de betrokkenen en adviseert vervolgens het bestuur van de school over te nemen stappen.

Bij ernstige en langdurige gevallen van pesten - zeker vanaf de laatste jaren van de basisschool - zou je kunnen spreken van 'herhaald geweld'. Vaak is daarbij ook sprake van vormen van 'stalking': opwachten en hinderen op de weg van school naar huis, scheld- en dreigtelefoontjes, anonieme briefjes of SMS-berichten met bedreigingen, hate-mail via het Internet, enz. Hoewel het nog (te) weinig wordt gedaan, bestaat in zulke gevallen de mogelijkheid voor de ouders of de school om contact op te nemen met de politie. Wat buiten school niet mag volgens de wet, mag binnen de sfeer van de school ook niet. Het kan van belang zijn gemene pesters in een vroeg stadium duidelijk te maken hoever zij over de streep zijn gegaan en dat zoiets niet alleen in school maar ook in de maatschappij verboden is.

Bij de lichte gevallen kunnen scholen daarbij een 'Geen blaam'-aanpak toepassen. Het gaat daarbij niet om te straffen, maar om ruimte te creëren voor daders en meelopers om een andere richting te kiezen. De bedoeling is pesters positieve plannen te laten maken om hun gedrag te veranderen en de situatie voor de gepeste leerling(en) prettiger en veiliger te maken. In ernstige gevallen van pesten is het soms nodig dader en slachtoffer tijdelijk van elkaar te scheiden door schorsing. De schorsing kan worden gebruikt om na te gaan welke oplossing er mogelijk is.

Maar meer nog dan straf, kan daarbij een herstelprocedure positief werken: schulderkenning door de pester en een oprecht gebaar van de pester in de richting van de gepeste om schade te herstellen of aan het herstel van een veilige situatie bij te dragen. Als zoiets niet lukt of niet mogelijk is, kan het nodig zijn de pester(s) over te plaatsen naar een parallelklas of naar een andere (vestiging van de) school. Het uitgangspunt blijft dat degenen die het voor anderen onveilig maken dan het veld moeten ruimen.

5. Rol van het CLB

Als de pesters niet stoppen heb je het recht om de geweldloze bemiddeling van anderen te vragen. Dat is geen klikken of klagen, het is een geaccepteerde manier om je tegen pesten of geweld te verdedigen. Klasgenoten kunnen je daarbij helpen.
Daarom moet de school moet er voor zorgen dat leerlingen met hun vragen om bemiddeling terechtkunnen bij iemand die goed luistert en kan bemiddelen. Elke klassenleerkracht of mentor zou die rol moeten kunnen vervullen. Want de meeste kleine ruzies en de eerste aanzetten tot pesten zijn meestal in de sfeer van de groep oplosbaar. Maar daarnaast is het nodig dat er in de school deskundige vertrouwenspersonen, leerlingbegeleiders en schoolleiders zijn die als bemiddelaar kunnen helpen. Tegenwoordig zijn er ook scholen die werken met leerlingen als bemiddelaars voor ruzie en pesten. Het gaat dan om getrainde leerlingen die goed worden begeleid door een leerlingbegeleider. In de praktijk blijkt dat leerlingen die gepest worden zich makkelijker bij een leerlingbemiddelaar (CLB) melden en dat die bemiddeling vaak ook goed werkt.

6. Acties op schoolniveau (CLB)

De onderstaande aspecten behandelen mogelijke taakaspecten van het CLB-team. Het is niet de bedoeling dat het CLB-team al die taken op zich neemt, maar inzicht krijgt in een mogelijke bijdrage en vlotte samenwerking met de school, leerkrachten, ouders en andere betrokkenen welke elkaar op deze domeinen wederzijds kunnen ondersteunen en aanvullen.
Niet te verwaarlozen is de mogelijke inbreng van de schoolarts op het domein van het signaleren, wanneer hij/zij tijdens het onderzoek door leerlingen in vertrouwen wordt genomen of zelf een vermoeden heeft.
De CLB-medewerker kan op de eerste plaats betrokken worden bij de planning en de uitvoering van het informatie- en sensibiliseringsproces bij ouders, leerkrachten en overige personeel.
Hij of zij wordt dan mede stuwende kracht bij de ontwikkeling van een gedragscode op de school die de afspraken vastlegt m.b.t. wie wat kan doen als er een pestgeval wordt opgemerkt.
Een eerste fase bij de ontwikkeling van deze code omvat de verzameling en rapportering van informatie over het pesten op school:
Waar komt het voor?
Wanneer en in welke vormen komt het voor?
Welke risicofactoren of beschermende aspecten kent de school.
...
Diverse doelgroepen dienen voor deze afspraken gesensibiliseerd te worden.
Heel concreet denken we dan aan de organisatie van een ouderavond over pesten of een pedagogische studiedag voor leerkrachten. In de praktijk zal dat vaak betekenen dat de CLB-medewerker lid wordt van een werkgroep "Pesten op school".

8. Acties op individueel niveau (CLB)

De rol en deelname van de CLB-medewerker op het individuele niveau lijkt voor scholen een evidente verwachting. Zoals hoger al aangegeven, is die toegespitst op de analyse van problemen, ervaren door leerlingen die pesten of gepest worden. Zo kunnen ze meer dan leerkrachten inspelen op de reële behoeften bij leerlingen die pesten of gepest worden al dan niet in samenwerking met de ouders.
Het biedt tevens de mogelijkheid een tussenschakel te zijn bij de doorverwijzing naar meer gespecialiseerde instanties wanneer uit de probleemanalyse blijkt dat meer gespecialiseerde hulp nodig is. (Bron : http://www.sasam.be )

2.10. De No-Blame methode

In vele scholen wordt de No Blame-aanpak gevolgd bij het bestrijden van pesten. Dit is een niet bestraffende, maar probleemoplossende strategie om met pestproblemen om te gaan en is gebaseerd op het boek 'Een schreeuw om hulp'.

Bij de No Blame-aanpak wordt de verantwoordelijkheid voor een pestprobleem bij de groep gelegd. De pester(s), de meelopers en een aantal neutrale medeleerlingen worden samengebracht en gaan op zoek naar mogelijke oplossingen.

Niet het beschuldigen van de pester, maar het negatieve gevoel van het slachtoffer is het uitgangspunt van de gesprekken. De groep krijgt de verantwoordelijkheid om een aantal voorstellen te doen om het negatieve gevoel bij het slachtoffer weg te nemen of te verminderen. Op die manier wil men de empathie van de pester en de medeleerlingen aanwakkeren.

Een school met een goede preventieve aanpak ziet het aantal pestgevallen dalen. Toch zullen pesterijen nooit helemaal verdwijnen.

Hier volgt een kort overzicht van de verschillende stappen die ondernomen worden :

STAP 2 : bijeenkomst met de betrokken leerlingen
De begeleider regelt een bijeenkomst met een groepje van 6 à 8 leerlingen die betrokken zijn bij het pesten en die door het slachtoffer zijn voorgesteld. Deze betrokken leerlingen zijn zeker niet allemaal pesters! De begeleider zorgt ervoor zijn eigen oordeel te laten meespelen bij de groepssamenstelling, zodat behulpzame en betrouwbare leerlingen erbij zijn naast diegenen die de ellende bij het slachtoffer veroorzaakt hebben. Het doel is de kracht van de groepsleden te gebruiken om het best mogelijke resultaat te krijgen.

STAP 3 : leg het probleem uit
De begeleider begint met aan de groep te vertellen dat hij een probleem heeft. Hij is bezorgd over een leerling die het erg moeilijk heeft op dat moment. De begeleider vertelt het verhaal van het negatieve gevoel van het slachtoffer en gebruikt de tekst of tekening die het slachtoffer eventueel maakte om de pijn te benadrukken. Hij praat op geen enkel moment over de details van de gebeurtenissen en beschuldigt niemand.

STAP 5 : vraag naar de ideeën van elk groepslid
De leden van de groep zijn meestal oprecht geraakt door het verhaal en opgelucht dat zij niet in de problemen zitten. Ze geven geen toestemming meer voor de voortzetting van het gedrag. Elk lid van de groep wordt aangemoedigd om een manier voor te stellen waarop het slachtoffer kan worden geholpen om zich gelukkiger te voelen. Deze ideeën moeten worden genoteerd in de intentionele "ik-taal" en komen van de groepsleden zelf. Ze worden niet door de begeleider opgelegd.

STAP 6 : laat het aan hen over
De begeleider beëindigt de bijeenkomst en legt de verantwoordelijkheid om het probleem op te lossen bij de groep. Er wordt geen schriftelijk verslag gemaakt, het is een kwestie van vertouwen. De begeleider dankt hen en drukt zijn vertrouwen uit in een positieve afloop. Er wordt afgesproken dat de begeleider elk lid van de groep afzonderlijk zal spreken om te horen hoe alles loopt.

STAP 7 : spreek hen opnieuw
Ongeveer een week later spreekt de begeleider met elk groepslid en met het slachtoffer over de stand van zaken. Deze gesprekken zijn met elk groepslid afzonderlijk, zodat elk van hen kan vertellen over zijn bijdrage zonder een competitieve sfeer te creëren. Het speelt geen rol of iedereen zijn voornemen heeft uitgevoerd, belangrijk is dat de pesterijen gestopt zijn. Het is niet nodig dat het slachtoffer de meest populaire leerling van de school is geworden, zolang hij zich maar veilig en gelukkig voelt. Vraag de verschillende groepsleden in hoeverre
zij hun voorstellen uitvoerden en hoe zij zich daarbij voelen. Eventueel motiveer je hen om
een nieuw voorstel te bedenken. Door afzonderlijk met de groepsleden te spreken, kunnen
zij zich niet achter elkaar verstoppen. Op die manier heerst er geen competitieve sfeer. Vraag ook aan de gepeste hoe hij zich de voorbije week voelde, of hij veranderingen opmerkte
in het gedrag van andere kinderen en hoe hij daarmee omging. Wanneer een nieuwe groepsbijeenkomst nodig blijkt, kan je samen met de gepeste kiezen voor een andere samenstelling.

2.11. Praktische en concrete tips:

Voor leerkrachten

Leerkrachten merken wel vaker dat een kind zich niet lekker voelt of niet goed valt in de groep. De manier waarop pesten gewoonlijk gebeurt, samen met het zwijgen van de leerlingen, maken dat ook hier informatie ontbreekt. Jammer genoeg wordt pesten zowel voor scholen als ouders soms pas duidelijk op het ogenblik dat zich eerder extreme gevolgen voordoen.
De realiteit leert ons dat ouders en leerkrachten uiterst weinig met pestkoppen over het pesten spreken. Pestkoppen gaan meestal vrijuit.

o creatief om te gaan met schoolfrustraties en werken aan stressbestendigheid, assertiviteit, behoud van hun eigen identiteit
o leren beslissen in functie van hun eigen aanvoelen en leren consequent zijn in die beslissingen
o leren luisteren naar elkaar
o leren hun mening herzien op basis van valabele argumentatie en niet op basis van bedreiging of emotie

* de klas vanaf eerste schooldag met duidelijke afspraken begeleiden om de onderlinge strijd tussen leerlingen in goede banen te leiden;
* zelf als leraar respect afdwingen door een positieve manier van leiding geven
* respect hebben voor de leerlingen en hun problemen en hun emoties
* van pesten een lesthema maken ; samen met de leerlingen een 'antipestverdrag' opstellen
* oog hebben voor details die op pesten wijzen
* onvoorwaardelijke en onmiddellijke hulp bieden aan het slachtoffer
* gesprek voeren met pester en zijn ouders

Voor leerlingen

Het pesten is, zoals hoger aangegeven, een zaak van meerdere kinderen. We kunnen onderscheid maken tussen groepjes leerlingen die actief bij het pesten betrokken zijn.
Binnen die groepjes kan een centrale figuur of aanvoerder gevonden worden. Soms zijn het enkele kinderen die in deze voortrekkersrol samenspannen. Daarnaast kan die voortrekker of 'leider' rekenen op de hulp van anderen. Ze kunnen meelopers genoemd worden of supporters. Hun rol is die van aangever, helper, op wacht staan, koor vormen en dergelijke meer. Ze zijn wel degelijk actief betrokken bij het pesten.
Er zijn de meer passieve getuigen. Dat zijn leerlingen die het pesten zien gebeuren, maar niet tussenkomen. We zullen ze verder neutrale leerlingen uit de middengroep noemen. Hun rol mag niet worden verwaarloosd. Uiteraard zijn er de gepeste kinderen (een of meer) zelf. Dat zijn kinderen die voortdurend het mikpunt zijn van pesterijen.
(Bron : http://www.sasam.be/aanpak_op_school.html )

2.12. Karakteropvoeding door leraren

Wetenschappelijk onderzoek (Berkowitz & Bier, 2005) uit de VS legt heel sterk de nadruk op karakteropvoeding als een krachtig instrument om cyberpesten terug te dringen. Karakteropvoeding refereert naar een breed scala van schoolgebaseerde strategieën ontwikkeld om een positieve psychologische ontwikkeling van kinderen teweeg te brengen, vooral om hen te leren om verantwoordelijkheid op te nemen voor hun eigen daden en moreel te leren denken en te handelen. Dit kan het best doordat in het schoolcurriculum expliciet maatschappelijk vormende lessen opgenomen worden. Gelukkig gebeurt dit in Vlaanderen al heel sterk met het pakket Leefsleutels ( http://www.leefsleutels.be/ ) In Nederland is er momenteel veel belangstelling voor de zogenaamde Kanjertraining, een pakket dat vergelijkbaar is met Leefsleutels en veel werkt rond sociale vaardigheden, met elkaar leren omgaan en morele vorming. ( http://www.kanjertraining.nl/ )
Binnen deze pakketten moet dringend aandacht komen voor de veranderende vormen van pesten en moeten jongeren op een speelse manier informatie krijgen over de gevaren en risico's van het cyberpesten.

2.13.Mogen leraars GSM afpakken of in boekentas kijken.

Mag een leraar of de directie een GSM in beslag nemen om die te onderzoeken of ermee gepest is.
Het lijkt ons niet verboden als een docent een telefoon voor bijvoorbeeld een uur of gedurende een schooldag inneemt als een leerling zich niet aan afspraken houdt en bijvoorbeeld belt of sms't tijdens de les. Het lijkt wel verboden als de docent bijvoorbeeld meerdere dagen iets afneemt.
In principe moet een leraar een afgepakte GSM 's avond teruggeven. Maar vermoedelijk bestaat er geen jurisprudentie over dit soort dingen zodat het onduidelijk is wat een rechter zou beslissen mocht een leraar of de school toch langer een GSM in beslag nemen.
De vraag blijft wat er met de GSM mag gebeuren. Mag de directie of de leerkracht nakijken welke berichten verzonden werden of wanneer er gebeld werd. In twijfelsituaties rond cyberpesten is het aan te raden bij ernstig misbruik de politie te waarschuwen en niet op eigen houtje op onderzoek uit te gaan. De kans bestaat immers dat ouders klacht kunnen indienen wegens schending van de privacy.
Het is aan te raden in dien men een GSM afneemt de leerling te vragen de GSM met een paswoord te beveiligen en uit te zetten.
Het lijkt tevens belangrijk duidelijke en voor alle leraren gelijke regels op te maken en die via een schoolreglement aan de leerlingen kenbaar te maken.. Men zou bijvoorbeeld kunnen voorstellen in het statuut een maximum te stellen aan 'innametijd', bijvoorbeeld een schooldag (dus dat de leerling de telefoon aan het eind van zijn schooldag terugkrijgt) of een lesuur. De krant De Morgen berichtte op 31/03/2006 dat leraars en schooldirecteuren ook de boekentassen van leerlingen nooit mogen controleren of inkijken. Dit antwoordde minister Frank Vandenbroucke in het Vlaams Parlement aan Veerle Heeren. Aanleiding voor de parlementaire vraag was een school uit Diest, die het schoolreglement zo wilde aanpassen dat de leerlingen de controle van hun boekentassen zouden toelaten. De school wilde vermijden dat leerlingen drugs of wapens zouden meebrengen. Het napluizen van de boekentas zou ook kunnen helpen bij het opsporen van cyberpestgedrag. Vandenbroucke oordeelde dat dit controleren volledig in strijd is met de privacywet. Wel kan aan een leerling gevraagd worden om zijn of haar boekentas leeg te halen. Als de student dat weigert kan de school aan de politie vragen om de tas te onderzoeken.

2.14 Cyberpesten, de school en het CLB Grensoverschrijdend gedrag wordt virtueler. (artikel van Daniël DEBLOCK in Welwijs, 2014 , jg 25 nr.3)

Steeds vaker worden CLB's geconfronteerd met vragen over grensoverschrijdend gedrag in alle mogelijke vormen. Een vrij recentfenomeen is het cyberpesten. Dit neemt soms zeer extreme vormen aan waarbij niet enkelleerlingen en hun ouders of familie, maar ook de buurt en zelfs de volledige gemeente betrokken zijn . Aan de andere kant is het niet enkel de klas van de betrokken leerling( en}, maar evengoed de volledige school en zelfs de scholengemeenschap die onder vuur komen te liggen. Dat is zeker het geval wanneer maatregelen worden genomen met het oog op verwijdering of definitieve uitsluiting als gevolg van sociale druk of ter preventie van ergere feiten.

Tips vanuit het CLB naar de school.

1.Bekijk het fenomeen cyberpesten niet op zich, maar kader het in een ruimere context waarbij rond alle aspecten van "grens overschrijdend gedrag" wordt gewerkt in een poging inzicht te bieden in de effecten van dit gedrag op slachtoffers, da ders en hun familie. Vertrek daarbij van een "whole school approach" die elke stakeholder in de school betrekt en waar bij het creëren van een veilige leefomgeving centraal staat. Meer informatie over de 'Whole school approach' is o.m. te vinden in: "Pesten en geweld op school: Handreiking voor een daadkrachtigschoolbeleid "(Gie Deboutte) i.o.v.Minister F. Van denbroucke. Dit document kan gratis worden gedownload via www.pestenengeweldopschool.be

2.Open, indien nodig, een dialoog met de hele scholengemeen schap en werk op dit niveau een schooloverstijgende visie uit m.b.t. leerlingenbegeleiding en het beantwoorden van grens overschrijdend gedrag omdat de effecten waarschijnlijk niet be perkt blijven tot één school en haar reputatie. lsoleer daarom het cyberpesten niet tot één feit : communicatie die via het inter net gebeurt verspreidt zich zeer snel in de school en ver daarbui ten- de reputatie van de hele scholengemeenschap kan op het spel staan. Betrek de inrichtende macht.Werken op dit niveau laat bovendien toe dat in de toekomst con gruent kan worden opgetreden door te streven naar uniformiteit in aanpak en maatregelen (schooloverstijgend reglement met duidelijke stappenplannen).
Als laatste element in het pleiten voor een aanpak op dit niveau lijkt het me van belang te kiezen welke instrumenten school overstijgend zullen worden gebruikt of welke diensten en pro gramma's of vormingen zullen worden ingeschakeld . Dit kan van belang zijn wanneer alle scholen binnen één scholengemeen schap willen komen tot één gemeenschappelijke visie m.b.t. leerlingenzorg en -begeleiding, inclusief de aandacht voor orde -en tuchtmaatregelen . Daarnaast kan deze keuze bepalend zijn voor het navormingsplan: alle leerkrachten krijgen eenzelfde op leiding of navorming en vertrekken daardoor in hun handelen vanuit dezelfde basisprincipes, waarden en normen . Een dergelij ke vorming kan pas effectief zijn wanneer de inrichtende macht en de directies vooraf de gemeenschappelijke visie geïmplemen teerd kregen in elke aparte school van de scholengemeenschap.

3.. Betrek de ouders en het oudercomité in deze problematiek: oorzaken van pestgedrag en zeker in het geval van cyberpesten lig gen vaak buiten de schoolmuren en moeten ook daar worden aangepakt. Het CLB kan partnerorganisaties en experten voor stellen die hulp bieden aan ouders die zelf zoeken naar onder steuning in hun opvoeding of die zelf meer willen leren over het veilig gebruik van internet. Er zijn echter tal van tools en methodieken op de markt die, naarge lang de situatie en het doelpubliek, een passend antwoord kunnen bieden op vragen van ouders of begeleiders van jongeren. (zie educatief materiaal op deze website)

Lees hier het integrale artikel. (Copyright bij de auteur Daniel de Block en Welwijs)

3. Ouders sturen steeds meer (hate)mails

Niet alleen kinderen pesten. Ook ouders laten zich soms niet onbetuigd. Nu kan je moeilijk spreken van cyberpesten, maar ouders durven leraren of directie ook wel eens bestoken met haatmails. Het tijdschrift Klasse voor leerkrachten berichtte over het fenomeen.

4. Belang van ondersteunende diensten.

Een anti-pestbeleid uitstippelen op school is een zaak voor de school zelf. Maar uiteraard moeten alle schoolbetrokken partijen mee over het beleid nadenken en toepassen en problemen helpen oplossen. Het is bijgevolg niet alleen van belang dat leerkrachten op de hoogte zijn van hoe kinderen elkaar momenteel pesten en hoe daar mee om te gaan, maar ook bijvoorbeeld de Centra voor Leerlingenbegeleiding moeten zich informeren over de nieuwste pesttechnieken bij jongeren. Verder zijn er nog diensten waarop scholen beroep kunnen doen zoals het Steunpunt Grensoverschrijdend Gedrag op School, geleid door vzw Limits. ( www.limits.be )

Toen in 2002 de nieuwe federale wet over Geweld, pesten en ongewenst seksueel gedrag op het werk eraan kwam, liet het departement Onderwijs een instrument ontwikkelen om pesten op school aan te pakken en te voorkomen: het Beleidsplan ter preventie en bestrijding van geweld, pesten en ongewenst seksueel gedrag op school. De wetgeving over geweld, pesten en ongewenst seksueel gedrag op het werk is enkel van toepassing op leerkrachten en op een beperkt aantal leerlingen, bv. die met een leerovereenkomst. De meeste leerlingen worden dus niet beschermd door die wet. Maar het genoemde beleidsplan besteedt evenveel aandacht aan de preventie en aanpak van het probleem bij leerlingen als bij leerkrachten. De map is uiterst actueel en ging gratis naar alle scholen. Ze is ook te vinden via http://www.ond.vlaanderen.be/antisociaalgedrag/beleidsplan/ Ook over cyberpesten is daar informatie te vinden.
Een ander interessant document dat rechtstreeks van internet te downloaden is, is de publicatie Klikvast, ook op de informatiesnelweg Tips voor veilig ICT-gebruik op school. Gids voor leraren, directies en ICT-coördinatoren over de mogelijke gevaren van ICT-gebruik. De gids biedt informatie, concrete tips en richtlijnen over veilig ICT-gebruik en past in een ruimere sensibiliseringscampagne van de overheid. De gedrukte brochure is uitgeput, maar ze is integraal raadpleegbaar via de website
http://www.ond.vlaanderen.be/ict/ondersteuning/veilig_ict/Veilig_internet_tips.pdf

5. Hebben scholen voldoende greep op het pesten op school ?

Onderwijspedagoge Marion van Hattum is niet overtuigd dat de aanpak op school altijd even efficiënt gebeurt. Leerkrachten hebben nauwelijks greep op pesten, beweert ze. Nederlandse pestprogramma's hebben nauwelijks effect. Dat komt omdat ze geen rekening houden met de manier waarop leraren en leerlingen het pesten op school beleven. Marion van Hattum promoveerde in 2004r aan de Universiteit van Amsterdam op een onderzoek naar dit onderwerp.

Ze concludeert onder meer dat leraren en leerlingen het pesten anders beleven, zo anders zelfs dat leraren de pesters in een klas maar moeilijk herkennen. Pesten geeft leraren dan ook een machteloos gevoel. Leerkrachten plaatsen de oorzaak van pestgedrag buiten zichzelf. Aanvankelijk had Van Hattum de opdracht een programma te ontwikkelen om het pesten op scholen tegen te gaan. Maar toen ze ging kijken naar wat er op dat terrein in Nederland allemaal was ontwikkeld, stuitte ze op een 'bom van informatie'. Van Hattum lacht: 'Er bleken al talloze pestprogramma's te bestaan. Dus om er nu weer een aan toe te voegen, leek me niet zo zinvol.' Over het effect van de Nederlandse pestprogramma's bleek veel minder bekend. De enkele studies die er waren, toonden aan dat het pesten er zeker niet door verminderde. Van Hattum vroeg zich af hoe dat kwam. Temeer omdat er in Engeland en met name Scandinavië met vergelijkbare programma's wel goede resultaten werden geboekt.

Ze ontdekte dat er in het buitenland veel meer begeleiding was bij het invoeren van de pestprogramma's. 'In Nederland worden de programma's opgestuurd, en als de school geluk heeft wordt er nog een themamiddag georganiseerd. Verder is er geen nazorg', zegt Van Hattum. 'Geen wonder dus dat de programma's bij de meeste scholen ongebruikt in de kast blijven staan.' Gesprekken met leraren bevestigden haar vermoedens. De leraren konden haar precies vertellen waar de pestmappen stonden op school. Maar om ze nu te pakken? Nee, daar kwamen ze niet aan toe. 'Leraren hebben het al druk genoeg met hun normale lesprogramma's vertelde Van Hattum. 'Daar wordt te weinig rekening mee gehouden. Onderzoekers en beleidsmakers denken dat het een goed idee is om op scholen iets tegen het pesten te doen, omdat daar veel kinderen bij elkaar zitten. En dat is natuurlijk ook handig. Maar of de school dat ook zo handig vindt, vragen zich niet af. Leraren zelf zeggen bijna allemaal: En de ouders dan?'

In haar eigen onderzoek vroeg ze zich af hoe de leerkrachten zelf eigenlijk tegen het pesten aankijken. Vinden ze het pesten wel erg? Hoe beleven ze het in de klas? Wat doen ze er tegen? En hoe beleven de leerlingen het pesten eigenlijk? Ze schreef 217 basisscholen aan met de vraag of ze wilden meedoen. In totaal deden er 280 klassen mee waarbij 228 leraren en 6430 leerlingen.

Van Hattum stelde vragenlijsten op voor leerkrachten met vragen als: Wie zijn de pesters en wie zijn de slachtoffers in jouw klas? Vind je het percentage pesters belastend? Doe je er iets tegen? Daarnaast kregen de leerkrachten een paar hypothetische situaties voorgelegd, zoals bijvoorbeeld: 'U neemt een dictee af bij uw groep. Rachida doet erg haar best om netjes te schrijven. U ziet dat Ismaël Rachida een zet geeft tegen haar arm, zodat er een kras op haar papier komt.' Op een vijfpuntsschaal moesten de leerkrachten aangeven of ze deze situatie 'vrij normaal' dan wel 'heel erg' vinden.

De leerlingen moesten dezelfde situaties beoordelen, en moesten daarnaast van zichzelf aangeven of ze zichzelf een pester, een slachtoffer of een buitenstaander van pestsituaties vinden.
Van Hattum kwam er achter dat leraren het pesten weliswaar een kwalijke zaak vinden, maar dat ze er eigenlijk niet zoveel tegen doen. Het blijft bij wat praten met leerlingen, en sommige leraren schakelen de ouders in. 'De meeste leraren hebben het gevoel dat ze geen invloed hebben op het pestgedrag', verklaart Van Hattum. 'Ze denken dat pesten of gepest worden dingen zijn die te maken hebben met het karakter van de leerlingen. Vaak leggen leerkrachten de oorzaak van pestgedrag ook bij de thuissituatie. Dit kind pest omdat het altijd al is blootgesteld aan geweld en agressie thuis. Niet vreemd dus, dat hij dit gedrag ook op school vertoont. Leraren moeten dus het gevoel krijgen dat ze iets aan het pesten kunnen doen, dan zullen ze geneigd zijn er ook daadwerkelijk iets aan te gaan doen, was de conclusie (Mirke Beckers 26-05-2004 www.pestweb.nl )

6. Antipestbeleid werkt maar je moet het wel volhouden.

Minne Fekkes, onderzoeker bij TNO Kwaliteit van Leven sluit hier met zijn onderzoek bij aan en promoveerde in juni 2005 over de thematiek van het pesten op school.
Zo bleek dat 16% van de kinderen uit de laatste drie groepen van de basisschool aangaf minimaal enkele malen per maand te worden gepest. 5.5% van de kinderen zei zelf te pesten. De meester of juf was vaak niet op de hoogte, want slechts 53% van de gepeste kinderen vertelde het hun.
Maar ook ouders weten lang niet altijd dat hun kind gepest wordt; een derde van de gepeste kinderen vertelde daar thuis niets over. Jongens pesten vaker op een fysieke wijze, meisjes pesten subtieler, door uitsluiting of roddelen.

Fekkes onderzocht de relaties tussen pesten enerzijds en een heleboel andere zaken anderzijds, waaronder de - geestelijke - gezondheid van kinderen, het hebben van vriendjes of vriendinnetjes, en de relatie tussen actief pesten en delinquent gedrag. Daarnaast onderzocht hij of pestbeleid helpt. Hij zette een interventiestudie op waarbij hij 47 basisscholen betrok. Hij mat hoe vaak er gepest werd, voerde een antipestbeleid in, en volgde de scholen twee jaar lang. Aan het eind van het eerste schooljaar deed hij een tweede meting. Het goede nieuws: antipestbeleid bleek er wel degelijk te werken. Aan het eind van het eerste jaar werden er op scholen met het interventieprogramma slechts zeven kinderen gepest tegenover tien in de controlegroep. Het slechte nieuws: weer een jaar later, bij de volgende meting, was het effect verdwenen. 'Dat komt waarschijnlijk doordat scholen het als een eenjarig project zagen', zegt Fekkes. 'Het jaar erop richtten ze hun aandacht weer op een ander prangend probleem, zoals overgewicht bij kinderen. En dan lieten ze het beleid verwateren en voerden minder maatregelen uit. Ze namen de jaarlijkse pesttest bijvoorbeeld niet meer af.'

Omdat de helft van de kinderen niet aan de leerkracht vertelt dat ze worden gepest is het heel belangrijk dat die leerkrachten ernaar vragen in gesprekken met de ouders, meent Fekkes: 'Dat zou kunnen ter sprake komen in de periodieke tien-minuten-gesprekken die in veel scholen plaatsvinden. Scholen zouden in hun schoolplan of op hun website hun antipestbeleid openbaar moeten maken. Ouders moeten worden uitgenodigd het te melden als hun kind wordt gepest. Op websites zie je het tegenwoordig overigens wel wat vaker staan, omdat scholen meer reclame gaan maken. Met het pestprotocol profileren ze zich dan.' Omdat scholen continu de vinger aan de pols zouden moeten houden ziet Fekkes ook een taak weggelegd voor beleidsmakers. 'Als duidelijk is dat er inderdaad een effectief programma is, een goed instrument, zou de overheid scholen moeten stimuleren dat te gebruiken.

Fekkes zag een verband tussen actief pestgedrag en delinquent gedrag. 'Bij deze leeftijdsgroep hebben we het dan vooral over vandalisme, dingen in de fik steken en zo.' Het gaat daarbij hoofdzakelijk om jongens. Niet alleen is er een verband op het tijdstip van het pesten zelf, pesten blijkt ook een voorspellende waarde te hebben voor delinquent en agressief gedrag in de toekomst. Frequente pesters hebben een grotere kans om achttien maanden later delinquent gedrag te vertonen. Fekkes: 'Pesten kan dus een signaalfunctie hebben, het kan wijzen op een breder problematisch gedrag op een later tijdstip. Andersom bleek ook dat delinquente jongens die niet pestten achttien maanden later een grotere kans hadden om wel te pesten dan niet-delinquente jongens. Ook hier is het dus weer zaak om vroeg in te grijpen. Dan kun je nog therapieën aanbieden, en de thuissituatie onder de loep nemen.' Want uit eerder onderzoek kwam naar voren dat een harde opvoedingsstijl, met ouders die slaan, een grotere kans op pestende kinderen geeft.

7. Nationaal onderwijsprotocol tegen pesten in Nederland

De vier landelijke organisaties voor ouders in het onderwijs in Nederland ontwikkelden enkele jaren geleden een onderwijsprotocol tegen pesten. Tegelijkertijd werd een brochure uitgegeven met handvatten voor scholen om een beleid tegen pesten te ontwikkelen. Het is de bedoeling dat alle geledingen in een school: bestuur, ouderraad, medezeggenschapsraad en team zich afvragen hoe de school een veiliger plaats kan worden voor leerlingen. Als ze het daar samen over eens zijn geworden, kunnen ze dat bekrachtigen door het protocol te ondertekenen.
Er worden zes aanbevelingen gegeven om pesten op school aan te pakken, van elke aanbeveling worden uitwerkingen gegeven.
Samengevat luiden deze:

1. Pesten moet worden onderkend als probleem door alle betrokkenen: kinderen die gepest worden, pestende kinderen, meelopers, afzijdige kinderen, leerkrachten en ouders.
Daartoe zijn voorlichtings- en studiebijeenkomsten nodig voor leerkrachten en ouders. Ook kunnen informatiebrochures aan ouders worden verstrekt.
2. De school probeert pesten te voorkomen.
Leerkrachten proberen een veilige sfeer te scheppen in hun klas. Er kunnen projecten in de klassen worden uitgevoerd over pesten en omgaan met elkaar. Ook kan worden gewerkt aan het gezamenlijk opstellen van klasseregels. Er kan gewerkt worden aan de hand van video's of toneelproducties.
3. Leerkrachten zijn in staat om pesten te signaleren als het toch optreedt.
Zij kunnen hierin worden geschoold. Ook zijn er enkele boeken en brochures die aangeven op welke signalen gelet moet worden.
4. Leerkrachten nemen duidelijk stelling als ze merken dat leerlingen worden gepest.
Heel belangrijk is hierbij het invoelend vermogen van de leerkrachten. In diverse trainingen wordt hier aandacht aan besteed.
5. De school beschikt over diverse aanpakken als er gepest wordt.
Leerkrachten kunnen worden geschoold in diverse methoden om pestproblemen aan te pakken. Daarnaast kunnen ze ook hulp van anderen inschakelen. De methoden zijn gericht op het pestende kind, het gepeste kind en op de klas als geheel.
6. Er is een vertrouwenspersoon, die klachten van leerlingen en ouders over het pestbeleid op school kan indienen bij een klachtencommissie.

(bron : http://www.sjn.nl/pesten/ )

8. Voorzichtig beleid in het gebruiken en verspreiden van gevoelige informatie van leerlingen.

Voorkomen is beter dan genezen. Scholen plaatsen vaak foto's van leerlingen van allerlei activiteiten op de schoolwebsite. Op zich is daar uiteraard niets op tegen, maar men moet er zich van bewust zijn dat deze foto's juist gebruikt kunnen worden om met fotobewerkingsprogramma's leerlingen eruit te knippen, te vervormen, op andere lichamen te plakken, enz. om ze dan op pestwebsites te plaatsen tot schande van de slachtoffers. Scholen spelen soms slordig om met foto's van uitstappen of schoolactiviteiten en delen dit op fotowebsites zoals Flickr . Maar is de school of enthousiaste leerkracht zich er wel van bewust dat leerlingen elkaar onderling kunnen pesten door dit soort foto's in een iets andere hoedanigheid online te plaatsen, bijvoorbeeld op een leuke profielwebsite, waar ze onder iemands naam een profiel in elkaar knutselen waarbij ze aangeven dat betrokkene (vb meisje 14j) een "hete doos" is die seks wil met iedereen en dan daarbij het emailadres en GSM nummer vermelden.

Er zijn websites waar je dit snel en anoniem kunt uploaden. De school kan dus best eerst toestemming vragen aan ouders of hun kind op de schoolwebsite mag prijken en opletten met het plaatsen van teveel individuele kinderen in close-up. Andere scholen plaatsen lijsten met namen en adressen en emailgegevens van (oud-) leerlingen op het internet. Ook hier moet toestemming aan de ouders gevraagd worden of aan de betrokkenen zelf indien ze meerderjarig zijn. Er zijn voorbeelden bekend waar leerkrachten foto's op het internet plaatsten met naam en andere persoonlijke gegevens zonder er bij na te denken welke risico's men daarbij aan kinderen bezorgde. Ouders werden nooit gevraagd of de foto's gepubliceerd mochten worden. Ouders moeten bij het gebruik van foto's altijd op de hoogte zijn en expliciet toestemming geven. Als men toch foto's van kinderen tijdens activiteiten op het internet wil plaatsen, moet men die gegevens beschermen door een wachtwoord. Een digitale leeromgeving zoals Blackboard, N@tschool of Smartschool kan ook dienen om beveiligd foto's voor ouders te verspreiden.

Verder moet de school haar netwerk zowel intern als extern goed beveiligen. Vooral basisscholen gaan soms nogal amateuristisch om met hun netwerk. In Vlaanderen mag men een ICT-coördinator aanstellen om het netwerk te bewaken en de nodige beveiligingen in te stellen. Maar heel vaak wordt die functie gereserveerd voor een leerkracht die zich een beetje meer interesseert voor computers dan een andere en is die zelf onvoldoende op de hoogte van beveiliging, firewalls, enz.

Natuurlijk is het dweilen met de kraan open, wanneer jongeren zomaar zelf al hun foto's en persoonlijke gegevens op internet plaatsen. De communitysite www.sugarbabes.nl heeft 855.767 profielen, waar duizenden foto's van jongeren op prijken die ze al dan niet zelf er op geplaatst hebben. Er zijn ook websites waar foto's van fuiven of andere activiteiten te bewonderen zijn. Soms zijn jongeren dus zelf verantwoordelijk dat foto's onoordeelkundig gebruikt gaan worden.

9. Digitale pesttest

In Nederland lanceerde minister van onderwijs Maria van der Hoeven op 26 oktober 2005 in het Oranje Nassau College te Zoetermeer de PestTest®, een instrument voor scholen om het pestgedrag van leerlingen te meten. Leerlingen geven door de test aan waar, wanneer en hoe op school wordt gepest en wat zij daarvan vinden. Kinderen maken de test in de klas en docenten kunnen vervolgens aan de resultaten zien of het antipest-beleid op hun school goed werkt, of dat ze er meer werk van moeten maken. Ook laten zij weten of het anti-pestenbeleid op school enig effect heeft. Door het afnemen van de PestTest® kunnen scholen een gericht beleid tegen pesten voeren. Het terugdringen en voorkomen van pesten draagt bij aan een veilig schoolklimaat voor alle betrokkenen bij school. In de PestTest is ook uitdrukkelijk cyberpesten opgenomen.
Via de PestTest® laten de pesters, hun slachtoffers en de klasgenoten, die het pesten moeten aanzien, anoniem weten of en hoe er wordt gepest en waar en wanneer het plaats vindt. De test levert de school informatie over de meest effectieve aanpak. De 'pesttest' maakt een onderscheid tussen pesters, gepesten en de 'zwijgende leerlingen'.

Tien jaar geleden werd de eerste PestTest® uitgegeven. Vele scholen hebben de test gebruikt. In tien jaar tijd is er veel veranderd. Scholen beschikken nu over netwerken. En naast verbale en fysieke vormen van pesten is nu ook digitaal pesten actueel. Sms, internet, chat en msn worden veelvuldig misbruikt. Digitaal pesten is nog harder dan de bekende vormen. Het vindt volstrekt anoniem plaats en de herhaling is welhaast onbeperkt. De nieuwe PestTest® gaat in op deze nieuwe vormen en is geschikt voor netwerkgebruik. Leerlingen krijgen voorafgaand aan de test via de computer duidelijke uitleg over pesten en de test zelf. Zij kunnen zelf aangeven of zij dit willen horen of alleen maar lezen. Vooral voor leerlingen die (nog) moeite hebben met lezen, is de mondelinge toelichting tijdens de test een uitkomst. Het uiterlijk van de test is aantrekkelijk door een kleurrijke en aansprekende graffiti achtergrond. De PestTest® is getest door leerlingen en leerkrachten op verschillende scholen. De PestTest® is ontwikkeld voor leerlingen in de laatste jaren van de basisschool en de eerste jaren van het secundair onderwijs. (Meer info www.voo.nl/pesttest).

10. Materialen en tips voor leerkrachten

http://www.pestweb.nl/aps/pestweb/d/map3/

http://leraar.veilig.kennisnet.nl/

http://www.planet.nl/planet/show/id=1222161/contentid=519635/sc=36dc2f

Pesten, cyberpesten en steaming van leerlingen door leerlingen : preventie en aanpak. Richtlijnen voor scholen van het VVKSO. Scholen hebben in dit verband terecht heel wat vragen. De preventie en aanpak van cyberpesten verlopen voor een deel op dezelfde manier als bij het klassieke pesten. Wat we over pesten schrijven, is m.a.w.steeds van toepassing op cyberpesten. Lees hier de richtlijnen.

Literatuur

In de rubriek educatief materiaal vind je nog meer informatie en ook eigen gemaakte instrumenten om met cyberpesten om te gaan.

Is je school cybersafe? Hoe kan je van een webadres afleiden of een website betrouwbaar is of niet? Hoe richt je een computerklas zo ergonomisch en gezond mogelijk in? Wat kan een jongere doen als hij slachtoffer is van cyberpesten? Hoe organiseer ik als ICT-coördinator de beveiliging van het schoolnetwerk? Antwoorden vind je in de publicatie 'Veilig Online. Tips voor veilig ICT-gebruik op school'. Die brochure bevat up-to-date informatie over uiteenlopende onderwerpen. Naast algemene informatie krijg je tips, lesmateriaal en praktische richtlijnen. De bijhorende cd-rom bevat vijf lespakketten, lesmateriaal van diverse organisaties . Scholen vinden er ook een uitgebreide checklist 'Is mijn school cybersafe?' en een voorbeeldprotocol tussen school en leerlingen over gebruik van ICT-faciliteiten. Voor het eerst is er een Vlaamse versie van het succesvolle Nederlandse Diploma Veilig Internet. De brochure is bedoeld voor leraren, directies en ICT-coördinatoren. Deze brochure past in een sensibiliseringscampagne over veilig ICT-gebruik op school en werd opgesteld in samenwerking met Child Focus en het Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruikersorganisaties (OIVO). Jouw school ontvangt deze week een exemplaar en kan extra exemplaren bestellen via de publicatiedienst van het Ministerie van Onderwijs en Vorming.

Lees meer in het persbericht 'Scholen krijgen tips om cyberpesten te voorkomen'
http://ond.vlaanderen.be/nieuws/2007p/1008-veilig-ICT.htm

Download de checklist 'Is mijn school cybersafe?'(pdf 60 Kb, 4 p.)
http://ond.vlaanderen.be/nieuws/2007p/files/1008-veilig-ICT-checklist.pdf

Pestspelen

* Re :Pest (geïnspireerd op het Finse KIVA-project en ontwikkeld i.s.m. Hogeschool West-Vlaanderen). Link: http:/:www.howest.be/repest
* Friendly ATTAC (interdisciplinair onderzoeksproject in ontwik keling: samenwerking tussen UA, Ugent, VUB en Howest Gefinancierd door IWT Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie) Link: http://www.friendlyattac.be (in ontwikkeling oktober 2014)

Scholen hebben een gelimiteerde autoriteit voor alles wat buiten de school gebeurt. Ouders vragen soms dat de school ingrijpt wanneer hun kind online wordt gepest, maar veel meer dan een gesprek met de klasgroep of het opzetten van een preventieprogramma kan men niet doen. Toch kunnen scholen een belangrijke rol spelen in het hele cyberpestgebeuren. Dat kan door eerst en vooral het pestprobleem een belangrijke plaats te geven in het leerprogramma en preventief te werken. Lessen rond pesten en cyberpesten, geïllustreerd aan concrete voorbeelden, leert kinderen de gevolgen van hun pestgedrag inzien en maakt hen attent op de grote psychische schade die anderen door onnozel kinderachtig pestgedrag kunnen oplopen. Vervolgens moeten ze kinderen aanleren hoe ze moeten reageren wanneer ze gepest worden en wat ze wel of niet moeten negeren bij cyberpesten. Ze moeten kinderen informeren wanneer ze hulp moeten inroepen van volwassenen en vooral wanneer politie ingeschakeld moet worden.

Dit laatste moet zeker gebeuren wanneer er volwassenen met oneerbare bedoelingen in het cyberpesten betrokken geraakt zijn. Soms geraken kinderen verstrikt in een net van pesten en tegenpesten en doen ze in hun boosheid of onbezonnenheid dingen die gevaarlijk zijn zoals illegaal genomen naaktfoto's uit kleedruimtes op het internet met persoonlijke contactgegevens van medeleerlingen publiceren met de boodschap dat ze zich aanbieden als call-girl of het vrijgeven van geheime medische of financiële informatie die kinderen ernstig kan schaden. Kinderen moeten weten dat als ze dit ontdekken, ze er onmiddellijk politie moeten bijhalen, zeker als ze ten gevolge hiervan door volwassenen lastig gevallen werden. Als er geen onmiddellijke fysieke bedreiging is, durven leerkrachten of andere begeleiders wel eens zeggen dat het allemaal niet zo erg is en wel voorbij zal gaan.

In de bijbel staat dat je ook je linkerwang moet aanbieden en dat je sterk en stoer moet zijn of maar moet terugpesten en dat het dan wel allemaal overgaat. Maar vele volwassenen beseffen niet dat woorden net zo hard kunnen kwetsen als lijfelijke aanvallen. Er bestaan meerdere voorbeelden van jongeren die zelfmoord pleegden na herhaaldelijk emotioneel gepest te worden waar begeleiders hen vooraf troostten of de hulpboodschappen negeerden met het idee dat het wel zou overgaan als ze maar wat geduld zouden hebben.

Zelfs als er geen cyberpesten op school plaatsvindt, kunnen scholen zich vrijwillig aanbieden om te helpen ontdekken waar het cyberpestgedrag vandaan komt. Verder kunnen scholen ouders proactief informeren over hoe kinderen elkaar pesten en wat ze kunnen doen om hun kinderen online te begeleiden en te beschermen. Dat kan gaan van het aanleren van eenvoudig computergedrag op informatieavonden tot het aangeven van trucjes om te achterhalen wie er pest en het leren emotioneel ondersteunen van een kind dat gepest wordt. In dit werk wordt elders uitgelegd hoe het cyberpesten precies gebeurt en hoe je jezelf of je kinderen ertegen kunt beschermen, hoe je afzenders van e-mail kunt blokkeren, hoe je headers met afzendergegevens kunt achterhalen, enz.

Veel moeilijker is het natuurlijk om kinderen met hun emotionele pijn te begeleiden. Het is gemakkelijk van op afstand tegen slachtoffers te zeggen dat ze het maar moeten negeren. Je kunt vertellen hoe laf cyberpesten is omdat de pester zich achter zijn computerscherm verbergt. Je kunt vertellen dat de pestkop zich alleen maar stoer, groot en machtig wil voordoen. Maar daarmee is de pijn die de pester aanricht niet opgelost en zal de pestkop ook niet stoppen. Iemand die gecyberpest wordt heeft verschrikkelijk veel steun, warmte , aanmoediging, begrip ,schouderklopjes en knuffels nodig. Het gepest worden van het slachtoffer is niet verholpen met een luisterend oor maar het slachtoffer vraagt er wel naar en zal er kracht en moed uit putten. Geen enkele begeleider mag dit minimaliseren. We moeten hun angst, vernedering en schaamte erkennen. Overreacting is zeker ook uit den boze. Overleg altijd met een kind dat om steun en raad vraagt, wat je het best kunt doen.

Onmiddellijk zonder medeweten van het kind leerkrachten, politie of andere diensten inschakelen is niet goed en schaadt het vertrouwen van het kind. Het kind zal terecht vrezen dat het nog erger gepest gaat worden als er iets van uitkomt. Het beste is samen met het kind bekijken welke stappen er gezet kunnen worden. Als er sprake is van seksueel misbruik bijvoorbeeld door het publiceren van oneerbare fotomateriaal van het slachtoffer is het toch raadzaam na eventueel overleg met de school klacht bij de politie in te dienen om te vermijden dat het materiaal dat vrijelijk op het internet staat in handen van gewetensloze pedofielen of kindermisbruikmaffiosi terecht komt.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zelfdoding Duitse jongen (13) na pesterijen via Facebook. Een 13-jarige jongen in Duitsland die gepest werd, heeft zich na het lezen van een kwetsende opmerking op Facebook voor de trein gegooid. Joel zou samen met zijn beste vriend naar een autotreffen gaan, toen hij vooraf even zijn Facebook-pagina checkte.

# data[].attributes.body
mediawijs.be

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Mediawijs - Vlaams Kenniscentrum Mediawijsheid

# data[].attributes.attachment_link.title
Advies voor scholen en leerkrachten tegen cyberpesten

# data[].attributes.attachment_link.description
Verstrengeling on- en offline contact Wie vandaag met jongeren omgaat, kan er niet om heen: het sociale leven van tieners speelt zich verstrengeld af in de on- en offline wereld. ICT bekleden een prominente rol in hoe zij met elkaar omgaan en communiceren.

# data[].attributes.headline
Mediawijsheid in de klas (praktijkvoorbeelden)

# data[].attributes.subject
Mediawijsheid in de klas (praktijkvoorbeelden)

# data[].attributes.body
googlebooks

# data[].attributes.attachment_link.description
Docenten krijgen steeds meer te maken met LinkedIn, Twitter, Facebook, Prezi en Google+, maar vaak weten ze niet hoe ze hier het beste mee om kunnen gaan. Wat zijn social media en waar zijn ze voor bedoeld? Wanneer moet je social media stimuleren of weigeren?

# data[].attributes.body
boekbespreking

# data[].attributes.attachment_link.title
boekbespreking Ken je digitaal DNA Lieven De Mazez

# data[].attributes.headline
Klikken doet Kicken: UNPLUGGED workshop over smartphoneverslaving

# data[].attributes.subject
Klikken doet Kicken: UNPLUGGED workshop over smartphoneverslaving

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We kunnen schermen niet meer uit ons dagelijks leven bannen. Enkele uurtjes gamen met vrienden van over de hele wereld, ondertussen Spotify in onze oren, een WhatsApp'je sturen en Facebook checken. Misschien ook voor jou en je leerlingen een dagelijkse realiteit?
Het baart de samenleving stilaan zorgen want is te veel schermtijd wel gezond? Kun je er verslaafd aan raken? En wat doet al dat schermgebruik met ons brein?
Vanuit onze expertise met verslaving ontwikkelden we een training voor leerkrachten rond het thema schermverslaving. Na deze training ben je in staat om een project in jouw klas te organiseren.

Training

De Sleutel organiseert navormingen rond schermverslaving. Tijdens deze vorming proberen we een antwoord te vinden op volgende vragen:

Moeten we ons zorgen maken over het smartphonegebruik bij jongeren?

Dienen scholen leerlingen te beschermen tegen overmatig schermgebruik?

Waarom is het belangrijk om de nadruk te leggen op slaap, beweging, verveling, concentratie en offline vriendschappen?

Digitale detox versus digitale voedzaamheid... What's in a name?

Wat zegt de wetenschap over schermverslaving?

Is de jeugd verslaafd? En zo ja, kunnen ze behandeld worden?

Met welk lesmateriaal kan ik aan de slag?

Wil je een vorming volgen met het volledige team? Mail naar preventie@desleutel.be.

Na de vorming heb je als leerkracht voldoende oefeningen, activiteiten en inhoudelijke bagage om een project rond schermen op jouw school uit te werken.

Enkele reacties op de navorming:

Leerzaam, actueel, bruikbaar ... een aanrader

Een fijne training met materiaal waar je mee aan de slag kan...

Praktische tools en leuke materiaal. Zeker bruikbaar tijdens de lessen PAV

Heel activerende training waar ik mee aan de slag ga!

Veel bijgeleerd! Als 60 jarige toch wel wat hiaten in mijn game-woordenschat

Zeer bruikbaar zowel voor privé als school

Materiaal

Handleiding voor de leerkracht

Leerlingenboekje

# data[].attributes.attachment_link.description
We kunnen schermen niet meer uit ons dagelijks leven bannen. Enkele uurtjes gamen met vrienden van over de hele wereld, ondertussen Spotify in onze oren, een WhatsApp'je sturen en Facebook checken. Misschien ook voor jou en je leerlingen een dagelijkse realiteit? Het baart de samenleving stilaan zorgen want is te veel schermtijd wel gezond?

# data[].attributes.body
tips voor ouders

# data[].attributes.attachment_link.description
MediaNest is een initiatief van Mediawijs in samenwerking met meer dan 20 partners en met steun van de Vlaamse Overheid

# data[].attributes.attachment_link.description
ICT-coördinatoren zijn sleutelfiguren in het gebruik van games op de school. Zij zorgen ervoor dat games klasoverschrijdend geïntegreerd worden. We lichten 3 praktijkvoorbeelden toe.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wie cyberpestproblemen ten gronde wil aanpakken kiest voor de integrale schoolaanpak. Gie Deboutte, pestdeskundige, geeft advies en uitleg!

# data[].attributes.body
Informatiekaart