# data[].attributes.headline
tabela wykonanego zadania - uzupełniają wszyscy uczniowie z grupy po umieszczeniu pracy ostatecznej - nie trzeba niczego zapisywać ani wysyłać

# data[].attributes.subject
tabela wykonanego zadania - uzupełniają wszyscy uczniowie z grupy po umieszczeniu pracy ostatecznej - nie trzeba niczego zapisywać ani wysyłać

# data[].attributes.attachment_link.title
Arkusz kalkulacyjny bez tytułutabela wykonanego zadani klasa 6d

# data[].attributes.attachment_link.description
Publishing platform for digital magazines, interactive publications and online catalogs. Convert documents to beautiful publications and share them worldwide. Title: Prezentacja Historia 2k20, Author: Jakub Radej, Length: 11 pages, Published: 2020-03-23

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ten artykuł od 2012-07 wymaga zweryfikowania podanych informacji.

Należy podać wiarygodne źródła, najlepiej w formie Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon przypisów bibliograficznych.
Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
dyskusji tego artykułu.
{{Dopracować}} z tego artykułu.

Klasycyzm (z łac. classicus „doskonały, pierwszorzędny, wzorowy, wyuczony") - styl w muzyce, sztuce, literaturze oraz architekturze odwołujący się do kultury starożytnych Rzymian i Greków. Styl ten nawiązywał głównie do antyku. W Europie tzw. „powrót do źródeł" (klasycznych) pojawił się już w renesansie - jako odrodzenie kultury wielkiego Rzymu. Jako styl dominujący epoki wpływał na kształt innych nurtów kulturowych okresu jak manieryzm, barok, rokoko. Trwał do końca wieku XVIII, w niektórych krajach do lat 30. następnego stulecia, a nawet dłużej. Zmodyfikowany klasycyzm przeradzał się czasem w eklektyzm końca XIX wieku. Klasycyzm jako styl panował w epoce oświecenia. Najpełniejszy rozkwit klasycyzmu nastąpił w I poł. XVIII wieku. W dziedzinie literatury swoisty kres klasycyzmu przyniosła walka klasyków z romantykami.

Zauroczenie klasyczną harmonią pojawiało się wielokrotnie, także w XX wieku, pod postacią neoklasycyzmu (w literaturze, w architekturze), a następnie wśród artystów awangardowych, np. u Picassa. Klasycyzm w Polsce bywa też zwany stylem stanisławowskim (od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego).

Cechy klasycyzmu

tematyka 'akt'

wzorowanie się na tematyce i architekturze starożytnej Grecji i Rzymu (rzymski Panteon i Partenon w Atenach),

chęć wiernego odwzorowania elementów dekoracji, stroju czy architektury Antyku,

statyka zamiast dynamizmu,

oszczędność wyrazu,

spokój - przeciwieństwo barokowej ekspresji,

uwypuklenie cnót obywatelskich w przeciwieństwie do rokokowej frywolności,

obraz idealistyczny,

kształt ważniejszy niż barwa,

tematyka moralizatorska, często propagandowa (np. Jacques-Louis David Śmierć Marata),

ukazywanie momentu przed ważnym wydarzeniem lub akcją (np. Jacques-Louis David Przysięga Horacjuszy),

używanie silnego strumienia, „snopu" światła (np. Jacques-Louis David Śmierć Sokratesa).

wzorowanie się na starożytnych budowlach greckich i rzymskich oraz na niektórych budowlach odrodzenia;

kopiowanie elementów architektury starożytnej;

budowle wznoszone na planie zwartym, koła lub prostokąta;

stosowanie kolumnad i kolumnowych portyków ze zwieńczeniem w kształcie tympanonu; pilastrów, dużych okien; tympanon przeważnie dekorowany płaskorzeźbą;

kolor przyporządkowany rysunkowi;

dążenie do uzyskania efektu harmonii, zrównoważonej kompozycji, stosowanie symetrii;

w opozycji do baroku przeważają fasady o liniach prostych bez wygięć i skrętów;

oszczędne stosowanie zdobnictwa; jeżeli się pojawiają, są to uskrzydlone postacie lwów z ludzkimi głowami, orły, wieńce, wazony, girlandy z róż, kokardy, hełmy, tarcze, skrzyżowane sztandary nawiązujące do tradycji cesarstwa rzymskiego;

rozwój budownictwa użyteczności publicznej, takiego jak: urzędy, teatry, szpitale, szkoły, zakładane wówczas muzea;

pałace - duże, niskie, wydłużone, na planie prostokąta, z wysuniętą częścią środkową ozdobioną portykiem;

we wnętrzach wielkie, podłużne, jasne sale, chętnie malowane na biało, płaskie sufity, okna duże, kwadratowe;

kościoły - często na planie koła, przykryte kopułą;

dwory wraz z ogrodami i parkami wzbogacone: alejami z drzewami, stawami rybnymi; w obrębie dworu były: młyn oraz browar;

wnętrza dworów ozdabiano portretami rodzinnymi, trofeami myśliwskimi, a na ścianach wieszano tkaniny ozdobne zwane arrasami.

Architektura

Francja: Jacques Germain Soufflot, Jean Francois Chalgrin, Charles Percier

Anglia: Robert Adam

Niemcy: Karl Friedrich Schinkel, Leo von Klenze, Carl Gotthard Langhans, Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff

Włochy: Giovanni Battista Piranesi

Rosja: Carlo Rossi

Polska: Piotr Aigner, Antonio Corazzi, Wawrzyniec Gucewicz, Jan Chrystian Kamsetzer, Jakub Kubicki, Dominik Merlini, Efraim Szreger, Stanisław Zawadzki, Szymon Bogumił Zug

Malarstwo i grafika

Cechy:

1. Statyczne oparte na układach pionowych.

2. Kontur.

3. Chłodny koloryt.

4. Miękki światłocień.

5. Gładka faktura.

6. Wzniosłość.

Malarstwo wyraziło się głównie w tematyce historycznej (starożytnej), mitologicznej, alegorycznej i portrecie.

1. Antonio Canova - rzeźbił głównie posągi i grupy mitologiczne („Dedal i Ikar", „Trzy Gracje"); rzeźbił także postacie współczesne, przedstawiając je jednak jako postacie mitologiczne (Henryka Lubomirskiego przedstawił jako Amora);

2. Bertel Thorvaldsen - rzeźby mitologiczne, religijne, historyczne pomniki, popiersia. Autor pomnika Mikołaja Kopernika i księcia Józefa Poniatowskiego (ten ostatni wzorowany na rzymskiej statui Marka Aureliusza);

3. Andrzej Le Brun - tworzył rzeźby do dekoracji Zamku Królewskiego i Łazienek, a także popiersia znanych Polaków;

4. Jakub Tatarkiewicz - wyrzeźbił popiersie Fryderyka Chopina.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ten artykuł od 2012-07 wymaga zweryfikowania podanych informacji. Należy podać wiarygodne źródła, najlepiej w formie Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon przypisów bibliograficznych. Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Epoka oświecenia była bardzo bogata w najrozmaitsze odkrycia zarówno w naukach matematycznych jak i przyrodniczych, rozwinęła się także medycyna. Oto główne dokonania uczonych oświecenia.

Za największego uczonego oświecenia uważa się Izaaka Newtona(1642-1727). Gdy Newton rozpoczynał swoją pracę naukową, dostępna wiedza o świecie fizycznym była bardzo uboga, zaś gdy umierał , dzięki jego osiągnięciom już wiedziano, że światem rządzą ścisłe matematyczne prawa. Newton stworzył podstawy intelektualne współczesnej fizyki. Zawdzięczamy mu min. Trzy podstawowe zasady dynamiki i prawo ciążenia, dzięki którym wszystkie zjawiska fizyczne na Ziemi i niebie dawały się przewidzieć, uporządkować i uzasadnić zasadą przyczynowości. Postęp ten umożliwił wykorzystanie zjawisk naturalnych w technice. Newton umierając pozostawił po sobie ogromny zbiór niepublikowanych prac na temat ezoterycznych i mistycznych badań alchemicznych.

Antoine Lavoisier(1743-1794) jest twórcą nowoczesnej chemii. Jego prace stanowią odbicie rewolucji w życiu intelektualnym i codziennym, do czego doszło w europie w końcu XVII w. Wyjaśnił między innymi udział tlenu w spalaniu, podał koncepcję pierwiastka chemicznego i sformułował prawo zachowania materii w reakcjach chemicznych. W 1778 r. Lavoisier odkrył tlen. Po wybuchu rewolucji początkowo poparł jej idee jednakże po dojściu o władzy jego wroga został aresztowany i 8maja 1794 ścięty.

Johannesowi Keplerowi(1571-1630) zawdzięczamy odkrycie praw rządzących ruchem planet, jednak jego zasługi są znacznie większe- był główną postacią w szczytowym okresie rewolucji w astronomii na początku XVII wieku. Badania Keplera stanowiły decydujący przełom techniczny , który zrodził nową matematyczno-fizyczną dziedzinę mianowicie mechanikę nieba. Kepler zdolny był zrezygnować z błędnych hipotez i oddać się całkowicie matematycznemu opisowi wszechświata. „Z głębi duszy poświadczam, że jest prawdziwy- pisał o Układzie Słonecznym- i kontempluję jego piękno z niewiarygodną namiętną rozkoszą."

William Herschel(1738-1822) w końcu XVIII i na początku XIX wieku obserwował i katalogował niebiosa z taką samą systematycznością i pracowitością z jaką hrabia de Buffon badał rośliny i zwierzęta. Zbudował największe wówczas teleskopy i używał ich, obserwując niebo. To dzięki nim stał się twórcą astronomii gwiazdowej. Katalogował gwiazdy, lecz badał również planety; odkrył również planetę Uran i jej dwa księżyce, badał księżyce Saturna. Herschel pierwszy stwierdził, że Układ Słoneczny wchodzi w skład Galaktyki, którą przyrównało wirującego dysku. Był on pierwszym nowoczesnym astronomem.

Edward Jenner(1749-1823) był odkrywcą szczepień ochronnych przeciw ospie. W swoich obserwacjach ustalił, że osoby, które wcześniej przechorują ospę krowiankę, nie chorują na ospę prawdziwą, co zaobserwował u kobiet które doiły krowy. W 1796 roku dokonał zaszczepienia ośmioletniemu chłopcu wirusa ospy krowiej, a następnie, po przejściu przez niego choroby zaszczepił mu wirus ospy prawdziwej, mimo to chłopiec nie zachorował. Wykazał on, że w celu uodpornienia człowieka przeciw ospie nie trzeba mu zaszczepiać ospy prawdziwej lecz wystarczy ospa krowia. W ten sposób powstała jedna z najskuteczniejszych szczepionek na świecie.

Albrecht von Haller(1708-1777) był główną postacią w medycynie XVIII wieku. Był twórcą pojęcia „pobudliwość" i „wrażliwość", przez co jest niekiedy uważany za prekursora neurologii. Był autorem 8tomów zawierających prace z dziedziny fizjologii i anatomii, zawierały naukowy opis wszystkich znanych organów ciała. Haller dowiódł, że konkretne włókna nerwowe i mięśnie mają określone funkcje, udowodnił, że funkcjonowanie wszystkich części ciała zależy od ich pobudzenia i sądził, że skurcze mięśni są wynikiem działania różnych sił mechanicznych i chemicznych. Na rok przed swoją śmiercią opublikował bibliografię medyczną zawierającą 52 000 tytułów.

Hrabia de Buffon(1707-1788). W 17489 roku ukazał się pierwszy tom jego L'Histoire naturelle (Historii naturalnej), dalsze 43 tomy opublikowano w ciągu 40 lat, ostatnie 8 zaś już po jego śmierci. Buffon poddał naukowej analizie wielkie tematy historii naturalnej, krytycznie oceniając tradycyjne poglądy na najrozmaitsze zagadnienia, od wieku kosmosu do rozwoju gatunków zwierząt. W polu widzenia Bufona znalazła się biologia, geologia i kosmogonia. Stworzył między innymi definicję gatunku, jako „grupy, która rozmnaża się we własnym kręgu". Określił wiek Ziemi na 75 000 lat, później jednaj zmienił tę liczbę na 3 000 000. Opracował teorię kosmologiczna, według której Ziemia powstała ze stanu gazowego, a następnie minęło wiele epok, aż wreszcie osiągnęła swoją obecną postać. Zwierzęta pojawiły się przed powstaniem kontynentów na czego dowód przytacza istnienie skamielin.

Jean Baptiste Lamarck(1744-1829) odrzucił koncepcję niezmienności gatunków, czym wywarł zdecydowanie pozytywny wpływ na rozwój teorii rewolucji. Lamarck wyróżnił wiele gatunków bezkręgowców, nadał im nazwy i bardzo dokładnie opisał. Zdawał sobie sprawę z ogromnej zmienności gatunków, której przeciwstawia się zasadnicza jedność żywych organizmów. Wyprzedził on teorię Darwina uznając, że ewolucja trwała bardzo długo, a poczucie stałości bierze się z powolnego tempa zmian. Według Lamarcka rozwój zwierząt przebiega zgodnie z czterema zasadami. Zasady te odzwierciedlają osiemnastowieczne przekonanie, że gatunki dążą do doskonałości, istnieje związek między znaczeniem organu a korzystaniem(lub nieskorzystaniem) z niego, oraz- co szczególnie godne zapamiętania- pogląd, że zwierzęta przekazują swojemu potomstwu wszystkie zmiany strukturalne, jakie się w nich dokonały. Ponadto Lamarck uważał, że istotnym czynnikiem w ewolucji jest pożądanie.

Karol Linneusz(1707-1778), szwedzki lekarz i botanik zapoczątkował w połowie okresu oświecenia ruch, który doprowadził do powstania logicznej taksonomii świata przyrody. Do dziś zwierzęta i rośliny noszą nazwy nadane im zgodnie z binominalną nomenklaturą stworzoną przez Linneusza. Binominalna nomenklatura nadawała nazwy roślinom i zwierzętom stosownie do ich rodzaju i gatunku. Na przykład nazwa pumy to Felis concolor , kota domowego Felis domesticus , a lwa Felis Leo. Ciekawą rzeczą w dorobku Linneusza jest stosowanie przez niego seksualnych metafor. Wątek ten pojawił się już w pierwszych latach jego kariery zawodowej, gdy przedstawił swojemu opiekunowi Celsjuszowi pracę zatytułowaną „Wstępne uwagi o małżeństwie roślin", w której porównywał pręcik kwiatu do pana młodego a słupek do panny młodej. Swą wyjątkową sławę zawdzięcza systematyce organizmów. Jego główne dzieła to: „Systema plantarium" i „Species plantarium"

Kolejnym osiągnięciem epoki oświecenia jest stworzenie rachunku różniczkowego wraz z rachunkiem całkowym przez Izaaka Newtona i niezależnie od niego przez G.W. Leibniza. Rachunek różniczkowy jest podstawowym narzędziem matematycznym fizyki i techniki.

Następnym przełomem i wynalazkiem ułatwiającym ludziom życie(a raczej zapewniającym większe bezpieczeństwo) jest wynaleziony przez Beniamina Franklina piorunochron. Pierwsze piorunochrony zostały zamontowane przez Franklina w lecie 1752 roku, jesienią wyposażył w piorunochron własny dom. Pierwszy piorunochron w Londynie zainstalował na swym domu W. Watson w 1762 roku. W Polsce dzięki inicjatywie Stanisława Augusta Poniatowskiego wyposażono w tzw. Wówczas „konduktory" Zamek Królewski w Warszawie.

Medycyna sądowa również uczyniła postępy- w 1663 roku została wynaleziona przez Bartholina i opracowana naukowo przez Schwammerdamma „próba płucna" (stwierdzająca powietrzność płuc noworodków, które oddychały), została wykorzystana po raz pierwszy do celów sądowych przez Schreyera w 1682 roku. W końcu XVII i na początku XVIII wieku zaczęto wprowadzać obowiązek wykonywania sekcji zwłok, jako badania niezbędnego w postępowaniu sądowym w przypadkach śmiertelnych. W Rosji car Piotr Wielki wprowadził w 1716 roku ustawę, w której w art.154 podano: „należy niewątpliwie wiedzieć, czy śmierć nastąpiła od bicia", tym celu nakazał „oględziny i rozcięcie zwłok" przez lekarzy zaprzysiężonych. Rozwój nauk medycznych w XVIII wieku, a zwłaszcza anatomii patologicznej miał zasadnicze znaczenie dla medycyny sądowej, która w XIX wieku dzięki rozwojowi fizyki i chemii miała się stawać coraz doskonalsza.

Epoka Oświecenia przyniosła ludzkości wiele wynalazków i odkryć które miały znaczny wpływ na jakość życia, liczebność populacji Ziemi i wiele innych aspektów życia. Wiek XIX miał przynieść światu jeszcze większy rozwój nauk przyrodniczych, matematycznych oraz medycyny.

Autor noraczej

# data[].attributes.attachment_link.title
Rozwój nauk przyrodniczych,matematycznych i medycyny w Oświeceniu

# data[].attributes.attachment_link.description
Epoka oświecenia była bardzo bogata w najrozmaitsze odkrycia zarówno w naukach matematycznych jak i przyrodniczych, rozwinęła się także medycyna. Oto główne dokonania uczonych oświecenia. Za największego uczonego oświecenia uważa się Izaaka Newtona(1642-1727). Gdy Newton rozpoczynał swoją pracę naukową, dostępna wiedza o świecie fizycznym była bardzo uboga, zaś gdy umierał , dzięki jego osiągnięciom już wiedziano, że światem rządzą ścisłe matematyczne prawa.

# data[].attributes.attachment_link.title
Oświecenie (epoka) - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Oświecenie, in. wiek Oświecenia ( fr. siècle des Lumières), jako wiek rozumu , czy wiek filozofów - nurt kulturalny oraz okres w historii Europy przypadający na koniec XVII wieku do początku XIX wieku, szerzący deizm, indyferentyzm religijny, naturalizm i krytykę Kościoła. W rozumieniu szerszym: epoka w dziejach kultury europejskiej między barokiem a romantyzmem.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ten artykuł od 2017-10 wymaga zweryfikowania podanych informacji.

Należy podać wiarygodne źródła, najlepiej w formie Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon przypisów bibliograficznych.
Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
dyskusji tego artykułu.
{{Dopracować}} z tego artykułu.

Monteskiusz ( fr. Montesquieu), właśc. Charles Louis de Secondat, baron de La Brède et de Montesquieu (ur. 18 stycznia 1689 w La Brède, zm. 10 lutego 1755 w Paryżu) - francuski filozof, prawnik, wolnomularz i pisarz doby Oświecenia, członek zagraniczny Akademii Stanisława w Nancy od 1751 roku.

Jego dzieło De l'esprit des loix ou du rapport que les loix doivent avoir avec constitution de chaque gouvernement, les moeurs, le climat, la religion, le commerce zostało umieszczone w index librorum prohibitorum dekretem z 1751 roku.

Twórczość i poglądy

Monteskiusz w Listach perskich (1721) poddał krytyce porządek panujący we Francji przed rewolucją, traktując ustrój państwowy Wielkiej Brytanii jako wzorzec do naśladowania.

Największym dziełem Monteskiusza była składająca się z trzydziestu jeden ksiąg praca O duchu praw ( De l'esprit des lois) z roku 1748, w której dokonał analizy znanych ówcześnie form ustrojowych.

Monteskiusz wyszedł od koncepcji prawa naturalnego, wywodząc (w niezgodzie z Hobbesem), że prawo stanowione zostało ustanowione dla poskromienia dzikości natury. Przy tworzeniu prawa należy brać pod uwagę naturalne uwarunkowania, które kształtują ducha praw. Do tych uwarunkowań należą: wielkość terytorium państwa, klimat, religia, obyczaje, historia, formy gospodarowania oraz zasady rządzenia. Monteskiusz wyróżnił trzy formy państwa:

despotia, w której zasadą rządzenia jest strach,

monarchia, w której rządy odwołują się do honoru,

republika, która może mieć ustrój demokratyczny (oparta jest wtedy na cnocie) albo arystokratyczny (oparta wtedy na umiarkowaniu warstw rządzących).

Monteskiusz uważał, że o jakości państwa stanowi gwarantowanie przez nie wolności obywateli. Filozof wysunął myśl, że sprzyja temu ograniczenie władzy, a zwłaszcza jej podział. Należy oddzielić władzę zajmującą się ustanawianiem praw od władzy wprowadzającej w życie jej postanowienia; sądy zaś powinny być całkowicie niezależne od władz państwowych. Dzięki temu sędziowie, nie obawiając się nacisków ze strony władzy, mogliby wydawać sprawiedliwe wyroki. Do sądu mógłby wówczas odwołać się obywatel, który czułby się pokrzywdzony decyzją któregoś z urzędów. Monteskiusz postulował również powołanie dwuizbowego parlamentu jako władzy ustawodawczej, z prawem weta dla rządu. Spopularyzował w ten sposób klasyczną definicję trójpodziału władzy.

Uważał też, że władza sądu nie powinna być powierzona stałemu senatowi, ale wykonywana przez osoby powołane z ludu w drodze powołania określonego zasadami tylko na określony czas. Popierał pogląd, że aby trzymać najwyższych urzędników w zawisłości od praw, lud ma prawo zmuszać ich, aby wrócili do życia prywatnego.

Essai sur le goût (1757)

La Cause de la pesanteur des corps

La Damnation éternelle des païens (1711)

Système des Idées (1716)

Listy perskie (Lettres persanes, 1721), powieść epistolarna

Le Temple de Gnide (1725), poemat

Histoire véritable d'Arsace et Isménie (1730), powieść

Considérations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur décadence (1734)

O duchu praw (De l'esprit des lois, 1748)

La défense de " L'Esprit des lois " (1750)

Bibliografia

Linki zewnętrzne

# data[].attributes.attachment_link.description
Ten artykuł od 2017-10 wymaga zweryfikowania podanych informacji. Należy podać wiarygodne źródła, najlepiej w formie Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon przypisów bibliograficznych. Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Voltaire (Wolter)
François-Marie Arouet

Portret Voltaire'a według Maurice Quentin de La Toura (ok. 1736), Château de Ferney-Voltaire

Data i miejsce urodzenia

21 listopada 1694
Paryż

Data i miejsce śmierci

30 maja 1778
Paryż

Odznaczenia

Voltaire, pol. Wolter, właśc. François-Marie Arouet (ur. 21 listopada 1694 w Paryżu, zm. 30 maja 1778 tamże) - francuski pisarz epoki oświecenia, filozof, historyk i publicysta. Tworzył satyry, powieści, dramaty oraz „Listy".

Prowadził ożywioną korespondencję (zachowały się 23 tysiące jego listów). Bulwersował opinię publiczną krytycyzmem i śmiałością przekonań. Wiele podróżował.

Był osobowością złożoną, wyrażał nieraz sprzeczne poglądy, jego postępowanie nierzadko było kontrowersyjne, dlatego wiele różnych ideologii (posługując się wyrwanymi z kontekstu cytatami z Voltaire'a) uznało go za swojego patrona (np. ateiści, deiści, rewolucjoniści). Voltaire'owi w rzeczywistości nie można przypisać w pełni żadnej ideologii. Był przede wszystkim zwolennikiem liberalizmu, traktującym z rezerwą każdą religię i ideologię.

Jego wiele utworów zostało umieszczonych w index librorum prohibitorum.

Urodził się w rodzinie mieszczańskiej jako ostatnie dziecko bogatego notariusza François Arouet i Marie Marguerite Daumart. W 1704 rozpoczął naukę w kolegium jezuickim w Paryżu (obecnie liceum Louis-le-Grand), gdzie należał do najbardziej wyróżniających się uczniów (celował zwłaszcza w filozofii i retoryce). Zetknął się również z libertynami, których wolnomyślicielski i sceptyczny punkt widzenia ukształtował jego własny światopogląd. We wrześniu 1713 roku ambasador francuski Pierre-Antoine de Castagnéry, markiz de Châteauneuf (1647-1728) wyruszył z Paryża by objąć swą placówkę dyplomatyczną w Hadze. Towarzyszył mu Voltaire jako sekretarz ambasady.

Lata 1717-1718 spędził uwięziony bez wyroku w Bastylii na podstawie podejrzenia o autorstwo pamfletów przeciwko regentowi Filipowi II Orleańskiemu. W więzieniu napisał swoją pierwszą sztukę teatralną Edyp (pod pseudonimem Voltaire); sztuka odniosła ogromny sukces w kilka miesięcy po jego wyjściu na wolność. W 1726 na skutek zwady z Guy de Rohan-Chabot (tzw. Chevalierem de Rohan), Voltaire został ponownie zamknięty bez wyroku w Bastylii.

Po uwolnieniu postanowił wyjechać do Anglii, gdzie przebywał do roku 1729. Gościny udzielił mu w swym domu sir Everard Fawkener (1684-1758) brytyjski dyplomata i kupiec. Odkrył w Anglii zupełnie inne państwo niż represyjną, rządzoną przez absolutystycznego króla Francję. Zachwycił się naukowymi, filozoficznymi i politycznymi osiągnięciami Anglików; studiował teorie Isaaca Newtona i filozofię Johna Locke'a. Wielki wpływ na Voltaire'a jako historiografa wywarł polityk torysowski i historiograf Henry St John, 1. wicehrabia Bolingbroke. W swoich Listach filozoficznych, wydanych wpierw po angielsku ( English Letters), a następnie po francusku ( Lettres philosophiques) Voltaire starał się przekazać Francuzom osiągnięcia Anglików.

Po powrocie do Francji związał się z jedną z najwybitniejszych kobiet tamtej epoki: markizą Émilie du Châtelet, uzdolnioną matematyczką i fizyczką, która gościła go w swoim zamku w Cirey-sur-Blaise. Związek ten trwał 12 lat. Następnie próbował zrobić karierę na dworze w Wersalu (w 1746 został przyjęty do Akademii Francuskiej), ale jego trudny i niezależny charakter sprawił, że popadł w niełaskę.

W latach 1750-1753 przebywał na dworze króla Prus Fryderyka II Wielkiego w Berlinie i Poczdamie, otrzymał nawet od władcy w 1750 order Pour le Mérite, jednak zażyłość niezależnego filozofa i kapryśnego króla skończyła się kłótnią. Voltaire jeszcze na granicznym przejściu miał kłopoty urzędnicze, była to zemsta króla.

W 1755 osiadł w majątku , na terytorium Republiki Genewy. Tu także popadł w konflikt, tym razem z kalwińskimi pastorami. Krytykowali oni „zbyt swobodnego" ducha przedstawień teatralnych, jakie organizował filozof.

W 1758 przeniósł się do posiadłości w Ferney niedaleko Genewy (był to rodzaj „ziemi niczyjej" na granicy francusko-genewskiej). Tu dał się poznać jako utalentowany zarządca i człowiek interesu: rozbudował posiadłość, wprowadził nowe uprawy, założył manufaktury zegarków i pończoch jedwabnych. Pomagała mu w tym jego siostrzenica, pani Denis. Voltaire podsumował swoje dokonania w Ferney słowami: Siedlisko 40 dzikusów stało się zamożnym miasteczkiem, zamieszkanym przez 1200 pożytecznych osób. Do Ferney przybywały tłumy wielbicieli Voltaire'a: m.in. artyści, uczeni, arystokraci i dyplomaci (zyskał sobie miano „oberżysty Europy").

W 1762 r. dzięki zaangażowaniu Voltaire'a ukazał się drukiem „ Testament" Jana Mesliera, księdza ateisty.

W 1778 przyjechał triumfalnie do Paryża, gdzie tłumy wielbicieli witały go z takim entuzjazmem, że niektórzy historycy uznali to później za prawdziwy początek rewolucji francuskiej. Dwa miesiące przed śmiercią Voltaire wstąpił do loży masońskiej Dziewięciu Sióstr w Paryżu. Podsumował swoje życie słowami: Umieram wielbiąc Boga, kochając przyjaciół, nie nienawidząc wrogów, nie cierpiąc przesądów.

Rząd rewolucyjny z uroczystym ceremoniałem przeniósł 11 lipca 1791 jego zwłoki do Panteonu, gdzie do dziś spoczywa obok Jean-Jacques'a Rousseau. Pochowano go z wyjątkową pompą. Przebieg uroczystości i stroje uczestników zaprojektował Jacques-Louis David. Głównym elementem ceremonii był pochód w historycznych i współczesnych kostiumach, które miały ilustrować dzieje rewolucji. Niesiono m.in. model Bastylii, a na wozie triumfalnym jechał aktor przebrany za Voltaire'a. Skronie owego „Voltaire'a" wieńczyła alegoria Sławy. W najbardziej podniosłym momencie zaśpiewano Chór patriotyczny do słów Voltaire'a. Muzykę skomponował do niego François-Joseph Gossec, a wykonywał go chór męski z towarzyszeniem orkiestry wojskowej. Taka obsada pojawiła się po raz pierwszy w historii.

Dzieła Voltaire'a cechuje krytycyzm, odrzucenie autorytetów oraz tolerancja dla różnorodnych postaw, racjonalizm, odrzucenie instytucji Kościoła. W dogmatyzmie religijnym dostrzegł przyczyny nietolerancji, braku wolności, prześladowań i niesprawiedliwości.

Voltaire uważał, że należy pozbyć się przesądów religii objawionej i przyjąć religię rozumową (naturalną, deizm), której wymaga moralność ( Gdyby Boga nie było, należałoby Go wymyślić), odrzucał więc koncepcję „bożej opatrzności", kwestię „dobrego Boga", który pozwala na istnienie zła (zob. teodycea, problem zła), pozostawiał bez odpowiedzi.

Twierdził, że można dowieść, że Pięcioksiąg Mojżesza był fałszerstwem z czasów, gdy w basenie Morza Śródziemnego panowała kultura helleńska co widać, jego zdaniem, już po samych tytułach ksiąg: Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. W rzeczywistości jednak Pięcioksiąg nie miał nawet tytułów poszczególnych ksiąg. Fałszerstwem z czasów kultury helleńskiej miały być jego zdaniem również I księga Samuela i II księga Samuela, czego dowodem miało być użycie we francuskim przekładzie (z którego korzystał Voltaire) słowa Pytia (w oryginale to słowo nie występuje) na określenie wróżki, która na żądanie Saula wywołała zmarłego Samuela w Endor.

Natomiast do panującej we Francji religii katolickiej, tak jak do wszystkich innych religii (w tym protestantyzmu, judaizmu i islamu) odnosił się wręcz wrogo. Jego najsłynniejsze zdanie: Ecrasez l'infâme! ( Zdeptajcie bezecne!), które stało się mottem wrogów Kościoła, potępiało wszelki fanatyzm religijny.

Osobny artykuł: Écrasez l'infâme!.

Voltaire jednak zawsze potępiał ateizm i deklarował wiarę w Boga (jako „pra-przyczyny" wszystkiego); był fundatorem kościoła katolickiego w Ferney. Postulował rozdział państwa i Kościoła oraz tolerancję dla wszystkich religii.

Voltaire'owi przypisuje się słynne słowa: Nie zgadzam się z tym co mówisz, ale oddam życie, abyś miał prawo to powiedzieć. Nie były to jednak jego słowa, a słowa angielskiej pisarki Evelyn Beatrice Hall, która tym zdaniem podsumowała poglądy Voltaire'a na temat wolności słowa.

W przedmowie do Traktatu o tolerancji (1767) napisanej przez wydawców kehlskich: Tolerancyjny powinien być każdy władca, który wyznaje jakąś religię, który zna prawa sumienia. [...] jest rzeczą niesprawiedliwą i barbarzyńską stawiać człowieka między groźbą skazania na męczarnie a postępkami, które uważa za zbrodnicze. Jest uznawany za obrońcę wolności słowa i tolerancji dla różnych światopoglądów.

W roku 1762 zaangażował się w obronę Jana Calasa, protestanta fałszywie oskarżonego przez katolickich duchownych i skazanego na śmierć, a także w procesy Pierre-Paula Sirvena, La Barre'a, Montbailli'ego. W tych procesach Voltaire energicznie bronił ofiar fanatyzmu religijnego i archaicznego prawa, apelując do europejskiej opinii publicznej.

Czasem jednak zwalczał poglądy innych; na niektórych swych przeciwników nasyłał policję, a jego spór z Pierrem Louisem Maupertuisem mógł przyczynić się do samobójstwa tego uczonego.

Voltaire reprezentował humanizm i racjonalizm XVIII wieku.

Inspirował się poglądami Johna Locke'a, rzecznika liberalizmu (umowa społeczna nie likwiduje praw naturalnych jednostki).

Poznanie kształtuje się przez doświadczenie; wszystko poza tym jest hipotezą.

Człowiek jako istota rozumna musi sam dążyć do kształtowania własnego losu i rozwoju dzięki wiedzy, technice, sztuce i dobremu ustrojowi społecznemu.

Sprawiedliwość jest wartością uniwersalną, ponadkulturową.

Tzw. „cnota" (franc. vertu), czyli skłonność do czynienia dobra sobie i innym, wynika z potrzeb uczuciowych i z interesu społecznego.

Stosunek Voltaire'a do rozbiorów Polski uznaje się czasem za przejaw niekonsekwencji; Voltaire - uważany często za ofiarę despotyzmu i obrońcę wolności - w tym przypadku miał zachować się zgodnie z wyznawaną przez siebie i typową dla swoich czasów koncepcją absolutyzmu oświeconego. Polska miała opinię kraju fanatyków religijnych (zob. konfederacja barska i tumult toruński) i wyzyskującej chłopów okrutnej nieoświeconej szlachty; Voltaire uznał, że chłopom i mieszczanom tyranizowanym przez szlachtę na pewno nie będzie gorzej w granicach państw zaborczych niż w nietolerancyjnej Rzeczypospolitej.

Najlepsze możliwości realizacji większości swych wizji widział Voltaire w warunkach niedemokratycznego absolutyzmu, w którym wykształcony i mądry władca wymuszał na poddanych wprowadzenie nowych, lepszych zasad.

Szanse na wprowadzenie postulowanych przez siebie reform widział w reformujących się w duchu oświeceniowym monarchiach; Prusach Fryderyka II oraz Rosji Katarzyny II, którzy uznali go za swego doradcę, zarządzając jednak swoimi krajami w sposób znacznie odbiegający od oświeceniowych wzorców wolności. Voltaire ulegał ich zapewnieniom i propagandzie odnośnie do sytuacji w Polsce i sławił Katarzynę II, która wprowadziła do Rzeczypospolitej armię rosyjską w celu stłumienia konfederacji barskiej w 1768 roku:

„Armia ta zjawiła się jedynie w celu opieki nad dysydentami w razie, gdyby ich chciano gwałtem zniszczyć. Zdumiano się na widok armii rosyjskiej, bardziej pilnującej w środku Polski karności niż jej kiedykolwiek miały wojska polskie. Miast pustoszyć wzbogacała kraj: będąc tam dla opiekowania się tolerancją". 18 listopada 1772

Na tej samej zasadzie Voltaire komplementował też Fryderyka II: „Mówią, Sire, że to Pan poddał pomysł rozbioru Polski - i ja tak sądzę, ponieważ znać w tym geniusz".

Ustrój Rzeczypospolitej budził kontrowersje w czasach Voltaire'a. Przez krytyków był i jest uznawany za archaiczną oligarchię, która doprowadziła Polskę do kryzysu ekonomicznego i anarchii. W Polsce obowiązywały prawa pozbawiające innowierców wszelkich praw politycznych; również mieszczanie byli grupą dyskryminowaną. (W Polsce w latach 1768 i 1773 zniesiono wszystkie poprzednie ograniczenia wobec różnowierców, poza utrzymaniem jedynie zamknięcia przed nimi drogi do stanowisk ministerialnych, krzeseł senatorskich i wyższych urzędów państwowych). Takie państwo nie mogło liczyć na poparcie ówczesnych intelektualistów. Reformy w Polsce ( Konstytucja 3 maja) przyszły zbyt późno, aby miały szansę na praktyczną realizację. W tej sytuacji mniej dziwi fakt, że Voltaire uznał zagarnięcie Polski przez monarchie „oświeconego absolutyzmu" za fakt pozytywny.

Bibliografia

Voltaire, Traktat o tolerancji napisany z powodu śmierci Jana Calasa; przeł. i opracowali Zdzisław Ryłko i Adolf Sowiński, PIW, Warszawa 1988, s. 223.

Voltaire, Powiastki filozoficzne (Zadig, Tak toczy się światek, Kandyd, Prostaczek, Memnon, Historia podróży Skarmentada, Mikromegas, Historia dobrego bramina, Białe i czarne, Jeannot i Colin, Człowiek o czterdziestu talarach, Biały byk, Uszy hrabiego Chesterfield i kapelan Gudman); przeł. i opracował Tadeusz Żeleński (Boy), PIW, Warszawa 1955, s. 680.

Voltaire, Refleksye; przeł. i opracował Grzegorz Glass, Nakładem Księgarni Polskiej B. Połonieckiego, Lwów 1911, s. 192

Voltaire, Syn marnotrawny - komedia w pięciu aktach; przeł. Stanisław Trembecki; opr. Jerzy Adamski, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocław 1951, s. 97

Voltaire, Księżniczka Babilonu, Opolpress 1993, s. 244

Voltaire, Pamiętniki, Książka i Wiedza, Warszawa 1994, s. 96

Voltaire, Aforyzmy - Wolter - opr. Michał Mroziński, PIW, Warszawa 1976, s. 68

Voltaire, Pogawędki i dialogi

Jean Orieux, Wolter, Warszawa 1986 (Cykl: Biografie sławnych ludzi).

A. Maurois, Wolter

K. Dzierżawin, Wolter

N. Mitford, Wolter zakochany, Warszawa 1979.

T. Adorno, M. Horkheimer, Dialektyka oświecenia. Fragmenty filozoficzne, Warszawa 1994.

P. Napierała, Paryż i Wersal czasów Voltaire'a i Casanovy, Libron Kraków 2012.

P. Chanau, Cywilizacja wieku oświecenia

P. Hazard, Myśl europejska 18 wieku od Monteskiusza do Lessinga; przeł. Halina Suwała

# data[].attributes.attachment_link.description
Voltaire (Wolter) François-Marie Arouet Portret Voltaire'a według Maurice Quentin de La Toura (ok. 1736), Château de Ferney-Voltaire Data i miejsce urodzenia 21 listopada 1694 Paryż Data i miejsce śmierci 30 maja 1778 Paryż Odznaczenia Voltaire, pol. Wolter, właśc. François-Marie Arouet (ur. 21 listopada 1694 w Paryżu, zm.

# data[].attributes.attachment_link.description
Publishing platform for digital magazines, interactive publications and online catalogs. Convert documents to beautiful publications and share them worldwide. Title: Prezentacja Historia 2k20, Author: Jakub Radej, Length: 8 pages, Published: 2020-03-10