# data[].attributes.body
Dużo słońca, relaksu i wspaniałej zabawy dla Wszystkich Uczniów Naszej Szkoły:)

# data[].attributes.body
Pora na wakacyjne pomysły!

# data[].attributes.body
Pomysł na prezent dla Taty na DZIEŃ TATY?
To już 23.06.2020 r.
Modelinę po wykonaniu wzoru należy zagotować, a po wystudzeniu dla lepszego efektu polakierować.
Powodzenia :)

# data[].attributes.body
Marzenia się spełniają!

# data[].attributes.attachment_link.title
FROZEN | "In Summer" Song - Olaf | Official Disney UK

# data[].attributes.body
Końcówka lata nastraja właśnie na ten kolor... zapraszam zatem do wykonania zielonych przyjaciół z innej planety.

# data[].attributes.headline
Przygody ciekawskiej Jadzi i innych dzieciaków

# data[].attributes.subject
Przygody ciekawskiej Jadzi i innych dzieciaków

# data[].attributes.body
Bajkowisko.pl POLECA te i inne bajki.
Warto się moi drodzy zasłuchać :)
A wyobraźnia tak pracuje, że aż ją prawie można zobaczyć!

# data[].attributes.attachment_link.title
PRZYGODY CIEKAWSKIEJ JADZI I INNYCH DZIECIAKÓW cała bajka – Bajkowisko - bajki dla dzieci audiobook

# data[].attributes.body
Filmowa propozycja dla młodszych i starszych :)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
{"id":"795704","linkUrl":"/film/Pszcz%C3%B3%C5%82ka+Maja%3A+Miodowe+igrzyska-2018-795704","alt":"Pszcz&oacute;łka Maja: Miodowe igrzyska","imgUrl":"https://fwcdn.pl/fpo/57/04/795704/7823952.2.jpg"}

Maja postanawia przeciwstawić się poleceniom Cesarzowej. W tym celu startuje w sportowych igrzyskach.

Łyżka miodu

Chociaż olimpiada to w tym przypadku fabularny strzał w dziesiątkę, "Maja" ma niestety marne szanse, by... ... czytaj więcej

Pszczółka Maja: Miodowe igrzyska

Zwiastun nr 1 (polski) 1:42

Pszczółka Maja: Miodowe igrzyska

Teaser nr 1 (polski) 0:51

Pszczółka Maja: Miodowe igrzyska

Making of Magdalena Różczka recytuje wierszyk 1:08

# data[].attributes.attachment_link.title
Pszczółka Maja: Miodowe igrzyska / Maya the Bee: The Honey Games

# data[].attributes.body
Wiary w siebie  i odwagi w spełnianiu marzeń!

# data[].attributes.body
Z okazji zbliżającego się WAŻNEGO DNIA :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Lego polar station - jigsaw puzzle (15 pieces)

# data[].attributes.headline
Ciekawe propozycje malarskie na deszczowy dzień

# data[].attributes.subject
Ciekawe propozycje malarskie na deszczowy dzień

# data[].attributes.body
Odciski Waszych palców w różnych ujęciach. Mi osobiście Panda przypadła do gustu najbardziej.  Spróbujcie :)

# data[].attributes.body
Dziękuję Ci Tato, za wszystko co robisz, że bawisz się ze mną , na rękach mnie nosisz...

# data[].attributes.body
Piękna laurka gotowa :)

# data[].attributes.body
Wystarczy papilotka do babeczek, nitka, kolorowe wstążki. Można zawiesić w swoim pokoju...

# data[].attributes.body
Zachęcam Wszystkich uczniów do zwiedzania Polski poprzez stronę: http://kula.gov.pl/

# data[].attributes.body
Na początek Państwa - Miasta

Zasady gry w Państwa Miasta:

Liczba graczy dowolna, minimum 2 osoby. Każda osoba potrzebuje karki i czegoś do pisania. Kartkę dzielimy na kolumny z kategoriami + 1 wąska kolumna do podliczenia punktów. Najlepiej wydrukuj załączony obrazek

Liczba kategorii jest dowolna, ich temat można dostosować do wieku czy zainteresowań graczy. Jeden gracz mówi w myślach alfabet, kolejny go zatrzymuje – gracze poznają wylosowaną literę i właśnie na nią muszą zaczynać się słowa w każdej kategorii.

Kto pierwszy uzupełni wszystkie zagadnienia, zaczyna odliczanie od 10 do 0. Wtedy wszyscy odkładają długopisy i następuje zapisanie punktów za każdą kategorię:
15 pkt. otrzymuje osoba, która jako jedyna wypełniła daną kolumnę
10 pkt. otrzymuje każdy, kto wypełnił kolumnę unikatowym słowem
5 pkt. otrzymuje każdy, kto wyplenił kolumnę słowem, którego użył także inny gracz
0 pkt. za brak odpowiedzi lub odpowiedź niepoprawną
Po podliczeniu punktów kolejna osoba mówi alfabet w myślach, współgracz mówi stop i dalej już wiecie.
Kolorowanka ze strony: https://www.jestrudo.pl/

# data[].attributes.body
Można wykorzystać rolki po papierze toaletowym.

# data[].attributes.body
Coś oryginalnego dla Tych którzy kochają książki!

# data[].attributes.attachment_link.title
Oryginalna, zakładka do książki origami - lis

# data[].attributes.body
Prosty pomysł a bardzo efektowny :)

# data[].attributes.body
Do koloru, do wyboru
(U czy Ó, Rz czy Ż, H czy CH ).
Możecie w przyjemny sposób ćwiczyć pisownię... To łatwe :)

# data[].attributes.attachment_link.description
"Rz" po spółgłoskach - ó w zakończeniach -ów, -ówka, -ówna - ó w cząstce róż - rz czy ż? - Wyrazy z h i ch - spółgłoski miękkie, powiedzonka i przysłowia

# data[].attributes.body
Wystarczy wziąć:
* 2 plastikowe łyżeczki
* pojemnik po np. kinder niespodziance
* trochę kaszy lub ryżu
* taśmę
I Twoje własne, osobiste chęci :)

# data[].attributes.body
Nic prostszego - odbijcie ślady swoich rąk i z nich twórzcie zwierzęta które znacie. Potrzebujecie farby plakatowe, kartki oraz kredek. Wypróbujcie :)

# data[].attributes.body
Zapraszam Was do świata informatyki. Sami spróbujcie zaprogramować swoją postać.
To strona dla początkujących: https://runmarco.allcancode.com/Spróbujcie! :)

# data[].attributes.body
4 maja obchodzimy Międzynarodowy Dzień Strażaka.
Zapraszamy na przygody dzielnego Strażaka Sama!

# data[].attributes.attachment_link.title
Strażak Sam ⭐️ Bohater wody! | Nowe odcinki | Najlepsze uratowania 🌟Kreskówki

# data[].attributes.body
Jak wygląda godło Polski?
Co symbolizują czerwień i biel? Dlaczego Mazurek Dąbrowskiego jest wyjątkową pieśnią?
Na te i inne pytania znajdziecie tutaj odpowiedź :)

# data[].attributes.body
Kartkę kolorowego papieru składamy na pół. Rysujemy kształt skrzydeł naszego motylka. Wycinamy. Na zgięciu nacinamy w dwóch miejscach po to by przecisnąć później tamtędy patyczek od lizaka. Ozdabiamy motyla i gotowe :)

# data[].attributes.body
Na pewno macie kogoś, komu moglibyście zrobić taką cudną kartkę (nie koniecznie urodzinową).

# data[].attributes.body
Śpiewające brzdące radzą...

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Śpiewające Brzdące - Piosenki dla dzieci

# data[].attributes.attachment_link.title
Śpiewające Brzdące - Przegoń wirusa - Piosenki dla dzieci

# data[].attributes.body
Może zorganizujcie rejs statkiem lub bitwę morską?
Statek w łatwy sposób można zrobić z wytłoczek po jajkach, patyczków i kartek papieru. Załoga to mogą być wasze lalki  lub bohaterowie stworzeni z klocków lego.  Spróbujcie :)

# data[].attributes.body
22 kwietnia obchodzimy święto naszej planety. Warto je uczcić... w końcu wiele jej zawdzięczamy :)
Zapraszam do obejrzenia
(i wysłuchania) prezentacji zawartej na stronie poniżej.
W ramach świętowania wyjdźcie do ogródka i poobserwujcie otaczającą Was przyrodę i Świat.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dzień Ziemi - prezentacja, karty pracy i inspiracje - Pani Monia

# data[].attributes.attachment_link.description
22 kwietnie obchodzimy Dzień Ziemi. W mojej opinii i na pewno nie tylko mojej - to wyjątkowe święto. Z roku na rok stan naszej planety ulega pogorszeniu a Wyspa Śmieci na Oceanie Spokojnym jest kilkukrotnie większa od Polski. Jeśli jest dla nas jakaś nadzieja, są nią najmłodsi członkowie społeczeństwa, dlatego warto zainteresować ich świętowaniem Dnia Ziemi.

# data[].attributes.body
To piękny utwór o wielkim szacunku i miłości do naszej planety i natury :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Natalia Nykiel - Pół kroku stąd (piosenka z filmu „Vaiana: skarb oceanu")

# data[].attributes.body
Ćwiczymy umysł w pirackiej wyprawie na drugi brzeg rzeki. Szczegóły na filmie. Spróbujcie :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Piracka wyprawa na drugą stronę rzeki - Zagadka matematyczna

# data[].attributes.body
Spróbujcie wykonać takie butelkowe potwory (o wycięcie otworu poproście Rodzica). A potem to już tylko trzeba nakarmić Ekoconieco :)

# data[].attributes.body
Zdrowia, radości i pokoju serca...

# data[].attributes.body
Lekcja z  12.03.2020 r.

Na początek ostatnia lekcja w dziale "Wirusy,  bakterie, protisty, grzyby".

Proszę o zapoznanie się z tematem Grzyby i porosty w swoim podręczniku (str. 81-87) lub na stronie e-podręczniki (wystarczy jeśli klikniesz w obrazek poniżej)

UWAGA! Do lekcji wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 55-58). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jesienny las to raj dla zbieraczy grzybów. Różnobarwne i różnokształtne owocniki to tylko fragmenty ogromnych plech grzybowych ukrytych pod ziemią. Kiedy i po co pojawiają się na powierzchni gleby?

grzyby to grupa organizmów cudzożywnych, stanowiących jedno z pięciu królestw;

wśród grzybów są gatunki jadalne, niejadalne i trujące.

wskazywać, gdzie i w jakich warunkach żyją grzyby;

rozróżniać grzyby: drożdże, grzyby pleśniowe i tworzące owocniki, a wśród nich jadalne i trujące;

opisywać porosty;

przedstawiać znaczenie grzybów i porostów.

Grzyby zasiedlają wiele środowisk na Ziemi. Najpowszechniej występują na lądzie, w miejscach wilgotnych i ciepłych, wszędzie tam, gdzie znajduje się materia organiczna. W lasach są składnikiem ściółki, rosną na powalonych pniach i korze żywych drzew. Czasem pokrywają białymi lub brązowymi plamami liście roślin. Spotyka się je także na skałach, murach, a czasem na ścianach zawilgoconych budynków. Niektóre infekują inne organizmy i pasożytują na nich, wywołując choroby. Inne przystosowały się do życia w wodzie.

Zarodniki grzybów unoszą się w powietrzu, są składnikiem kurzu, osiadają na wszystkich powierzchniach. Wilgoć, obecność pokarmu (martwej lub żywej materii organicznej) oraz odpowiednia temperatura (5‑40°C) to warunki, w których zarodniki kiełkują.

Latem i jesienią można wybrać się do lasu na grzyby. Opisz warunki atmosferyczne, które sprzyjają ich masowemu pojawianiu się właśnie o tych porach roku.

Grzybami o najprostszej budowie są jednokomórkowe drożdże. Jednak większość to organizmy wielokomórkowe o ciele zbudowanym z cienkich, nitkowatych tworzących . Luźno ułożone, rozgałęzione strzępki przerastają podłoże gęstą siecią, która w przypadku opieńki może zajmować powierzchnię kilku kmIndeks górny 2 ² i ważyć kilka ton. W ścianie komórkowej grzybów występuje chityna - substancja budująca również pancerze owadów.

Opisanie przystosowań pieczarki do wytwarzania zarodników.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Obejrzyj dojrzały owocnik pieczarki, wyróżnij trzon, kapelusz, blaszki i pierścień.

2. Zaobserwuj blaszki, wykorzystując do tego lupę.

3. Porównaj barwę oraz wygląd powierzchni blaszek dojrzałego i młodego owocnika.

4. Zaobserwuj osłonę spodniej części kapelusza młodej pieczarki i jej pozostałość u dojrzałej.

5. Wykonaj w zeszycie rysunek owocnika pieczarki i opisz go.

6. Kapelusz dojrzałej pieczarki połóż na tacce blaszkami w dół i zostaw na kilka dni w ciepłym miejscu.

7. Po kilku dniach unieś kapelusz i zaobserwuj, co się pod nim znajduje.

Podsumowanie

Dzięki blaszkom spodnia część kapelusza ma dużą powierzchnię i wytwarza znaczne ilości zarodników.

Na kapeluszach grzybów często można spotkać małe, pozbawione muszli ślimaki, które wyjadają miąższ grzyba. Ustal, czy należy je uznać jedynie za pasożyty niszczące te organizmy, czy pełnią one w stosunku do grzybów także pożyteczną funkcję.

Ślimaki są pokryte śluzem i pełzają po spodniej stronie kapelusza. Gdy kapelusz starzeje się, opuszczają go i przemieszczają się po podłożu w poszukiwaniu innego pokarmu.

Owocniki niektórych grzybów rosną w regularnych pierścieniach nazywanych czarcimi kręgami. W dawnych czasach przypisywano im czarodziejską moc, wierząc, że tańczą w nich czarownice. Dziś wiemy, że okręgi te to wynik promienistego rozrastania się grzybni, na której obrzeżach wyrastają owocniki. W taki sposób rośnie wiele gatunków muchomorów, kurek czy purchawek.

Czasznica olbrzymia to grzyb, który wytwarza okazałe owocniki o masie do 20 kg. Kulisty owocnik wypełniony jest zarodnikami. Gdy dojrzeje, na jego szczycie tworzy się otwór, a czasza gwałtownie opada, uwalniając miliony zarodników. Żyje powszechnie na łąkach, pastwiskach, w parkach i ogrodach na żyznych glebach.

Rozpoznanie pączkujących komórek drożdży.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Przygotuj materiał do obserwacji. W tym celu:

1. napełnij zlewkę do połowy wodą i rozpuść w niej łyżeczkę glukozy;

2. dodaj łyżeczkę drożdży;

3. zlewkę przykryj folią i odstaw na godzinę w ciepłe miejsce (temperatura około 20‑25°C).

2. Przeprowadź obserwację mikroskopową:

1. umieść kroplę zawiesiny zawierającej drożdże na szkiełku podstawowym i w celu zabarwienia komórek dodaj odrobinę płynu Lugola,

2. przykryj szkiełkiem nakrywkowym;obserwuj komórki drożdży w powiększeniu 200x lub większym;

3. odszukaj w polu widzenia pączkujące komórki;

4. wykonaj w zeszycie rysunek pączkujących komórek drożdży.

Podsumowanie

Jeśli obserwacja nastąpiła krótko po sporządzeniu zawiesiny, liczba pączkujących komórek będzie niewielka.

Wymień inne niż drożdże organizmy, które prowadzą proces fermentacji.

Od wysiania zarodników do wykształcenia się owocników mija niekiedy kilka, a nawet kilkanaście lat. Z tego powodu hodowcy pieczarek rozmnażają te grzyby przez podział - fragmentację grzybni. Najbardziej odpowiednim podłożem do uprawy pieczarek jest sfermentowany i zawierający dużo słomy obornik koński.

Widok owocnika pieczarki na powierzchni ściółki. Pojawia się przekrój prze ściółkę i widać podziemną grzybnię. Widok oddala się. Oprócz schematycznie zaznaczonych na powierzchni roślin (paproć, trawy, drzewka) w odległości do 1 m od grzyba jest grzybnia, na jej brzegu widać drugi owocnik w innym stadium rozwoju. Pojawia się napis grzybnia. Powiększenie grzybni. Widać strzępki. Widok owocnika. Najazd na spód kapelusza, widać blaszki początkowo białe, potem brązowieją. Z brązowych blaszek wysypują się drobniutkie zarodniki. Owocnik podgrzybka/borowika. Pojawia się napis rurki
Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Widok owocnika pieczarki na powierzchni ściółki. Pojawia się przekrój prze ściółkę i widać podziemną grzybnię. Widok oddala się. Oprócz schematycznie zaznaczonych na powierzchni roślin (paproć, trawy, drzewka) w odległości do 1 m od grzyba jest grzybnia, na jej brzegu widać drugi owocnik w innym stadium rozwoju. Pojawia się napis grzybnia. Powiększenie grzybni. Widać strzępki. Widok owocnika. Najazd na spód kapelusza, widać blaszki początkowo białe, potem brązowieją. Z brązowych blaszek wysypują się drobniutkie zarodniki. Owocnik podgrzybka/borowika. Pojawia się napis rurki

Grzyby określane mianem kapeluszowych, np. pieczarka, borowik, muchomor, tworzą zbudowane z gęsto splecionych i zbitych strzępek. Owocnik najczęściej składa się z trzonu i osadzonego na nim kapelusza. Może przybierać różne kształty i barwy. Powstają w nim zarodniki, za pomocą których grzyby się rozmnażają. Grzyby pleśniowe: pleśniak, pędzlak i kropidlak, charakteryzują się luźną, niewytwarzającą owocników grzybnią.

Grzyby są organizmami cudzożywnymi. Większość z nich to saprobionty odżywiające się martwą materią organiczną, która pochodzi ze spróchniałych pni drzew, opadłych liści, szczątków zwierząt lub produktów żywnościowych. Grzyby rozkładają pokarm, wydzielając do środowiska enzymy trawienne. Powstałe dzięki nim proste substancje organiczne wchłaniają do wnętrza komórek. Sposób zdobywania substancji pokarmowych występujący u grzybów to trawienie pozakomórkowe.

Grzyby pasożytnicze rozwijają się kosztem innych organizmów. Strzępki pasożyta wrastają do ciała żywiciela i bezpośrednio z jego komórek pobierają substancje odżywcze. Pobrany pokarm grzyby wykorzystują do produkowania energii w procesie oddychania komórkowego. Większość grzybów oddycha tlenowo, tylko niektóre, np. drożdże, przeprowadzają proces fermentacji alkoholowej.

Grzyby rozmnażają się bezpłciowo i płciowo. U jednokomórkowych drożdży podczas pączkowania na komórce rodzicielskiej pojawia się uwypuklenie ściany komórkowej, które stopniowo powiększa się, tworząc nową komórkę. Zwykle nie odłącza się ona od komórki macierzystej i w ten sposób powstają kolonie, które mogą się rozpadać na pojedyncze komórki. Grzyby wielokomórkowe (pleśniak czy maślak) rozprzestrzeniają się dzięki fragmentacji grzybni. Strzępki oderwane od grzybni macierzystej i przenoszone przez ludzi lub zwierzęta dają początek nowym grzybniom. Większość grzybów wytwarza tysiące zarodników, które rozsiewane przez wiatr docierają do odległych miejsc, umożliwiając zasiedlanie nowych rejonów.

Grzyby pełnią bardzo ważną rolę jako składnik wielu środowisk. Jako saprobionty, podobnie jak bakterie, rozkładają martwą materię organiczną, oczyszczając środowisko z odchodów zwierząt i szczątków organizmów. Dzięki temu wzbogacają glebę w pochodzące z rozkładu pozostałości organizmów pierwiastki, które później są pobierane przez rośliny i wbudowywane w ich organy. Grzyby przyczyniają się w ten sposób do tworzenia gleby i zapewniają w przyrodzie.

Drożdże prowadzą proces fermentacji, dlatego znajdują szerokie zastosowanie w gospodarstwach domowych i przemyśle spożywczym. Wykorzystuje się je do wypieku ciast i chleba oraz do produkcji wina i piwa. Z kolei sery pleśniowe wytwarza się przy udziale specjalnie wybranych grzybów pleśniowych.

W przemyśle farmaceutycznym grzyby służą do wytwarzania antybiotyków - substancji o właściwościach bakteriobójczych. Pierwszy antybiotyk - penicylinę - otrzymano z grzybni pędzlaka. Jej odkrywcą był szkocki lekarz .

Grzyby pasożytnicze powodują uciążliwe choroby roślin. Przyczyniają się do obniżenia plonów oraz osłabienia drzewostanów. Grzyby pasożytujące na zwierzętach (także ludziach) wywodują choroby nazywane . Do zarażenia grzybicą stóp może dojść na przykład na basenie lub w ogólnodostępnych łazienkach, które nie są odpowiednio często odkażane. Dlatego zalecane jest używanie w takich miejscach obuwia ochronnego. Nie należy również korzystać z tych samych ręczników oraz przyrządów do pielęgnacji paznokci, których używają osoby zakażone.

Grzyby pleśniowe są częstą przyczyną niszczenia skór, wełny czy bawełny, a także na przykład książek, jeśli przechowuje się je w nieodpowiednich warunkach, oraz psucia się żywności. Pleśnie wydzielają trujące substancje, tzw. aflatoksyny.

Wsyp do szklanki dwie łyżeczki cukru i dodaj łyżeczkę drożdży. Rozetrzyj oba składniki, a następnie zalej je ciepłym mlekiem lub wodą. Zostaw mieszaninę w ciepłym miejscu na kilka godzin. Otrzymasz smaczny, musujący napój bogaty w witaminy z grupy B. Wyjaśnij, co powoduje musowanie płynu.

Wymień produkty fermentacji alkoholowej. Zastanów się, co się z nimi stało podczas przygotowywania napoju.

Od wieków owocniki grzybów znajdują zastosowanie w kuchni. Chityna zawarta w ścianach komórkowych grzybów sprawia, że są ciężkostrawne, jednak ich walory smakowe i odżywcze (aminokwasy, witaminy A, B1, B2, PP) decydują o tym, że stanowią popularny składnik potraw. Jadalne grzyby są zbierane w lasach (borowiki, maślaki, koźlarze, kurki) lub hodowane na skalę przemysłową (pieczarki, boczniaki). Polska dostarcza aż 25% pieczarek i grzybów leśnych na rynek UE. Niektóre grzyby leśne bywają przyczyną zatruć pokarmowych. Ich toksyny nieodwracalnie uszkadzają komórki wątroby, często prowadząc do śmierci. Jednym z najgroźniejszych grzybów jest muchomor sromotnikowy, mylony z pieczarką leśną lub czubajką kanią.

Zasady zbierania grzybów

Grzyby można zbierać tylko poza obszarami chronionymi.

Nie należy pozyskiwać grzybów z miejsc położonych w pobliżu dróg i na obszarach zanieczyszczonych.

Należy zbierać wyłącznie grzyby dobrze znane.

Najbezpieczniej zbierać grzyby z rurkami pod kapeluszem, gdyż nie ma wśród nich gatunków śmiertelnie trujących.

Owocniki o pełnym i twardym trzonie wykręca się z podłoża, a pozostałe odcina przy samej ziemi.

Miejsce po grzybie należy przykryć ściółką i lekko ucisnąć, co zapobiega wysuszeniu odkrytej grzybni.

Nie należy zbierać owocników zbyt młodych, słabo wykształconych, które są trudne do rozpoznania.

Nie należy zbierać grzybów starych, zwiędniętych. Wysypią się z nich zarodniki, z których powstanie nowa grzybnia.

Grzyby niejadalne i trujące są pokarmem zwierząt, dlatego nie należych ich niszczyć.

Do przechowywania grzybów służą przewiewne kosze; nie należy wkładać ich do plastikowych toreb ani wiader.

Poszczególne gatunki grzybów występują wspólnie z określonymi gatunkami roślin. To dlatego borowiki spotyka się pod dębami, maślaki pod modrzewiami, koźlarze wśród brzóz, a rydze pod świerkami. Gatunki te żyją w symbiozie z korzeniami określonych drzew i noszą miano grzybów . Ich strzępki oplatają korzenie i korzystają z substancji organicznych wytworzonych przez rośliny. Dla drzew grzyby są źródłem soli mineralnych, niektórych witamin oraz wody.

Porosty występują na całej Ziemi. Spotykane są zarówno za kołem podbiegunowym, jak i na wypalonych słońcem pustyniach i stepach. Rosną także na szczytach wysokich gór. Jako mogą się osiedlać na terenach pozbawionych roślin. Można je znaleźć na skałach i kamieniach, korze drzew i glebie, na dachach, tynkach i metalowych elementach budynków. Porosty przyjmują różne formy i kształty. Różnorodność ta zależy od ich środowiska życia i miejsca występowania.

Podczas spaceru odszukaj porosty na korze drzew. Wykonaj ich fotografie i rozpoznaj formy. Korzystając ze skali porostowej, określ stan zanieczyszczenia powietrza.

Grzyby to organizmy, których ciało nazywane grzybnią jest zbudowane z nitkowatych strzępek.

Wszystkie grzyby są cudzożywne.

Grzyby rozmnażają się płciowo oraz bezpłciowo przez fragmentację plechy i zarodniki.

Podczas grzybobrania zalecane jest zrezygnowanie ze zbierania grzybów blaszkowych, wśród których znajdują się gatunki śmiertelnie trujące.

Porosty to organizmy symbiotyczne tworzone przez grzyby i glony, zaliczane do królestwa grzybów.

Aleksander Fleming

Był szkockim bakteriologiem i lekarzem. W 1922 roku odkrył pierwszy antybiotyk - zabójczą dla bakterii penicylinę. To odkrycie zrewolucjonizowało leczenie chorób zakaźnych - penicylina i inne antybiotyki uratowały życie milionom ludzi, w tym wielu żołnierzom rannym podczas II wojny światowej. W 1945 roku wraz z Howardem Floreyem i Ernstem Chainem za swe odkrycia otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny.

Opisanie różnorodności plech porostów.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Podczas pobytu w parku lub lesie zaobserwuj plechy porostów, zwróć uwagę na ich kształt i zaklasyfikuj je do krzaczkowatych, listkowatych lub skorupiastych.

2. Określ barwę porostów.

3. Ustal, na jakim podłożu rosną obserwowane porosty.

Podsumowanie

Plechy porostów przyjmują rozmaite kształty, od płaskich i tarczowatych po wzniesione i krzaczkowate. Mocno zróżnicowane są również pod względem barwy. Mogą być żółte, szarozielone, pomarańczowe, a nawet brązowe.

Plecha porostu jest zbudowana z pojedynczych komórek glonów oplecionych strzępkami grzyba. Strzępki tworzą zbitą strukturę zewnętrzną, nieprzepuszczalną dla wody i odporną na mróz. Ponadto wytwarzają chwytniki przytrzymujące porost w podłożu. We wnętrzu plechy występuje luźna warstwa komórek glonów.

Grzyby i glony porostu współpracują ze sobą. Funkcją grzyba jest ochrona delikatnych glonów przed czynnikami środowiska i dostarcznie wody oraz soli mineralnych. Glony odżywiają porost, wytwarzając związki organiczne w procesie fotosyntezy. Taka ścisła zależność między organizmami nazywana jest symbiozą. Sprawia ona, że porosty są organizmami całkowicie samowystarczalnymi i mogą zasiedlać tereny pozbawione życia, na których panują surowe warunki. Do przetrwania potrzebują jedynie światła, dwutlenku węgla, wody i soli mineralnych.

Porosty rozmnażają się bezpłciowo przez przypadkowy podział plechy oraz przez urwistki. Urwistki to niewielkie fragmenty porostu zawierające komórki glonów i strzępki grzyba, które rozprzestrzeniają się unoszone z wiatrem. Gdy spadną na odpowiednie podłoże, rozrastają się, tworząc nową plechę.

Porosty zasiedlają skrajnie nieurodzajne podłoża, nawet nagie kamienie. Wydzielają do środowiska tzw. kwasy porostowe, które powodują wietrzenie skał. Obumarłe plechy wzbogacają żwir i piasek w substancje organiczne. W ten sposób uczestniczą w tworzeniu gleby. Dzięki nim i innym organizmom pionierskim powstają siedliska dla roślin. O odporności porostów na niekorzystne warunki środowiska świadczy to, że są głównym składnikiem tundry. Stanowią tam podstawowy pokarm reniferów i piżmowołów.

Porosty nie potrafią wydalać wchłoniętych związków toksycznych, dlatego te powodują obumieranie ich plech. Najbardziej wrażliwe na skażenia powietrza są porosty krzaczkowate i listkowate i to one najszybciej zamierają. Tę cechę porostów wykorzystuje się do oceny stopnia zanieczyszczenia powietrza, w której pełnią rolę - wskaźników czystości. Porównując porosty występujące na danym terenie ze skalą porostową, można ustalić stopień skażenia środowiska tlenkami siarki.

Porosty wykorzystywane są do produkcji leków: nalewki i sproszkowane plechy płucnicy islandzkiej i płucnika granicznika od wieków stosowano w leczeniu kataru, kaszlu i gruźlicy. Z niektórych wytwarza się barwniki organiczne używane w badaniach chemicznych. Potrawy z porostów są cenionymi przysmakami na przykład w Japonii. Do dziś w wielu rejonach Laponii do mąki, z której wypieka się chleb, dodaje się zmielone plechy płucnicy islandzkiej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jesienny las to raj dla zbieraczy grzybów. Różnobarwne i różnokształtne owocniki to tylko fragmenty ogromnych plech grzybowych ukrytych pod ziemią. Kiedy i po co pojawiają się na powierzchni gleby? grzyby to grupa organizmów cudzożywnych, stanowiących jedno z pięciu królestw; wśród grzybów są gatunki jadalne, niejadalne i trujące.

# data[].attributes.headline
2. Podsumowanie wiadomości z działu Wirusy, bakterie, protisty i grzyby

# data[].attributes.subject
2. Podsumowanie wiadomości z działu Wirusy, bakterie, protisty i grzyby

# data[].attributes.body
Lekcja z 19.03.2020 r.

Czas na podsumowanie działu. Zapoznaj się z podsumowaniem w swoim podręczniku str. 88-89.
A teraz wykonaj zadania w swoim zeszycie ćwiczeń (str. 59-61). UWAGA! Korzystaj z pomocy podręcznika.

Dodatkowa zabawa:  Zagraj i sprawdź się na QUIZIZZ.COM wystarczy że klikniesz w poniższy obrazek a następnie w ikonę GRAJ.

# data[].attributes.attachment_link.description
Find quizzes on any topic and practice or compete with friends.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 12.03.2020 r.

Zaczynamy nowy dział: Kręgowce zmiennocieplne.
Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 83-86) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w zeszycie do biologii oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 69-72). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ryby opanowały środowisko wodne. Ich kształty, barwy i zachowania fascynują ludzi - są inspiracją dla artystów i wynalazców. Na ich wzór skonstruowano m.in. łodzie podwodne i torpedy.

wskazywać i opisywać przystosowania ciała ryby do życia w wodzie (na podstawie obserwacji);

wykazywać związek między trybem życia ryby a jej kształtem;

opisywać budowę skrzeli i wyjaśniać mechanizm wymiany gazowej u ryb;

rozpoznawać wybranych przedstawicieli ryb;

oceniać znaczenie ryb.

swoją nazwę zawdzięczają jednej z części szkieletu - kręgosłupowi biegnącemu wzdłuż osi ich ciała. Należą do zwierząt aktywnych, które mają dobrze funkcjonujący układ ruchu. Składa się on z mięśni i wewnętrznego szkieletu. Szkielet jest lekką konstrukcją złożoną z elementów, które mogą się przemieszczać względem siebie, zachowując jednocześnie ze sobą związek. Zapewniają to ruchome połączenia kości (lub elementów chrzęstnych). Kości nie mogą poruszać się samodzielnie i są wprawiane w ruch przez umocowane na nich mięśnie.

Wyjaśnij, dlaczego szkielet wewnętrzny umożliwia kręgowcom uzyskiwanie dużych rozmiarów.

Kręgowcom zwyczajowo przeciwstawia się grupę zwaną bezkręgowcami. Termin ten nie oznacza taksonu (jednostki systematycznej). Bezkręgowce to zespół grup organizmów o bardzo różnej budowie, pochodzących od różnych przodków, które łączy jedna cecha wspólna, jaką jest brak wewnętrznego szkieletu. Do bezkręgowców zalicza się parzydełkowce, płazińce, nicienie, pierścienice, mięczaki, stawonogi i wiele innych grup zwierząt. Cała ta sztucznie utworzona grupa skupia aż 98% wszystkich gatunków zwierząt.

Opisanie budowy zewnętrznej i ruchu ryby akwariowej.

Co będzie potrzebne

różne ryby akwariowe w szkolnym akwarium, np.: skalary, kirysy, neony, gupiki, welony, mułojady lub glonojady.

Instrukcja

1. Przyjrzyj się ruchowi ryby. Zaobserwuj, do czego ryba wykorzystuje płetwy piersiowe i ogon.

2. Narysuj kształt ciała każdego gatunku ryby z przodu i z boku. Oceń, który z nich pozwala rybie osiągnąć największą prędkość.

Podsumowanie

Ryby mają różne kształty. Zależą one od środowiska, w którym żyją, prowadzonego przez nie trybu życia oraz sposobu pobierania pokarmu.

Określenie wieku ryb na podstawie budowy łusek.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Łuski mogą służyć do oznaczania wieku ryb. Na ich powierzchni można zaobserwować linie przyrostowe. Ryby klimatu umiarkowanego wiosną i latem rosną szybko, dlatego linie przyrostu łusek są szersze i tworzą jasne paski. Jesienią i zimą są węższe i tworzą ciemne paski. Sprawdź te informacje na poniższym rysunku.

2. Określ wiek okonia, którego łuska znajduje się na rysunku B.

3. Określ prawdopodobny wiek ryb, których łuski obserwujesz.

Podsumowanie

Aby poznać wiek ryby, wystarczy policzyć liczbę linii przyrostowych na jej łusce.

Zastanów się, czy linie przyrostowe pojawiają się na łuskach ryb żyjących w tropikach lub hodowanych w akwariach. Uzasadnij swoją hipotezę.

Ciało ryby składa się z głowy, tułowia i ogona, a jej skóra pokryta jest łuskami, które nachodzą na siebie dachówkowato, tworząc elastyczną powłokę. Umożliwia ona wyginanie ciała i chroni przed urazami mechanicznymi. Powierzchnia ciała pokryta jest śluzem. i śluz nadają skórze śliskość i zmniejszają tarcie wody podczas ruchu. Charakterystycznym elementem budowy ryb są są , specjalne fałdy skóry rozpięte na rusztowaniu ze sztywnych promieni. Płetwy występują podwójnie (płetwy parzyste) - piersiowe i brzuszne oraz pojedynczo (płetwy nieparzyste) - grzbietowa, ogonowa i odbytowa. Płetwy mają dużą powierzchnię, dlatego ułatwiają przemieszczanie się w wodzie.

Kształt ciała ryby zależy od jej trybu życia. Ryby szybko pływające (śledzie, tuńczyki i szczupaki) mają wrzecionowaty, opływowy kształt. Gatunki żyjące wśród wodnych roślin lub skał, jak leszcz i karp, mają ciało spłaszczone bocznie, dzięki czemu łatwiej im pływać między przeszkodami. Flądry przebywają przy dnie morskim i są spłaszczone grzbietobrzusznie. Dzięki temu mogą szybko się zagrzebać w piasku. Ciało pławikoników może wykształcać specjalne wypustki, które maskują je wśród wodorostów. Najeżka ma łuski przekształcone w kolce, które chronią rybę przed atakami drapieżników. Zagrożona, napełnia ciało wodą i przybiera wygląd kolczastej kuli.

Ustalenie częstości oddechów u ryby.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Przyjrzyj się rybie poruszającej się w akwarium. Zaobserwuj ruchy pyszczka i pokryw skrzelowych.

2. Policz ruchy oddechowe, które wykonuje ryba w ciągu 1 minuty. Powtórz liczenie kilka razy.

Podsumowanie

Wieczka skrzelowe działają jak pompa ssąca wytwarzająca niewielkie podciśnienie. Ruchy oddechowe przyspieszają przepływ wody z gardzieli przez jamę skrzelową na zewnątrz organizmu.

Skóra węgorza pokryta jest drobnymi łuskami i grubą warstwą śluzu. Ryba ta może wypełzać w nocy na ląd i oddychać powietrzem atmosferycznym. Wyjaśnij, jak to robi.

Poskoczek mułowy okresowo przebywa na lądzie, ponieważ silnie ukrwione ściany pęcherza pławnego umożliwiają mu oddychanie tlenem atmosferycznym.

Większość ryb posiada ubarwienie maskujące. Część brzuszna ciała wielu z nich jest jasna, dlatego drapieżniki wypatrujące ofiary od dołu, na tle jasnego nieba, mają utrudnione zadanie. Ciemna część grzbietowa przeszkadza z kolei w wypatrzeniu ich z powietrza. Niektóre ryby przybierają ubarwienie ostrzegawcze.

Ilustracja przedstawia rybę, w której pysku chroni się jej narybek.

U niektórych gatunków ryb tarło przebiega w innym środowisku niż to, w którym żyją osobniki dorosłe. Na przykład występujące w Polsce węgorze żyją w wodach słodkich, ale aby złożyć jaja, płyną do Morza Sargassowego. Wędrówka trwa aż półtora roku i jest tak wycieńczająca, że po tarle dorosłe osobniki giną.

Ryby ptaszorowate, zwane latającymi, mają duże płetwy piersiowe. W razie ataku drapieżników potrafią wyskoczyć z wody i szybować na rozłożonych płetwach jak na skrzydłach nawet przez 10 sekund.

Ryby pobierają rozpuszczony w wodzie tlen za pomocą narządów wymiany gazowej zwanych . Są one położone po obu stronach gardzieli. Składają się z licznych, drobnych i cienkich blaszek skrzelowych, które przybierają czerwoną barwę, ponieważ znajduje się w nich wiele naczyń krwionośnych. Mogą być ukryte pod , jak u szczupaka, lub pozbawione pokryw, jak u rekina (wtedy na boku ciała widzimy poszczególne szpary skrzelowe). Woda zawierająca tlen wpływa do pyska ryby, a potem przeciska się pomiędzy blaszkami skrzelowymi na zewnątrz. Tlen z wody przenika do krwi na drodze dyfuzji, a dwutlenek węgla z naczyń krwionośnych przenika do wody i wraz z nią opuszcza ciało. Liczba ruchów oddechowych zależy od aktywności ryby i zawartości tlenu w wodzie.

Ryby to zwierzęta , zwykle , choć są wśród nich gatunki , a nawet .
W okresie godowym ryby spotykają się na , które odbywa się w miejscu zwanym tarliskiem. Samice składają bezpośrednio do wody - jaja otoczone galaretowatą osłonką. Samce podpływają do nich i oblewają je mleczem, w którym znajdują się plemniki. Dochodzi do zapłodnienia zewnętrznego, czyli zachodzącego poza organizmem samicy. Ryby przechodzą rozwój prosty. Z zapłodnionych jaj wylęgają się młode ryby - , które są podobne do form dorosłych.

Film przedstawia tarło u pstrąga tęczowego oraz rozwój narybku i młodych ryb tego gatunku aż do osiągnięcia przez nie dojrzałości płciowej.

Większość ryb nie opiekuje się ani ikrą, ani narybkiem. Można jednak spotkać nieliczne wyjątki, takie jak koniki morskie, iglicznie, cierniki czy pielęgnice, które są bardzo troskliwymi rodzicami.

Największym przedstawicielem ryb jest rekin wielorybi osiągający długość do 16 m i masę ok. 17 ton. W przeciwieństwie do innych rekinów nie jest drapieżny, lecz żywi się planktonem. Odcedza go z wody za pomocą specjalnych wyrostków filtracyjnych obecnych na łukach skrzelowych. W ciągu godziny potrafi przefiltrować aż 6000 l wody.

Ochronę gatunkową ryb w Polsce po raz pierwszy w 1578 r. wprowadził król Stefan Batory.

Ryby są zwierzętami zmiennocieplnymi, żyjącymi w wodach słodkich i słonych.

Ciało większości ryb ma kształt opływowy i jest podzielone na głowę, tułów i ogon.

Pokrycie skóry ryb zmniejsza tarcie między nimi a wodą podczas poruszania się.

Ryby charakteryzuje obecność płetw parzystych i nieparzystych.

Charakterystycznym zmysłem ryb jest linia naboczna informująca je o ruchach wody.

Wymiana gazowa u ryb zachodzi przez skrzela.

Większość ryb jest jajorodna, występuje u nich zapłodnienie zewnętrzne.

Woda ma większą gęstość niż powietrze i stawia znacznie większy opór. Jakie cechy budowy pomagają rybom pokonać opór wody i wykorzystać go do osiągania dużej prędkości?

Wyszukaj w Internecie nazwy gatunkowe 3 chronionych rodzimych gatunków ryb niewymienionych w module. Podaj w przypadku każdego z nich cechę pozwalającą na jego identyfikację.

Sum pospolity jest największą rybą słodkowodną w Polsce i Europie. Ciało ma długie, osiągające 2 m , praktycznie pozbawione łusek. Posiada charakterystyczną pokaźną głowę z dużym, szerokim otworem gębowym otoczonym 6 wąsami. Poluje nocą, głównie na inne ryby, a czasem także na żaby, małe ssaki, a nawet ptaki wodne.

Leszcz ma ciało silnie wygrzbiecone oraz bocznie spłaszczone, pokryte dużymi łuskami. Otwór gębowy położony na dole głowy tworzy charakterystyczny, wysuwalny ryjek, którym ryba zasysa muł, a następnie wyszukuje w nim cząstki pokarmu. Żyje w stadach, w głębokiej wodzie słodkiej z bogatą roślinnością.

Płoć jest rybą słodkowodną, drobną, wysmukłą. Żyje w stadach. Zjada zarówno pokarm roślinny, jak i zwierzęcy. Narybek żywi się zooplanktonem. Roczne ryby przechodzą na pokarm pochodzący z dna - skorupiaki, larwy owadów oraz glony i inne rośliny. Dorosła płoć odżywia się mięczakami. Stanowi pokarm dla szczupaków, sandaczy oraz sumów.

Błazenki żyją w symbiozie z parzydełkowcami. Ryby te pokryte są specjalnym śluzem, który daje im odporność na parzące właściwości ukwiałów. Dzięki niemu mogą chronić się przed drapieżnikami wśród macek koralowców. W zamian odstraszają ryby żywiące się ukwiałami, a jednocześnie zwabiają inne, stanowiące ich pokarm. Czyszczą również parzydełka z nagromadzonych na ich powierzchni drobin pokarmowych.

Z wątroby ryb pozyskuje się , płynny tłuszcz bogaty w witaminy, stosowany w leczeniu niektórych chorób, np. krzywicy. Ryby hoduje się nie tylko dla celów konsumpcyjnych, ale także estetycznych (ryby akwariowe). Pstrąg potokowy i sieja są .

W Polsce całkowitą ochroną prawną objętych jest 26 gatunków ryb. Należy do nich m.in. jesiotr zachodni, do którego wytępienia przyczyniły się nadmierne połowy, zanieczyszczenie wód Bałtyku i rzek, oraz przegradzanie ich zaporami. Kolejnych 29 gatunków objętych jest częściową ochroną gatunkową, głównie w okresie tarła. Należą do nich m.in. węgorz europejski, szczupak pospolity i sum europejski. Ze względu na nadmierne połowy i kłusownictwo w Morzu Bałtyckim zagrożone są zasoby dorsza bałtyckiego. Grozi to naruszeniem równowagi ekologicznej morza.

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 19.03.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 87-92) oraz na stronie e-podreczniki (zaczynacie od 2 punktu)
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w zeszycie do biologii oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 73-76). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mówi się, że ktoś „czuje się jak ryba w wodzie", kiedy świetnie sobie radzi. Dlaczego? Jeśli oglądasz programy przyrodnicze, to wiesz, że ryby doskonale pływają. Potrafią zatrzymać się lub długo czatować, by nagle ruszyć z miejsca z dużą prędkością. Niektóre ryby pływają z większą prędkością niż prędkość osiągana podczas biegu przez większość zwierząt lądowych!

jak można podzielić organizmy żyjące na Ziemi.

jakie są podstawowe funkcje życiowe organizmów;

że można rozpoznać wybrane zwierzęta na podstawie ich budowy zewnętrznej;

wskazywać przystosowania ryb do życia w wodzie;

rozpoznawać wybrane gatunki ryb żyjących w Polsce oraz Morzu Bałtyckim;

podawać przykłady gatunków ryb morskich żyjących w Bałtyku

.

Ryby są kręgowcami przystosowanymi do życia w wodzie. Pływają w wodzie za pomocą i odpowiednich ruchów ciała. Organem napędowym u ryb jest zakończony płetwą ogonową, zaś pozostałe płetwy służą do utrzymania właściwego kierunku ruchu i odpowiedniej pozycji. Skóra ryb jest pokryta i licznymi wytwarzającymi śluz, co pozwala zmniejszyć tarcie podczas poruszania się w wodzie. Wiele gatunków ryb ma wewnątrz ciała . To błoniasty worek, wypełniony gazem. Dzięki niemu ryba potrafi utrzymać się na dowolnej głębokości.

Najszybszą rybą świata jest miecznik, który potrafi osiągnąć prędkość nawet ponad 100 km/h. Dla porównania - najszybsze okręty podwodne pływają o połowę wolniej. Miecznik ma wydłużoną górną szczękę. Pomaga mu to w polowaniu - szybkimi ruchami miecza ogłusza inne ryby, które potem zjada.

Mięso większości ryb morskich zawiera liczne substancje niezbędne dla zdrowia człowieka, w tym duże ilości witamin A i D. W celu utrzymania dobrego stanu zdrowia i odpowiedniej sylwetki dobrze jest zrezygnować z części zjadanego mięsa zwierząt lądowych i zastąpić je rybami.

Ryby oddychają skrzelami pobierając tlen rozpuszczony w wodzie. Przez otwarty pysk kierują wodę do skrzel. W skrzelach, które są mocno ukrwione, tlen z wody przenika do krwi. Ryby mają narządy zmysłów: wzroku, słuchu i specyficzny narząd czuciowy, zwany linią boczną, który rejestruje ruchy wody.

Wśród ryb występują dwie płcie, często znacznie różniące się rozmiarami i wyglądem. W okresie samice składają do wody jaja, zwane ikrą. Niektóre ryby składają nawet tysiące jajeczek, z których wylęgają się młode, zwane narybkiem. Dorosłego wieku dożywają tylko nieliczne ryby, gdyż większość zostaje pożarta przez inne zwierzęta.

Dotychczas na świecie opisano ponad 40 tysięcy gatunków ryb, a przypuszczalnie wiele dalszych nadal czeka na odkrycie. W wodach śródlądowych Polski i w przybrzeżnych wodach Morza Bałtyckiego stwierdzono dotychczas około 120 gatunków ryb. Niektóre gatunki są mniej znane, ponieważ są nieliczne albo nie są poławiane. Inne znamy dobrze - z powodu ich walorów smakowych.

Do najlepiej znanych gatunków ryb słodkowodnych żyjących w polskich wodach zaliczamy: karpie, karasie i pstrągi. Wśród ryb morskich najczęściej wymienia się śledzie, szproty, dorsze i makrele oraz płastugi (flądry i stornie). Dobrze znane są także niektóre ryby sprowadzane do Polski z odległych rzek, mórz i oceanów w dwóch celach: jako rybki akwariowe oraz ryby poławiane w celach spożywczych. Wśród pierwszej grupy znane są: mieczyki pochodzące z Ameryki Środkowej, skalary z dorzecza Amazonki oraz złote rybki z Chin. Do ryb sprowadzanych do nas w celach spożywczych należy zaliczyć na przykład tuńczyki (głównie z wód tropikalnych), morszczuki (z Atlantyku) i mintaje (z północnego Pacyfiku).

Ryby, które w trakcie swojego życia żyją w jednym rodzaju wód, a potem w drugim, nazywamy dwuśrodowiskowymi

Ryby są kręgowcami przystosowanymi do życia w wodzie.

Przystosowania ryb do życia w wodzie to m.in. skrzela, płetwy i opływowy kształt ciała.

Wśród ryb wyróżnia się gatunki słodkowodne i morskie; niektóre potrafią funkcjonować naprzemiennie w obu tych środowiskach.

Przed około 360 milionami lat w morzach żyły ryby pancerne. Posiadały one na głowie grube płyty kostne tworzące potężny pancerz. Jedną z największych ryb pancernych był dunkleosteus. Osiągał masę prawie 4 ton i długość ciała do 10 m. Dunkleosteusy nie miały zębów, a ich rolę spełniały ostre krawędzie kości szczękowych.

Nadmierne połowy najchętniej kupowanych gatunków ryb przybierają taką skalę, że rybom grozi wyginięcie. Konieczne stało się wprowadzenie okresów ochronnych, minimalnych rozmiarów łowionych ryb oraz dopuszczalnych limitów połowu.

Ryby zwane płastugami mają spłaszczone ciało. Wydaje się, że pływają na brzuchu, lecz w rzeczywistości leżą one na jednym z boków. Bok skierowany ku górze jest ciemniejszy od drugiego, również po jego stronie znajdują się oczy płastugi.

Niektóre ryby żyją w różnych okresach życia w wodzie słodkiej i słonej. Na przykład łososie żyją w morzu, ale na tarło płyną w górę niektórych rzek. Łosoś wylęga się z ikry złożonej na dnie zimnych strumieni. Pierwsze dwa lub trzy lata życia młode łososie spędzają w rzekach, a potem płyną do morza, gdzie rosną i dojrzewają przez następnych kilka lat. Dorosłe łososie odszukują rzekę, w której dorastały i wracają do jej górnego biegu na tarło. Po złożeniu ikry giną.

Węgorz przebywa w ciągu swojego życia zarówno w morzach, jak i w wodach powierzchniowych. Larwy węgorzy wylęgają się w Morzu Sargassowym po śmierci ich rodziców. Rosną i wędrują wraz z prądem oceanicznym w kierunku ujść rzecznych. Po 2‑3 latach wpływają do rzek i jezior, gdzie spędzają następne kilka do kilkunastu lat. Dopiero wtedy podejmują wędrówkę w kierunku przeciwnym. Płyną wraz z biegiem rzek do morza, potem do Oceanu Atlantyckiego i dalej do Morza Sargassowego, aby złożyć ikrę i zginąć.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Czy wszędzie żyje się tak samo?
Różnorodność zwierząt
Procesy życiowe zwierząt
Stawonogi

# data[].attributes.attachment_link.description
Mówi się, że ktoś „czuje się jak ryba w wodzie", kiedy świetnie sobie radzi. Dlaczego? Jeśli oglądasz programy przyrodnicze, to wiesz, że ryby doskonale pływają. Potrafią zatrzymać się lub długo czatować, by nagle ruszyć z miejsca z dużą prędkością. Niektóre ryby pływają z większą prędkością niż prędkość osiągana podczas biegu przez większość zwierząt lądowych!

# data[].attributes.body
Artykuł National Geographic o Węgorzach... elektryzujący.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Spędzają całe dekady w rzekach i jeziorach, po czym przemierzają oceany i potajemnie składają ikrę.

Jako dziecko częściej spotykałem węgorze w krzyżówkach albo przy grze w scrabble niż w dzikich ostępach w pobliżu mojego domu w Connecticut. Prawdę mówiąc, gdy zdarzało się nam łapać je przypadkiem podczas wędkowania z przyjaciółmi, wydawały się czymś obcym i dziwacznym (wąż to czy co?) do tego stopnia, że baliśmy się wyciągać haczyki z ich pyszczków.

Pewnego listopadowego dnia, jadąc drogą numer 17 przez Catskills w stanie Nowy Jork, postanowiłem podążyć za drogowskazem: „Przysmaki z Delaware, Wędzarnia". Przejechawszy krętą drogą gruntową przez cienisty las, dotarłem do budy stojącej na wysokim brzegu nad wschodnią odnogą rzeki Delaware. Zza drzwi wędzarni wyskoczył mężczyzna ze spiczastą brodą i kucykiem. Nazywał się Ray Turner.

Co roku przy niskim stanie rzeki Turner odnawia kamienne ściany jazu w kształcie litery V, kierując wodę do drewnianego kosza, który ma chwytać ryby. Praca trwa prawie cztery miesiące. Turner przygotowuje się w ten sposób do przepływu węgorzy, który następuje podczas zaledwie dwóch nocy we wrześniu, około nowiu, kiedy osiągające dojrzałość ryby płyną w dół rzeki, w stronę oceanu. Ten przepływ często zbiega się z powodziami wywołanymi przez burze w sezonie huraganów. Niebo jest wtedy najczarniejsze, a poziom rzeki najwyższy. Jak zauważyła Rachel Carson, węgorz jest „miłośnikiem ciemności".

Popłynęliśmy z Turnerem kajakiem w górę od jego domu, w stronę jazu. - Jest białas - powiedział, wskazując bielika amerykańskiego, który krążył nisko, nie spuszczając kosza z oka. Chciał dorwać jakąś rybę, nim zrobi to Turner.

Kiedy wrześniowy przepływ jest dobry, Turner może złapać i uwędzić do 2500 węgorzy, zarabiając ok. 20 tys. dolarów.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tajemniczy wędrowcy. "W Tokio węgorze są filetowane od grzbietu, by nie naśladować rytualnego samobójstwa samurajów" [REPORTAŻ]

# data[].attributes.attachment_link.description
Spędzają całe dekady w rzekach i jeziorach, po czym przemierzają oceany i potajemnie składają ikrę. Jako dziecko częściej spotykałem węgorze w krzyżówkach albo przy grze w scrabble niż w dzikich ostępach w pobliżu mojego domu w Connecticut. Prawdę mówiąc, gdy zdarzało się nam łapać je przypadkiem podczas wędkowania z przyjaciółmi, wydawały się czymś obcym i dziwacznym (wąż to czy co?)

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 26.03.2020 r.

Kontynuujemy lekcje w dziale: Kręgowce zmiennocieplne.
Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 93-96) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w zeszycie do biologii oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 77-81). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czy wiesz, że nie tylko kameleon przybiera różne ubarwienie ciała? Kamuflaż stosuje wiele płazów. Na przykład rzekotka w krótkim czasie może zmienić barwę z zielonej na żółtawą, szarą lub brązową. Tylko uważni obserwatorzy są zdolni wypatrzyć te okazy, gdy pozostają w bezruchu.

wskazywać i opisywać przystosowania płazów do życia na lądzie i w wodzie (na podstawie obserwacji);

opisywać mechanizm oddychania u płazów;

przedstawiać cykl rozwojowy żaby;

rozpoznawać wybranych przedstawicieli płazów krajowych;

oceniać znaczenie płazów.

Płazy są kręgowcami wodno‑lądowymi, które wykazują przystosowania umożliwiające im życie w obu tych środowiskach. Występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Żyją na lądzie, np. w glebie, na drzewach, bądź w wodach słodkich. Nigdy nie pojawiają się w morzach i oceanach.

Zastanów się, czy istnieją płazy, które są aktywne przez cały rok.

Rozmiary większości gatunków płazów nie przekraczają zwykle kilkunastu centymetrów. Jednak w obrębie tej grupy zwierząt możemy spotkać także osobniki znacznie odbiegające od przeciętnych. Największym płazem występującym na Ziemi jest salamandra olbrzymia, dorastająca do ok. 1 m długości.

Płazy są zwierzętami zmiennocieplnymi, co oznacza, że temperatura ich ciała zależy od temperatury otoczenia. W naszym klimacie z nastaniem chłodów płazy zapadają w stan odrętwienia. Zimują gromadnie w różnych norkach, szczelinach oraz w mule na dnie zbiorników wodnych. Wczesną wiosną stają się znów aktywne.

Opisywanie przystosowań w budowie zewnętrznej żaby do życia w wodzie i na lądzie.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Przyjrzyj się żabie. Zaobserwuj i ustal:

2. Ustal, które cechy ułatwiają życie na lądzie, a które w wodzie.

3. Wyłów na chwilę żabę z akwarium, umieść ją w pudełku. Ostrożnie dotknij powierzchni skóry. Zaobserwuj przez lupę jej wygląd. Wyjaśnij, jakie znaczenie ma skóra podczas przebywania zwierzęcia na lądzie, a jakie w wodzie.

Podsumowanie

Jeśli opisujemy przystosowania w budowie żaby do środowiska, ustalamy, jaki jest kształt danego elementu budowy, i zastanawiamy się, w jaki sposób jego kształt (bądź jego obecność) ułatwia życie w wodzie. Czasem, by ustalić taką zależność, trzeba przeanalizować fizyczne cechy wody i ich wpływ na budowę płaza.

Płazy nie zawsze wyglądały tak jak obecnie. W triasie, na terenie dzisiejszego województwa opolskiego, żyły olbrzymie cyklotozaury. Te płazy tarczogłowe o długości ok. 3 m swoim trybem życia prawdopodobnie przypominały krokodyle.

Ze względu na obecność lub brak ogona płazy dzielimy na bezogonowe - żaby i ropuchy, i ogoniaste - traszki. W budowie ciała płazów bezogonowych możemy wyróżnić głowę i tułów. Ogon występuje u płazów ogoniastych oraz larw płazów ogoniastych i bezogonowych. Krajowi przedstawiciele tej gromady mają dwie pary kończyn wyposażonych w palce usprawniające poruszanie się po lądzie. Jeśli są spięte , ułatwiają pływanie. Kończyny są szeroko rozstawione na boki, co sprawia, że tułów pozostaje w kontakcie z podłożem i nadaje ruchom większości płazów charakterystyczną powolność i niezdarność. Mimo tego są one zdolne do szybkiej ucieczki w nagłych sytuacjach.

Wszystkie płazy posiadają nagą, pozbawioną łusek, cienką skórę. Jest ona silnie unaczyniona i wilgotna, co w znacznym stopniu wspomaga wymianę gazową. Warstwa śluzu chroni płazy przed wysychaniem na lądzie i ułatwia poruszanie się w wodzie, zmniejszając tarcie. U ropuch skóra wyposażona jest także w gruczoły jadowe. Ich wydzielina chroni te zwierzęta przed atakami drapieżników, wywołując u nich na przykład podrażnienie jamy gębowej i ślinotok. Występujące w skórze komórki barwnikowe pozwalają płazom przyjąć zabarwienie maskujące lub ostrzegawcze.

Wszystkie dorosłe płazy są drapieżnikami, które potrafią dostrzegać tylko ruchome obiekty. Żaby zwykle chwytają swoje ofiary za pomocą długiego, lepkiego języka. Niektóre organizmy łapią zdobycz, kłapiąc pyskiem, i połykają ją w całości. W skład diety większości rodzimych gatunków płazów wchodzą owady, ślimaki, pająki, dżdżownice oraz drobne skorupiaki. Pożywieniem ropuch i dużych żab mogą być także drobne kręgowce: inne płazy, gady, drobne gryzonie i pisklęta ptaków. Wśród żab, ropuch i traszek stwierdzono również przypadki - zjadania osobników własnego gatunku. Larwy płazów bezogonowych żywią się głównie pokarmem roślinnym, który zeskrobują maleńkimi ząbkami położonymi w otworze gębowym.

Larwy płazów pobierają tlen z wody za pomocą skrzeli. U dorosłych osobników w procesie wymiany gazowej biorą udział skóra i . Powietrze tłoczone jest do płuc przez rytmiczne obniżanie i podnoszenie dna jamy gębowo‑gardzielowej.

Animacja przedstawia zieloną żabę wodną siedzącą na kamieniu. Jej białe podgardle rusza się. Następnie z góry ukazano szkielet żaby ze wskazaniem żeber. Pod nimi znajdują się płuca. Kolejne ujęcia ilustrują drogę powietrza przez jamę gębową i drogi oddechowe żaby.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Animacja przedstawia zieloną żabę wodną siedzącą na kamieniu. Jej białe podgardle rusza się. Następnie z góry ukazano szkielet żaby ze wskazaniem żeber. Pod nimi znajdują się płuca. Kolejne ujęcia ilustrują drogę powietrza przez jamę gębową i drogi oddechowe żaby.

Pokaz slajdów. ilustracje przedstawiają kolejno samicę niosącą samca na grzbiecie, skrzek w wodzie , skrzek w powiększeniu, skrzek z zarodkami płazów, małe i większe kijanki, kijankę z ogonem, osobnika dorosłego.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni skip_next Następny repeat Powtórz

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Pokaz slajdów. ilustracje przedstawiają kolejno samicę niosącą samca na grzbiecie, skrzek w wodzie , skrzek w powiększeniu, skrzek z zarodkami płazów, małe i większe kijanki, kijankę z ogonem, osobnika dorosłego.

Poznanie budowy kijanek i wskazanie zarodków w jajach.

Co będzie potrzebne

kijanka w akwarium,

skrzek,

lupa.

Instrukcja

1. Używając lupy, przyjrzyj się budowie ciała kijanki. Wskaż cechy budowy, które świadczą o jej przystosowaniu do życia w wodzie.

2. Zaobserwuj skrzek przez lupę. Przyjrzyj się zarodkom widocznym w jajach.

Podsumowanie

Kijanka ma liczne cechy przystosowujące ją do życia w wodzie. Podczas przebywania w środowisku wodnym w jej budowie zachodzą liczne zmiany, które coraz bardziej upodabniają ją do osobnika dorosłego.

Larwy niektórych salamander nigdy nie przeobrażają się w osobniki dorosłe. Aksolotl, którego możesz hodować w akwarium, jest larwą salamandry meksykańskiej. Ma on zdolność rozmnażania się w postaci larwalnej.

R1LIKzR3UMJNP 1

Dzięki temu, że skóra płazów jest cienka i porowata, mogą przez nią swobodnie przenikać cząsteczki gazów i woda. Silne ukrwienie skóry sprawia, że wymiana gazowa zachodzi na całej jej powierzchni. Tlen pobrany przez skórę do krwi przenoszony jest do wszystkich tkanek, a powstały w nich dwutlenek węgla jest transportowany do naczyń występujących pod skórą i usuwany na zewnątrz organizmu. Wydajnej wymianie gazowej sprzyja pokrycie ciała śluzem. Zapewnia to stałą wilgotność skóry i ułatwia przenikanie cząsteczek gazów, które rozpuszczają się w wodzie.

Płazy są zwierzętami rozdzielnopłciowymi, których rozmnażanie i rozwój zachodzi w wodzie. W okresie godowym (w Polsce od marca do czerwca) większość płazów podejmuje wędrówkę do najbliższego zbiornika wodnego.

Samica płaza składa do wody jaja otoczone galaretowatą substancją, tzw. . Samiec, połączony z samicą w pozycji godowej, polewa je nasieniem. Do zapłodnienia dochodzi w wodzie. Po pewnym czasie z zapłodnionych jaj wylęgają się larwy zwane . Różnią się one od postaci dorosłych: są roślinożerne, oddychają skrzelami, kształtem przypominają ryby - mają baryłkowaty tułów ze słabo wyodrębnioną głową. We wczesnych fazach rozwoju nie mają kończyn, posiadają natomiast długi ogon z fałdem skórnym pełniącym funkcję płetwy. Kijanki, podobnie jak ryby, wyposażone są w narząd linii nabocznej. Podczas ok. 16 tygodni życia w wodzie przechodzą , w czasie której rozwijają się kończyny i zanika ogon. Dochodzi także do przebudowy narządów wewnętrznych, np. skrzela zanikają, a wykształcają się płuca. Po przeobrażeniu w postać dorosłą większość płazów bezogonowych opuszcza środowisko wodne.

Jest przedstawicielem płazów ogoniastych i jednym z największych płazów w Polsce. Jej palce nie są spięte błonami pławnymi. Ciało salamandry pokrywa gruba, czarna skóra z licznymi żółtymi lub pomarańczowymi plamami o różnej wielkości i formie. Kontrastowe plamy stanowią ubarwienie ostrzegawcze, które wiąże się z obecnością w skórze gruczołów jadowych. Salamandra ma dużą i silnie spłaszczoną głowę. Walcowaty kształt tułowia i ogona ułatwia wyginanie ciała podczas poruszania się na lądzie.

Dorosłe osobniki salamandry plamistej słabo pływają, na okres rozrodu wybierają więc raczej płytkie rozlewiska górskich strumieni. Do zapłodnienia dochodzi w drogach rodnych samicy - jest to zapłodnienie wewnętrzne. Następnie samica składa zapłodnione jaja. U niektórych gatunków (jajożyworodnych) jaja zatrzymywane są w układzie rozrodczym i tam następuje rozwój zarodków.

Rzekotka drzewna to najmniejszy płaz występujący w Polsce. Wiedzie nadrzewny tryb życia. Często można ją spotkać w zaroślach w pobliżu zbiorników wodnych. Ma bardzo smukłe ciało oraz kończyny o wydłużonych palcach zakończonych , które umożliwiają utrzymywanie się na gałązkach i liściach. Rzekotkę cechuje zwykle jasnozielone ubarwienie, które jednak w zależności od temperatury, wilgotności, pory roku i barwy podłoża może się zmieniać od prawie czarnego po jasnożółte. W okresie godowym, w maju i czerwcu, w pierwszej połowie nocy, w pobliżu zbiorników wodnych można usłyszeć charakterystyczne dla samców rzekotek chóralne, donośne śpiewy. Często dochodzą z drzew rosnących nad wodą i są brane za odgłosy ptaków.

Ropucha szara to największa ropucha w Polsce. Ma krótkie kończyny, dlatego nie skacze, a raczej kroczy. Ubarwienie jej grzbietu jest ciemnoszare z licznymi małymi, ciemnobrązowymi plamkami. W skórze ropuchy szarej obficie występują gruczoły wydzielające śluz i substancje toksyczne. Zaniepokojona zamiera w bezruchu, przez co zlewa się z otoczeniem, lub przyjmuje pozycję grożącą - nadyma się i unosi ciało. Schwytana, pod wpływem ucisku, wydziela przez brodawki skórne drażniący jad, czym zmusza drapieżnika do otwarcia paszczy. Ropucha przez większość roku przebywa na lądzie. Wiedzie nocny tryb życia.

Spośród wszystkich krajowych gatunków płazów traszki są najsilniej związane ze środowiskiem wodnym. Mają smukłe ciało o ciemnym grzbiecie i jaskrawopomarańczowym lub żółtym brzuchu, zwykle usianym czarnymi plamami. Takie ubarwienie nosi nazwę ostrzegawczego. Ich ogon jest długi i bocznie spłaszczony.

Skóra płazów jest naga, cienka, delikatna i pokryta śluzem, dlatego podobnie jak płuca służy do pobierania tlenu i wydalania dwutlenku węgla.

Płazy są kręgowcami zmiennocieplnymi, których formy dorosłe bytują zwykle w wilgotnych siedliskach na lądzie, a czas rozrodu spędzają w zbiornikach słodkowodnych.

Rozwój płazów przebiega z przeobrażeniem. Występuje u nich postać larwalna oddychająca skrzelami, zwana kijanką.

W Polsce występuje 18 gatunków płazów. Wszystkie objęte są całkowitą ochroną gatunkową.

Przeanalizuj mapę przedstawiającą liczebność gatunków płazów na świecie, a następnie odpowiedz na pytania.

Na którym kontynencie występuje najwięcej płazów?
Dlaczego w Brazylii liczba gatunków płazów jest większa niż w Polsce, Kanadzie czy Australii?

Wyjaśnij, co to znaczy, że żaba trawna jest organizmem zmiennocieplnym, i jaki wpływ ma ta cecha na tryb jej życia.

W zbiornikach wodnych lub w ich pobliżu można spotkać kumaki. Są one niewielkimi płazami o krępej budowie ciała, podobnymi do ropuch. Mają ciemno ubarwiony grzbiet z licznymi gruczołami jadowymi oraz charakterystyczny pomarańczowy lub żółty brzuch nakrapiany licznymi różnokształtnymi czarnymi plamami.

Ciekawym zachowaniem kumaków jest przyjmowanie w sytuacji zagrożenia pozycji obronnej, co określa się jako . Przestraszony płaz wygina ciało, unosi głowę i miednicę wraz z kończynami tylnymi ku górze, a kończynami przednimi zasłania oczy. Uniesienie kończyn powoduje odsłonięcie jaskrawo ubarwionego podbrzusza stanowiącego dla napastnika sygnał ostrzegawczy. Mówi on o jadowitości zwierzęcia.

Znaczenie płazów w środowisku naturalnym często bywa niedoceniane. Płazy pełnią niezwykle ważną rolę w utrzymywaniu równowagi biologicznej. Dla człowieka są sojusznikami w walce ze zwierzętami postrzeganymi jako szkodniki ogrodów i pól, m.in. ślimakami i owadami (np. stonka ziemniaczana). Dotyczy to zwłaszcza ropuch, które polują na owady w nocy, zastępując śpiące wówczas ptaki owadożerne. Równie skuteczne w walce z owadami powodującymi szkody w uprawach są żaby, które w odróżnieniu od ropuch łowią je w dzień. W ten sposób ograniczają możliwość masowego pojawiania się owadów tego samego gatunku. Ponadto płazy stanowią cenne źródło pokarmu dla innych zwierząt kręgowych. Żaby i niektóre salamandry są używane jako zwierzęta laboratoryjne.

Niektórzy ogrodnicy tępią ropuchy, ponieważ uważają, że wyjadają owoce. Wyjaśnij, dlaczego ich przekonanie jest błędne.

W Polsce w środowisku naturalnym występuje 18 gatunków płazów. Wszystkie objęte są całkowitą ochroną gatunkową. W ostatniej dekadzie odnotowano dramatyczny spadek liczebności wielu gatunków płazów na całym świecie. Do ich zaniku przyczyniają się zmiany w ekosystemach powodowane działalnością człowieka, m.in. przekształcanie rozległych obszarów trawiastych - naturalnego siedliska tych zwierząt, zanikanie małych zbiorników wody słodkiej służących do ich rozrodu oraz rozwój sieci dróg, które przecinają szlaki migracyjne płazów. Ogromnym zagrożeniem dla życia tych kręgowców jest stosowanie w rolnictwie środków chemicznych oraz zanieczyszczenia przedostające się do wód gruntowych ze ścieków. Do znacznego obniżenia liczebności skrzeku i larw płazów, a co za tym idzie także osobników dorosłych, przyczynia się także zarybianie niewielkich zbiorników wodnych.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czy wiesz, że nie tylko kameleon przybiera różne ubarwienie ciała? Kamuflaż stosuje wiele płazów. Na przykład rzekotka w krótkim czasie może zmienić barwę z zielonej na żółtawą, szarą lub brązową. Tylko uważni obserwatorzy są zdolni wypatrzyć te okazy, gdy pozostają w bezruchu.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 26.03.2020 r.

Zaczynamy nowy dział : Tkanki i organy roślinne.

Pierwsza lekcja dotyczy tkanek roślinnych: twórczych i stałych.
Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 93-97) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w zeszycie do biologii oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 62-65). Wybierz min. 5 zadań.
Korzystaj z podręcznika.

# data[].attributes.attachment_link.description
Konstrukcja źdźbła trawy jest arcydziełem: bardzo długa w stosunku do średnicy łodyga i umieszczony na jej końcu ciężki kłos. Smagane wiatrem wygina się, ale nie łamie. Zawdzięcza to budowie tkanek i ich strategicznemu rozmieszczeniu na obwodzie łodygi. wszystkie organizmy zbudowane są z komórek; w komórkach zachodzą podstawowe procesy życiowe; komórka roślinna posiada chloroplasty, ścianę komórkową i wakuole.

# data[].attributes.body
Na potrzeby naszych przyszłych lekcji i aby te lekcje były "żywe", proszę byś założył swoją własną Hodowlę fasoli.

Potrzebujesz:
ok. 3 nasiona fasoli
słoik
gazę
gumkę recepturkę lub sznurek do zawiązania gazy (jak na obrazku).
Do dzieła!

# data[].attributes.body
Lekcja z 13.03.2020 r.

Jesteśmy w dziale Ekologia

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 93-96 oraz 107-110) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w zeszycie do biologii oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 53-54 i 61-64). Wybierz min. 5 zadań

# data[].attributes.attachment_link.title
Konkurencja i pasożytnictwo - Zintegrowana Platforma Edukacyjna

# data[].attributes.attachment_link.description
Wprowadzenie do tematu konkurencji międzygatunkowej i pasożytnictwa

# data[].attributes.body
Ted.com przedstawia:
"O świerszczach samobójcach i karaluchach zombie"
Warto zobaczyć!

# data[].attributes.attachment_link.title
Transcript of "Zombie roaches and other parasite tales"

# data[].attributes.attachment_link.description
TED Talk Subtitles and Transcript: In this fascinating, hilarious and ever-so-slightly creepy talk, science writer Ed Yong tells the story of his favorite parasites -- animals and organisms that live on the bodies (and brains!) of other organisms, causing them to do their bidding. Do humans have them too? Maybe ...

# data[].attributes.body
Lekcja z 20.03.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 97-106) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w zeszycie do biologii oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 56-5). Wybierz min. 5 zadań

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dla roślinożerców źródłem pożywienia są rośliny. Wśród roślinożerców jest wiele owadów. Należy do nich też część ryb, ptaków i ssaków, głównie kopytnych. Co ciekawe, wśród płazów prawie nie ma gatunków roślinożernych, rzadko też spotykane są gady roślinożerne. Pobieranie pokarmu pochodzenia roślinnego wymaga odpowiednich przystosowań ().

Przystosowania do pobierania pokarmu roślinnego można prześledzić na przykładzie ssaków roślinożernych. Pokarm roślinny jest stosunkowo łatwy do zdobycia, ale trudny do strawienia. Głównym jego składnikiem jest celuloza (wielocukier budujący ściany komórkowe komórek roślinnych), której ssaki nie potrafią rozłożyć, ponieważ brakuje im odpowiednich enzymów trawiennych. Porcja pokarmu roślinnego dostarcza znacznie mniej energii w porównaniu z taką samą porcją pokarmu pochodzenia zwierzęcego. Z tego powodu roślinożercy pasą się całymi dniami i mają długi, rozbudowany przewód pokarmowy, w którym pożywienie może długo przebywać i długo podlegać trawieniu. Przystosowanie do odżywiania się pokarmem roślinnym uwidacznia się w budowie tych zwierząt. Mają zwykle duże brzuchy, ponieważ musi się w nich znaleźć miejsce na bardzo długie jelita.

Duży słoń afrykański spożywa dziennie około 200 kg trawy, liści, drobnych gałązek i owoców. Z tego prawie połowa zostaje usunięta z odchodami. Żyrafa pobiera podobny pokarm, ale w stosunku do masy ciała zjada go 10 razy mniej niż słoń. Dzieje się tak, ponieważ żyrafa jest przeżuwaczem, a trawienie ułatwiają jej mikroorganizmy znajdujące się w jej żołądku. Dzięki nim żyrafa lepiej wykorzystuje swoje pożywienie.

Twardy roślinny pokarm wymaga od owadów posiadania narządów gębowych typu gryzącego zdolnych do odcinania liści, drążenia drewna, wyjadania owoców. Narządy te mają szerokie i płaskie krawędzie podobne do nożyc.

Ptaki roślinożerne mają duże zapotrzebowanie energetyczne, dlatego żywią się głównie owocami lub nasionami. Zwykle mają grube, mocne dzioby. Mierzący zaledwie 18 cm i ważący 5 dag grubodziób potrafi miażdżyć dziobem nasiona buka, pestki owoców i orzechy leszczyny. Krzyżodziób posiada skrzyżowane szczęki, które wyspecjalizowane są w wydobywaniu nasion z szyszek. Koliber, który żywi się płynnym nektarem kwiatów, posiada natomiast dziób długi, wąski i stosunkowo miękki.

U ssaków przystosowania do pobierania pokarmu roślinnego widoczne są w budowie zębów. Przednie zęby ssaków żywiących się trawą są łopatowate i ułożone w jednej linii, dzięku czemu tworzą ostrą krawędź tnącą. Tylne zęby z kolei są szerokie i mają płaską koronę, pokrytą ostrymi fałdami przypominającymi tarkę. Służą do rozcierania pokarmu. Zęby trawożerców zużywają się z czasem i ścierają nawet aż do dziąseł. U gryzoni, które żywią się twardszym pokarmem, siekacze rosną przez całe życie. Dzięki nim ssaki te potrafią gryźć korę i drewno, twarde nasiona i owoce.

Szczególne przystosowania pokarmowe posiada żyrafa. Objada ona liście kolczastych krzewów, dlatego ma ruchliwe wargi i język o długości 50 cm. Narządy te są odporne na ukłucia cierni.

Rośliny objadane przez zwierzęta produkują mniej pokarmu, a tym samym słabiej rosną i wydają mniej nasion. Dlatego wykształciły różne strategie obrony przed roślinożercami. Jednym z nich jest obrona mechaniczna. Rośliny zabezpieczają się przed zgryzaniem, wytwarzając twarde liście (np. świerk), które odpowiadają tylko nielicznym zwierzętom, liście pokryte gęstymi włoskami (np. dziewanna), które są barierą nie do przebycia dla małych organizmów, albo tworzą i zniechęcające do ich dotykania (np. jeżyna, tarnina).

Drugą strategią jest produkowanie substancji odstraszających. Niektóre rośliny mają nieprzyjemny, piekący smak (np. owoce papryki), powodują zatrucia (np. tojad mocny) albo wydzielają nieprzyjemne zapachy (np. pelargonia). Jeszcze inne przystosowanie obserwuje się u bezbronnej jasnoty białej, która jest bardzo podobna do pokrzywy. W ten sposób prawdopodobnie zmniejsza zagrożenie ze strony roślinożerców.

Mięso jest pokarmem wysokokalorycznym, dlatego żywiące się nim zwierzęta nie muszą cały czas jeść i mogą dużo odpoczywać. Jest też łatwiejsze do strawienia niż pokarm roślinny, dlatego zwierzęta mięsożerne mają słabiej rozbudowany układ pokarmowy.

Niektórzy drapieżcy poszukują zdobyczy w sposób aktywny. Podkradają się do niej i zabijają ją. Takie polowania mogą odbywać się samotnie, jak w przypadku większości kotowatych. Inne drapieżniki czekają w ukryciu. Tak postępują niektóre pająki, konstruujące dodatkowo sieci łowne, i płaszczki zagrzebane w mule. Wiele drapieżników żyje i poluje stadnie. Dzięki dużej liczebności mogą otoczyć ofiarę lub wpędzić ją w zasadzkę. Polujące stado wilków stosuje następującą strategię - dwa lub trzy osobniki wybierają potencjalną zdobycz, oddzielają ją od stada, a następnie zaganiają w stronę czekających na nią pobratymców. Polować w grupie mogą też niektóre ptaki, np. kormorany, oraz ssaki wodne - orki i delfiny.

Do lokalizacji ofiar służą drapieżnikom świetnie rozwinięte narządy zmysłów: węchu, wzroku, słuchu. Niektóre węże, pozbawione ucha zewnętrznego, o słabym wzroku, orientują się za pomocą receptorów reagujących na temperaturę ciała ofiar. Wykrywają w ten sposób zwierzęta stałocieplne. Echolokacją posługują się nietoperze i walenie, a ryby korzystają z narządu linii bocznej by wykryć w otoczeniu potencjalny pokarm lub zagrożenie.

Wiele drapieżnych zwierząt zaopatrzonych jest w silne i ostre pazury lub szpony służące do pochwycenia i przytrzymania zwierzyny. Podobną funkcję mogą pełnić kły u ssaków. U ptaków szponiastych dziób służy tylko do rozrywania zdobyczy, nigdy do jej chwytania czy przenoszenia. Wśród niektórych grup zwierząt najważniejszym narządem służącym do polowania jest język. U dzięcioła jest długi i ostro zakończony, zaopatrzony w skierowane do tyłu ząbki. Ptak wsuwa go do korytarza wydrążonego przez ofiarę w drzewie, zahacza o nią językiem i wyciąga. Zwierzęta takie jak żaby, kameleony, mrówkojady chwytają drobne bezkręgowce lepką końcówką wyjątkowo długiego języka. Taka strategia doskonale sprawdza się u zwierząt, których ofiary są liczne i drobne.

Niektóre kręgowce połykają ofiary w całości. Robią tak niektóre ryby, węże, sowy. Trawienie takiej dużej porcji pokarmu trwa bardzo długo.

Potencjalne ofiary drapieżników mają swoje sposoby na przetrwanie. Jednym z nich jest . Wiele zwierząt ma ubarwienie maskujące, pozwalające im wtopić się w środowisko, w którym żyją. Doskonałym przykładem jest paszczak australijski - ptak blisko spokrewniony z naszym rodzimym lelkiem. Niektóre zwierzęta, w szczególności owady, np. patyczaki i liśćce, mają kształty upodabniające je do części roślin. Maskujące ubarwienie i kształt przybierają zarówno roślinożercy, jak i drapieżniki. Te ostatnie wykorzystują je jako formę obrony przed większymi od siebie mięsożercami lub maskują się, czekając w ukryciu na ofiary.

Odwrotną strategię stosują zwykle zwierzęta, których obroną jest trucizna. Mają jaskrawe ubarwienie, które informuje o tym, że są niejadalne. Toksyczne zwykle bywają owady oraz płazy, takie jak salamandry i drzewołazy. Niektóre bezbronne gatunki podszywają się pod jadowite. Tak jak one są jaskrawo ubarwione i do złudzenia przypominają niebezpieczne zwierzęta.

Wymienione strategie obrony przed drapieżnikami, podobnie jak pancerz żółwia i kolce jeża, są przykładami . Zwierzęta mogą stosować także . Korzystają z niej zaopatrzone w żądła pszczoły, osy czy szerszenie, bawoły atakujące potężnymi rogami, myszy kaleczące napastnika ostrymi zębami, skunks, rozlewający na przeciwnika cuchnącą substancję. Innym sposobem obrony jest ucieczka. Stosujące tę strategię zwierzęta mają długie nogi, zdolne do szybkiego biegu lub gwałtownych skoków.

Formą obrony przed drapieżnikami jest też wydawanie potomstwa przez samice żyjące w stadach w tym samym czasie. Nowo narodzone młode (lub jaja) są celem ataków drapieżników tylko przez krótki czas, kiedy są nieporadne. Ptaki ponosiłyby większe straty, gdyby młode pojawiały się przez cały rok, a drapieżniki miały dzięki nim obfitość pokarmu.

Drapieżniki wybierają na ofiary najczęściej osobniki stare lub bardzo młode, chore, osłabione przez pasożyty czy głód, czyli te, które łatwo schwytać. Dzięki temu przy życiu pozostają jednostki najsilniejsze, które wydadzą zdrowe i silne potomstwo. Eliminacja najsłabszych powoduje, że dla pozostałych organizmów tego gatunku do podziału będzie więcej zasobów środowiska.

Zdarza się, że drapieżniki nadmiernie trzebią jeden gatunek. Powoduje to znaczne zmniejszenie liczby potencjalnych ofiar. Coraz trudniej je wytropić i upolować, więc wiele łowów kończy się niepowodzeniem. W efekcie drapieżnik zaczyna głodować. Najsłabsze zwierzęta mięsożerne giną z braku pokarmu, atakowane są przez choroby i pasożyty, więc liczba drapieżników też ulega zmniejszeniu. Gdy liczba polujących spada, ich ofiary stają się bezpieczniejsze. Mogą spokojniej żerować, rozmnażać się i wkrótce ich liczba wzrasta. Powoduje to, że ofiary stają się łatwo dostępne, są czesto chwytane przez drapieżniki, które dzięki nim mnożą się i zwiększają swoją liczebność.

Układ pokarmowy roślinożerców jest rozbudowany, przystosowany do trawienia pokarmu roślinnego.

Pokarm mięsożerców jest wysokokaloryczny i łatwy do strawienia, dlatego ich układ pokarmowy jest krótki.

Rośliny bronią się przed roślinożercami m.in. poprzez wytwarzanie cierni i kolców.

Przystosowania obronne zwiększają szansę przeżycia.

Zwierzęta stosują obronę bierną (kamuflaż, toksyny, pancerze lub kolce) albo czynną (ucieczkę lub przybieranie postawy grożącej).

Zjadający i zjadani wzajemnie regulują swoją liczebność.

# data[].attributes.attachment_link.description
Krótkie wprowadzenie w zagadnienie relacji między drapieżnikami a ich ofiarami, roślinożercami a roślinami

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 27.03.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 111-115) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w zeszycie do biologii oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 65-68). Wybierz min. 5 zadań

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiele gatunków zwierząt, roślin oraz grzybów pozostaje z innymi gatunkami w relacji polegającej na współpracy i z reguły przynoszącej korzyści każdej ze stron. Ten rodzaj zależności nosi nazwę i należy do . Związek między niektórymi gatunkami może być na tyle luźny, że partnerzy mogą się bez siebie obyć. Dla innych współpraca jest koniecznym warunkiem przetrwania. Taki rodzaj symbiozy określa się jako , czyli symbiozę obowiązkową. Jej przykładem jest większość porostów - organizmów, których plechy zbudowane są z komórek glona oraz strzępek grzyba. Porosty są spotykane w skrajnie niekorzystnych warunkach, w jakich żyjące samodzielnie składniki porostu nie mogłyby przetrwać. Grzyb ochrania komórki glonów przed wpływami środowiska i chłonie wodę z otoczenia, a glon przeprowadza fotosyntezę, dzięki której produkuje pokarm dla siebie i partnera. Nawet rozmnażają się wspólnie. Tworzą łatwo odrywające się skupienia strzępek grzyba i komórek glonu, które wspólnie zasiedlają nowe środowiska.

Bardzo ciekawym przypadkiem symbiozy jest związek pomiędzy żyjącymi w Ameryce Środkowej i Ameryce Południowej mrówkami grzybiarkami a grzybami. Mrówki te nie są w stanie żywić się liśćmi, gdyż nie trawią zawartej w nich celulozy. Dlatego przygotowują z nich podłoże, zaszczepiają na nim grzyby i pielęgnują je: nawożą odchodami, zapewniają im stałą wilgotność i temperaturę, a także usuwają inne gatunki grzybów. Hodowane grzyby na końcach strzępek wytwarzają wypełnione łatwostrawnymi substancjami kuliste twory, które mrówki zrywają i wykorzystują jako pokarm dorosłych owadów i larw. W naturze nie spotyka się grzybiarek w gniazdach pozbawionych grzybów, zaś grzyby tych gatunków spotkać można tylko w gniazdach mrówek.

Szczególnym przypadkiem mutualizmu jest symbiotyczna zależność pomiędzy , takimi jak krowy czy jelenie, a żyjącymi w ich układach pokarmowych mikroorganizmami. Ponieważ roślinożercy żywią się trudnym do strawienia pokarmem, w jednej z części ich wielokomorowego żołądka, zwanej żwaczem, stale żyją bakterie i pierwotniaki zdolne do trawienia celulozy. Mikroorganizmy w żołądku krowy zajmują objętość kilkunastu litrów. Co jakiś czas zawartość żwacza, częściowo rozłożona przez symbionty, wraca do jamy gębowej zwierzęcia, gdzie jest przeżuwana. Po ponownym połknięciu trawa i część mikroorganizmów jest trawiona za pomocą enzymów układu pokarmowego roślinożercy. W ten sposób przeżuwacze oprócz cukrów zdobywają białko i witaminy (głównie z grupy B i witaminy K) wytwarzane przez bakterie.
Krowy pasą się około 8 godzin dziennie, tyle samo czasu poświęcają na przeżuwanie pokarmu.

Innym przykładem symbiozy jest relacja pomiędzy kwiatami a ich zapylaczami. Dzięki niej kwiaty uzyskują możliwość przeniesienia gamet męskich z jednych kwiatów (osobników) na inne. W efekcie dochodzi do zapłodnienia i wytworzenia nasion. W zamian zapylacze korzystają z wytwarzanego przez kwiaty nektaru i pyłku. W przypadku niektórych gatunków roślin zapylenia może dokonać tylko jeden, specjalnie przystosowany gatunek. Tak jest u koniczyny łąkowej (czerwonej). Ma ona szczególnie długie i wąskie kwiaty, do dna których sięga tylko aparat gębowy trzmiela. Koniczyna nie może się obejść bez tego owada, ale trzmiel może żywić się również nektarem innych kwiatów. Specjalistami w zapylaniu określonych gatunków są też kolibry. Odwiedzają one jedynie te kwiaty, których kształt odpowiada idealnie kształtowi ich dziobów.

, współpraca grzybów z roślinami, jest również przypadkiem mutualizmu. Polega ona na oplataniu korzeni rośliny przez strzępki grzybni. Grzybnia zwiększa powierzchnię chłonną korzenia. W ten sposób grzyby pobierają i dostarczają roślinom wodę, związki fosforu i azotu. W zamian za to mogą odżywiać się pokarmem wytworzonym przez rośliny w procesie fotosyntezy. Nasiona modrzewia, gdy padną na glebę przerośniętą grzybnią maślaka, szybko kiełkują i rozwijają się z nich zdrowe rośliny. Rozwój modrzewia w miejscach pozbawionych grzybni jest znacznie słabszy.

Kolejne pary gatunków świadczących sobie usługi tworzą koźlarze i brzozy, borowiki i dęby, rydze i świerki.

Innym rodzajem nieantagonistycznej interakcji pomiędzy osobnikami różnych gatunków jest Przynosi ona duże korzyści organizmom, które jednak potrafią radzić sobie samodzielnie.

Protokooperacja łączy na przykład kraby pustelniki, wyjątkowe skorupiaki pozbawione pancerza na odwłoku, z ukwiałami. Pustelniki chronią swój miękki odwłok w muszlach martwych mięczaków. Niektóre z nich, dla dodatkowej ochrony i kamuflażu, przytwierdzają do tych muszli również ukwiały. W zamian jamochłony korzystają z darmowego transportu oraz resztek pokarmu kraba. Zdarza się, że rosnący krab zmienia muszlę na większą i niezwykle ostrożnie przenosi jamochłona na nową skorupę.

Wzajemne usługi świadczą sobie też ptaki czyściciele i duże ssaki, jak bawoły, antylopy, nosorożce. Roślinożercy sawanny cierpią z powodu żerujących na ich skórze i pod nią pasożytów. Same nie potrafią się ich skutecznie pozbyć. Bąkojady wydziobują je i przynoszą ulgę ssakom, w zamian uzyskując wartościowy pokarm.

Podobna zależność występuje w środowisku raf koralowych. Żyją tam małe rybki - wargatki. Te zwinne zwierzęta wpływają do jam skrzelowych i gębowych dużych ryb, usuwając z trudno dostępnych miejsc pasożyty, zalegające resztki pokarmu i obumarłe tkanki. Ryby korzystające z usług wargatków często są groźnymi drapieżnikami, ale nie próbują zjeść ryb pływających w ich paszczach. Otwierają je szeroko i rozchylają skrzela, by ułatwić czyścicielom do nich dostęp.

Najmniej zobowiązującą nieantagonistyczną współzależnością między organizmami jest , zwany także współbiesiadnictwem. Pojawia się wtedy, gdy jeden z organizmów odnosi korzyści z obecności drugiego, natomiast drugi nie odnosi ani korzyści, ani strat. Komensalami są głównie padlinożercy żywiący się resztkami pozostawionymi przez drapieżniki, a także zwierzęta korzystające z odchodów innych gatunków. Tak jest w przypadku żuka gnojowego, który składa jaja w odchodach koni. Żuk odnosi korzyść z obecności koni, gdyż bez ich odchodów jego larwy nie miałyby pokarmu. Z kolei dla populacji koni obecność żuków jest całkowicie obojętna.

Zależności nieantagonistyczne przynoszą korzyści przynajmniej jednej ze stron.

Symbioza jest sposobem przystosowania do środowiska.

Gatunki żyjące ze sobą w symbiozie zwykle posiadają przystosowania umożliwiające im pozostawanie w tej zależności, przejawiające się na przykład w budowie ciała.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiele gatunków zwierząt, roślin oraz grzybów pozostaje z innymi gatunkami w relacji polegającej na współpracy i z reguły przynoszącej korzyści każdej ze stron. Ten rodzaj zależności nosi nazwę i należy do . Związek między niektórymi gatunkami może być na tyle luźny, że partnerzy mogą się bez siebie obyć.

# data[].attributes.headline
3. a. Film o współpracy międzygatunkowej

# data[].attributes.subject
3. a. Film o współpracy międzygatunkowej

# data[].attributes.body
Czym jest mikoryza? Dlaczego komensalizm? Na czym polega współpraca i przyjaźń między gatunkami.

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.body
Natalia W. na https://www.canva.com/ stworzyła:

# data[].attributes.body
Handmade w wykonaniu Ani B.:

# data[].attributes.body
Zadanie z dn. 24.03.2020 r.

Proszę aby każdy z Was do środy 01.04.2020 r. do godz. 19.00 wykonał quiz o RYBACH.
Instrukcja obsługi:
1. Klikasz w obrazek poniżej
2. Wpisujesz swoje imię i inicjał nazwiska
3. Uruchamiasz grę
4. Rozwiązujesz zadania

W razie problemów możesz dołączyć do gry poprzez stronę:
https://quizizz.com/join
Kod gry: 324211

Powodzenia :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Find quizzes on any topic and practice or compete with friends.

# data[].attributes.body
Ćwiczymy się w tkankach roślinnych

# data[].attributes.body
Wielkanoc już wkrótce. Może samodzielnie wykonacie baranka wielkanocnego

# data[].attributes.body
Spróbujcie zrobić z Rodzicami :) Warto - to naprawdę prosty przepis i wykonanie

# data[].attributes.attachment_link.description
Ciasto jogurtowe. Najprostsze ciasto z jogurtem i oliwą. Dzieci je kochają. Najzdrowsze ciasto.

# data[].attributes.body
Ziemia w dużym pomniejszeniu :)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dmuchaną piłkę plażową oklejamy szczelnie papierową taśmą malarską. Owiniętą taśmą kulę smarujemy płynnym klejem, by warstwowo okleić ją białą, cienką bibułą. Całość pozostawiamy do wyschnięcia na kilka godzin. Następnego dnia malujemy na kuli zarys kontynentów i wypełniamy je odpowiednimi kolorami. Na koniec dodajemy gdzieniegdzie białe ślady chmur (widocznych z Kosmosu).
Materiały:

dmuchana piłka plażowa

papierowa taśma malarska

klej płynny (Magic, Magiczny, Wikol)

biała, cienka bibuła lub zamiennie chusteczki higieniczne

marker do namalowania konturów kontynentów

farby (zielona, niebieska, biała)

pędzle

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Agnieszka Puk - Przedszkole nr 124 "Wesoła Ludwiczka" w Poznaniu

# data[].attributes.attachment_link.description
Dmuchaną piłkę plażową oklejamy szczelnie papierową taśmą malarską. Owiniętą taśmą kulę smarujemy płynnym klejem, by warstwowo okleić ją białą, cienką bibułą. Całość pozostawiamy do wyschnięcia na kilka godzin. Następnego dnia malujemy na kuli zarys kontynentów i wypełniamy je odpowiednimi kolorami.

# data[].attributes.body
Trochę majsterkowania a potem mnóstwo zabawy :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Wszystko będzie dobrze // #wszystkobędziedobrze

# data[].attributes.body
Bardzo dobry artykuł na temat obecnej sytuacji na świecie i mechanizmów działania epidemii. Wyjaśnia dlaczego powinniśmy zostać w domu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dzisiaj (20 marca 2020) nie było ani jednego nowego przypadku koronawirusa w całym regionie Hubei, który zamieszkuje 60 milionów ludzi.

Po wdrożeniu strategii tłumienia, liczba nowych przypadków zwiększa się jeszcze przez kilka tygodni, ale potem zaczyna spadać. Wraz z mniejszą ilością przypadków, współczynnik śmiertelności również spada. I zmniejsza się liczna ofiar kolateralnych: mniej ludzi umiera z powodu innych, niezwiązanych z koronawirusem przyczyn, ponieważ system ochrony zdrowia nie jest przeciążony.

Strategia tłumienia może sprawić, że:

Będziemy mieć mniej przypadków koronawirusa.

Natychmiast odciążymy system ochrony zdrowia i jego pracowników.

Zmniejszy się współczynnik śmiertelności.

Zmniejszy się liczba ofiar kolateralnych.

Damy czas zarażnym pracownikom ochrony zdrowia na izolację, kwarantannę, wyzdrowienie i powrót do pracy. We Włoszech zarażenia wśród pracowników służby ochrony zdrowia to 8% wszystkich zarażeń.

Zrozumieć problem: testowanie i śledzenie

Obecnie ani Wielka Brytania ani USA nie wiedzą, ile mają rzeczywistych przypadków. Wiemy tylko, że oficjalna liczna przypadków nie jest prawdziwa, tylko w rzeczywistości mamy ich już dziesiątki tysięcy. Jest tak, ponieważ nie testowaliśmy ani nie śledziliśmy.

Za kilka tygodni może będziemy mogli to naprawić i zacząć testować każdego. Mając takie informacje w końcu dowiemy się jak wiele jest przypadków, gdzie musimy wprowadzać większe ograniczenia i które społeczności można bezpiecznie uwolnić od blokady.

Nowe metody testowania mogą przyspieszyć testowanie i znacząco zmniejszyć jego koszty.

Możemy również uruchomić operację śledzenia, taką jak uruchomiono w Chinach i innych państwach azjatyckich, gdzie udaje się zidentyfikować wszystkich ludzi, z którymi spotkała się osoba chora i poddać ich kwarantannie. To dostarczy nam mnóstwo danych, które możemy wykorzystać w projektowaniu środków zwiększających społeczny dystans. Jeżeli będziemy mogli stwierdzić, gdzie jest wirus, możemy aplikować ograniczenia selektywnie tylko do tych miejsc. Jest to wykonalne, bo właśnie do takich sposobów uciekają się kraje Azji Wschodniej aby kontrolować epidemię bez drakońskich ograniczeń, które powoli stają się niezbędne w innych krajach.

Działania wymienione w tej sekcji (testowanie i śledzenie) spowodowały zminimalizowanie wzrostu ilości zarażeń w Korei Południowej i sprawiły, że epidemię tam udaje się kontrolować, bez potrzeby wprowadzania ograniczeń dla społeczeństwa.

Zwiększenie pojemności systemu ochrony zdrowia

USA, oraz prawdopodobnie Wielka Brytania, będą szły na tę wojnę nieuzbrojone.

W USA mamy zapas masek, który wystarczy jedynie na dwa tygodnie, niewiele odzieży ochronnej, niewystarczającą ilość respiratorów i łózek na oddziałach intensywnej opieki medycznej, niewiele urządzeń ECMO (do oddychania pozaustrojowego)... dlatego właśnie współczynnik śmiertelności będzie tak wysoki przy zastosowaniu jedynie strategii łagodzenia.

Ale jeżeli kupimy sobie trochę czasu:

Możemy kupić więcej sprzętu, którego będziemy potrzebować podczas drugiej fali.

Możemy zacząć produkować maski, odzież ochronną, respiratory, urządzenia ECMO i inne potrzebne sprzęty.

Innymi słowy: nie potrzebujemy lat, aby zdobyć uzbrojenie. Potrzebujemy tygodni. Róbmy wszystko, co się da, aby rozpocząć produkcję. Wiele państw już się zmobilizowało. Ludzie tworzą innowacje, takie jak drukowanie zaworów do respiratorów na drukarkach 3D. Możemy to zrobić. Potrzebujemy tylko więcej czasu. Czy poczekalibyście kilka tygodni, aby zapewnić sobie broń przed starciem z trudnym przeciwnikiem?

Przepustowość systemu ochrony zdrowia to nie wszystko. Potrzebujemy jeszcze pracowników tego systemu. Skąd ich wziąć? Musimy wytrenować osoby, które mogą asystować pielęgniarzom, oraz potrzebujemy ściągnąć pracowników z emerytury. Wiele krajów już zaczęło to robić, ale to wymaga czasu. Możemy tego dokonać w kilka tygodni, ale nie jeżeli system ochrony zdrowia się zawali.

Mniejsza zaraźliwość

Ludzie się boją. Koronawirus jest nowy. Jest tyle rzeczy, których jeszcze nie wiemy! Ludzie jeszcze się nie nauczyli, że należy przestać witać się uściskiem doni. Ludzie ciągle się przytulają. Nie otwierają drzwi łokciem. Nie myją rąk po dotknięciu klamki. Nie dezynfekują stołów, zanim zaczną z nich jeść.

Jak tylko będziemy mieć wystarczającą ilość masek możemy zacząć używać ich poza systemem ochrony zdrowia. Na razie najlepiej jest zachować je dla jego pracowników. Ale jeżeli mielibyśmy ich więcej, ludzie mogliby zacząć ich używać codziennie, co sprawi, że chorzy zarażą mniej osób, a jeżeli ludzie nauczą się prawidłowo używać masek - mogą one chronić nawet zdrowych. ( W międzyczasie - lepiej jest nosić na twarzy cokolwiek niż nic.)

To wszystko to relatywnie mało kosztowne sposoby na zmniejszenie współczynnika zakaźności. Im mniej wirus się rozprzestrzenia, tym mniej ograniczeń będziemy musieli wprowadzi w przyszłości aby go powstrzymać. Ale potrzebujemy czasu, aby móc edukować ludzi i odpowiednio ich wyposażyć.

Zrozumienie wirusa

Na razie wiemy o nim mało. Ale każdego tygodnia publikowane są setki nowych artykułów.

Świat w końcu zjednoczył się w celu walki ze wspólnym wrogiem. Naukowcy z całego globu mobilizują się po to, abyśmy mogli lepiej zrozumieć tego wirusa:

Jak się rozprzestrzenia?

Jak możemy zmniejszyć zaraźliwość?

Jaki jest odsetek ludzi, którzy nie mają objawów?

Czy te osoby zarażają? Jeśli tak, to do jakiego stopnia?

Jakie są skuteczne metody leczenia?

Jak długo wirus może przeżyć poza organizmem?

Na jakich powierzchniach?

Jak różne ograniczenia wpływają na współczynnik zakaźności?

Jaki jest ich koszt?

Jak najskuteczniej możemy śledzić przypadki?

Jak bardzo wiarygodne są nasze testy?

Poznanie odpowiedzi na te pytania pomoże nam w wypracowaniu reakcji, która będzie selektywna i będzie miała jak najmniej szkodliwy wpływ na społeczeństwo i gospodarkę. Te odpowiedzi możemy poznać w kilka tygodni, nie w kilka lat.

Wynalezienie metod leczenia

A co, jeśli poza tym w te kilka tygodni znajdziemy skuteczny sposób leczenia? Każdy dodatkowy dzień zbliża nas do tego celu. Na razie, mamy kilku kandydatów, takich jak Favipiravir czy Chlorochina. Co, jeżeli za dwa miesiące okaże się, że odkryliśmy skuteczny sposób leczenia koronawirusa? Bardzo niedobrze by było, gdyby stało się to w momencie, w którym już wcześniej poświęciliśmy miliony żyć stosując strategię łagodzenia.

Zrozumienie proporcji kosztów i zysków

Wszystkie te czynniki opisane wyżej mogą uratować miliony istnień ludzkich. To powinien już być wystarczający argument. Niestety, politycy nie mogą myśleć tylko o ratowaniu życia zarażonym. Muszą myśleć również o pozostałej części populacji, na której wprowadzone ograniczenia mogą się poważnie odbić.

Na razie nie wiemy w jakim stopniu społeczny dystans może zredukować zaraźliwość. Nie wiemy też, jakie są jego społeczne i gospodarcze koszty. Trudno jest stosować takie środki, nie wiedząc jakie są ich koszty i co możemy dzięki nim zyskać.

Mniej przypadków, większe zrozumienie problemu, lepsze zaopatrzenie, zrozumienie wirusa, zrozumienie kosztów i zysków, edukowanie ludzi... To są podstawowe narzędzia do zwalczenia wirusa, a potrzebujemy tylko kilku tygodni aby je rozwinąć. Nierozsądnie byłoby zamiast tego wybrać strategię która wrzuca nas prosto w paszczę naszego wroga.

Wiemy już, że strategia łagodzenia prawdopodobnie jest bardzo złym wyborem, a strategia tłumienia daje nam dużą przewagę w krótkim terminie.

Niemniej jednak, ludzie mają wobec niej całkiem uzasadnione obawy:

Jak długo to właściwie potrwa?

Jak bardzo kosztowna będzie?

Czy zanotujemy potem drugi szczyt zachorowań, tak wysoki, jak w przypadku niepodjęcia żadnych działań?

Zobaczmy, jak może wyglądać zastosowanie Strategii Tłumienia. Nazwiemy ją Młot i Taniec.

Młot

Na początku powinno się zareagować szybko i agresywnie. Z uwagi na wszystkie czynniki, które wyszczególniono do tej pory, zważywszy też na wartość czasu, będziemy starali się ugasić ten pożar tak szybo jak to możliwe.

Jedno z najważniejszych pytań brzmi: jak długo to będzie trwało?

Pewnie każdy obawia się, że będziemy zamknięci w domach przez najbliższe miesiące, obserwując nadchodzącą katastrofę gospodarczą i doświadczając załamania psychicznego. Niestety, te obawy mocno zaakcentowano w słynnym artykule z Imperial College:

Pamiętacie ten wykres? Błękitny obszar ciągnący się między początkiem marca i końcem sierpnia to czas, który jest rekomendowany w tym artykule jako Młot - czyli początkowe hamowanie rozprzestrzeniania, wykorzystujące drastyczne ograniczenia w kontaktach, czyli społeczny dystans.

Załóżmy, że jesteś politykiem i masz do wyboru pierwszą opcję, która zakłada śmierć setek tysięcy lub milionów ludzi (zgodnie ze strategią łagodzenia), i drugą opcję, która zatrzymuje gospodarkę na 5 miesięcy tylko po to, aby później i tak przejść przez taki sam szczyt zachorowań i zgonów. Żadna z tych opcji nie brzmi dobrze.

Ale wcale nie musi tak być. Wspomniany artykuł, który już zdążył wpłynąć na decyzje polityków, został brutalnie skrytykowany za fundamentalnie błędne założenia: autorzy ignorują śledzenie kontaktów osób zarażonych (co jest sednem strategii m.in. Korei Południowej, Chin oraz Singapuru), poza tym ignorują ograniczenia podróży (bardzo ważny czynnik w Chinach), ignorują wpływ wydarzeń masowych...

Tak naprawdę czas, którego potrzebujemy aby zastosować Młot to tygodnie, a nie miesiące.

Ten wykres pokazuje nowe przypadki w regionie Hubei (60 milionów mieszkańców) każdego dnia, począwszy od 23 stycznia. Po 2 tygodniach, region powoli zaczął wracać do normalności. Po około 5 tygodniach epidemia była całkowicie pod kontrolą. Po 7 tygodniach nowe przypadki to jedynie cienka smuga na wykresie. Pamiętajmy, że Hubei to najbardziej dotknięty region w Chinach!

Wróćmy jeszcze na chwilę do wykresu z pomarańczowymi słupkami (Wykres 9). Ograniczenia, które tam wdrożono są bardzo podobne do tych wdrożonych we Włoszech, w Hiszpanii czy we Francji: izolacja, kwarantanna, konieczność pozostawania w domu poza poważnymi powodami, jak np. konieczność kupna jedzenia, śledzenie kontaktów, testowanie, więcej łózek szpitalnych, zakazy podróżowania...

Jednak diabeł tkwi w szczegółach.

Chińskie ograniczenia były silniejsze. Na przykład wprowadzono limit: tylko jedna osoba z gospodarstwa domowego, raz na trzy dni, mogła wyjść po zakupy. Wdrażanie i egzekwowanie przestrzegania ograniczeń było bardziej zdecydowane. Zdaje się, że właśnie to zdecydowanie pozwoliło zatrzymać epidemię szybciej.

We Włoszech, Francji i w Hiszpanii ograniczenia nie są tak drastyczne, a wdrażanie i egzekwowanie nie są takie zdecydowane. Cały czas widać ludzi na ulicach, wielu z nich bez masek. Najprawdopodobniej będzie to skutkować dłuższym trwaniem fazy Młota.

Niektórzy powtarzają, że: „Demokracje nie będą w stanie powtórzyć tak szybkiej redukcji zachorowań". To nieprawda.

W pewnym momencie Korea Południowa doświadczała najbardziej nasilonej epidemii poza Chinami. Teraz - epidemia jest pod kontrolą. Udało im się to osiągnąć bez proszenia ludzi o pozostawanie w domach. Osiągnęli to głownie dzięki agresywnemu testowaniu, śledzeniu kontaktów i izolacji.

Jeżeli wybuch epidemii w Korei Południowej dało się kontrolować bez wdrażania i egzekwowania środków zwiększających społeczny dystans, kraje zachodnie mogą wdrożyć Strategię Młota, co pozwoli uzyskać kontrolę w przeciągu tygodni. To kwestia dyscypliny i egzekwowania.

Czy jesteśmy w stanie pozostać w domu przez kilka tygodni aby zapobiec milionom zgonów? Myślę, że jesteśmy. Ale efekt zależy od tego, co zrobimy później.

Taniec

Jeżeli zdusimy koronawirusa przy użyciu Młota, będziemy go mieli pod kontrolą przez kilka tygodni i będziemy w znacznie lepszej kondycji aby działać dalej. W dalszej kolejności nastąpią działania długoterminowe mające na celu utrzymanie epidemii w stanie przyhamowanym do czasu pojawienia się szczepionki.

Wykres 13: Strategia Tłumienia vs Strategia Łagodzenia vs brak działań - na początku epidemii. Od lewej: |Młot: Zdobywanie wiedzy, Zahamowanie wzrostu ilości przypadków, Rekrutacja personelu medycznego, Ulepszanie metod leczenia, Wprowadzenie właściwej strategii testowania i śledzenia, Odciążenie systemu ochrony zdrowia, Zwiększenie przepustowości systemu ochrony zdrowia i produkcja zasobów, Zrozumienie kosztów i zysków| |Taniec: Utrzymywanie współczynnika zakaźności R poniżej 1, Właściwe stosowanie testowania, śledzenia kontaktów, kwarantanny i izolacji, Edukacja w sprawach higieny i dystansu społecznego, Zakaz wielkich zgromadzeń, Większość ograniczeń jest zniesiona, Okresowo można je wprowadzać, tam gdzie są konieczne, Wdrażanie działań o najlepszej proporcji kosztów do zysków|

To prawdopodobnie największy błąd, jaki ludzie robią myśląc o tej fazie: wydaje im się, że będą zmuszeni pozostawać zamknięci w domu miesiącami. Tymczasem wcale nie o to chodzi. W rzeczywistości jest prawdopodobne, że w tej fazie nasze życie będzie już z powrotem bliskie normalności.

Taniec w krajach, które odnoszą sukcesy w zwlaczaniu epidemii

Jak to się stało, że Korea Południowa, Tajwan i Japonia notują zarażenia koronawirusem już od długiego czasu, a w przypadku Korei - nawet tysiące zarażeń, ale ciągle jeszcze nie wprowadziły blokad?
Coronavirus: South Korea seeing a 'stabilising trend'South Korea's Foreign Minister, Kang Kyung-wha, says she thinks early testing has been the key to South Korea's low...www.bbc.com
W tym wideo, minister spraw zagranicznych Korei Południowej wyjaśnia, jak jej kraj tego dokonał. Było to dosyć proste: efektywne testowanie, efektywne śledzenie, zakazy podróży, efektywna izolacja i efektywna kwarantanna.

Ten artykuł wyjaśnia strategię Singapuru:

Zgadniecie, jakie ograniczenia wprowadził Singapur? Takie same jak Korea. Dodatkowo jeszcze wsparli pomocą finansową osoby poszkodowane przez kwarantannę, zakazy podróży i opóźnienia.

Czy dla innych krajów jest już za późno? Nie. Dzięki zaaplikowaniu Młota, mogą jeszcze mieć szansę na nowy początek w walce.

Ale co, jeżeli te ograniczenia nie wystarczą?

Taniec współczynnika zakaźności (R)

Nazwałem ten cały, długi okres między Młotem a pojawieniem się szczepionki Tańcem, ponieważ w tym okresie ograniczenia nie będą cały czas tak samo dotkliwe. Niektóre regiony znowu doświadczą wybuchów epidemii, a niektóre nie doświadczą ich przez długi czas. Zależnie od tego, jak będzie przyrastać liczba zarażonych, może pojawić się konieczność zaostrzenia ograniczeń lub możliwość ich poluzowania. To właśnie jest taniec współczynnika zakaźności (R): taniec oddziaływań, które pozwalają powrócić naszemu życiu na normalne tory z rozprzestrzenianiem się choroby. Taniec gospodarki z ochroną zdrowia.

Jak działa ten taniec?

Wszystko kręci się dookoła R, czyli współczynnika zakaźności. Na wczesnym etapie, w standardowo nieprzygotowanym kraju, wynosi on między 2 a 3. To znaczy, w pierwszych tygodniach, zarażona osoba zaraża średnio między 2 a 3 nowe osoby.

Jeżeli R jest wyższy od 1, liczba zarażeń rośnie wykładniczo i przeradza się w epidemię. Jeżeli zaś jest on mniejszy niż 1, epidemia wygasa.

Podczas fazy Młota, celem jest zmniejszenie R prawie do zera, jak najszybciej, aby ugasić epidemię. Jak obliczono, w Wuhan R początkowo wynosił 3,9, a po odgórnie narzuconej kwarantannie i blokadzie spadł do 0,32.

Ale jak tylko przejdziemy do fazy Tańca, blokady i domowa kwarantanna już nie będą potrzebne. Wystarczy utrzymywać R poniżej 1. I można to osiągnąć stosując kilka prostych środków.

Wykres 14: Współczynnik zakaźności podczas poszczególnych stadiów choroby u pacjentów zarażonych koronawirusem. Od góry: |Przebieg bezobjawowy (30%): brak objawów| |Przebieg łagodny / umiarkowany (56%): brak objawów - objawy łagodne / umiarkowane - wyzdrowienie| |Przebieg ciężki (10%): brak objawów - objawy silne - hospitalizacja - respirator / intensywna opieka - śmierć | |#zarażenia / dzień| |W niebieskim obszarze = średnio 2,5 zarażeń| |Szczegółowe dane, źródła oraz założenia|

Wykres przedstawia oszacowanie jak poszczególne typy pacjentów reagują na wirusa oraz jak silnie zarażają. Oczywiście nikt nie zna prawdziwego kształtu tej krzywej, ale zgromadziliśmy dane z różnych artykułów aby oszacować, jak może ona wyglądać.

Podczas każdego z dni po złapaniu wirusa, ludzie mają jakiś potencjał zakaźności. W sumie, podczas wszystkich tych dni razem, średnio można zaobserwować 2,5 nowych zarażeń.

Uważa się, że niektóre z tych zarażeń mają miejsce w fazie bezobjawowej. Po niej, zaczynają narastać objawy, zwykle ludzie kontaktują się lekarzem, otrzymują diagnozę i ich potencjał zakaźności zmniejsza się.

Przykładowo, możesz mieć wirusa - ale nie symptomy, w związku z czym zachowujesz się normalnie. Kiedy rozmawiasz z ludźmi - rozprzestrzeniasz wirusa. Kiedy dotykasz nosa a potem klamki, następne osoby, które jej dotkną a potem dotkną nosa zarażają się.

Im więcej wirusów powstaje w twoim ciele, tym łatwiej zarażasz. Wtedy kiedy zaczynasz mieć objawy, powoli przestajesz chodzić do pracy, zostajesz w łóżku, zakładasz na twarz maskę, albo zaczynasz chodzić do lekarzy. Im więcej masz objawów, tym bardziej dystansujesz się od społeczeństwa, a tym samym redukujesz rozprzestrzenianie się wirusa.

Kiedy trafiasz do szpitala, nawet, jeżeli możesz silnie zarażać - raczej nie będziesz już rozprzestrzeniać wirusa, bo jesteś izolowany.

Dlatego właśnie możemy zaobserwować wysoką skuteczność takiej polityki w Singapurze czy Korei Południowej:

Jeżeli testuje się duże ilości osób, zarażeni mogą zostać zidentyfikowani jeszcze zanim pojawią się u nich objawy. Jeżeli znajdą się w kwarantannie - nie mogą dalej rozprzestrzeniać wiusa.

Jeżeli ludzie są nauczeni, jak wcześnie identyfikować swoje objawy, zmniejsza się ilość tych dni oznaczonych na niebiesko, a co za tym idzie - ogólna zakaźność.

Jeżeli ludzie zaczynają być izolowani jak tylko wystąpią u nich objawy - cały potencjał zakaźny z fazy oznaczonej na pomarańczowo znika.

Jeżeli ludzie są nauczeni zasad zachowywania dystansu fizycznego od innych, noszenia maski, mycia rąk i dezynfekowania powierzchni - wtedy rozprzestrzeniają o wiele mniej wirusów przez cały okres choroby.

Dopiero, kiedy to wszystko zawiedzie - wtedy potrzebujemy stosować większy dystans społeczny.

Zwrot z inwestycji w dystans społeczny

Jeżeli, po zastosowaniu tych wszystkich środków, ciągle mamy współczynnik R większy niż 1, musimy postarać się zmniejszyć liczbę ludzi, z którymi średnio spotyka się każda osoba.

Jest wiele niezbyt kosztownych sposobów aby to zrobić - na przykład zakaz wydarzeń skupiających więcej niż 50 lub 500 osób, lub proszenie ludzi, aby zostali w domu jeśli mogą.

Inne sposoby są o wiele bardziej kosztowne, jak na przykład zamykanie szkół i uniwersytetów, wymaganie od wszystkich, aby zostali w domu czy zamykanie barów i restauracji.

Ten wykres jest całkowicie zmyślony, bo nikt do tej pory takiego nie opracował. Nikt nie przeprowadził badań odnośnie tych środków i nie przeanalizował ich razem w taki sposób, żeby można było je porównać.

Niestety jeszcze nikt tego nie zrobił, a mógłby to być najważniejszy wykres dla polityków, którego pewnie by potrzebowali aby podjąć decyzje. Wydaje się, że może on ilustrować, co teraz tak naprawdę dzieje się w ich umysłach.

Podczas fazy Młota, będą chcieli zmniejszyć ilość zarażeń na ile to możliwe przy założeniu, że ograniczenia muszą pozostać na znośnym poziomie. W Hubei, udało im się obniżyć R do poziomu 0,32. My możemy nie potrzebować aż takiego spadku - może wystarczą nam wartości 0,5 lub 0,6.

Ale podczas fazy Tańca współczynnika R, będą chcieli utrzymać ten współczynnik możliwie jak najdłużej w okolicach 1, starając się aby wynosił on w długim terminie poniżej 1.

To oznacza, że politycy, nawet, jeżeli sobie tego nie uświadamiają, to:

Identyfikują wszystkie środki, jakie mogą wdrożyć w celu zmniejszenia wartości współczynnika R

Ważą korzyści z ich wdrożenia

Ważą koszty sięgnięcia po poszczególne środki: gospodarcze i społeczne

Szeregują różne oddziaływania zważywszy na stosunek kosztów do korzyści

Wybierają te, które dają największe szanse na redukcję wartości R, przy najmniejszych możliwych kosztach.

Na początku, ich zaufanie do tych liczb będzie małe. Ale powinni o tym myśleć. Powinni sformalizować ten proces: zrozumieć, że jest to gra, w której jak najszybciej musimy się dowiedzieć jaka jest wartość R, jaki jest wpływ każdego z tych ograniczeń na zmniejszenie R, i jakie są ich gospodarcze i społeczne koszty. Wtedy dopiero będą mogli podjąć racjonalną decyzję jakich środków należy użyć.

Koronawirus w dalszym ciągu rozprzestrzenia się niemal wszędzie. Przypadki zanotowano w 152 krajach. Czas nie gra na naszą korzyść, ale nie musi tak pozostać.

Niektóre kraje, szczególnie te, które na razie nie zostały mocno uderzone, mogą się teraz zastanawiać: czy to stanie się też u nich? Odpowiedź brzmi: prawdopodobnie już się stało. Nie zauważyliście. Kiedy epidemia naprawdę uderzy, wasz system ochrony zdrowia będzie w jeszcze gorszym stanie niż ten w bogatych krajach, gdzie zwykle ochrona zdrowia jest silna. Lepiej się zabezpieczyć, niż potem żałować - więc rozważcie podjęcie działań już teraz.

Jeżeli chodzi o kraje, w których koronawirus już jest - możliwości są jasne.

Z jednej strony, można pójść drogą strategii łagodzenia - wywołać ogromną epidemię, spowodować zapaść systemu ochrony zdrowia, śmierć milionów ludzi i wypuścić w świat nowe mutacje wirusa.

Z drugiej strony - państwa mogą walczyć. Mogą wprowadzić blokady na kilka tygodni, w tym czasie opracować przemyślany plan działania i starać się kontrolować wirusa aż do pojawienia się szczepionki.

Wiele rządów na świecie, na przykład w USA, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii czy Holandii na razie wybrały strategię łagodzenia epidemii. To znaczy, że poddają się bez walki. Mogą obserwować sukcesy innych państw w walce, ale uważają, że same nie potrafią tego zrobić.

Co, jeżeli Churchill myślałby w ten sam sposób? „Naziści są już wszędzie w Europie. Nie możemy z nimi walczyć. Po prostu się poddajmy." Tak wygląda dzisiaj strategia wielu państw. Nie dają ci szansy na walkę. Masz prawo się jej domagać.

Niestety, ciągle jeszcze miliony ludzkich żyć są zagrożone. Podziel się tym artykułem - albo jakimś podobnym - jeśli uważasz, że może to zmienić czyjąś opinię. Przywódcy powinni zrozumieć to teraz, aby uniknąć katastrofy. Czas, żeby działać jest teraz.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dzisiaj (20 marca 2020) nie było ani jednego nowego przypadku koronawirusa w całym regionie Hubei, który zamieszkuje 60 milionów ludzi. Po wdrożeniu strategii tłumienia, liczba nowych przypadków zwiększa się jeszcze przez kilka tygodni, ale potem zaczyna spadać. Wraz z mniejszą ilością przypadków, współczynnik śmiertelności również spada.

# data[].attributes.body
Spróbuj sam :)

# data[].attributes.body
Jeśli nie, to ta praca jest dla Was :)

# data[].attributes.body
Lekcja z 30.03.2020 r.

Święta Wielkanocne coraz bliżej... Jakie tradycje są z nimi związane,  co w nich najbardziej cenię i po co w ogóle świętujemy?
To zagadnienia dot. naszej przedświątecznej lekcji WDŻ.

# data[].attributes.body
Wykonaj dowolną, wybraną przez siebie ozdobę wielkanocną do 6 kwietnia br. i prześlij  jej zdjęcie na naszą grupę.

# data[].attributes.attachment_link.title
How to Make a Paper Bunny | Easy Easter Crafts for Kids

# data[].attributes.body
Każdy może się spróbować w matematycznych łamigłówkach :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Testy, quizy, ciekawostki, gry planszowe oraz zadania z matematyki.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 02.04.2020 r.

Dział: Wirusy, bakterie, protisty i grzyby wymaga podsumowania i sprawdzenia dlatego zapraszam Wszystkich uczniów klasy 5 do napisania sprawdzianu.

INSTRUKCJA:
1. Wchodzicie na stronę:  (klikając w obrazek ponieżej)

lub https://quizizz.com/join i wpisujecie KOD: 797694

2. Macie tylko jedną możliwość aby zagrać (czas na poprawy będzie później :))

3. Wpisujecie swoje imię i inicjał nazwiska (np. Kasia C.)

4. Gracie (zdobywając jak największą liczbę punktów :)). Wszystkich zadań jest 30.

5. Wyników nie przesyłacie - raport zapisuje się na moim koncie na quizizz.com

UWAGA! Zdaję sobie sprawę, że nie wszyscy macie możliwość by w jednym momencie napisać sprawdzian, dlatego dałam czas na jego napisanie do 3 kwietnia (piątek) do godz. 9.00.

# data[].attributes.attachment_link.description
Find quizzes on any topic and practice or compete with friends.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 24.03.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 98-101) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w swoim zeszycie oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 66-68). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Korzeń to organ potrzebny głównie wysokim roślinom lądowym, zwłaszcza tym, które muszą znosić okresową suszę. Rośliny wodne, które mogą pobierać wodę całą powierzchnią ciała, mają słabo wykształcone korzenie.

organizmy zbudowane są z komórek;

tkanki to grupy komórek o podobnej budowie, pełniące w organizmie określoną funkcję;

rośliny takie, jak pszenica i jabłoń zbudowane są z korzeni, łodyg, liści, kwiatów i owoców.

wymieniać podstawowe funkcje korzenia;

wykazywać związek stref korzenia z pełnionymi przez niego funkcjami;

wykazywać różnorodność budowy korzeni roślin;

rozpoznawać i opisywać modyfikacje korzeni.

Rośliny, które obecnie dominują na lądzie, to organowce, czyli organizmy samożywne zbudowane z tkanek i organów. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowią rośliny naczyniowe, które w tkance przewodzącej posiadają wyspecjalizowane do przewodzenia wody komórki - naczynia. Większość z nich wytwarza nasiona ukryte w owocu, dlatego nazywa się je roślinami okrytonasiennymi.

to część organizmu roślinnego o charakterystycznej budowie, pełniąca określoną funkcję. Rośliny naczyniowe tworzą organy podziemne i nadziemne. Do pierwszych zaliczamy korzeń, natomiast do drugich - łodygę, liście, kwiat i owoce. Sprawna współpraca wszystkich organów pozwala roślinie prawidłowo funkcjonować i rozmnażać się.

Przeanalizuj ilustrację przedstawiająca wynik pewnego doświadczenia, a potem wykonaj następujące zadania:

sformułuj problem badawczy, który mógł być rozwiązywany za pomocą tego doświadczenia,

wymień czynnik, którego oddziaływanie na korzenie prawdopodobnie badano,

Korzenie niektórych roślin sięgają bardzo głęboko. Na przykład u lucerny siewnej, której pęd ma długość 0,3‑1 m, rosną zwykle na długość 3‑10 metrów w głąb ziemi. Korzeń palowy dębu może osiągać długość 30 metrów. Świerki mają płytkie systemy korzeniowe sięgające jedynie do 60 centymetrów w głąb ziemi. Takie drzewa łatwo przewracają się pod naporem wiatru i nie są tak odporne na suszę jak drzewa o korzeniach rosnących głęboko.

Postaw hipotezy do problemu: Jakie mogą być przyczyny tego, że trzykrotka (roślina uprawiana w mieszkaniu) ma kwiaty, które nie przekształcają się w owoce?

jest podziemnym organem rośliny służącym przede wszystkim do umocowania jej w glebie i pobierania z podłoża wody wraz z solami mineralnymi. Zespoły wielu korzeni u jednego osobnika nazywane są systemami korzeniowymi. U roślin nasiennych wyróżnia się dwa rodzaje systemów korzeniowych: palowy i wiązkowy. U roślin posiadających system palowy występuje długi korzeń główny, od którego odchodzi wiele krótszych i drobniejszych korzeni bocznych. Tak rozbudowany system może sięgać głęboko w ziemię. Inne rośliny tworzą gęste systemy wiązkowe składające się z pęku licznych korzeni wyrastających z dolnej części . Są one podobnej grubości i długości, mogą się rozgałęziać. Zajmują znaczną powierzchnię, tym większą, im większa jest roślina. Rozbudowane systemy korzeniowe sprzyjają wydajniejszemu pobieraniu wody zgromadzonej w glebie.

Oceń, czy prawdziwe jest zdanie: Roślina pobiera pokarm z gleby za pomocą korzeni. Uzasadnij odpowiedź.

Jakie substancje nazywamy pokarmem? Czy woda i sole mineralne zawarte w glebie spełniają ten warunek?

Powierzchnia wszystkich korzeni jednej rośliny żyta ma około 700 mIndeks górny 2 ², a powierzchnia jej pędu tylko około 1 mIndeks górny 2 ².

W budowie zewnętrznej korzenia wyróżnia się kilka odcinków nazywanych . Są to: strefa wierzchołkowa, strefa wydłużania, strefa włośnikowa i strefa korzeni bocznych. Poszczególne strefy pojawiają się kolejno w miarę wzrostu korzenia. Każda z nich jest inaczej zbudowana i pełni inne zadanie w korzeniu. Każdy korzeń boczny w systemie palowym składa się z takich samych stref jak korzeń główny.

skórkę okrywającą korzeń, zbudowaną z pojedynczej warstwy ściśle przylegających do siebie, cienkościennych komórek; część z nich wytwarza włośniki - długie, osiągające klika milimetrów wyrostki; głównie za ich pomocą roślina pobiera wodę;

korę pierwotną utworzoną głównie z tkanki miękiszowej; jej komórki są luźno ułożone i wypełniają znaczną część wnętrza korzenia; między nimi znajdują się przestwory międzykomórkowe napowietrzające tkanki korzenia; wewnątrz komórek gromadzona jest skrobia i inne substancje zapasowe; przez komórki kory pierwotnej woda przenika ze skórki do centrum korzenia;

walec osiowy stanowiący centralną część korzenia; przebiegają w nim naprzemiennie pasma wiązek przewodzących, utworzone głównie z drewna i łyka; u roślin okrytonasiennych główne elementy drewna to naczynia rozprowadzające po organizmie wodę z solami mineralnymi; podstawowym składnikiem łyka są rurki sitowe, które transportują rozpuszczone w wodzie substancje pokarmowe; wiązki przewodzące są otoczone tkanką miękiszową; walec osiowy oddzielony jest od kory pierwotnej pojedynczą warstwą komórek, z której biorą początek korzenie boczne.

Patrząc na przekrój poprzeczny korzenia, opisz drogę wody pobranej z gleby i transportowanej do walca osiowego.

Wymień kolejno tkanki zaangażowane w ten proces. Która z tkanek będzie kontynuowała przewodzenie wody do górnych partii rośliny?

Bardzo często korzenie roślin oplecione są strzępkami grzybów. Dzięki temu powierzchnia chłonna korzeni jest duża, a roślina może skutecznie pobierać wodę.

korzenie spichrzowe są zgrubiałe i wykształcają się w wyniku rozbudowania miękiszu spichrzowego wewnątrz korzenia; rośliny magazynują tam duże ilości substancji pokarmowych, które wykorzystują wiosną do wytworzenia nowych pędów; takie korzenie spotykane są u marchwi i buraka;

korzenie oddechowe występują u roślin klimatu tropikalnego, rosnących na terenach bagnistych i zalewowych, gdzie jest mało tlenu; wyrastają pionowo w górę jako odgałęzienia poziomo rosnących korzeni podziemnych; mają dobrze rozwinięty miękisz powietrzny; pobierają powietrze przez specjalne otwory i transportują je do podziemnych korzeni, wykorzystując do tego liczne przestwory międzykomórkowe tworzące system kanałów powietrznych; spotykane są u namorzynów, roślin występujących w tropikalnych strefach odpływów i przypływów morza; mogą osiągać wysokość nawet do półtora metra nad powierzchnię gruntu;

korzenie czepne wyrastają z łodyg pnączy i roślin płożących; umożliwiają roślinom przymocowanie się do napotkanych podpór w postaci gałęzi lub pni drzew i dążenie ku górze w poszukiwaniu światła; występują u takich roślin, jak bluszcz pospolity, winobluszcz;

korzenie powietrzne spotykane są u epifitów, czyli roślin wykorzystujących inne rośliny jako podpory, a odżywiających się samodzielnie; służą do pobierania wody i pary wodnej z atmosfery; ich skórka składa się z kilku warstw martwych komórek, które w porze deszczowej gromadzą wodę; są typowe dla wielu storczyków i roślin żyjących w wilgotnych lasach równikowych;

korzenie podporowe wyrastają z łodygi nad ziemią i podpierają roślinę; zabezpieczają rośliny rosnące na grząskim podłożu przed przewróceniem się; występują najczęściej u drzew i krzewów żyjących na terenach podmokłych, zwłaszcza w tropikalnych lasach deszczowych i namorzynach; korzenie podporowe wyrastają także u kukurydzy, wysokiej roślinie o krótkich korzeniach.

U roślin naczyniowych będących pasożytami lub półpasożytami wykształciły się korzenie - ssawki. Wrastają one do tkanek przewodzących rośliny gospodarza i pobierają z nich potrzebne substancje.

Korzeń utrzymuje roślinę w podłożu i pobiera z gleby wodę z solami mineralnymi, a u niektórych roślin magazynuje substancje zapasowe.

Wyróżnia się dwa rodzaje systemów korzeniowych: wiązkowe - występujące na przykład u traw oraz palowe - spotykane u drzew.

W budowie zewnętrznej korzenia wyróżnia się strefę wierzchołkową, wydłużania, włośnikową i korzeni bocznych.

Korzenie ulegają modyfikacjom, które są przystosowaniem roślin do warunków środowiska, w którym żyją.

Animacja przedstawia kolejno pojawiające się rysunki i opisy poszczególnych części korzenia.

Komórki korzenia pobierają wodę z gleby na zasadzie osmozy. Stężenie soli mineralnych i innych substancji w wakuolach komórek włośnikowych jest większe niż stężenie soli w roztworze wody wypełniającym przestrzenie pomiędzy grudkami gleby. Woda przenika z roztworu, w którym jest jej więcej (w stosunku do substancji rozpuszczonych), do roztworu, gdzie jest jej mniej. Korzenie pobierają również sole mineralne. Są one są wybiórczo wchłaniane z roztworu glebowego. Na pobieranie wody roślina nie traci energii, natomiast pobranie soli mineralnych wymaga nakładów energetycznych.

Tkanki korzenia można obserwować na przekroju podłużnym i poprzecznym.

W przekroju poprzecznym korzenia możemy wyróżnić (patrząc od zewnątrz ku środkowi) następujące tkanki:

Korzenie oprócz swoich podstawowych funkcji, czyli zakotwiczania rośliny w glebie i pobierania z niej substancji, mogą także pełnić funkcje dodatkowe. W takim przypadku mają one pewne charakterystyczne cechy budowy. Korzenie pełniące dodatkowe funkcje określa się jako lub przekształcone. Wśród najczęstszych modyfikacji korzeni spotyka się specjalne przystosowania do gromadzenia pokarmu, pobierania tlenu, zaczepiania się roślin o wiotkich łodygach na podporach, wytwarzania dodatkowych podpór utrzymujących roślinę w podłożu. Korzenie, które wyrastają z łodygi lub liści, nazywane są przybyszowymi. Mogą one wspomagać lub zastępować korzeń główny.

Rodzaje korzeni zmodyfikowanych, czyli przekształconych:

# data[].attributes.attachment_link.description
Korzeń to organ potrzebny głównie wysokim roślinom lądowym, zwłaszcza tym, które muszą znosić okresową suszę. Rośliny wodne, które mogą pobierać wodę całą powierzchnią ciała, mają słabo wykształcone korzenie. organizmy zbudowane są z komórek; tkanki to grupy komórek o podobnej budowie, pełniące w organizmie określoną funkcję; rośliny takie, jak pszenica i jabłoń zbudowane są z korzeni, łodyg, liści, kwiatów i owoców.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 24.03.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 98-101) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w swoim zeszycie oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 66-68). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Korzeń to organ potrzebny głównie wysokim roślinom lądowym, zwłaszcza tym, które muszą znosić okresową suszę. Rośliny wodne, które mogą pobierać wodę całą powierzchnią ciała, mają słabo wykształcone korzenie.

organizmy zbudowane są z komórek;

tkanki to grupy komórek o podobnej budowie, pełniące w organizmie określoną funkcję;

rośliny takie, jak pszenica i jabłoń zbudowane są z korzeni, łodyg, liści, kwiatów i owoców.

wymieniać podstawowe funkcje korzenia;

wykazywać związek stref korzenia z pełnionymi przez niego funkcjami;

wykazywać różnorodność budowy korzeni roślin;

rozpoznawać i opisywać modyfikacje korzeni.

Rośliny, które obecnie dominują na lądzie, to organowce, czyli organizmy samożywne zbudowane z tkanek i organów. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowią rośliny naczyniowe, które w tkance przewodzącej posiadają wyspecjalizowane do przewodzenia wody komórki - naczynia. Większość z nich wytwarza nasiona ukryte w owocu, dlatego nazywa się je roślinami okrytonasiennymi.

to część organizmu roślinnego o charakterystycznej budowie, pełniąca określoną funkcję. Rośliny naczyniowe tworzą organy podziemne i nadziemne. Do pierwszych zaliczamy korzeń, natomiast do drugich - łodygę, liście, kwiat i owoce. Sprawna współpraca wszystkich organów pozwala roślinie prawidłowo funkcjonować i rozmnażać się.

Przeanalizuj ilustrację przedstawiająca wynik pewnego doświadczenia, a potem wykonaj następujące zadania:

sformułuj problem badawczy, który mógł być rozwiązywany za pomocą tego doświadczenia,

wymień czynnik, którego oddziaływanie na korzenie prawdopodobnie badano,

Korzenie niektórych roślin sięgają bardzo głęboko. Na przykład u lucerny siewnej, której pęd ma długość 0,3‑1 m, rosną zwykle na długość 3‑10 metrów w głąb ziemi. Korzeń palowy dębu może osiągać długość 30 metrów. Świerki mają płytkie systemy korzeniowe sięgające jedynie do 60 centymetrów w głąb ziemi. Takie drzewa łatwo przewracają się pod naporem wiatru i nie są tak odporne na suszę jak drzewa o korzeniach rosnących głęboko.

Postaw hipotezy do problemu: Jakie mogą być przyczyny tego, że trzykrotka (roślina uprawiana w mieszkaniu) ma kwiaty, które nie przekształcają się w owoce?

jest podziemnym organem rośliny służącym przede wszystkim do umocowania jej w glebie i pobierania z podłoża wody wraz z solami mineralnymi. Zespoły wielu korzeni u jednego osobnika nazywane są systemami korzeniowymi. U roślin nasiennych wyróżnia się dwa rodzaje systemów korzeniowych: palowy i wiązkowy. U roślin posiadających system palowy występuje długi korzeń główny, od którego odchodzi wiele krótszych i drobniejszych korzeni bocznych. Tak rozbudowany system może sięgać głęboko w ziemię. Inne rośliny tworzą gęste systemy wiązkowe składające się z pęku licznych korzeni wyrastających z dolnej części . Są one podobnej grubości i długości, mogą się rozgałęziać. Zajmują znaczną powierzchnię, tym większą, im większa jest roślina. Rozbudowane systemy korzeniowe sprzyjają wydajniejszemu pobieraniu wody zgromadzonej w glebie.

Oceń, czy prawdziwe jest zdanie: Roślina pobiera pokarm z gleby za pomocą korzeni. Uzasadnij odpowiedź.

Jakie substancje nazywamy pokarmem? Czy woda i sole mineralne zawarte w glebie spełniają ten warunek?

Powierzchnia wszystkich korzeni jednej rośliny żyta ma około 700 mIndeks górny 2 ², a powierzchnia jej pędu tylko około 1 mIndeks górny 2 ².

W budowie zewnętrznej korzenia wyróżnia się kilka odcinków nazywanych . Są to: strefa wierzchołkowa, strefa wydłużania, strefa włośnikowa i strefa korzeni bocznych. Poszczególne strefy pojawiają się kolejno w miarę wzrostu korzenia. Każda z nich jest inaczej zbudowana i pełni inne zadanie w korzeniu. Każdy korzeń boczny w systemie palowym składa się z takich samych stref jak korzeń główny.

skórkę okrywającą korzeń, zbudowaną z pojedynczej warstwy ściśle przylegających do siebie, cienkościennych komórek; część z nich wytwarza włośniki - długie, osiągające klika milimetrów wyrostki; głównie za ich pomocą roślina pobiera wodę;

korę pierwotną utworzoną głównie z tkanki miękiszowej; jej komórki są luźno ułożone i wypełniają znaczną część wnętrza korzenia; między nimi znajdują się przestwory międzykomórkowe napowietrzające tkanki korzenia; wewnątrz komórek gromadzona jest skrobia i inne substancje zapasowe; przez komórki kory pierwotnej woda przenika ze skórki do centrum korzenia;

walec osiowy stanowiący centralną część korzenia; przebiegają w nim naprzemiennie pasma wiązek przewodzących, utworzone głównie z drewna i łyka; u roślin okrytonasiennych główne elementy drewna to naczynia rozprowadzające po organizmie wodę z solami mineralnymi; podstawowym składnikiem łyka są rurki sitowe, które transportują rozpuszczone w wodzie substancje pokarmowe; wiązki przewodzące są otoczone tkanką miękiszową; walec osiowy oddzielony jest od kory pierwotnej pojedynczą warstwą komórek, z której biorą początek korzenie boczne.

Patrząc na przekrój poprzeczny korzenia, opisz drogę wody pobranej z gleby i transportowanej do walca osiowego.

Wymień kolejno tkanki zaangażowane w ten proces. Która z tkanek będzie kontynuowała przewodzenie wody do górnych partii rośliny?

Bardzo często korzenie roślin oplecione są strzępkami grzybów. Dzięki temu powierzchnia chłonna korzeni jest duża, a roślina może skutecznie pobierać wodę.

korzenie spichrzowe są zgrubiałe i wykształcają się w wyniku rozbudowania miękiszu spichrzowego wewnątrz korzenia; rośliny magazynują tam duże ilości substancji pokarmowych, które wykorzystują wiosną do wytworzenia nowych pędów; takie korzenie spotykane są u marchwi i buraka;

korzenie oddechowe występują u roślin klimatu tropikalnego, rosnących na terenach bagnistych i zalewowych, gdzie jest mało tlenu; wyrastają pionowo w górę jako odgałęzienia poziomo rosnących korzeni podziemnych; mają dobrze rozwinięty miękisz powietrzny; pobierają powietrze przez specjalne otwory i transportują je do podziemnych korzeni, wykorzystując do tego liczne przestwory międzykomórkowe tworzące system kanałów powietrznych; spotykane są u namorzynów, roślin występujących w tropikalnych strefach odpływów i przypływów morza; mogą osiągać wysokość nawet do półtora metra nad powierzchnię gruntu;

korzenie czepne wyrastają z łodyg pnączy i roślin płożących; umożliwiają roślinom przymocowanie się do napotkanych podpór w postaci gałęzi lub pni drzew i dążenie ku górze w poszukiwaniu światła; występują u takich roślin, jak bluszcz pospolity, winobluszcz;

korzenie powietrzne spotykane są u epifitów, czyli roślin wykorzystujących inne rośliny jako podpory, a odżywiających się samodzielnie; służą do pobierania wody i pary wodnej z atmosfery; ich skórka składa się z kilku warstw martwych komórek, które w porze deszczowej gromadzą wodę; są typowe dla wielu storczyków i roślin żyjących w wilgotnych lasach równikowych;

korzenie podporowe wyrastają z łodygi nad ziemią i podpierają roślinę; zabezpieczają rośliny rosnące na grząskim podłożu przed przewróceniem się; występują najczęściej u drzew i krzewów żyjących na terenach podmokłych, zwłaszcza w tropikalnych lasach deszczowych i namorzynach; korzenie podporowe wyrastają także u kukurydzy, wysokiej roślinie o krótkich korzeniach.

U roślin naczyniowych będących pasożytami lub półpasożytami wykształciły się korzenie - ssawki. Wrastają one do tkanek przewodzących rośliny gospodarza i pobierają z nich potrzebne substancje.

Korzeń utrzymuje roślinę w podłożu i pobiera z gleby wodę z solami mineralnymi, a u niektórych roślin magazynuje substancje zapasowe.

Wyróżnia się dwa rodzaje systemów korzeniowych: wiązkowe - występujące na przykład u traw oraz palowe - spotykane u drzew.

W budowie zewnętrznej korzenia wyróżnia się strefę wierzchołkową, wydłużania, włośnikową i korzeni bocznych.

Korzenie ulegają modyfikacjom, które są przystosowaniem roślin do warunków środowiska, w którym żyją.

Animacja przedstawia kolejno pojawiające się rysunki i opisy poszczególnych części korzenia.

Komórki korzenia pobierają wodę z gleby na zasadzie osmozy. Stężenie soli mineralnych i innych substancji w wakuolach komórek włośnikowych jest większe niż stężenie soli w roztworze wody wypełniającym przestrzenie pomiędzy grudkami gleby. Woda przenika z roztworu, w którym jest jej więcej (w stosunku do substancji rozpuszczonych), do roztworu, gdzie jest jej mniej. Korzenie pobierają również sole mineralne. Są one są wybiórczo wchłaniane z roztworu glebowego. Na pobieranie wody roślina nie traci energii, natomiast pobranie soli mineralnych wymaga nakładów energetycznych.

Tkanki korzenia można obserwować na przekroju podłużnym i poprzecznym.

W przekroju poprzecznym korzenia możemy wyróżnić (patrząc od zewnątrz ku środkowi) następujące tkanki:

Korzenie oprócz swoich podstawowych funkcji, czyli zakotwiczania rośliny w glebie i pobierania z niej substancji, mogą także pełnić funkcje dodatkowe. W takim przypadku mają one pewne charakterystyczne cechy budowy. Korzenie pełniące dodatkowe funkcje określa się jako lub przekształcone. Wśród najczęstszych modyfikacji korzeni spotyka się specjalne przystosowania do gromadzenia pokarmu, pobierania tlenu, zaczepiania się roślin o wiotkich łodygach na podporach, wytwarzania dodatkowych podpór utrzymujących roślinę w podłożu. Korzenie, które wyrastają z łodygi lub liści, nazywane są przybyszowymi. Mogą one wspomagać lub zastępować korzeń główny.

Rodzaje korzeni zmodyfikowanych, czyli przekształconych:

# data[].attributes.attachment_link.description
Korzeń to organ potrzebny głównie wysokim roślinom lądowym, zwłaszcza tym, które muszą znosić okresową suszę. Rośliny wodne, które mogą pobierać wodę całą powierzchnią ciała, mają słabo wykształcone korzenie. organizmy zbudowane są z komórek; tkanki to grupy komórek o podobnej budowie, pełniące w organizmie określoną funkcję; rośliny takie, jak pszenica i jabłoń zbudowane są z korzeni, łodyg, liści, kwiatów i owoców.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 24.03.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 98-101) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w swoim zeszycie oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 66-68). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Korzeń to organ potrzebny głównie wysokim roślinom lądowym, zwłaszcza tym, które muszą znosić okresową suszę. Rośliny wodne, które mogą pobierać wodę całą powierzchnią ciała, mają słabo wykształcone korzenie.

organizmy zbudowane są z komórek;

tkanki to grupy komórek o podobnej budowie, pełniące w organizmie określoną funkcję;

rośliny takie, jak pszenica i jabłoń zbudowane są z korzeni, łodyg, liści, kwiatów i owoców.

wymieniać podstawowe funkcje korzenia;

wykazywać związek stref korzenia z pełnionymi przez niego funkcjami;

wykazywać różnorodność budowy korzeni roślin;

rozpoznawać i opisywać modyfikacje korzeni.

Rośliny, które obecnie dominują na lądzie, to organowce, czyli organizmy samożywne zbudowane z tkanek i organów. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowią rośliny naczyniowe, które w tkance przewodzącej posiadają wyspecjalizowane do przewodzenia wody komórki - naczynia. Większość z nich wytwarza nasiona ukryte w owocu, dlatego nazywa się je roślinami okrytonasiennymi.

to część organizmu roślinnego o charakterystycznej budowie, pełniąca określoną funkcję. Rośliny naczyniowe tworzą organy podziemne i nadziemne. Do pierwszych zaliczamy korzeń, natomiast do drugich - łodygę, liście, kwiat i owoce. Sprawna współpraca wszystkich organów pozwala roślinie prawidłowo funkcjonować i rozmnażać się.

Przeanalizuj ilustrację przedstawiająca wynik pewnego doświadczenia, a potem wykonaj następujące zadania:

sformułuj problem badawczy, który mógł być rozwiązywany za pomocą tego doświadczenia,

wymień czynnik, którego oddziaływanie na korzenie prawdopodobnie badano,

Korzenie niektórych roślin sięgają bardzo głęboko. Na przykład u lucerny siewnej, której pęd ma długość 0,3‑1 m, rosną zwykle na długość 3‑10 metrów w głąb ziemi. Korzeń palowy dębu może osiągać długość 30 metrów. Świerki mają płytkie systemy korzeniowe sięgające jedynie do 60 centymetrów w głąb ziemi. Takie drzewa łatwo przewracają się pod naporem wiatru i nie są tak odporne na suszę jak drzewa o korzeniach rosnących głęboko.

Postaw hipotezy do problemu: Jakie mogą być przyczyny tego, że trzykrotka (roślina uprawiana w mieszkaniu) ma kwiaty, które nie przekształcają się w owoce?

jest podziemnym organem rośliny służącym przede wszystkim do umocowania jej w glebie i pobierania z podłoża wody wraz z solami mineralnymi. Zespoły wielu korzeni u jednego osobnika nazywane są systemami korzeniowymi. U roślin nasiennych wyróżnia się dwa rodzaje systemów korzeniowych: palowy i wiązkowy. U roślin posiadających system palowy występuje długi korzeń główny, od którego odchodzi wiele krótszych i drobniejszych korzeni bocznych. Tak rozbudowany system może sięgać głęboko w ziemię. Inne rośliny tworzą gęste systemy wiązkowe składające się z pęku licznych korzeni wyrastających z dolnej części . Są one podobnej grubości i długości, mogą się rozgałęziać. Zajmują znaczną powierzchnię, tym większą, im większa jest roślina. Rozbudowane systemy korzeniowe sprzyjają wydajniejszemu pobieraniu wody zgromadzonej w glebie.

Oceń, czy prawdziwe jest zdanie: Roślina pobiera pokarm z gleby za pomocą korzeni. Uzasadnij odpowiedź.

Jakie substancje nazywamy pokarmem? Czy woda i sole mineralne zawarte w glebie spełniają ten warunek?

Powierzchnia wszystkich korzeni jednej rośliny żyta ma około 700 mIndeks górny 2 ², a powierzchnia jej pędu tylko około 1 mIndeks górny 2 ².

W budowie zewnętrznej korzenia wyróżnia się kilka odcinków nazywanych . Są to: strefa wierzchołkowa, strefa wydłużania, strefa włośnikowa i strefa korzeni bocznych. Poszczególne strefy pojawiają się kolejno w miarę wzrostu korzenia. Każda z nich jest inaczej zbudowana i pełni inne zadanie w korzeniu. Każdy korzeń boczny w systemie palowym składa się z takich samych stref jak korzeń główny.

skórkę okrywającą korzeń, zbudowaną z pojedynczej warstwy ściśle przylegających do siebie, cienkościennych komórek; część z nich wytwarza włośniki - długie, osiągające klika milimetrów wyrostki; głównie za ich pomocą roślina pobiera wodę;

korę pierwotną utworzoną głównie z tkanki miękiszowej; jej komórki są luźno ułożone i wypełniają znaczną część wnętrza korzenia; między nimi znajdują się przestwory międzykomórkowe napowietrzające tkanki korzenia; wewnątrz komórek gromadzona jest skrobia i inne substancje zapasowe; przez komórki kory pierwotnej woda przenika ze skórki do centrum korzenia;

walec osiowy stanowiący centralną część korzenia; przebiegają w nim naprzemiennie pasma wiązek przewodzących, utworzone głównie z drewna i łyka; u roślin okrytonasiennych główne elementy drewna to naczynia rozprowadzające po organizmie wodę z solami mineralnymi; podstawowym składnikiem łyka są rurki sitowe, które transportują rozpuszczone w wodzie substancje pokarmowe; wiązki przewodzące są otoczone tkanką miękiszową; walec osiowy oddzielony jest od kory pierwotnej pojedynczą warstwą komórek, z której biorą początek korzenie boczne.

Patrząc na przekrój poprzeczny korzenia, opisz drogę wody pobranej z gleby i transportowanej do walca osiowego.

Wymień kolejno tkanki zaangażowane w ten proces. Która z tkanek będzie kontynuowała przewodzenie wody do górnych partii rośliny?

Bardzo często korzenie roślin oplecione są strzępkami grzybów. Dzięki temu powierzchnia chłonna korzeni jest duża, a roślina może skutecznie pobierać wodę.

korzenie spichrzowe są zgrubiałe i wykształcają się w wyniku rozbudowania miękiszu spichrzowego wewnątrz korzenia; rośliny magazynują tam duże ilości substancji pokarmowych, które wykorzystują wiosną do wytworzenia nowych pędów; takie korzenie spotykane są u marchwi i buraka;

korzenie oddechowe występują u roślin klimatu tropikalnego, rosnących na terenach bagnistych i zalewowych, gdzie jest mało tlenu; wyrastają pionowo w górę jako odgałęzienia poziomo rosnących korzeni podziemnych; mają dobrze rozwinięty miękisz powietrzny; pobierają powietrze przez specjalne otwory i transportują je do podziemnych korzeni, wykorzystując do tego liczne przestwory międzykomórkowe tworzące system kanałów powietrznych; spotykane są u namorzynów, roślin występujących w tropikalnych strefach odpływów i przypływów morza; mogą osiągać wysokość nawet do półtora metra nad powierzchnię gruntu;

korzenie czepne wyrastają z łodyg pnączy i roślin płożących; umożliwiają roślinom przymocowanie się do napotkanych podpór w postaci gałęzi lub pni drzew i dążenie ku górze w poszukiwaniu światła; występują u takich roślin, jak bluszcz pospolity, winobluszcz;

korzenie powietrzne spotykane są u epifitów, czyli roślin wykorzystujących inne rośliny jako podpory, a odżywiających się samodzielnie; służą do pobierania wody i pary wodnej z atmosfery; ich skórka składa się z kilku warstw martwych komórek, które w porze deszczowej gromadzą wodę; są typowe dla wielu storczyków i roślin żyjących w wilgotnych lasach równikowych;

korzenie podporowe wyrastają z łodygi nad ziemią i podpierają roślinę; zabezpieczają rośliny rosnące na grząskim podłożu przed przewróceniem się; występują najczęściej u drzew i krzewów żyjących na terenach podmokłych, zwłaszcza w tropikalnych lasach deszczowych i namorzynach; korzenie podporowe wyrastają także u kukurydzy, wysokiej roślinie o krótkich korzeniach.

U roślin naczyniowych będących pasożytami lub półpasożytami wykształciły się korzenie - ssawki. Wrastają one do tkanek przewodzących rośliny gospodarza i pobierają z nich potrzebne substancje.

Korzeń utrzymuje roślinę w podłożu i pobiera z gleby wodę z solami mineralnymi, a u niektórych roślin magazynuje substancje zapasowe.

Wyróżnia się dwa rodzaje systemów korzeniowych: wiązkowe - występujące na przykład u traw oraz palowe - spotykane u drzew.

W budowie zewnętrznej korzenia wyróżnia się strefę wierzchołkową, wydłużania, włośnikową i korzeni bocznych.

Korzenie ulegają modyfikacjom, które są przystosowaniem roślin do warunków środowiska, w którym żyją.

Animacja przedstawia kolejno pojawiające się rysunki i opisy poszczególnych części korzenia.

Komórki korzenia pobierają wodę z gleby na zasadzie osmozy. Stężenie soli mineralnych i innych substancji w wakuolach komórek włośnikowych jest większe niż stężenie soli w roztworze wody wypełniającym przestrzenie pomiędzy grudkami gleby. Woda przenika z roztworu, w którym jest jej więcej (w stosunku do substancji rozpuszczonych), do roztworu, gdzie jest jej mniej. Korzenie pobierają również sole mineralne. Są one są wybiórczo wchłaniane z roztworu glebowego. Na pobieranie wody roślina nie traci energii, natomiast pobranie soli mineralnych wymaga nakładów energetycznych.

Tkanki korzenia można obserwować na przekroju podłużnym i poprzecznym.

W przekroju poprzecznym korzenia możemy wyróżnić (patrząc od zewnątrz ku środkowi) następujące tkanki:

Korzenie oprócz swoich podstawowych funkcji, czyli zakotwiczania rośliny w glebie i pobierania z niej substancji, mogą także pełnić funkcje dodatkowe. W takim przypadku mają one pewne charakterystyczne cechy budowy. Korzenie pełniące dodatkowe funkcje określa się jako lub przekształcone. Wśród najczęstszych modyfikacji korzeni spotyka się specjalne przystosowania do gromadzenia pokarmu, pobierania tlenu, zaczepiania się roślin o wiotkich łodygach na podporach, wytwarzania dodatkowych podpór utrzymujących roślinę w podłożu. Korzenie, które wyrastają z łodygi lub liści, nazywane są przybyszowymi. Mogą one wspomagać lub zastępować korzeń główny.

Rodzaje korzeni zmodyfikowanych, czyli przekształconych:

# data[].attributes.attachment_link.description
Korzeń to organ potrzebny głównie wysokim roślinom lądowym, zwłaszcza tym, które muszą znosić okresową suszę. Rośliny wodne, które mogą pobierać wodę całą powierzchnią ciała, mają słabo wykształcone korzenie. organizmy zbudowane są z komórek; tkanki to grupy komórek o podobnej budowie, pełniące w organizmie określoną funkcję; rośliny takie, jak pszenica i jabłoń zbudowane są z korzeni, łodyg, liści, kwiatów i owoców.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 24.03.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 98-101) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w swoim zeszycie oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 66-68). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Korzeń to organ potrzebny głównie wysokim roślinom lądowym, zwłaszcza tym, które muszą znosić okresową suszę. Rośliny wodne, które mogą pobierać wodę całą powierzchnią ciała, mają słabo wykształcone korzenie.

organizmy zbudowane są z komórek;

tkanki to grupy komórek o podobnej budowie, pełniące w organizmie określoną funkcję;

rośliny takie, jak pszenica i jabłoń zbudowane są z korzeni, łodyg, liści, kwiatów i owoców.

wymieniać podstawowe funkcje korzenia;

wykazywać związek stref korzenia z pełnionymi przez niego funkcjami;

wykazywać różnorodność budowy korzeni roślin;

rozpoznawać i opisywać modyfikacje korzeni.

Rośliny, które obecnie dominują na lądzie, to organowce, czyli organizmy samożywne zbudowane z tkanek i organów. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowią rośliny naczyniowe, które w tkance przewodzącej posiadają wyspecjalizowane do przewodzenia wody komórki - naczynia. Większość z nich wytwarza nasiona ukryte w owocu, dlatego nazywa się je roślinami okrytonasiennymi.

to część organizmu roślinnego o charakterystycznej budowie, pełniąca określoną funkcję. Rośliny naczyniowe tworzą organy podziemne i nadziemne. Do pierwszych zaliczamy korzeń, natomiast do drugich - łodygę, liście, kwiat i owoce. Sprawna współpraca wszystkich organów pozwala roślinie prawidłowo funkcjonować i rozmnażać się.

Przeanalizuj ilustrację przedstawiająca wynik pewnego doświadczenia, a potem wykonaj następujące zadania:

sformułuj problem badawczy, który mógł być rozwiązywany za pomocą tego doświadczenia,

wymień czynnik, którego oddziaływanie na korzenie prawdopodobnie badano,

Korzenie niektórych roślin sięgają bardzo głęboko. Na przykład u lucerny siewnej, której pęd ma długość 0,3‑1 m, rosną zwykle na długość 3‑10 metrów w głąb ziemi. Korzeń palowy dębu może osiągać długość 30 metrów. Świerki mają płytkie systemy korzeniowe sięgające jedynie do 60 centymetrów w głąb ziemi. Takie drzewa łatwo przewracają się pod naporem wiatru i nie są tak odporne na suszę jak drzewa o korzeniach rosnących głęboko.

Postaw hipotezy do problemu: Jakie mogą być przyczyny tego, że trzykrotka (roślina uprawiana w mieszkaniu) ma kwiaty, które nie przekształcają się w owoce?

jest podziemnym organem rośliny służącym przede wszystkim do umocowania jej w glebie i pobierania z podłoża wody wraz z solami mineralnymi. Zespoły wielu korzeni u jednego osobnika nazywane są systemami korzeniowymi. U roślin nasiennych wyróżnia się dwa rodzaje systemów korzeniowych: palowy i wiązkowy. U roślin posiadających system palowy występuje długi korzeń główny, od którego odchodzi wiele krótszych i drobniejszych korzeni bocznych. Tak rozbudowany system może sięgać głęboko w ziemię. Inne rośliny tworzą gęste systemy wiązkowe składające się z pęku licznych korzeni wyrastających z dolnej części . Są one podobnej grubości i długości, mogą się rozgałęziać. Zajmują znaczną powierzchnię, tym większą, im większa jest roślina. Rozbudowane systemy korzeniowe sprzyjają wydajniejszemu pobieraniu wody zgromadzonej w glebie.

Oceń, czy prawdziwe jest zdanie: Roślina pobiera pokarm z gleby za pomocą korzeni. Uzasadnij odpowiedź.

Jakie substancje nazywamy pokarmem? Czy woda i sole mineralne zawarte w glebie spełniają ten warunek?

Powierzchnia wszystkich korzeni jednej rośliny żyta ma około 700 mIndeks górny 2 ², a powierzchnia jej pędu tylko około 1 mIndeks górny 2 ².

W budowie zewnętrznej korzenia wyróżnia się kilka odcinków nazywanych . Są to: strefa wierzchołkowa, strefa wydłużania, strefa włośnikowa i strefa korzeni bocznych. Poszczególne strefy pojawiają się kolejno w miarę wzrostu korzenia. Każda z nich jest inaczej zbudowana i pełni inne zadanie w korzeniu. Każdy korzeń boczny w systemie palowym składa się z takich samych stref jak korzeń główny.

skórkę okrywającą korzeń, zbudowaną z pojedynczej warstwy ściśle przylegających do siebie, cienkościennych komórek; część z nich wytwarza włośniki - długie, osiągające klika milimetrów wyrostki; głównie za ich pomocą roślina pobiera wodę;

korę pierwotną utworzoną głównie z tkanki miękiszowej; jej komórki są luźno ułożone i wypełniają znaczną część wnętrza korzenia; między nimi znajdują się przestwory międzykomórkowe napowietrzające tkanki korzenia; wewnątrz komórek gromadzona jest skrobia i inne substancje zapasowe; przez komórki kory pierwotnej woda przenika ze skórki do centrum korzenia;

walec osiowy stanowiący centralną część korzenia; przebiegają w nim naprzemiennie pasma wiązek przewodzących, utworzone głównie z drewna i łyka; u roślin okrytonasiennych główne elementy drewna to naczynia rozprowadzające po organizmie wodę z solami mineralnymi; podstawowym składnikiem łyka są rurki sitowe, które transportują rozpuszczone w wodzie substancje pokarmowe; wiązki przewodzące są otoczone tkanką miękiszową; walec osiowy oddzielony jest od kory pierwotnej pojedynczą warstwą komórek, z której biorą początek korzenie boczne.

Patrząc na przekrój poprzeczny korzenia, opisz drogę wody pobranej z gleby i transportowanej do walca osiowego.

Wymień kolejno tkanki zaangażowane w ten proces. Która z tkanek będzie kontynuowała przewodzenie wody do górnych partii rośliny?

Bardzo często korzenie roślin oplecione są strzępkami grzybów. Dzięki temu powierzchnia chłonna korzeni jest duża, a roślina może skutecznie pobierać wodę.

korzenie spichrzowe są zgrubiałe i wykształcają się w wyniku rozbudowania miękiszu spichrzowego wewnątrz korzenia; rośliny magazynują tam duże ilości substancji pokarmowych, które wykorzystują wiosną do wytworzenia nowych pędów; takie korzenie spotykane są u marchwi i buraka;

korzenie oddechowe występują u roślin klimatu tropikalnego, rosnących na terenach bagnistych i zalewowych, gdzie jest mało tlenu; wyrastają pionowo w górę jako odgałęzienia poziomo rosnących korzeni podziemnych; mają dobrze rozwinięty miękisz powietrzny; pobierają powietrze przez specjalne otwory i transportują je do podziemnych korzeni, wykorzystując do tego liczne przestwory międzykomórkowe tworzące system kanałów powietrznych; spotykane są u namorzynów, roślin występujących w tropikalnych strefach odpływów i przypływów morza; mogą osiągać wysokość nawet do półtora metra nad powierzchnię gruntu;

korzenie czepne wyrastają z łodyg pnączy i roślin płożących; umożliwiają roślinom przymocowanie się do napotkanych podpór w postaci gałęzi lub pni drzew i dążenie ku górze w poszukiwaniu światła; występują u takich roślin, jak bluszcz pospolity, winobluszcz;

korzenie powietrzne spotykane są u epifitów, czyli roślin wykorzystujących inne rośliny jako podpory, a odżywiających się samodzielnie; służą do pobierania wody i pary wodnej z atmosfery; ich skórka składa się z kilku warstw martwych komórek, które w porze deszczowej gromadzą wodę; są typowe dla wielu storczyków i roślin żyjących w wilgotnych lasach równikowych;

korzenie podporowe wyrastają z łodygi nad ziemią i podpierają roślinę; zabezpieczają rośliny rosnące na grząskim podłożu przed przewróceniem się; występują najczęściej u drzew i krzewów żyjących na terenach podmokłych, zwłaszcza w tropikalnych lasach deszczowych i namorzynach; korzenie podporowe wyrastają także u kukurydzy, wysokiej roślinie o krótkich korzeniach.

U roślin naczyniowych będących pasożytami lub półpasożytami wykształciły się korzenie - ssawki. Wrastają one do tkanek przewodzących rośliny gospodarza i pobierają z nich potrzebne substancje.

Korzeń utrzymuje roślinę w podłożu i pobiera z gleby wodę z solami mineralnymi, a u niektórych roślin magazynuje substancje zapasowe.

Wyróżnia się dwa rodzaje systemów korzeniowych: wiązkowe - występujące na przykład u traw oraz palowe - spotykane u drzew.

W budowie zewnętrznej korzenia wyróżnia się strefę wierzchołkową, wydłużania, włośnikową i korzeni bocznych.

Korzenie ulegają modyfikacjom, które są przystosowaniem roślin do warunków środowiska, w którym żyją.

Animacja przedstawia kolejno pojawiające się rysunki i opisy poszczególnych części korzenia.

Komórki korzenia pobierają wodę z gleby na zasadzie osmozy. Stężenie soli mineralnych i innych substancji w wakuolach komórek włośnikowych jest większe niż stężenie soli w roztworze wody wypełniającym przestrzenie pomiędzy grudkami gleby. Woda przenika z roztworu, w którym jest jej więcej (w stosunku do substancji rozpuszczonych), do roztworu, gdzie jest jej mniej. Korzenie pobierają również sole mineralne. Są one są wybiórczo wchłaniane z roztworu glebowego. Na pobieranie wody roślina nie traci energii, natomiast pobranie soli mineralnych wymaga nakładów energetycznych.

Tkanki korzenia można obserwować na przekroju podłużnym i poprzecznym.

W przekroju poprzecznym korzenia możemy wyróżnić (patrząc od zewnątrz ku środkowi) następujące tkanki:

Korzenie oprócz swoich podstawowych funkcji, czyli zakotwiczania rośliny w glebie i pobierania z niej substancji, mogą także pełnić funkcje dodatkowe. W takim przypadku mają one pewne charakterystyczne cechy budowy. Korzenie pełniące dodatkowe funkcje określa się jako lub przekształcone. Wśród najczęstszych modyfikacji korzeni spotyka się specjalne przystosowania do gromadzenia pokarmu, pobierania tlenu, zaczepiania się roślin o wiotkich łodygach na podporach, wytwarzania dodatkowych podpór utrzymujących roślinę w podłożu. Korzenie, które wyrastają z łodygi lub liści, nazywane są przybyszowymi. Mogą one wspomagać lub zastępować korzeń główny.

Rodzaje korzeni zmodyfikowanych, czyli przekształconych:

# data[].attributes.attachment_link.description
Korzeń to organ potrzebny głównie wysokim roślinom lądowym, zwłaszcza tym, które muszą znosić okresową suszę. Rośliny wodne, które mogą pobierać wodę całą powierzchnią ciała, mają słabo wykształcone korzenie. organizmy zbudowane są z komórek; tkanki to grupy komórek o podobnej budowie, pełniące w organizmie określoną funkcję; rośliny takie, jak pszenica i jabłoń zbudowane są z korzeni, łodyg, liści, kwiatów i owoców.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 02.04.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 97-102) lub na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w swoim zeszycie oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 82-84). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Płetwonurkowie zakładają profesjonalne skafandry wyposażone w specjalne płetwy, co ułatwia im pływanie. Jednak gdy wracają na ląd, muszą pozbyć się skafandrów, gdyż nie są w stanie w nich się sprawnie poruszać. Wydaje się, że niemożliwe jest sprawne poruszanie się na lądzie i w wodzie. A jednak są zwierzęta, które dobrze czują się w obu tych środowiskach.

wymieniać cechy budowy płazów;

odróżniać cechy pomagające płazom przeżyć na lądzie i w wodzie;

rozpoznawać niektóre płazy;

opisywać znaczenie płazów w środowisku.

Płazy to zwierzęta, które prowadzą ziemnowodny tryb życia. Posiadają dwie pary kończyn, które umożliwiają im poruszanie się po lądzie i w wodzie. Niektóre płazy rzadko wychodzą z wody, inne żyją na lądzie, wśród gęstej roślinności albo na drzewach i wracają do wody tylko na czas rozrodu. Skóra płazów jest pokryta śluzem, który zmniejsza opór w wodzie, a na lądzie zapobiega wysychaniu. Palce kończyn mają spięte błoną, co ułatwia im pływanie. Swoje pozbawione skorupek jaja, zwane , składają w wodzie. Z jaj wylęgają się larwy zwane . Rozwijają się one w wodzie i oddychają skrzelami.

W krajach tropikalnych żyją płazy beznogie - zupełnie pozbawione kończyn. Prowadzą tryb życia podobny do dżdżownic: ryją pod ziemią korytarze, szukając tam larw owadów i innych bezkręgowców.

Konieczność corocznej wędrówki płazów do wody w celu rozmnażania się powoduje, że masowo wychodzą one na drogi i giną pod kołami samochodów. Dla ratowania płazów można stawiać specjalne płotki, uniemożliwiające im wkroczenie na asfalt, i przenosić płazy na drugą stronę. Częściowym rozwiązaniem są także specjalne przepusty pod drogami.

Płazy są bardzo wrażliwe na wszelkie zmiany w środowisku. Masowe wymieranie płazów w otaczającym nas środowisku jest dowodem na niekorzystne przemiany warunków w przyrodzie.

Dorosłe płazy są drapieżnikami. Żywią się owadami i innymi drobnymi bezkręgowcami; niektóre z nich potrafią upolować nawet mysz. Same stanowią pożywienie dla wielu zwierząt wodnych (np. drapieżnych ryb) i lądowych (ptaków, węży, niektórych ssaków). Do płazów zaliczamy posiadające ogon traszki i salamandrę plamistą oraz pozbawione ogona żaby, ropuchy, kumaki, rzekotkę drzewną.

Na terenie Polski występuje obecnie tylko 18 gatunków płazów. Z powodu na przykład zasypywania niewielkich stawów, gdzie mogą się rozmnażać, oraz zanieczyszczenia środowiska jest ich coraz mniej. Dlatego wszystkie gatunki płazów w Polsce są objęte ochroną.

Spośród płazów ogoniastych najpospolitsze w kraju są traszki. To niewielkie zwierzęta żyjące w zarośniętych stawach i jeziorach. Z końcem lata wychodzą na ląd i ukrywają się w wilgotnych miejscach. Polują zwykle nocą. Od jesieni szukają sobie miejsca na zimowe kryjówki, najczęściej zagrzebując się w ziemi. Niektóre osobniki zimują na dnie zbiorników, zagrzebane w mule.

Całkiem inaczej żyje salamandra plamista. Jest to zwierzę lądowe, spotykane na południu Polski w wilgotnych liściastych lasach. Zapłodnione jaja rozwijają się w organizmie samicy. Kiedy larwy się wykluwają, samica znosi je wprost do wolno płynącego strumienia lub kałuży. Dorosłe salamandry źle pływają i toną w szybko płynącej bądź głębokiej wodzie.

Wskaż korzyści, jakie mogą przynieść człowiekowi ropuchy żyjące na działce lub w ogródku.

Samce wielu gatunków płazów bezogonowych potrafią wydawać rozmaite odgłosy godowe, nazywane zwykle rechotem. U niektórych przy jamie gębowej występują specjalne worki rezonansowe z cienkiej błony, które wzmacniają odgłos rechotania i skutecznie przywabiają samice.

Płazy to organizmy ziemnowodne, żyją w środowiskach wilgotnych lub w pobliżu wody.

Płazy składają jaja w wodzie, z nich wylęgają się kijanki oddychające skrzelami; kijanki potem przechodzą metamorfozę i jako osobniki dorosłe oddychają płucami.

W Polsce żyje 18 gatunków płazów.

Wiele płazów ma w skórze gruczoły wytwarzające jad zniechęcający drapieżniki. Nie jest on niebezpieczny dla życia człowieka, ale może boleśnie poparzyć skórę. Najlepiej zatem nie brać płazów do rąk, a jeżeli chcemy przenieść je w bezpieczne miejsce, to najlepiej zrobić to w rękawiczkach.

Żaby w Polsce dzieli się na zielone i brunatne. Żaby zielone, np. żaba jeziorkowa, większość czasu spędzają w wodzie. Żaby brunatne, np. żaba trawna, chętnie wychodzą na ląd, a do wody wracają głównie w okresie rozrodu.

Ropuchy są płazami prowadzącymi lądowy tryb życia. Bronią się przed drapieżnikami za pomoca jadu produkowanego w gruczołach w skórze. Żywią się owadami, ale potrafią polować nawet na gryzonie, np. myszy. Kumaki są nieco podobne do małych ropuch, ale mają jaskrawo ubarwione brzuchy: żółto- lub pomarańczowoczarne. Są to barwy ostrzegawcze, bo kumaki mają w skórze gruczoły produkujące jad.

Rzekotka drzewna jest małym zielonym płazem podobnym do żaby, spędzającym większość życia na drzewach i innych roślinach. Na palcach ma przylgi, które pomagają we wspinaniu się na drzewa. Poluje tam na owady, które często zbiera z liści. Zjada też chrząszcze i pająki.

Pierwsze płazy pojawiły się na świecie około 390 milionów lat temu. Ślady po nich znaleziono m.in. w Polsce w Górach Świętokrzyskich. Miliony lat temu płazy osiągały ogromne rozmiary, niektóre osiągały nawet 3 m długości! Płaski kształt tych zwierząt świadczy o tym, że zwierzęta te mogły polować, czyhając na ofiarę zagrzebane w mule na dnie zbiorników wodnych i atakując z zaskoczenia.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Czy wszędzie żyje się tak samo?
Różnorodność zwierząt
Procesy życiowe zwierząt

# data[].attributes.attachment_link.description
Płetwonurkowie zakładają profesjonalne skafandry wyposażone w specjalne płetwy, co ułatwia im pływanie. Jednak gdy wracają na ląd, muszą pozbyć się skafandrów, gdyż nie są w stanie w nich się sprawnie poruszać. Wydaje się, że niemożliwe jest sprawne poruszanie się na lądzie i w wodzie. A jednak są zwierzęta, które dobrze czują się w obu tych środowiskach.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 06.04.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 98-101) lub na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w swoim zeszycie oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 66-68). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Korzeń to organ potrzebny głównie wysokim roślinom lądowym, zwłaszcza tym, które muszą znosić okresową suszę. Rośliny wodne, które mogą pobierać wodę całą powierzchnią ciała, mają słabo wykształcone korzenie.

organizmy zbudowane są z komórek;

tkanki to grupy komórek o podobnej budowie, pełniące w organizmie określoną funkcję;

rośliny takie, jak pszenica i jabłoń zbudowane są z korzeni, łodyg, liści, kwiatów i owoców.

wymieniać podstawowe funkcje korzenia;

wykazywać związek stref korzenia z pełnionymi przez niego funkcjami;

wykazywać różnorodność budowy korzeni roślin;

rozpoznawać i opisywać modyfikacje korzeni.

Rośliny, które obecnie dominują na lądzie, to organowce, czyli organizmy samożywne zbudowane z tkanek i organów. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowią rośliny naczyniowe, które w tkance przewodzącej posiadają wyspecjalizowane do przewodzenia wody komórki - naczynia. Większość z nich wytwarza nasiona ukryte w owocu, dlatego nazywa się je roślinami okrytonasiennymi.

to część organizmu roślinnego o charakterystycznej budowie, pełniąca określoną funkcję. Rośliny naczyniowe tworzą organy podziemne i nadziemne. Do pierwszych zaliczamy korzeń, natomiast do drugich - łodygę, liście, kwiat i owoce. Sprawna współpraca wszystkich organów pozwala roślinie prawidłowo funkcjonować i rozmnażać się.

Przeanalizuj ilustrację przedstawiająca wynik pewnego doświadczenia, a potem wykonaj następujące zadania:

sformułuj problem badawczy, który mógł być rozwiązywany za pomocą tego doświadczenia,

wymień czynnik, którego oddziaływanie na korzenie prawdopodobnie badano,

Korzenie niektórych roślin sięgają bardzo głęboko. Na przykład u lucerny siewnej, której pęd ma długość 0,3‑1 m, rosną zwykle na długość 3‑10 metrów w głąb ziemi. Korzeń palowy dębu może osiągać długość 30 metrów. Świerki mają płytkie systemy korzeniowe sięgające jedynie do 60 centymetrów w głąb ziemi. Takie drzewa łatwo przewracają się pod naporem wiatru i nie są tak odporne na suszę jak drzewa o korzeniach rosnących głęboko.

Postaw hipotezy do problemu: Jakie mogą być przyczyny tego, że trzykrotka (roślina uprawiana w mieszkaniu) ma kwiaty, które nie przekształcają się w owoce?

jest podziemnym organem rośliny służącym przede wszystkim do umocowania jej w glebie i pobierania z podłoża wody wraz z solami mineralnymi. Zespoły wielu korzeni u jednego osobnika nazywane są systemami korzeniowymi. U roślin nasiennych wyróżnia się dwa rodzaje systemów korzeniowych: palowy i wiązkowy. U roślin posiadających system palowy występuje długi korzeń główny, od którego odchodzi wiele krótszych i drobniejszych korzeni bocznych. Tak rozbudowany system może sięgać głęboko w ziemię. Inne rośliny tworzą gęste systemy wiązkowe składające się z pęku licznych korzeni wyrastających z dolnej części . Są one podobnej grubości i długości, mogą się rozgałęziać. Zajmują znaczną powierzchnię, tym większą, im większa jest roślina. Rozbudowane systemy korzeniowe sprzyjają wydajniejszemu pobieraniu wody zgromadzonej w glebie.

Oceń, czy prawdziwe jest zdanie: Roślina pobiera pokarm z gleby za pomocą korzeni. Uzasadnij odpowiedź.

Jakie substancje nazywamy pokarmem? Czy woda i sole mineralne zawarte w glebie spełniają ten warunek?

Powierzchnia wszystkich korzeni jednej rośliny żyta ma około 700 mIndeks górny 2 ², a powierzchnia jej pędu tylko około 1 mIndeks górny 2 ².

W budowie zewnętrznej korzenia wyróżnia się kilka odcinków nazywanych . Są to: strefa wierzchołkowa, strefa wydłużania, strefa włośnikowa i strefa korzeni bocznych. Poszczególne strefy pojawiają się kolejno w miarę wzrostu korzenia. Każda z nich jest inaczej zbudowana i pełni inne zadanie w korzeniu. Każdy korzeń boczny w systemie palowym składa się z takich samych stref jak korzeń główny.

skórkę okrywającą korzeń, zbudowaną z pojedynczej warstwy ściśle przylegających do siebie, cienkościennych komórek; część z nich wytwarza włośniki - długie, osiągające klika milimetrów wyrostki; głównie za ich pomocą roślina pobiera wodę;

korę pierwotną utworzoną głównie z tkanki miękiszowej; jej komórki są luźno ułożone i wypełniają znaczną część wnętrza korzenia; między nimi znajdują się przestwory międzykomórkowe napowietrzające tkanki korzenia; wewnątrz komórek gromadzona jest skrobia i inne substancje zapasowe; przez komórki kory pierwotnej woda przenika ze skórki do centrum korzenia;

walec osiowy stanowiący centralną część korzenia; przebiegają w nim naprzemiennie pasma wiązek przewodzących, utworzone głównie z drewna i łyka; u roślin okrytonasiennych główne elementy drewna to naczynia rozprowadzające po organizmie wodę z solami mineralnymi; podstawowym składnikiem łyka są rurki sitowe, które transportują rozpuszczone w wodzie substancje pokarmowe; wiązki przewodzące są otoczone tkanką miękiszową; walec osiowy oddzielony jest od kory pierwotnej pojedynczą warstwą komórek, z której biorą początek korzenie boczne.

Patrząc na przekrój poprzeczny korzenia, opisz drogę wody pobranej z gleby i transportowanej do walca osiowego.

Wymień kolejno tkanki zaangażowane w ten proces. Która z tkanek będzie kontynuowała przewodzenie wody do górnych partii rośliny?

Bardzo często korzenie roślin oplecione są strzępkami grzybów. Dzięki temu powierzchnia chłonna korzeni jest duża, a roślina może skutecznie pobierać wodę.

korzenie spichrzowe są zgrubiałe i wykształcają się w wyniku rozbudowania miękiszu spichrzowego wewnątrz korzenia; rośliny magazynują tam duże ilości substancji pokarmowych, które wykorzystują wiosną do wytworzenia nowych pędów; takie korzenie spotykane są u marchwi i buraka;

korzenie oddechowe występują u roślin klimatu tropikalnego, rosnących na terenach bagnistych i zalewowych, gdzie jest mało tlenu; wyrastają pionowo w górę jako odgałęzienia poziomo rosnących korzeni podziemnych; mają dobrze rozwinięty miękisz powietrzny; pobierają powietrze przez specjalne otwory i transportują je do podziemnych korzeni, wykorzystując do tego liczne przestwory międzykomórkowe tworzące system kanałów powietrznych; spotykane są u namorzynów, roślin występujących w tropikalnych strefach odpływów i przypływów morza; mogą osiągać wysokość nawet do półtora metra nad powierzchnię gruntu;

korzenie czepne wyrastają z łodyg pnączy i roślin płożących; umożliwiają roślinom przymocowanie się do napotkanych podpór w postaci gałęzi lub pni drzew i dążenie ku górze w poszukiwaniu światła; występują u takich roślin, jak bluszcz pospolity, winobluszcz;

korzenie powietrzne spotykane są u epifitów, czyli roślin wykorzystujących inne rośliny jako podpory, a odżywiających się samodzielnie; służą do pobierania wody i pary wodnej z atmosfery; ich skórka składa się z kilku warstw martwych komórek, które w porze deszczowej gromadzą wodę; są typowe dla wielu storczyków i roślin żyjących w wilgotnych lasach równikowych;

korzenie podporowe wyrastają z łodygi nad ziemią i podpierają roślinę; zabezpieczają rośliny rosnące na grząskim podłożu przed przewróceniem się; występują najczęściej u drzew i krzewów żyjących na terenach podmokłych, zwłaszcza w tropikalnych lasach deszczowych i namorzynach; korzenie podporowe wyrastają także u kukurydzy, wysokiej roślinie o krótkich korzeniach.

U roślin naczyniowych będących pasożytami lub półpasożytami wykształciły się korzenie - ssawki. Wrastają one do tkanek przewodzących rośliny gospodarza i pobierają z nich potrzebne substancje.

Korzeń utrzymuje roślinę w podłożu i pobiera z gleby wodę z solami mineralnymi, a u niektórych roślin magazynuje substancje zapasowe.

Wyróżnia się dwa rodzaje systemów korzeniowych: wiązkowe - występujące na przykład u traw oraz palowe - spotykane u drzew.

W budowie zewnętrznej korzenia wyróżnia się strefę wierzchołkową, wydłużania, włośnikową i korzeni bocznych.

Korzenie ulegają modyfikacjom, które są przystosowaniem roślin do warunków środowiska, w którym żyją.

Animacja przedstawia kolejno pojawiające się rysunki i opisy poszczególnych części korzenia.

Komórki korzenia pobierają wodę z gleby na zasadzie osmozy. Stężenie soli mineralnych i innych substancji w wakuolach komórek włośnikowych jest większe niż stężenie soli w roztworze wody wypełniającym przestrzenie pomiędzy grudkami gleby. Woda przenika z roztworu, w którym jest jej więcej (w stosunku do substancji rozpuszczonych), do roztworu, gdzie jest jej mniej. Korzenie pobierają również sole mineralne. Są one są wybiórczo wchłaniane z roztworu glebowego. Na pobieranie wody roślina nie traci energii, natomiast pobranie soli mineralnych wymaga nakładów energetycznych.

Tkanki korzenia można obserwować na przekroju podłużnym i poprzecznym.

W przekroju poprzecznym korzenia możemy wyróżnić (patrząc od zewnątrz ku środkowi) następujące tkanki:

Korzenie oprócz swoich podstawowych funkcji, czyli zakotwiczania rośliny w glebie i pobierania z niej substancji, mogą także pełnić funkcje dodatkowe. W takim przypadku mają one pewne charakterystyczne cechy budowy. Korzenie pełniące dodatkowe funkcje określa się jako lub przekształcone. Wśród najczęstszych modyfikacji korzeni spotyka się specjalne przystosowania do gromadzenia pokarmu, pobierania tlenu, zaczepiania się roślin o wiotkich łodygach na podporach, wytwarzania dodatkowych podpór utrzymujących roślinę w podłożu. Korzenie, które wyrastają z łodygi lub liści, nazywane są przybyszowymi. Mogą one wspomagać lub zastępować korzeń główny.

Rodzaje korzeni zmodyfikowanych, czyli przekształconych:

# data[].attributes.attachment_link.description
Korzeń to organ potrzebny głównie wysokim roślinom lądowym, zwłaszcza tym, które muszą znosić okresową suszę. Rośliny wodne, które mogą pobierać wodę całą powierzchnią ciała, mają słabo wykształcone korzenie. organizmy zbudowane są z komórek; tkanki to grupy komórek o podobnej budowie, pełniące w organizmie określoną funkcję; rośliny takie, jak pszenica i jabłoń zbudowane są z korzeni, łodyg, liści, kwiatów i owoców.

# data[].attributes.body
Czy znasz budowę korzenia?? Sprawdź się.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopasuj nazwy do odpowiednich części korzenia

# data[].attributes.body
Film z zeszytu ćwiczeń str. 77

# data[].attributes.body
Przed poniedziałkową kartkówką (06.04.2020) dobrze jest sobie powtórzyć materiał.
Zapraszam chętnych do wykonania quizu: (klikając w obrazek poniżej) lub  https://quizizz.com/join i KOD:  030542.

Życzę Wam powodzenia!

# data[].attributes.attachment_link.description
Find quizzes on any topic and practice or compete with friends.

# data[].attributes.headline
4. Zależności pokarmowe między  organizmami

# data[].attributes.subject
4. Zależności pokarmowe między  organizmami

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 03.04.2020 r.

Kontynuujemy tematy z działu „Ekologia".

Proszę o zapoznanie się (przypomnienie sobie wiadomości) z lekcji: Zależności pokarmowe w podręczniku (str. 121 - 124) oraz materiałami na stronie:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Życie zwierząt w dużej mierze koncentruje się na poszukiwaniu pokarmu i unikaniu drapieżników. Każde zwierzę może być w każdej chwili albo obiadem, albo biesiadnikiem.

organizmy dzielimy na samożywne i cudzożywne;

rośliny zmieniają energię świetlną na energię wiązań chemicznych, a organizmy cudzożywne korzystają z energii zmagazynowanej w zjadanym przez siebie pokarmie.

samożywne, czyli prowadzące procesy foto- lub chemosyntezy; są to wszystkie glony, większość roślin oraz niektóre bakterie i protisty; dla organizmów prowadzących fotosyntezę źródłem energii jest światło;

cudzożywne, czyli pobierające pokarm z otoczenia; należą do nich wszystkie zwierzęta i grzyby oraz większość bakterii, część protistów i nieliczne rośliny; źródłem energii dla organizmów cudzożywnych jest pożywienie zawierające związki organiczne (głównie cukry, białka i tłuszcze).

Euglena zielona, jednokomórkowy pierwotniak, jest zmiennożywna. Najczęściej jest drapieżnikiem (pochłania na przykład bakterie) lub saprobiontem (pobiera szczątki organiczne). Fotosyntezę prowadzi dopiero wtedy, gdy w jej otoczeniu nie ma gotowego pokarmu, ale za to jest wystarczająca ilość światła.

Postaw hipotezę, dlaczego w środowisku bogatym w pokarm i światło euglena odżywia się cudzożywnie.

wskazywać zależności pokarmowe w ekosystemie;

identyfikować organizmy jako producentów, konsumentów, destruentów;

szeregować organizmy w łańcuchach pokarmowych.

Do przeprowadzenia procesu fotosyntezy rośliny potrzebują wody, dwutlenku węgla oraz energii słonecznej. Ustal, dostępność którego z tych składników będzie czynnikiem ograniczającym produkcję w ekosystemie wodnym, a którego w ekosystemie lądowym. Wyjaśnij, dlaczego.

Czynnikiem ograniczającym jest zawsze ten czynnik, którego jest najmniej w danym środowisku.

Producentami mogą być nie tylko organizmy fotosyntetyzujące, ale także bakterie zdolne do chemosyntezy. Produkują one związki organiczne wykorzystując energię chemiczną pozyskaną w procesie utleniania związków nieorganicznych.

Jednym z podstawowych dążeń każdego organizmu jest zaspokajanie potrzeb pokarmowych. Pokarm to źródło niezbędnych substancji chemicznych, które umożliwiają rozwój i regenerację organizmu, jego prawidłowe funkcjonowanie oraz dostarczają energii. Energia zużywana jest w pierwszej kolejności do podtrzymania funkcji życiowych, a jej nadwyżki umożliwiają na przykład rozmnażanie, wzrost organizmu lub są magazynowane. Ze względu na sposób zdobywania pokarmu organizmy dzielimy na:

Podstawą funkcjonowania większości ekosystemów jest obecność organizmów samożywnych, tzw. . Podczas procesu fotosyntezy producenci wytwarzają materię organiczną (). Ilość roślinnej materii organicznej (wytwarzana w ciągu roku na jednostkę powierzchni ekosystemu) służy do oceny tempa, w jakim producenci przekształcają energię słoneczną w procesie fotosyntezy. Jest ono różne dla różnych ekosystemów. Na przykład lasy tropikalne są ekosystemami produkującymi wiele materii organicznej, a lasy klimatu umiarkowanego produkują jej znacznie mniej. Z kolei pustynie, na których szata roślinna jest bardzo uboga, wytwarzają niewiele biomasy. Głównymi czynnikami sprzyjającymi szybkiemu przyrostowi masy roślin są odpowiednio wysoka temperatura i wilgotność, długi okres wegetacji oraz żyzność gleb.

Wytwarzanie materii organicznej odbywa się i na lądzie, i w środowisku wodnym. Zarówno w wodach słodkich, jak i słonych żyje wiele roślin oraz samożywnych bakterii, protistów i glonów. Woda pokrywa ok. 2/3 powierzchni kuli ziemskiej, dlatego produkcja biomasy w oceanach stanowi znaczną część całej produkcji biomasy na Ziemi.

Im większa jest masa materii organicznej wytwarzanej przez rośliny w ciągu roku, tym więcej zwierząt roślinożernych może się utrzymać w danym ekosystemie. Spożywają one trawę, liście, owoce, nasiona, a nawet korzenie, drewno i korę. Pozyskane substancje pokarmowe roślinożercy wykorzystują jako źródło energii oraz wbudowują we własne ciała, dzięki czemu mogą rosnąć i rozmnażać się. Roślinożercy są pokarmem dla zwierząt mięsożernych. Te z kolei mogą paść ofiarą innych, często większych od siebie, drapieżników.

Zarówno roślinożercy, jak i mięsożercy wykorzystują jako pokarm inne organizmy (roślinne lub zwierzęce). W ekosystemie każdy organizm cudzożywny określany jest mianem . Konsumentów można uporządkować według pewnych kategorii. I tak roślinożercy nazywani są konsumentami I rzędu. Konsumentami II rzędu są zjadający ich mięsożercy, a konsumentami III i dalszych rzędów są mięsożercy żywiący się innymi mięsożercami. Zwierzęta wszystkożerne, w zależności od tego, co w danym momencie spożywają, zalicza się do konsumentów I, II, III lub któregoś z wyższych rzędów.

W ekosystemach największą biomasę stanowią producenci. Biomasa konsumentów na kolejnych stanowi ok. 10% tej z poprzedniego poziomu.

Zwierzęta wszystkożerne, takie jak dzik czy człowiek, mogą odżywiać się zarówno roślinami, jak i mięsem. Zdecyduj, do której grupy możemy je przyporządkować - konsumentów I czy II rzędu? Spróbuj przyporządkować również do określonego rzędu konsumentów sępa, który może żywić się zarówno padliną antylopy, jak i lwa.

Przyporządkowanie niektórych organizmów do poszczególnych grup nie zawsze jest sztywno określone, ale może być zależne od konkretnej sytuacji.

Konsumenci zjadają taki pokarm, do pobierania i trawienia którego są przystosowani. Zdarza się, że podstawą wyżywienia jakiegoś gatunku jest jeden gatunek rośliny. I tak na przykład koala zjada przede wszystkim liście eukaliptusa, ale także niewielkie ilości liści innych roślin. Niemal całe pożywienie pandy wielkiej stanowi bambus, choć nie gardzi ona także innymi trawami, a nawet drobnymi zwierzętami. W naszym klimacie występuje krzyżodziób świerkowy, niewielki ptak nieco większy od wróbla, który żywi się nasionami wyłuskanymi z szyszek świerka, rzadziej sosny i jodły. Specjalizacja występuje też u zwierząt mięsożernych - wilki zwykle polują na dużą zwierzynę, taką jak sarny czy jelenie, a mniejsze od nich lisy na zające, myszy, żaby.

Niektóre rośliny chwytają drobne zwierzęta, głównie owady, w różnego rodzaju pułapki. Zwierzęta te są następnie trawione za pomocą enzymów wydzielanych przez rośliny. Nie oznacza to jednak, że taka dieta zmienia roślinę w konsumenta. Roślina nazywana drapieżną jest samożywna, zdolna do fotosyntezy. Schwytane zwierzęta dostarczają jej pierwiastków, których brakuje w glebie, np. azotu. Ofiary drapieżnych roślin pełnią więc funkcję podobną do nawozu, a nie podstawowego pokarmu, z którego producent czerpie energię.

Organizmy cudzożywne, które odżywiają się martwą materią organiczną, są nazywane saprobiontami. Niektóre z nich pełnią w ekosystemach funkcję . Potrafią one rozłożyć szczątki organizmów do związków mineralnych, które następnie stają się składnikiem powietrza (dwutlenek węgla i woda) oraz gleby (sole mineralne) i mogą być pobrane przez rośliny. Dzięki temu procesowi martwa materia organiczna nie zalega w ekosystemach, lecz rozłożona do prostych substancji jest na nowo wbudowywana w organizmy - najpierw roślinne, a później zwierzęce. Do destruentów należą bakterie i grzyby. Występują licznie w ściółce leśnej i górnych warstwach gleby, a także w mule zalegającym na dnie zbiorników wodnych. Ich obecność w ekosystemach jest niezbędna. Bez ich aktywności obieg materii (krążenie pierwiastków) w przyrodzie byłby niemożliwy.

Porównanie tempa rozkładu szczątków organicznych w różnych rodzajach gleby.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Wypełnij słoiki wilgotną glebą.

2. Do każdego z nich wsuń między glebę a ścianę słoika plasterek marchewki.

3. Nakryj słoiki wieczkami, ale ich nie zakręcaj. W ten sposób ograniczysz parowanie i zapewnisz dostęp powietrza.

Podsumowanie

Jeśli plasterki marchewki w jednym ze słojów szybciej uległy rozkładowi, świadczy to o tym, że w glebie znajdowało się więcej destruentów.

Organizmy w ekosystemach są powiązane ze sobą zależnościami pokarmowymi w taki sposób, że tworzą . W łańcuchu pokarmowym gatunek będący jednym ogniwem łańcucha stanowi podstawę pożywienia gatunku będącego jego kolejnym ogniwem.

Łańcuch pokarmowy (inaczej troficzny) zaczyna się od producenta. Następnym ogniwem łańcucha jest zjadający producenta konsument I rzędu, czyli roślinożerca. Kolejne ogniwo stanowi mięsożerca, czyli konsument II rzędu, za nim znajduje się konsument III rzędu i ewentualnie kolejni konsumenci. Miejsce, jakie dany organizm zajmuje w łańcuchu pokarmowym, zależy od tego, czym sam się żywi i dla jakich organizmów jest pokarmem. Nazywamy je poziomem troficznym.

Strzałki używane w zapisie łańcucha pokarmowego ilustrują przepływ materii i energii przez poszczególne poziomy troficzne. Strzałki te biegną od producentów, którzy tworzą związki organiczne ze związków nieorganicznych do konsumentów. Gatunki, zwłaszcza wszystkożerne, mogą zajmować różne poziomy troficzne w różnych łańcuchach pokarmowych, w zależności od tego, jakim pokarmem żywią się w danym momencie.

Wszystkie organizmy w ekosystemie są połączone skomplikowanymi zależnościami pokarmowymi - tworzą łańcuchy i sieci troficzne.

W ekosystemie wyróżnia się poziomy troficzne: producentów, konsumentów pierwszego, drugiego i kolejnych rzędów oraz destruentów.

Destruenci rozkładają martwą materię organiczną do materii nieorganicznej.

W pierwszym łańcuchu pokarmowym producentem jest ziemniak, konsumentem I rzędu stonka, konsumentem II rzędu bażant, a lis jest konsumentem III rzędu. Ten łańcuch jest dłuższy niż następny, w którym ostatnie ogniwo - lis - jest konsumentem II rzędu. Wynika to z tego, że bażant jest ptakiem wszystkożernym - może występować w łańcuchu pokarmowym zarówno jako roślinożerca (gdy żywi się pszenicą) lub jako mięsożerca (gdy żywi się roślinożerną stonką). Ziemniakami mogą się żywić myszy, które są pokarmem lisów, myszołowów lub pustułek. Z kolei stonką żywi się nie tylko bażant, ale i także kuropatwa i rudzik. Te same organizmy często występują równocześnie w kilku łańcuchach pokarmowych, które łączą się tworząc sieci troficzne. Im bogatszy i bardziej zróżnicowany ekosystem, tym sieci pokarmowe są bardziej złożone.

Umieść w sieci pokarmowej na ilustracji 4. człowieka i kurę. Połącz te organizmy z innymi za pomocą strzałek symbolizujących zależności pokarmowe. Ustal, na których poziomach troficznych znaleźli się w tej sieci człowiek i kura.

Niektóre łańcuchy pokarmowe są bardzo krótkie, a inne długie. Przykładem bardzo krótkiego łańcucha pokarmowego jest ten, w którym uczestniczy słoń. Jest on konsumentem pierwszego i zarazem ostatniego rzędu. Jest tak duży, że rzadko staje się łupem drapieżników. Czasem tylko lwy polują na młode słonie, co jest trudne, gdyż są one pod opieką dorosłych.

Przykłady wyjątkowo długich łańcuchów pokarmowych spotykane są w niektórych ekosystemach wodnych. Chłodne, dobrze natlenione wody wokół Antarktydy zamieszkuje bardzo wiele gatunków. Ogromne bogactwo fitoplanktonu, pełniącego w tym ekosystemie rolę głównego producenta, jest w stanie zapewnić pokarm dla wielu konsumentów I oraz (pośrednio) II i wyższych rzędów.

# data[].attributes.attachment_link.description
Życie zwierząt w dużej mierze koncentruje się na poszukiwaniu pokarmu i unikaniu drapieżników. Każde zwierzę może być w każdej chwili albo obiadem, albo biesiadnikiem. organizmy dzielimy na samożywne i cudzożywne; rośliny zmieniają energię świetlną na energię wiązań chemicznych, a organizmy cudzożywne korzystają z energii zmagazynowanej w zjadanym przez siebie pokarmie.

# data[].attributes.body
Zachęcam do obejrzenia:

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.body
Cudowny obraz pokazujący przebieg fotosyntezy. Warto zobaczyć jak wygląda to od strony producenta: https://www.youtube.com/watch?v=pFaBpVoQD4E

# data[].attributes.body
Karol J. i jego wielkanocne dzieło:)

# data[].attributes.body
Nikola K. i jej pisankowa niespodziana :)

# data[].attributes.body
Oliwier K. dołącza swoje wielkanocne prace

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 06.04.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 103-106) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w swoim zeszycie oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 85-88). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W legendach i baśniach wszystkich kontynentów pojawia się wiele przerażających stworów: smok wawelski, potwór z Loch Ness, latające węże... Skąd wzięły się te wyobrażenia? Czy może ich źródłem był paniczny strach przed gadami?

Gady są kręgowcami, które przystosowały się do życia na lądzie. Występują jednak wśród nich gatunki, zwłaszcza zaliczające się do żółwi, węży i krokodyli, które znaczną część życia spędzają w środowisku wodnym.

Gady zamieszkują wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy. Są zwierzętami wybitnie ciepłolubnymi, zdolnymi do przeżycia nawet w gorącym pustynnym klimacie. Podobnie jak ryby i płazy należą do zwierząt zmiennocieplnych, dlatego całoroczną aktywność wykazują jedynie w klimacie gorącym. Zaś w umiarkowanym są aktywne tylko przez ciepłą część roku. W okresie zimowym zapadają w stan odrętwienia.

Większość gadów jest drapieżnikami. Zwykle żywią się owadami i małymi ssakami. Krokodyle, duże jaszczurki i niektóre duże węże potrafią polować na większe zwierzęta, głównie ssaki. Nie umieją żuć, dlatego trawienie połkniętej zdobyczy zajmuje im wiele dni, a nawet tygodni. Przed polowaniem, by zapewnić sprawność zmarzniętym w nocy mięśniom, wylegują się na rozgrzanych kamieniach. Dopiero gdy się ogrzeją, mogą aktywnie poszukiwać pokarmu.

Niektóre żółwie i jaszczurki żywią się roślinami.

Budowa ciała gadów jest typowa dla kręgowca lądowego. Wyróżniamy u nich głowę, tułów i ogon oraz 2 pary kończyn. Te ostatnie znajdują się pod tułowiem, co umożliwia uniesienie ciała ponad powierzchnię ziemi i usprawnia poruszanie się po lądzie. Wyjątek stanowią pełzające na brzuchu węże i nieliczne beznogie jaszczurki. Gady zwykle posiadają zielone lub szare ubarwienie maskujące, które pozwala im unikać ataków ze strony drapieżników oraz ułatwia polowanie. Jaskrawe ubarwienie odstraszające, zwłaszcza węży, ostrzega o ich jadowitości.

Gady pobierają tlen z powietrza. Wymiana gazowa zachodzi w płucach.

Rozwój zarodka gada przebiega wewnątrz jaja. Gady przechodzą rozwój prosty. Samice większości gatunków składają jaja na lądzie. Najczęściej są one zagrzebywane w podłożu, często w rozkładających się szczątkach roślin, co zapewnia odpowiednio wysoką temperaturę niezbędną do prawidłowego rozwoju zarodka. Jaja przed wyschnięciem chroni skórzasta lub wapienna osłonka jajowa. Znajdujący się w jaju zarodek otoczony jest przez 3 : owodnię, kosmówkę i omocznię. tworzy zamknięty, wypełniony płynem pęcherz, który zabezpiecza zarodek przed wysychaniem i wstrząsami. Na zewnątrz znajduje się . Do jej głównych zadań należy wymiana między zarodkiem a środowiskiem zewnętrznym takich substancji, jak woda i gazy oddechowe. Wewnątrz gromadzą się wytworzone przez zarodek zbędne produkty przemiany materii. Zarodek podczas rozwoju w jaju odżywia się substancjami pokarmowym zmagazynowanymi w woreczku żółtkowym.

Większość gadów nie opiekuje się ani jajami, ani świeżo wyklutym potomstwem. Najbardziej troskliwymi rodzicami w tej gromadzie kręgowców są krokodyle. Niektóre węże otaczają jaja splotami ciała, aby zapewnić odpowiednią temperaturę do rozwoju zarodka.

Płeć krokodyli zależy od temperatury, w jakiej rozwijają się jaja. Przy temperaturze 32°C wylęga się tyle samo samców, co samic. Jeżeli temperatura jest niższa, wyklują się tylko samice, a kiedy przekroczy 33°C - tylko samce.

W Polsce żyje tylko jeden gatunek żółwia - żółw błotny. Środowiskiem jego życia są płytkie jeziorka. Poluje na kijanki, ślimaki wodne i owady. Posiada ciemne ubarwienie. Na spodniej stronie pancerza oraz na skórze łap i szyi ma drobne jasne plamki. Jest bardzo płochliwy. Zaniepokojony wciąga do pancerza głowę i kończyny.

Jaszczurka żyworodna to najmniejsza polska jaszczurka. Można ją spotkać na terenie całego kraju. Szczególnie często występuje w górach i okolicach podgórskich. Żywi się owadami, nagimi ślimakami, dżdżownicami i pająkami. Zaatakowana przez drapieżnika potrafi odrzucić ogon, który przez kilka minut gwałtownie się wije się, co odwraca uwagę napastnika i stwarza jaszczurce możliwość ucieczki. Utracony ogon po pewnym czasie odrasta.

Żmija zygzakowata jest jedynym jadowitym wężem występującym w Polsce. Zamieszkuje obrzeża lasów, polany, zaniedbane ogrody, suche górskie łąki. Często można ją dostrzec wygrzewającą się w słońcu. Nie jest agresywna. Atakuje tylko wtedy, gdy czuje się zagrożona, a jej jad nie jest śmiertelny. Żywi się głównie małymi ssakami, żabami, zjada pisklęta ptaków oraz owady. Ma szeroką, sercowatą głowę oraz krępą budowę ciała. W odróżnieniu od innych węży ma pionową źrenicę. U większości żmij na grzbiecie znajduje się zygzakowaty wzór, tzw. wstęga kainowa.

Zaskroniec najchętniej przebywa w pobliżu zbiorników wodnych, gdzie poluje na płazy i ich larwy. Potrafi świetnie pływać. Łatwo go odróżnić od żmii zygzakowatej, ponieważ po obu stronach głowy ma żółte, półksiężycowate plamy.

Padalec zwyczajny, mimo że przypomina węża, wcale nim nie jest. To jedyna żyjąca w Polsce jaszczurka beznoga. Występuje w szarej, brązowej, a nawet turkusowej odmianie barwnej. Prowadzi skryty tryb życia. W odróżnieniu od większości gadów raczej unika silnego nasłonecznienia. Łatwo odróżnić ją od węży po tym, że nie ma wyraźnie wyodrębnionej głowy.

Gady, podobnie jak płazy, są postrzegane przez człowieka jako zwierzęta pożyteczne. Regulują liczebność owadów, ślimaków i drobnych kręgowców, zwłaszcza gryzoni będących szkodnikami lasów i pól uprawnych. Ponadto stanowią pokarm dla innych zwierząt kręgowych, głównie ptaków i ssaków.

Jad gadów wykorzystuje się w przemyśle farmaceutycznym, głównie do produkcji leków przeciw reumatyzmowi, nowotworom, hemofilii i epilepsji.

W środowisku naturalnym Polski występuje 8 gatunków gadów. Wszystkie objęte są całkowitą ochroną gatunkową. Większość z nich to gatunki rzadkie lub bardzo rzadkie. W ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się stopniowe zanikanie zarówno tych najrzadszych, jak i dotychczas pospolitych gatunków. Główne przyczyny zanikania rodzimych gatunków gadów to:

likwidowanie lub przekształcanie naturalnego środowiska ich bytowania (rozległych terenów trawiastych, nasłonecznionych stoków, polan, nieużytków);

rozbudowa sieci dróg;

zanieczyszczenie środowiska metalami ciężkimi, pestycydami, substancjami ropopochodnymi i innymi substancjami chemicznymi;

odławianie do hodowli prywatnych.

Domowa hodowla gadów staje się coraz bardziej popularna. Wiele osób twierdzi, że utrzymanie tych zwierząt w domu jest proste. Nic bardziej mylnego! Co prawda, gady mogą długi czas nie przyjmować pokarmu i nie musi to być powodem do zmartwień. Należy jednak pamiętać, że poza właściwym pokarmem do prawidłowego rozwoju zwierzęta te potrzebują ciepła i promieni UVB. Bez nich cierpią na krzywicę, która powoduje zniekształcenie kończyn, szczęk i kręgosłupa. Aby uchronić je przed takimi zmianami, należy także zapewnić im dietę bogatą w wapń.

Gady są doskonale przystosowane do życia na lądzie.

Gady są organizmami zmiennocieplnymi, żyjącymi na wszystkich kontynentach poza Antarktydą.

Skóra gadów jest sucha, silnie zrogowaciała, pokryta łuskami lub tarczkami, nieprzepuszczalna dla wody.

Wymiana gazowa u gadów zachodzi przez płuca.

Większość gadów jest jajorodna, występuje u nich zapłodnienie wewnętrzne.

Gady składają jaja na lądzie. Rozwijający się w nich zarodek otoczony jest błonami płodowymi, które zapewniają mu optymalne warunki rozwoju.

Do obecnie żyjących gadów zaliczamy jaszczurki, węże, krokodyle i żółwie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Gady - mistrzowie przetrwania w suchym środowisku

# data[].attributes.attachment_link.description
W legendach i baśniach wszystkich kontynentów pojawia się wiele przerażających stworów: smok wawelski, potwór z Loch Ness, latające węże... Skąd wzięły się te wyobrażenia? Czy może ich źródłem był paniczny strach przed gadami? Gady są kręgowcami, które przystosowały się do życia na lądzie.

# data[].attributes.body
Piękna pisanka decoupage wykonana przez Filipa K.

# data[].attributes.body
Wiosenna, radości pełna praca Maksa P.

# data[].attributes.body
Spróbujcie...może przypadnie Wam do gustu.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 16.04.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 102-105) lub na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w swoim zeszycie oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 69-71). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
jest elementem pędu, nadziemnego organu rośliny naczyniowej. Łączy korzenie z liśćmi, kwiatami i owocami. W łodygach odbywa się transport wody i soli mineralnych pobieranych przez korzenie oraz związków organicznych wyprodukowanych w liściach podczas fotosyntezy. Substancje te docierają do wszystkich części rośliny za pośrednictwem tkanek przewodzących znajdujących się w łodydze i jej rozgałęzieniach. Łodyga utrzymuje w odpowiednim położeniu liście, kwiaty i owoce. Liście na łodygach są rozmieszczone w taki sposób, by pochłaniać jak najwięcej światła. Kwiaty i owoce powstają często na szczytach łodyg. Dzięki temu pyłek i dojrzałe nasiona roślin zapylanych i rozsiewanych przez wiatr mogą być przenoszone na większe odległości niż w przypadku, gdyby były wytwarzane tuż przy ziemi. U wielu roślin okrytonasiennych łodyga służy do rozmnażania bezpłciowego (wegetatywnego). Oznacza to, że (w odpowiednich warunkach) jej fragment może wytworzyć korzenie i przekształcić się w niezależną roślinę. Łodygi pełnią również rolę organów spichrzowych. Rośliny różnych gatunków gromadzą w nich substancje odżywcze lub wodę, umożliwiające przetrwanie w trudnych warunkach.

Łodygi mogą przybierać różne formy, od potężnych pni drzew, przez cienkie łodygi pnączy, po podziemne bulwy. Wynika to ze zróżnicowania warunków, w jakich żyją rośliny, oraz od długości ich życia. Niezależnie od kształtu i funkcji łodygi odnajdziemy w niej węzły, międzywęźla i . Na szczycie łodygi znajduje się pąk wierzchołkowy, w którym ukryty jest otoczony zawiązkami liści stożek wzrostu. Dzięki obecnej w nim tkance twórczej roślina przyrasta na długość. Poniżej pąka wierzchołkowego z kątów liści wyrastają pąki boczne. Pąki, prócz zawiązków liści, mogą zawierać zawiązki pędów lub kwiatów. W miarę wzrostu pędu głównego z pąków liściowych rozwijają się liście, z zawiązków pędów - pędy boczne, a z pąków kwiatowych - kwiaty. Miejsca osadzenia pąków nazywane są . Bezlistne odcinki pomiędzy nimi to . Liczba i długość międzywęźli decyduje o wysokości rośliny.

Rozmieszczenie tkanek w łodydze umożliwia uzyskanie dużej odporności na złamanie i rozerwanie przy stosunkowo lekkiej budowie. W przekroju poprzecznym łodygi możemy wyróżnić następujące tkanki ułożone koncentrycznie:

skórkę, czyli pojedynczą warstwę żywych komórek tworzącą okrywę młodych łodyg; jej komórki pokryte są z zewnątrz warstwą kutykuli, która ogranicza parowanie wody z powierzchni łodygi; aparaty szparkowe umożliwiają wymianę gazową; skórka młodych pędów może wytwarzać na przykład włoski lub kolce;

korę pierwotną zbudowaną głównie z tkanki miękiszowej; jej komórki ułożone blisko powierzchni zawierają chloroplasty, co umożliwia im prowadzenie fotosyntezy; w korze pierwotnej mogą występować pasma tkanki wzmacniającej, które usztywniają łodygę i chronią ją przed złamaniem;

walec osiowy zajmujący centralną część łodygi; wypełnia go tkanka miękiszowa, w której rozmieszczone są tkanki przewodzące; tworzą one długie pasma łyka i drewna, przebiegające przez całą długość łodygi i sięgające do pozostałych organów; niektóre rośliny pomiędzy łykiem a drewnem posiadają tkankę twórczą - miazgę; jej nieustannie dzielące się komórki powodują rozrastanie się warstwy drewna i łyka, dzięki czemu łodyga przyrasta na grubość;

rdzeń utworzony z luźno ułożonych komórek miękiszu, położonych w samym centrum łodygi; u niektórych roślin podczas wzrostu tkanka rdzenia ulega rozerwaniu, przez co łodyga jest pusta w środku.

Duża różnorodność budowy pędów i łodyg u roślin nasiennych wynika z rozmaitych funkcji, jakie pełnią te organy. Ze względu na strukturę i trwałość łodyg wyodrębnia się łodygi zielne i łodygi zdrewniałe.

Łodygi zielne są delikatne i wiotkie, gdyż zawierają mało tkanek wzmacniających. Pod ich cienką skórką znajduje się tkanka miękiszowa z chloroplastami nadającymi im zieloną barwę. Łodygi te rosną głównie na długość, ich przyrost na grubość jest nieznaczny. Są nietrwałe i zamierają na zimę. Spotykamy je u wielu roślin, np. maku polnego, pszenicy, fasoli, astra, stokrotki.

Drzewa i krzewy mają łodygi zdrewniałe. Dzięki wtórnemu przyrostowi na grubość z roku na rok łodygi te zwiększają swój obwód i przybierają postać masywnych pni. Mają one silnie rozbudowane drewno - część naczyniową tkanki przewodzącej. Z zewnątrz pokryte są korkiem tworzącym korowinę (korę). Taka budowa zapewnia roślinom długowieczność i odporność na niekorzystne warunki środowiska.

Rośliny najczęściej posiadają łodygi wzniesione, które wzrastają prosto do góry. Pozwala im na to obecność tkanki wzmacniającej oraz elementów drewna tkanki przewodzącej. Niektóre rośliny wytwarzają wiotkie i długie łodygi płożące się po ziemi. Z takich łodyg oprócz liści mogą wyrastać także korzenie przybyszowe, którymi roślina przymocowuje się do podłoża.
Inne rośliny mają łodygi wijące, które wspinają się w stronę światła, owijając się wokół podpór albo przyczepiając się do nich za pomocą wąsów lub przylg.

Łodygi, a często i całe pędy, mogą mieć nietypowe kształty. Jest to wynik przystosowania do pełnienia przez nie różnych funkcji zależnych od warunków środowiska, w którym żyją.

Zmodyfikowanymi łodygami są na przykład:

bulwy, mocno skrócone i zgrubiałe podziemne pędy, wypełnione głównie spichrzową tkanką miękiszową; służą również do rozmnażania bezpłciowego; na bulwach znajdują się pąki, z których w korzystnych warunkach wyrastają pędy nadziemne.; do roślin wytwarzających bulwy należą : ziemniak, topinambur - słonecznik bulwiasty;

kłącza, podziemne łodygi, z których wyrastają korzenie przybyszowe i liście; są organami spichrzowymi magazynującymi substancje zapasowe na czas zamierania części nadziemnej; służą także do rozmnażania bezpłciowego; z fragmentu kłącza zawierającego pąk może rozwinąć się młoda roślina; taki rodzaj łodyg wytwarza wiele roślin lądowych i wodnych, między innymi byliny: konwalia, perz, tatarak, imbir, rabarbar;

rozłogi, wydłużone pędy roślin płożących się po powierzchni ziemi; po obumarciu rośliny macierzystej lub oddzieleniu się od niej stają się samodzielnymi roślinami; główną funkcją rozłogów jest zatem rozmnażanie bezpłciowe; przykładem roślin wytwarzających rozłogi są: truskawki, poziomki, dąbrówka rozłogowa;

ciernie pędowe, krótkie, ostro zakończone i silnie zdrewniałe wyrostki będące pędami bocznymi rośliny; mają własną wiązkę przewodzącą, która łączy je z pędem głównym - z tego powodu trudno je odłamać od rośliny; ciernie chronią rośliny przed zjedzeniem przez zwierzęta roślinożerne, są charakterystyczne dla roślin zasiedlających typowo suche środowiska, występują u tarniny, grochodrzewu;

wąsy pędowe, łodygi, na których mogą występować szczątkowe liście oraz kwiaty; te cienkie i wiotkie organy czepne, które po dotknięciu owijają się wokół podpory, spotykane są na przykład u winorośli;

gałęziaki, zielone, płaskie łodygi roślin sucholubnych, które przejęły funkcje asymilacyjne, gdyż ich liście zanikły lub zostały zredukowane; u kaktusów, np. u opuncji, łodygi upodobniły się do liści, a te przekształciły się w ciernie; zielona łodyga pełni podwójną rolę: prowadzi fotosyntezę i gromadzi wodę w miękiszu wodonośnym.

Łodyga wraz z liśćmi tworzy nadziemną część rośliny zwaną pędem.

Łodyga utrzymuje liście, kwiaty i owoce, odpowiada za transport substancji i rozmnażanie bezpłciowe. Może pełnić również funkcję spichrzową i asymilacyjną.

Różnice w budowie łodyg roślin mają związek z funkcjami pełnionymi przez te organy.

# data[].attributes.attachment_link.description
jest elementem pędu, nadziemnego organu rośliny naczyniowej. Łączy korzenie z liśćmi, kwiatami i owocami. W łodygach odbywa się transport wody i soli mineralnych pobieranych przez korzenie oraz związków organicznych wyprodukowanych w liściach podczas fotosyntezy. Substancje te docierają do wszystkich części rośliny za pośrednictwem tkanek przewodzących znajdujących się w łodydze i jej rozgałęzieniach.

# data[].attributes.body
Zachęcam Was do szukania quizów i zabaw na https://learningapps.org/

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 16.04.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 107-111) lub na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w swoim zeszycie oraz wykonaj notatkę w zeszycie przedstawiającą podział gadów (np. str. 114 pkt. 9). Zrób zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 89-92). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gady przez ponad 200 milionów lat były panami lądów, mórz, a przez pewien czas nawet powietrza. Jednak 66 milionów lat temu wyginęły dinozaury i większość przedstawicieli pozostałych grup gadów. Do czasów współczesnych przetrwały wywodzące się od nich ssaki i ptaki oraz kilka grup stosunkowo niewielkich gadów, które obecnie znamy.

wskazywać charakterystyczne cechy budowy gadów;

wymieniać przystosowania gadów do życia z daleka od wody;

rozpoznawać gady występujące w Polsce;

wyjaśniać, dlaczego wszystkie gady w Polsce są objęte ochroną.

Węże to gady pozbawione nóg. Poruszają się poprzez wyginanie ciała oraz dzięki tarczkom na brzusznej stronie ciała.

Jaszczurki zwykle mają kończyny. Niektóre są beznogie - odróżniają się od węży brakiem tarczek na brzuchu.

Żółwie wyróżniają się ciałem pokrytym pancerzem złożonym z dużych tarcz.

Krokodyle przypominają duże jaszczurki, ale ich ciało pokrywają twarde rogowe tarczki.

Gady, podobnie jak płazy, są czworonogami (z wyjątkiem węży, których przodkowie przed milionami lat posiadali kończyny). W przeciwieństwie do płazów gady mogą całe życie spędzać z dala od wody. Wszystkie gady oddychają powietrzem atmosferycznym za pomocą płuc. Są zwierzętami jajorodnymi, a niektóre jajożyworodnymi. Jaja znoszone są wyłącznie na lądzie. Przed wysychaniem zabezpieczają je specjalne błony i twarde wapienne skorupki. Z jaj wylęgają się młode o budowie wewnętrznej i wyglądzie bardzo przypominającej osobniki dorosłe - w ich rozwoju nie ma więc larwy. Skóra gadów pokryta jest łuskami lub rogowymi płytkami. Dzięki temu ich skóra jest zupełnie nieprzepuszczalna dla wody, co pozwala im przeżyć z daleka od niej. Niektóre gady żyją nawet na pustyni. Wśród gadów możemy wyróżnić kilka grup.

Na kilku wyspach Nowej Zelandii żyją hatterie. Są to zwierzęta, których przodkowie pojawili się na Ziemi miliony lat temu. Od innych gadów hatteria odróżnia się posiadaniem aż dwóch rzędów zębów w górnej szczęce.

Wskaż różnice między gadami i płazami w ich przystosowaniach do życia na lądzie.

Gady odgrywają w przyrodzie ważną rolę. Przede wszystkim wszędzie, gdzie żyją, są drapieżnikami, które ograniczają liczebność innych zwierząt. Same również stanowią pokarm dla wielu ptaków i ssaków. Ponadto jad węży służy jako środek do produkcji wielu lekarstw. W niektórych krajach węże jadowite są w tym celu poławiane lub hodowane.

Polska jest krajem, w którym przez część roku panuje zima. Nie jest więc to kraj sprzyjający gadom. Zamieszkuje u nas co najmniej 9 gatunków tych zwierząt: 4 gatunki jaszczurek, 4 gatunki węży (w tym jeden jadowity) i 1 gatunek żółwia. Spotyka się też doniesienia o innych gatunkach gadów w Polsce. Zwykle są to zwierzęta dzikie, ale czasami można natknąć się też osobniki zbiegłe z hodowli, szczególnie żółwie.

Na podstawie fotografii i dostępnych ci opisów wskaż cechy pozwalające odróżnić padalca od węży oraz żmiję zygzakowatą od innych gatunków.

Gady są w pełni przystosowane do życia na lądzie. Składają jaja na lądzie, oddychają płucami, a ich skóra nie przepuszcza wody, jest pokryta łuskami lub tarczkami.

Współczesne gady należą do zaledwie kilku grup, z których najważniejsze to węże, jaszczurki, żółwie i krokodyle.

W Polsce żyją 4 gatunki jaszczurek, 4 gatunki węży i jeden gatunek żółwia.

W erze mezozoicznej, to jest 230-66 mln lat temu, nastąpił niezwykły rozwój gadów. Doprowadziło to do ogromnego zróżnicowania tych zwierząt, w tym także do powstania dinozaurów - gadów lądowych, które często osiągały ogromne rozmiary (chociaż najmniejsze z nich były wielkości małego psa). Gady jedne opanowały wszystkie lądy, inne przystosowały się do życia w wodzie (choć nadal oddychały płucami i jaja znosiły na lądzie), a jeszcze inne opanowały środowisko powietrzne. Liczne gatunki dinozaurów posiadały nawet pióra służące im jako ochrona przed zimnem i wilgocią oraz do maskowania.

Gady mezozoiczne wymarły w wyniku wielkiej katastrofy. Stało się tak prawdopodobnie na skutek uderzenia w Ziemię ogromnej asteroidy o średnicy nawet 15 km. Po jej upadku Ziemię objęły huraganowe wiatry o niespotykanej sile, znacząco wzrosło zapylenie atmosfery ziemskiej. Promienie słoneczne tygodniami nie docierały do powierzchni planety. Nastąpiło zatrucie wody, trzęsienia Ziemi, padały kwaśne deszcze, a nawet zmienił się przebieg prądów morskich. Ostatecznie spowodowało to śmierć planktonu, większości roślin, a w efekcie głód i śmierć roślinożerców - i na koniec także drapieżników i padlinożerców. Przetrwały tylko małe zwierzęta, jak płazy, jaszczurki, ptaki, drobne ssaki czy stawonogi.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Czy wszędzie żyje się tak samo?
Różnorodność zwierząt
Płazy
Strefy oświetlenia Ziemi

# data[].attributes.attachment_link.description
Gady przez ponad 200 milionów lat były panami lądów, mórz, a przez pewien czas nawet powietrza. Jednak 66 milionów lat temu wyginęły dinozaury i większość przedstawicieli pozostałych grup gadów. Do czasów współczesnych przetrwały wywodzące się od nich ssaki i ptaki oraz kilka grup stosunkowo niewielkich gadów, które obecnie znamy.

# data[].attributes.body
Film z zeszytu ćwiczeń str. 89

# data[].attributes.body
Krokodyle, jaszczurki, żółwie i węże...oraz prehistoryczne DINOZAURY :)

Zrobione w aplikacji:  https://www.canva.com/ Polecam!

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 17.04.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 125-128) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej). Wykonajcie zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 75-77).
Zadanie z ekosystemem w słoiku robiliśmy w zeszłym roku (trzeba sobie teraz je wyobrazić :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Ekosystem – obieg materii i przepływ energii - Zintegrowana Platforma Edukacyjna

# data[].attributes.headline
5.a. Martwa materia jako tajemniczy składnik łańcuchów pokarmowych

# data[].attributes.subject
5.a. Martwa materia jako tajemniczy składnik łańcuchów pokarmowych

# data[].attributes.body
Świetny materiał, który otwiera oczy :)

# data[].attributes.attachment_link.title
Dead stuff: The secret ingredient in our food chain - John C. Moore

# data[].attributes.body
Węgiel krąży w ekosystemie... i to jak!

# data[].attributes.headline
5.c. Test z ekologii do sprawdzenia swoich wiadomości 

# data[].attributes.subject
5.c. Test z ekologii do sprawdzenia swoich wiadomości 

# data[].attributes.body
Możecie z niego korzystać do 23.04.2020 r. do godz. 8.00 PM.
Zachęcam! Przed kartkówką może być pomocny :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Find quizzes on any topic and practice or compete with friends.

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 20.04.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z lekcją w swoim podręczniku (str. 106-109) oraz na stronie (kliknij w obrazek poniżej).
UWAGA! Do lekcji zapisz temat w swoim zeszycie, obejrzyj filmy załączone do lekcji (filmy o fotosyntezie oraz modyfikacjach liści) oraz wykonaj zadania w zeszycie ćwiczeń (str. 72-76). Wybierz min. 5 zadań.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czterolistna koniczyna podobno wróży pomyślność temu, kto ją znalazł. Mówi się też, że pięciolistna koniczyna, jeśli zostanie podarowana, da szczęście obdarowanemu i ofiarodawcy. To tylko przesądy, prawdą jest jednak, że liście przynoszą wiele korzyści nie tylko roślinom, ale także organizmom, które się nimi żywią.

rośliny wytwarzają organy: korzenie, łodygi, liście, kwiaty i owoce;

korzeń jest podziemnym organem rośliny, który utrzymuje ją w glebie i pobiera z niej wodę oraz sole mineralne;

łodyga wraz z liśćmi tworzy pęd - nadziemną część rośliny.

, która jest zwykle cienka, płaska i ma dużą powierzchnię, co pozwala na jak najlepsze wykorzystanie światła przez roślinę oraz przeprowadzanie wymiany gazowej (pobierania i wydalania tlenu i dwutlenku węgla); w blaszce znajdują się tzw. nerwy liściowe zbudowane z tkanki przewodzącej i wzmacniającej - stanowią one rusztowanie dla pozostałych tkanek liścia oraz transportują wodę i produkty fotosyntezy;

ogonka liściowego, który łączy blaszkę z łodygą i utrzymuje liść w odpowiedniej pozycji wobec światła oraz amortyzuje podmuchy wiatru i uderzenia kropli deszczu; niektóre liście nie posiadają ogonka - wyrastają bezpośrednio z łodygi i nazywane są wtedy liśćmi siedzącymi.

opisywać budowę liścia i jego rolę w roślinie;

rozpoznawać różne kształty liści;

rozpoznawać przystosowania liści do różnych warunków życia i pełnienia rozmaitych funkcji;

wyjaśniać, jak rośliny transportują wodę;

wyjaśniać, na czym polega transpiracja.

U roślin obserwuje się ogromną różnorodność . Różnią się one od siebie wieloma cechami, jak kształt, wielkość, sposób ułożenia na łodydze. Pojedynczy liść składa się z:

Liście poszczególnych grup roślin charakteryzują się określonym układem nerwów, która to cecha może być wykorzystywana do klasyfikacji roslin. Niektóre liście mają jeden nerw główny, od którego odchodzą drobniejsze nerwy boczne - taki układ to nerwacja pierzasta. U innych występuje szereg nerwów jednakowej grubości, ułożonych obok siebie. Jest to nerwacja równoległa. Natomiast układ, w którym nerwy główne rozchodzą się promieniście od nasady liścia, nosi nazwę nerwacji dłoniastej.

Ze względu na budowę blaszek liściowych wyróżnia się liście pojedyncze i liście złożone. Liście pojedyncze posiadają jedną blaszkę i mogą przyjmować różne kształty, np. jajowate, sercowate, nerkowate, okrągłe, owalne, dłoniaste. W przypadku liści złożonych na jednym ogonku osadzonych jest kilka mniejszych listków, które mogą być złożone dłoniasto, jak u kasztanowca, lub pierzasto - jak u jarzębiny.

Porównanie budowy zewnętrznej liści roślin.

Co będzie potrzebne

liście różnych gatunków roślin (np. wierzby, dębu, lilaka, robinii, kasztanowca, grochu, marchwi, koniczyny, trawy, irysa, cebuli, rojnika).

Instrukcja

1. Obejrzyj liście roślin.

2. Zwróć uwagę na charakterystyczne cechy budowy zewnętrznej liścia (kształt blaszki, jej brzeg, unerwienie oraz ogonek).

3. Narysuj jeden z liści pojedynczych i podpisz jego elementy.

4. Podziel liście na pojedyncze i złożone (dłoniasto i pierzasto).

5. Rozpoznaj liście, które pełnią funkcję spichrzową.

Podsumowanie

Rodzaj i kształt liścia oraz cechy budowy blaszki liściowej umożliwiają rozróżnianie roślin i oznaczanie gatunków, do których należą.

Sposób osadzenia liści na łodydze wynika z przystosowania roślin do pobierania światła, ochrony przed nadmiernym promieniowaniem słonecznym, gwałtownym deszczem czy wiatrem. Skrętoległe ułożenie liści, które występuje na przykład u rozchodnika, jabłoni, kminku czy marchwi, charakteryzuje się tym, że z węzła wyrasta tylko jeden liść, a wszystkie układają się spiralnie wzdłuż łodygi. W rozmieszczeniu naprzeciwległym liście wyrastają z węzła parami, każdy po przeciwnej stronie łodygi. Tak ułożone są na przykład liście bzu lilaka, kaliny czy bukszpanu. Osadzenie okółkowe polega na tym, że z jednego węzła wyrasta kilka liści, które układają się wokół łodygi. Ten typ spotykany jest na przykład u moczarki kanadyjskiej i jałowca. Niezależnie od sposobu osadzenia liście danej rośliny tworzą taki układ, by w jak najmniejszym stopniu zasłaniać sobie światło. Ten układ nazywany jest mozaiką liściową.

liście spichrzowe wyspecjalizowane w magazynowaniu substancji pokarmowych lub wody; występują u roślin tworzących cebule, jak: czosnek, narcyz, tulipan, hiacynt; wewnętrzne liście cebul charakteryzują się dużą grubością i mięsistością oraz dobrze wykształconym miękiszem magazynującym, natomiast zewnętrzne tworzą ochronne łuski; liście spichrzowe magazynujące wodę występują u roślin, które przystosowały się do życia w warunkach suszy i są wyposażone w tkankę wodonośną - takie rośliny żyją najczęściej na pustyniach, choć spotykane są również we wszystkich strefach klimatycznych, ich przykładem są aloes, agawa oraz rosnący w Polsce rozchodnik;

wąsy liściowe spotykane u roślin pnących; są to organy wrażliwe na dotyk i dlatego owijają się wokół podpór; umożliwiają w ten sposób roślinie wspinanie się do światła. Powstają jako modyfikacje całych liści lub ich części; występują na przykład u grochu;

liście pułapkowe występujące u wszystkich roślin mięsożernych i przystosowane do chwytania drobnych zwierząt, najczęściej owadów; pułapki utworzone z liści mają różnorodne kształty, przypominają dzbanki, klapki, woreczki; wnętrza pułapek mogą być pokryte śluzem przytrzymującym owady lub wypełnione płynem, w którym się te owady topią; specjalne komórki gruczołowe wydzielają enzymy trawiące ciała insektów - w ten sposób rośliny uzupełniają związki mineralne, których brakuje w glebie, przede wszystkim związki azotu; liście pułapkowe wytwarzają rosiczki, muchołówki, dzbaneczniki;

ciernie liściowe powstające w wyniku zredukowania powierzchni liści po to, by zmniejszyć utratę wody; wyrastają bezpośrednio z pędów; nie przeprowadzają fotosyntezy, więc nie mają chlorofilu; są sztywne i ostro zakończone, w ten sposób chronią rośliny przed zjedzeniem przez zwierzęta; ciernie liściowe występują na przykład u kaktusów.

Liście mogą być pokarmem dla ludzi lub paszą dla zwierząt. Przez ludzi stosowane są jako używki, a także jako surowiec w przemyśle farmaceutycznym. Podaj przykłady roślin, których liście wykorzystywane są w twoim domu.

Jakie warzywa i przyprawy liściowe wykorzystywane są do sporządzania posiłków? Z liści jakich roślin robi się smaczny i wzmacniający napar? Jakie zioła pomagają na niestrawność i ból brzucha?

Korzystając z Internetu, znajdź przykłady roślin o liściach pojedynczych osadzonych skrętolegle oraz liściach złożonych osadzonych naprzeciwlegle. Skopiuj ilustracje, zapisz nazwy gatunkowe znalezionych roślin i opisz budowę zewnętrzną ich liści.

W wyszukiwarce wpisz słowa kluczowe: liście pojedyncze, ułożenie skrętoległe; liście złożone, ułożenie naprzeciwległe.

Oprócz podstawowych funkcji liście różnych roslin pełnią także inne zadania, do których przystosowane są dzięki budowy. Przystosowania te umożliwiają roślinom przeżycie w różnych środowiskach, nawet o tak skrajnych warunkach, jakie panują na pustyniach czy w rejonach podbiegunowych. Liście mogą pełnić funkcję spichrzową, czepną, obronną, pułapkową, a nawet uczestniczyć w rozmnażaniu bezpłciowym.
Wśród liści zmodyfikowanych wyróżniamy:

Zarówno budowa zewnętrzna, jak i tkankowa liścia wskazują, że jest on przystosowany do fotosyntezy. Obie powierzchnie blaszki liściowej - górna i dolna - pokryte są jednowarstwową, przezroczystą skórką, przez którą swobodnie przenikają promienie słoneczne. Komórki skórki nie zawierają chloroplastów. Ściśle przylegające do siebie i okryte kutykulą ograniczają wyparowywanie wody i chronią przed wnikaniem drobnoustrojów chorobotwórczych.

Rozróżnianie tkanek budujących liść.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Umieść preparat na stoliku mikroskopu.

2. Ustaw obraz preparatu i odpowiednią ostrość.

3. Obserwuj tkanki liścia, przechodząc od najniższych do najwyższych powiększeń.

4. Wyróżnij warstwy komórek i zaobserwuj ich cechy charakterystyczne:

1. skórkę górną i dolną oraz aparaty szparkowe,

2. miękisz asymilacyjny,

3. wiązkę przewodzącą.

5. Narysuj schemat przekroju liścia, zaznacz wyróżnione warstwy komórek (pamiętaj o zachowaniu proporcji).

Podsumowanie

Na przekroju poprzecznym liścia widoczne są tkanki ułożone w warstwy: skórka górna, miękisz palisadowy, miękisz gąbczasty, skórka dolna. W skórce dolnej znajdują się aparaty szparkowe.

Rośliny wodne o liściach pływających mają aparaty szparkowe umieszczone w skórce górnej. Liście roślin wodnych całkowicie zanurzonych w wodzie nie mają aparatów szparkowych, wymiana gazowa zachodzi na całej powierzchni rośliny.

Sceneria brzegu lasu. Wysokie drzewa oraz niskie krzewy i małe rośliny runa. Na pędzie rośliny wrysowane w żyłki. Po słowach procesowi osmozy wzdłuż rośliny od dołu do samej góry przemieszcza się niebieska fala imitująca przepływ wody we wszystkich żyłkach. Wokół rośliny pojawiają się napisy: przy korzeniach, przy liściach z lewej strony, przy liściach górnych z prawej strony. Wzdłuż rośliny biegną grube strzałki od korzeni przez łodygę po liście. Pod rośliną pojawia się napis.Schemat rośliny z korzeniami w glebie. Wzdłuż korzeni przemieszczają się niebieskie strzałki imitujące wodę.Z jednego z korzeni wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy wewnętrznej korzenia. Widoczne są komórki skórki z włośnikami i kilka komórek miękiszu. Niebieskie strzałki wciąż biegną. Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok korzeni, połączony z jednym za pomocą linii.Z łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem tkanki przewodzącej. Widoczna część naczyniowa.W łodydze i jej rozgałęzieniach przemieszczają się niebieskie strzałki oraz niebieskie strumienie imitujące przepływ wody.Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok łodygi, połączony z nią za pomocą linii. Obok okręgu napis:z liścia na szczycie łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy fragmentu liścia. Widoczne są komórki skórki z aparatem szparkowym i kilkoma luźno ułożonymi komórkami miękiszu. Od komórek miękiszu prowadzą czarne strzałki w kierunku wolnej przestrzeni nad aparatem szparkowym.Okrąg zmaleje i ustawia się obok liścia, połączony z nim za pomocą linii, następnie pod rysunkiem pojawia się końcowy napis.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Sceneria brzegu lasu. Wysokie drzewa oraz niskie krzewy i małe rośliny runa. Na pędzie rośliny wrysowane w żyłki. Po słowach procesowi osmozy wzdłuż rośliny od dołu do samej góry przemieszcza się niebieska fala imitująca przepływ wody we wszystkich żyłkach. Wokół rośliny pojawiają się napisy: przy korzeniach, przy liściach z lewej strony, przy liściach górnych z prawej strony. Wzdłuż rośliny biegną grube strzałki od korzeni przez łodygę po liście. Pod rośliną pojawia się napis.Schemat rośliny z korzeniami w glebie. Wzdłuż korzeni przemieszczają się niebieskie strzałki imitujące wodę.Z jednego z korzeni wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy wewnętrznej korzenia. Widoczne są komórki skórki z włośnikami i kilka komórek miękiszu. Niebieskie strzałki wciąż biegną. Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok korzeni, połączony z jednym za pomocą linii.Z łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem tkanki przewodzącej. Widoczna część naczyniowa.W łodydze i jej rozgałęzieniach przemieszczają się niebieskie strzałki oraz niebieskie strumienie imitujące przepływ wody.Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok łodygi, połączony z nią za pomocą linii. Obok okręgu napis:z liścia na szczycie łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy fragmentu liścia. Widoczne są komórki skórki z aparatem szparkowym i kilkoma luźno ułożonymi komórkami miękiszu. Od komórek miękiszu prowadzą czarne strzałki w kierunku wolnej przestrzeni nad aparatem szparkowym.Okrąg zmaleje i ustawia się obok liścia, połączony z nim za pomocą linii, następnie pod rysunkiem pojawia się końcowy napis.

Wykazanie, że rośliny wydalają wodę.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Kilka pędów rośliny przykryj woreczkiem foliowym.

2. Zawiąż woreczek u nasady pędów.

3. Resztę pędów rośliny pozostaw nieprzykrytą.

4. Odstaw roślinę na kilka godzin i obserwuj zmiany pojawiające się na wewnętrznej powierzchni woreczka.
Rt5iG3M3Icr8u 1

Podsumowanie

Jeśli wewnątrz woreczka pojawiły się krople wody, możemy wnioskować, że roślina wydala ją podczas transpiracji.

W czasie słonecznego dnia słonecznik może wyparować około jednego litra wody, brzoza o 200 tysiącach liści - 60‑70 litrów, a w dniach szczególnie gorących, przy małej wilgotności powietrza nawet do 400 litrów. Wyjaśnij, jakie to ma znaczenie dla środowiska.

Obliczono, że stuletni las bukowy wyparowuje do atmosfery około 60% całkowitej ilości rocznych opadów.

Budowa zewnętrzna liści jest bardzo zróżnicowana, jednak wyróżnia się w niej stałe elementy: ogonek liściowy, blaszkę liściową z unerwieniem, nasadę liścia.

Liście służą roślinie do przeprowadzania procesu fotosyntezy, wymiany gazowej oraz transpiracji.

Transpiracja umożliwia roślinie pobieranie wody z gleby.

Budowa liścia świadczy o jego bardzo dobrym przystosowaniu do pełnionych funkcji.

*1. Wymień elementy budowy zewnętrznej liścia brzozy i określ jego podstawowe funkcje.

2. Porównaj budowę zewnętrzną liścia lipy i jarzębiny. Podobieństwa i różnice zestaw w tabeli.

3. Wyjaśnij, jak liść jest przystosowany do wymiany gazowej.

4. Opisz, jakie funkcje mogą pełnić u roślin przekształcone liście, podaj przykłady roślin mających takie liście.

występują najczęściej w dolnej skórce i zbudowane są z dwóch komórek szparkowych o charakterystycznym kształcie. Pomiędzy nimi znajduje się szparka prowadząca do wnętrza liścia. Od stopnia rozwarcia szparek zależy intensywność wymiany gazowej i , czyli parowania wody. Podczas niedoboru wody komórki szparkowe wiotczeją i zamykają szparkę. Dzięki temu ograniczona zostaje transpiracja, która mogłaby narazić roślinę na nadmierną utratę wody. Przy odpowiedniej ilości wody komórki odzyskują swą jędrność, naprężają się i otwierają szparkę. Wtedy zostaje wznowiona transpiracja i wymiana gazowa.

Górna część blaszki liściowej większości roślin klimatu umiarkowanego wypełniona jest długimi, cylindrycznymi komórkami miękiszu palisadowego, które ściśle przylegają do siebie. Ich kształt, ułożenie w liściu oraz obecność dużej liczby chloroplastów sprawiają, że ta tkanka jest głównym miejscem produkcji pokarmu. Pod warstwą miękiszu palisadowego, w dolnej części blaszki znajduje się miękisz gąbczasty. Jego komórki są różnokształtne, luźno ułożone i mają mniej chloroplastów niż komórki miękiszu palisadowego. Występujące między nimi liczne i duże przestrzenie międzykomórkowe umożliwiają krążenie powietrza oraz pary wodnej w liściu. Największe komory powietrzne występują nad aparatami szparkowymi. Miękisz palisadowy wraz z miękiszem gąbczastym tworzą .

Zaopatrzenie liścia w wodę oraz odprowadzenie z niego produktów fotosyntezy odbywa się za pośrednictwem wiązek przewodzących, będących częścią nerwów liściowych. Każda wiązka zawiera elementy drewna i łyka. Drewno zaopatruje liść w wodę pobraną z korzeni i dostarczoną przez łodygę. Łyko odprowadza z miękiszu asymilacyjnego produkty fotosyntezy. Wiązki przewodzące często są otoczone pochwą zbudowaną z tkanki wzmacniającej, usztywniającej blaszkę liścia.

Wymiana gazowa związana z procesami fotosyntezy i oddychania oraz transpiracją odbywa się głównie przez aparaty szparkowe. Transpiracja odpowiada za powstawanie , która powoduje zasysanie wody wraz z solami mineralnymi z gleby przez korzeń i wymusza jej transport prez łodygę do innych organów. Dodatkowo transpiracja chroni roślinę przed przegrzaniem w upalne dni. Dzieje się tak dlatego, że woda, by zamienić się w parę, musi pobrać ciepło z otoczenia. Parowanie znacznie obniża więc temperaturę liści, podobnie jak parowanie potu obniża temperaturę ludzkiej skóry. Intensywność transpiracji zależy od rozmiarów powierzchni liści, liczby aparatów szparkowych, temperatury otoczenia, wilgotności powietrza i natężenia światła.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czterolistna koniczyna podobno wróży pomyślność temu, kto ją znalazł. Mówi się też, że pięciolistna koniczyna, jeśli zostanie podarowana, da szczęście obdarowanemu i ofiarodawcy. To tylko przesądy, prawdą jest jednak, że liście przynoszą wiele korzyści nie tylko roślinom, ale także organizmom, które się nimi żywią.

# data[].attributes.body
Cudowny obraz pokazujący przebieg fotosyntezy. Warto zobaczyć jak wygląda to od strony producenta czyli rośliny: https://www.youtube.com/watch?v=pFaBpVoQD4E

# data[].attributes.body
Dlaczego liście ulegają przekształceniom?

# data[].attributes.headline
7. Podsumowanie wiadomości z działu: Kręgowce zmiennocieplne

# data[].attributes.subject
7. Podsumowanie wiadomości z działu: Kręgowce zmiennocieplne

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 20.04.2020 r.

Proszę o zapoznanie się z Podsumowaniem działu (podręcznik str. 112-114) oraz wykonanie zadań w zeszycie ćwiczeń str. 93-96.
Każdy przesyła podsumowanie na adres: aneta.wrobel@gmail.com
(Zadanie zostanie ocenione).
UWAGA! Sprawdzian odbędzie się w czwartek 23.04.2020 r.

# data[].attributes.body
Kręgowce zmiennocieplne

# data[].attributes.headline
8. Podsumowanie wiadomości z działu Tkanki i organy roślinne

# data[].attributes.subject
8. Podsumowanie wiadomości z działu Tkanki i organy roślinne

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 23.04.2020 r.

Na początek małe powtórzenie wiadomości z lekcji o Łodydze i Liściu.  Kartkówka na quizizz.com.

Następnie proszę o zapisanie tematu lekcji: Podsumowanie wiadomości z działu Tkanki i organy roślinne oraz zapisanie informacji: UWAGA! Sprawdzian wiadomości dn. 27.04.2020 r. Zapoznajecie się z Podsumowaniem działu (podręcznik str. 110-111) oraz wykonujecie zadania w zeszycie ćwiczeń str. 77-78 i przesyłacie na maila aneta.wrobel@gmail.com (Każdy przesyła to zadanie. Zostanie ono ocenione).

Zagadnienia do sprawdzianu podaję poniżej:

# data[].attributes.headline
8. Sprawdzian wiadomości z działu: Kręgowce zmiennocieplne

# data[].attributes.subject
8. Sprawdzian wiadomości z działu: Kręgowce zmiennocieplne

# data[].attributes.body
Lekcja z dn. 23.04.2020 r.

INSTRUKCJA:
1. Wchodzicie na stronę:  https://quizizz.com/join i wpisujecie KOD który zostanie podany na chacie podczas lekcji

2. Macie tylko jedną możliwość aby zagrać (czas na poprawy będzie później)

3. Wpisujecie swoje imię i inicjał nazwiska (np. Kasia C.)

4. Piszecie test

5. Wyników nie przesyłacie - raport zapisuje się na moim koncie na quizizz.com

UWAGA! Zdaję sobie sprawę, że nie wszyscy macie możliwość by w jednym momencie napisać sprawdzian, dlatego dałam czas na jego napisanie do 23 kwietnia do godz. 19.00.

Proszę o przesłanie na mojego maila podsumowania z działu Kręgowce zmiennocieplne (zadanie zostanie ocenione).
Termin do 23.04.2020 r.