# data[].attributes.body
Wiersze dla dzieci

# data[].attributes.attachment_link.title
Wiersze dla dzieci - wiersze.juniora.pl - Julian Tuwim - Okulary

# data[].attributes.attachment_link.description
Teksty wierszy dla dzieci Juliana Tuwima, wiersz Okulary.

# data[].attributes.body
Życie i twórczość

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Poeta i tłumacz, urodzony 13 września 1894 roku w Łodzi, zmarł 27 grudnia 1953 roku w Zakopanem.

Ukończył łódzkie gimnazjum (1914), studiował prawo i filozofię na Uniwersytecie Warszawskim (1916-18). Współpracował z pismem "Pola esperantisimo" (1911-1914), gdzie umieszczał przekłady na esperanto wierszy polskich. Jako poeta debiutował wierszem "Prośba" w "Kurierze Warszawskim" (1913). Od 1915 roku tłumaczył z języka rosyjskiego, a także współpracował z łódzkimi kabaretami Bi-Ba-Bo i Nowości oraz z teatrzykiem Urania. W 1916-1919 współpracował z warszawskim pismem studenckim "Pro arte et studio". W 1918 roku był współzałożycielem kabaretu literackiego Pikador, a następnie współtwórcą (1919) i czołowym przedstawicielem grupy poetyckiej Skamander, stałym współpracownikiem miesięcznika "Skamander" (1920-1928, 1935-1939) i tygodnika "Wiadomości Literackie" (od 1924). Zamieszczał utwory na łamach "Zdroju" (1919), "Narodu" (1920-1921), "Kuriera Polskiego" (1920-1923), "Pani" (1922-1925). Prowadził ożywioną działalność jako autor tekstów i piosenek kabaretowych (zwykle podpisywanych pseudonimami) dla kabaretów Miraż (1916-1919), Czarny Kot (1917-1919), Argus (1918), Sfinks (1918), Qui Pro Quo (1919-32), Banda (1932-34), Cyganeria (od 1924), Stara Banda (1934-1935), Cyrulik Warszawski (1935-39). Współpracował z pismami satyrycznymi "Cyrulik Warszawski" (1926-33) i "Szpilki" (1936-39), teksty satyryczne drukował też na łamach "Ilustrowanego Kuriera Codziennego" (1929-1933). Wraz z Antonim Słonimskim i Janem Lechoniem przygotowywał dodatki prima-aprilisowe "Kuriera Polskiego" (1920-1925), razem z nimi pisał także szopki polityczne (1922-1930).

W latach 1925-1926 wydawał z Mieczysławem Grydzewskim i Antonim Bormanem magazyn ilustrowany "To-To". Od 1927 roku współpracował z Polskim Radiem (od 1935 roku był kierownikiem artystycznym działu humoru). Od 1934 roku wchodził w skład redakcji miesięcznika "Szpargały". Należał od 1919 roku do członków założycieli ZAiKS-u (zalegalizowanego w 1921), od 1932 roku był członkiem zarządu. Od 1920 roku członek ZZLP (Związek Zawodowy Literatów Polskich), należał także do PEN Clubu.

W czasie II wojny światowej przebywał na emigracji - w Rumunii, Francji, Portugalii i Brazylii, skąd w 1942 roku przybył do Nowego Jorku. W latach 1939-41 współpracował z emigracyjnym tygodnikiem "Wiadomości Polskie", jednak zerwał z nim współpracę na skutek różnicy poglądów na temat stosunku do ZSRR. W latach 1942-46 współpracował z wydawanym w Londynie miesięcznikiem "Nowa Polska" i z lewicową prasą amerykańskiej Polonii. Od 1942 roku związany z lewicą zgrupowaną w sekcji polskiej Międzynarodowego Związku Robotniczego. Należał do Koła Pisarzy z Polski (w 1943 roku członek zarządu).

W czerwcu 1946 roku wrócił do kraju i zamieszkał w Warszawie. Prowadził prace literackie, przekładowe i edytorskie. Publikował w "Kuźnicy" (1945-1946), "Odrodzeniu" (1945-1949), "Przekroju" (1945-1953), "Szpilkach" (1946-1953). W latach 1948-1949 był dyrektorem artystycznym, a w 1951 roku kierownikiem literackim Teatru Nowego. W 1948 roku uczestniczył w Światowym Kongresie Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu. W latach 1949-1953 współpracował z miesięcznikiem "Problemy", od 1950 roku z "Nową Kulturą". Wyróżniony Złotym Wawrzynem PAL za wybitną twórczość (1935), nagrodą literacką miasta Łodzi (1928 i 1949), doktoratem honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego, nagrodą polskiego PEN Clubu za przekłady z Puszkina (1935) i nagrodą państwową (1951).

W początkowej fazie twórczości (zbiory "Czyhanie na Boga", 1918; "Sokrates tańczący", 1920; "Siódma jesień", 1922; "Wierszy tom czwarty", 1923) wyrażał bunt przeciw młodopolskiej formie poezji (dekadenckim nastrojom i manierze językowej), głosząc optymizm i witalizm, urbanizm, wprowadzający na karty poezji miasto w jego dniu powszednim. Kreował nowego bohatera lirycznego - mieszkańca miasta, upodabniał utwór poetycki do żywej potocznej wypowiedzi z jej wulgaryzmami i trywializmami. Często wprowadzał do liryki gatunki wypowiedzi takie, jak obrazek rodzajowy i poezja rozmowy. Dążył, tak jak wszyscy skamandryci, do upowszechnienia liryki i stworzenia odmiennego modelu jej funkcjonowania niż elitarno-artystowski.

W późniejszych latach - od tomu "Słowa we krwi" (1926) poprzez "Rzecz czarnoleską" (1929), "Biblię cygańską" (1932) do "Treści gorejącej" (1936) - pojawiają się i nasilają w jego twórczości elementy goryczy, poeta sięga po wzory klasyczne ( Jan Kochanowski), romantyczne i norwidowskie. Do głosu dochodzi niepokój zarówno w liryce osobistej, jak i społecznej. Równocześnie coraz doskonalsze operowanie przez Tuwima formą, wirtuozeria w operowaniu słowem i obrazem staje się - w połączeniu z rozmiłowaniem w wielkiej tradycji - źródłem swoistej poetyckiej filozofii koncentrującej się na zagadnieniu słowa-znaku i jego stosunku do desygnatu, wiedzie w krąg problemów języka ku baśniowej etymologii słów, ich "poetyckiej alchemii".

Odrębną dziedziną działalności Tuwima jest twórczość satyryczna - bogata, złożona i wielostronna, uprawiana od momentu debiutu. Nie stanowi ona zjawiska jednorodnego zarówno ze względu na formułę gatunkową, jak i ze względu na różny charakter utworów i celów, dla których zostały napisane. Satyra obyczajowa opierała się na negacji starych modeli obyczajowych, będących wyrazem zacofania, promowała wzorzec osobowy, który prezentowała liberalna inteligencja warszawska. Jako autor satyr politycznych przeszedł Tuwim ewolucję od negacji pewnych elementów rzeczywistości politycznej, do całkowitej negacji sanacyjnych elit rządzących, kiedy w latach trzydziestych zaczęły one przyjmować coraz bardziej prawicowe pozycje, zbliżając się do ugrupowań o programie antysemickim i faszystowskim. Najwyższym osiągnięciem Tuwima-satyryka był napisany w 1936 roku "Bal w Operze", wykorzystujący dotychczasowe doświadczenia poety na polu satyry, wprowadzający elementy groteski i ekspresjonizmu.

Pod koniec lat międzywojennych uprawiał Tuwim również twórczość dla dzieci, wykorzystując w niej swój kunszt poetycki, łącząc liryzm z dowcipem (często pure-nonsensowym), wykorzystując różnorodne walory języka ("Lokomotywa", "Słoń Trąbalski", "Zosia-Samosia"). W latach wojny poeta pracował nad liryczno-epickim poematem "Kwiaty polskie", wydanym w 1949 roku, nawiązującym do tradycji romantycznego poematu dygresyjnego, jednak jedynie w swoich fragmentach osiągającym poziom przedwojennej liryki Tuwima.

Twórczość Tuwima cieszyła się ogromną popularnością wśród czytelników i krytyki - w ankiecie "Wiadomości Literackich" z roku 1935 roku "Kogo wybrałbyś do Akademii Niezależnych, gdyby taka akademia istniała" zajął pierwsze miejsce. Atakowali go młodsi twórcy (zwłaszcza z kręgów awangardy, zarzucając jego twórczości sentymentalizm i tradycjonalizm), a także, z zupełnie innych przyczyn, antagoniści z kręgów nacjonalistycznych - wyrzucali mu jego żydowskie pochodzenie, a także oburzali się na utwory o wymowie pacyfistycznej, takie jak"Do generałów" i "Do prostego człowieka".

Tuwim dokonał również wielu przekładów, głównie z języka rosyjskiego - m.in. "Słowo o wyprawie Igora" (BN 1928, nowa wersja 1950), utwory Puszkina ("Jeździec miedziany" 1931, zbiór "Lutnia Puszkina" 1937), klasyczne dzieła rosyjskiego dramatu (m.in. "Rewizor" Gogola 1929), wiersze Lermontowa, Majakowskiego, Błoka, Pasternaka i in. (wyd. w zbiorze "Z rosyjskiego" t. 1-3, 1954). Tłumaczył również Horacego, Walta Whitmana, Henry'ego Longfellowa, Arthura Rimbauda.

Był także zbieraczem ciekawostek z zakresu kultury i obyczaju, czego plon stanowią książki "Czary i czarty polskie oraz Wypisy Czarnoksięskie" (1923), "Polski słownik pijacki i Antologia bachiczna (1935), trzytomowy cykl "Cicer cum caule, czyli Groch z kapustą" (1958-63). Owocem jego zainteresowań historyczno-literackich były antologie "Cztery wieki fraszki polskiej" (1937) z przedmową Aleksandra Brücknera, "Polska nowela fantastyczna" (1949), opracowana wraz z Juliuszem Wiktorem Gomulickim "Księga wierszy polskich XIX wieku" (t. 1-3, 1954), zbiór szkiców ilustrowany bogatym wyborem osobliwości poetyckich - "Pegaz dęba, czyli panopticum poetyckie" (1958), pisane ze Słonimskim humoreski, satyry, żarty i parodie utrzymane w stylu pure-nonsensu zamieszczone w wyborze "W oparach absurdu" (1958). Był autorem adaptacji teatralnych (m.in. noweli "Płaszcz" Gogola), wodewilów muzycznych - jak np. "Żołnierz królowej Madagaskaru" według S. Dobrzańskiego (1936), czy "Słomkowy kapelusz" Labiche'a (1948).
Czytelniku, jeśli dotarłeś już do końca i nie masz dosyć, zupełnie inną opowieść o Tuwimie zobaczysz klikając tutaj
Twórczość:

"Czyhanie na Boga", Warszawa 1918

"Sokrates tańczący", Warszawa 1920

"Pracowita Pszczółka. Kalendarz encyklopedyczno-informacyjny na r. 1921" (współautorem był Antoni Słonimski), Warszawa 1921

"Siódma jesień", Warszawa 1922

"Wierszy tom czwarty", Warszawa 1923

"Czarna Msza. Z cyklu satanistycznego", Warszawa 1925

"Tysiąc dziwów prawdziwych", Warszawa 1925

"Słowa we krwi", Warszawa 1926

"Tajemnice amuletów i talizmanów", Warszawa 1926

"Polityczna szopka Cyrulika Warszawskiego" (współautorzy: Marian Hemar, Jan Lechoń, Antoni Słonimski), Warszawa 1927

"Rzecz czarnoleska", Warszawa 1929

"Szopka polityczna" (współautorzy: Hemar, Lechoń, Słonimski), Warszawa 1930

"Szopka polityczna" (współautorzy: Hemar, Lechoń i in.), Warszawa 1931

"Biblia cygańska i inne wiersze", Warszawa 1933

"Jarmark rymów", Warszawa 1934

"Bal w operze", (powst. 1936, drukowany we fragmentach w różnych pismach; druk całości: "Szpilki", 1946; wyd. osobne: Warszawa 1982)

"Treść gorejąca", Warszawa 1936

"Lokomotywa. Rzepka (według starej bajeczki). Ptasie radio", Warszawa 1938

"O panu Tralalińskim i inne wierszyki", Warszawa 1938

"Słoń Trąbalski", Warszawa 1938

"Zosia Samosia i inne wierszyki", Warszawa 1938

"Kwiaty polskie", Warszawa 1949

"Cicer cum caule, czyli Groch z kapustą", Warszawa 1958

"Pegaz dęba, czyli panopticum poetyckie", Warszawa 1958

"W oparach absurdu" (współautor: Słonimski), Warszawa 1958

"Dzieła" t. 1-5, Warszawa, Czytelnik 1955-1964

Wybory:

"Poezje", Warszawa, Czytelnik 1956, posłowie: Artur Międzyrzecki

"Wybór poezji", Warszawa, PIW 1961, wybór: Antoni Słonimski

"Wiersze wybrane", Wrocław, Ossolineum 1964 - BN I nr 184

"Wybór poezji", Warszawa, Czytelnik 1965, wybór: R. Matuszewski

"Poezje wybrane", Warszawa, LSW 1968, wybór i wstęp: J.W. Gomulicki

"Wiersze zebrane", Warszawa, Czytelnik 1971, t. 1-2, opracowanie: A. Kowalczykowa

"Pisma zebrane" t. 1-4, Warszawa, Czytelnik 1986-1993 (opracowanie: A. Kowalczykowa, T. Januszewski, J. Stradecki, A. Bałakier)

"Nowy wybór poezji", Warszawa, PIW 2002 (posłowie i nota edytorska: J.W. Gomulicki)

Autor: Bartłomiej Szleszyński, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, kwiecień 2003.

# data[].attributes.attachment_link.description
Poeta i tłumacz, urodzony 13 września 1894 roku w Łodzi, zmarł 27 grudnia 1953 roku w Zakopanem. Ukończył łódzkie gimnazjum (1914), studiował prawo i filozofię na Uniwersytecie Warszawskim (1916-18). Współpracował z pismem "Pola esperantisimo" (1911-1914), gdzie umieszczał przekłady na esperanto wierszy polskich. Jako poeta debiutował wierszem "Prośba" w "Kurierze Warszawskim" (1913).

# data[].attributes.attachment_link.title
Wiersze dla dzieci - Julian Tuwim - Lokomotywa czyta Piotr Fronczewski

# data[].attributes.attachment_link.title
Wiersze dla dzieci - Julian Tuwim - Rzepka czyta Wiktor Zborowski

# data[].attributes.attachment_link.title
Julian Tuwim - wiersze dla dzieci - 05. pstryk

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Julian Tuwim, poeta wyróżniany i nagradzany

Poeta, o którym mowa był wielokrotnie wyróżniany i nagradzany za swoje osiągnięcia literackie. Jest laureatem nagrody literackiej miasta Łodzi, które to wyróżnienie zdobył po raz pierwszy w roku 1928, a po raz drugi w roku 1949. Zdobył również nagrodę, którą literatom przyznawał polski PEN Club, a miało to miejsce w latach trzydziestych. Julian Tuwim otrzymał także doktorat honoris causa uniwersytetu w łodzi w roku 1949. Trzy lata później został laureatem nagrody państwowej pierwszego stopnia. W grudniu 2012 roku, Sejm RP, przekonany o szczególnym znaczeniu dorobku Poety dla dziedzictwa narodowego, ogłosił rok 2013 Rokiem Juliana Tuwima.

Kłopoty zdrowotne poety

Znając twórczość Juliana Tuwima, zarówno tę dedykowaną dzieciom jak i tę dla dorosłych, trudno zgadnąć z jakiego rodzaju problemami zdrowotnymi zmagał się ten poeta. Jako autor literatury dziecięcej, tekstów kabaretowych, śmiesznych piosenek i dowcipów, obdarzał i nadal obdarza odbiorców swojej twórczości olbrzymią dozą świetnego humoru, pełnej polotu satyry i inteligentnych spostrzeżeń rozśmieszających do łez kolejne pokolenia. To nieprawdopodobne, ale Julian Tuwim przez wiele lat zmagał się z różnego rodzaju zaburzeniami nerwicowymi, z których najbardziej dokuczała mu agorafobia, czyli lęk przebywaniem na otwartej przestrzeni, wyjściem z domu, wejściem do sklepu, tłumem i miejscami publicznymi. Autor twórczości pełnej humoru i satyry cierpiał także na zaburzenia depresyjne. Ze względu na specyficzne problemy zdrowotne, to co po sobie zostawił godne jest jeszcze większego szacunku, podziwu i hołdu dla wielkiego talentu.

Spacer po Łodzi śladami Juliana Tuwima

Aby odwiedzić miejsca związane z życiem poety, trzeba udać się do Łodzi. W tym bowiem mieście we wrześniu 1894 roku urodził się Julian Tuwim. Jego dom stał na ulicy Widzewskiej i miał numer 44. Aktualnie ulica ta nosi nazwę J. Kilińskiego. Aby zobaczyć dom, w którym poeta spędził część swojej młodości, trzeba się udać na ulicę Struga. Dom ten miał wówczas numer 40, dziś jest opatrzony numerem 42. Na ulicy Sienkiewicza 46 znajdowało się gimnazjum męskie, gdzie uczył się Tuwim. Aktualnie budynek ten mieści liceum ogólnokształcące. Na ulicy Piotrkowskiej przy numerze 104 stoi słynna ławeczka Tuwima. Można na niej przysiąść i poczytać wiersze poety. Udając się pod numer 5 na ulicę 1 maja, znajdziemy dom, w którym młody poeta zamieszkiwał razem z rodzicami. Na łódzkim cmentarzu żydowskim znajdują się mogiły jego rodziców: Adeli z Krukowskich i Izydora Tuwima.

Udane riposty Juliana Tuwima

Julian Tuwim w swojej twórczości wykazywał się niezwykłym poczuciem humoru, satyrycznym i dowcipnym ujmowaniem rzeczywistości. Ale humor i satyrę można znaleźć nie tylko w jego wierszach. Obie te cechy równie mocno, dawały się zauważyć w codziennych relacjach poety z ludźmi. Świadczą o tym historie, jakie wspominają osoby, które znały poetę.

Pewnego dnia, pewien satyryk i autor tekstów publicystycznych, którego antysemickie poglądy były powszechnie znane na jednym z przyjęć dla literatów, wzniósłszy toast, powiedział co następuje: „nie ma literatury polskiej bez Adama Mickiewicza, nie ma Adama Mickiewicza, bez pana Tadeusza, nie ma Pana Tadeusza bez Jankiela, niech żyje Tuwim". W odpowiedzi na to poeta wzniósł kielich i odrzekł: „nie ma literatury polskiej bez Adama Mickiewicza, nie ma Adama Mickiewicza bez pana Tadeusza, nie ma Pana Tadeusza bez Jankiela, nie ma Jankiela bez cymbałów, niech żyje Nowaczyński"

Julian Tuwim podobno mówił paniom z towarzystwa "żałuję, że nie poznałem pani dwadzieścia kilo wcześniej".

Ilja Erenburg wspomina, że śledzący go tajniacy, kiedy zobaczyli stojącego przy nim Tuwima, zapomnieli z wrażenia o obowiązkach służbowych i, zamiast się ukrywać, zaczęli po prostu iść obok poety.

Monika Żeromska wspomina, jak z Julianem Tuwimem i Antonim Słonimskim, wyrzucali sobie żartobliwie, że są strasznymi skąpcami. Kiedy we troje szli do kawiarni, ona i Słonimski objadali się wszystkim, co było najdroższe, po czym informowali Tuwima, że nie mają czym zapłacić. Przy kolejnej wizycie, już przy pierwszej kawie Tuwim powiedział kelnerowi, by zażądał od nich zapłaty, bo to złodzieje, którzy jedzą, piją i nie płacą.

Cytujemy Tuwima

Jak to z wielkimi poetami bywa, często wypowiadamy stworzone przez nich frazy i powiedzonka, nie wiedząc nawet, że ich cytujemy. Prawidłowość ta dotyczy także Juliana Tuwima. Oto kilka cytatów, które na zawsze wrosły w naszą mowę.

„Miłość ci wszystko wybaczy", tytuł największego przeboju Hanki Ordonówny cytujemy wielokrotnie, gdy chcemy zażartować z wielkiej i nie mającej granic miłości, która wszystko wybacza, a której tak naprawdę nie znamy.
„...Niech prawo zawsze prawo znaczy, a sprawiedliwość, sprawiedliwość" to cytat, który przypominamy sobie zawsze wtedy, gdy razi nas fałsz i nieprawdziwość wypowiadanych przez kogoś słów, słów ważnych i znaczących, których znaczenie powinno zostać czytelne i czyste.
„Nie pożądaj żony bliźniego swego nadaremno", tę frywolną myśl lubimy powtarzać, pod warunkiem, że to o czym mówi, nie dotyczy nas samych.
„Żyj tak, aby twoim znajomym zrobiło się nudno, gdy umrzesz", no cóż, dobry cytat na kartkę urodzinową.
„Błogosławiony ten, co nie mając nic do powiedzenia, nie obleka tego faktu w słowa" ta myśl powinna przyświecać nam wszystkim a zwłaszcza politykom.
„Marzenia kobiety, mieć stopę wąziutką i żyć na szerokiej", nic dodać nic ująć, ciekawe tylko skąd poeta tak dobrze znał marzenia płci pięknej.
„Tragedia, zakochać się w twarzy, a ożenić się z całą dziewczyną", nic tylko odpowiedzieć: „widziały gały co brały".
„Kupić wszystkie charaktery za tyle, ile są naprawdę warte, a sprzedać za tyle ile się cenią. Co za fortuna" ta przewrotna myśl przypomina o tym, by obiektywnie oceniać swoje wady i zalety.
„Twarz, to co wyrosło dookoła nosa" to przykład oryginalnego i dowcipnego u Tuwima sposobu definiowania rzeczywistości.
„Para, woda w natchnieniu", kolejna jakże oryginalna i celna definicja.
„Plan, coś co potem wygląda absolutnie inaczej", warto zapamiętać ten cytat, by pokrzepić się nim w odpowiedniej chwili.
„Rodzynka, stroskane winogrono", tylko Tuwim mógł wymyślić coś takiego.

Teatr Nowy

Mistrz humoru Julian Tuwim, który wrócił do Warszawy z emigracji latem 1946 roku, zagarnął miłośników lżejszego repertuaru niż ten, który oferował Teatr Polski. W utworzonym z jego inicjatywy Teatrze Nowym przy ulicy Puławskiej Tuwim obejmował stanowisko dyrektora artystycznego. W Nowym grywano wesołe sztuki muzyczne w doborowej obsadzie. Teatr Tuwima służył beztroskiej, może czasem zbyt beztroskiej zabawie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Poeta, o którym mowa był wielokrotnie wyróżniany i nagradzany za swoje osiągnięcia literackie. Jest laureatem nagrody literackiej miasta Łodzi, które to wyróżnienie zdobył po raz pierwszy w roku 1928, a po raz drugi w roku 1949. Zdobył również nagrodę, którą literatom przyznawał polski PEN Club, a miało to miejsce w latach trzydziestych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mikołaj Gliński
Poetycki geniusz polszczyzny, autor "Lokomotywy" i ekstatycznych liryków - to Tuwim, jakiego znamy. A co z obrazoburcą, rewolucjonistą, poetą reżimowym, mistykiem? Co z Żydem, który uciekając przed antysemityzmem, został komunistą?

Pierwszy poeta masowy

Julian Tuwim był pierwszym poetą masowym: tworzył kabaretowe skecze, humoreski, satyry i szmoncesy (m.in. dla teatrzyku Qui pro Quo), które powtarzała ulica. Pisał teksty teatralne i operowe libretta, szlagiery (jak "Miłość ci wszystko wybaczy" czy "Na pierwszy znak" Hanki Ordonówny). Zapewniło mu to sławę i pieniądze - i choć uważał ją za twórczość drugiego sortu, z lekką muzą nie potrafił zerwać (mawiał, że pracując trzy dni w miesiącu dla kabaretu, ma potem 27 na pisanie wierszy).

Jego wiersze i teksty wciąż żyją w kulturze masowej (choć czasem o tym nie wiemy): wiele interpretowali genialnie Ewa Demarczyk i kompozytor Zygmunt Konieczny (m.in. "Grande Valse Brillante", "Tomaszów"), Marek Grechuta śpiewał "Mandarynki i pomarańcze" (czyli Tuwimowski "Sen złotowłosej dziewczynki") i "Zadymkę", wreszcie to Tuwima śpiewa Czesław Niemen - "Mimozami jesień się zaczyna" ("Wspomnienie")...

Mistyk słowa

"Mięciutka, okrągła, delikatnym puchem omszona, wabi mnie ta brzoskwinia, budzi pożądanie, chcę ją wargami pieścić, miąć w palcach lekko, pieszczotliwie gładzić i dmuchać w puszek aksamitny" - napisał Tuwim w poemacie poświęconym brzoskwini.

Ten sam poeta, który pisał kabaretowe szlagiery, wyznawał zgoła mistyczną koncepcję słowa - w tomie "Słowa we krwi" pisał: "Słowo ciałem się stało / i mieszka miedzy nami, / Karmię zgłodniałe ciało / Słowami jak owocami". Już jak młody chłopak notował w kajetach słowa podobnie brzmiące, ale w różnych językach znaczące co innego (jego lingwistyczna fascynacja trwała do końca życia - później egzotyczne słowa i zdania zapisywał na fiszkach). Roman Zrębowicz pisał, że są one "dokumentem ilustrującym, czym jest biologia słowa dla Tuwima, w jak bogatych, pierwotnych kategoriach dzieciństwa żyje cała wyobraźnia poety. [...] Dlatego cała poezja Tuwima pachnie rozkosznie jak las. Każdy wiersz posiada swój specyficzny aromat". Stąd już blisko do takich utworów jak "Zieleń" czy cyklu "Słopiewnie", w których oddziałując dźwiękiem Tuwim próbował wychodzić poza semantykę słów, zbliżając się do koncepcji języka pozarozumowego Chlebnikowa:

A gdy sierpiec na nabłoczu łyście,
W cieniem ciemnie jeno niedośpiewy:
W białodrzewiu ćwirnie i srebliście
Słodzik słowi słowisieńskie ciewy.
("Słowisień" z cyklu "Słopiewnie")

Tylko taka, zmysłowa, prawie erotyczna, koncepcja słowa mogła zrodzić taki utwór jak "Brzoskwinia":

"Słyszysz? jest w tym słowie soczystość, jest cierpkawa słodycz rozgniecionej miazgi owocu: sok, spływający i spijany chciwie spragnionymi usty. Mięciutka, okrągła, delikatnym puchem omszona, wabi mnie ta brzoskwinia, budzi pożądanie, chcę ją wargami pieścić, miąć w palcach lekko, pieszczotliwie gładzić i dmuchać w puszek aksamitny."

Agorafob

Większość zdjęć pokazuje Tuwima z prawego profilu. Na tych en face można niekiedy dostrzec duże znamię na lewym policzku poety. Według biografa poety Mariusza Urbanka, Adela Tuwimowa widziała w znamieniu syna przekleństwo losu (chciała poddać syna operacji). Jego siostra zapamiętała matkę "wdającą się w jakieś konszachty z wróżką, która miała uzdrowić Julka od diabelskiego piętna". Skaza budziła odrazę innych dzieci - tak to przynajmniej zapamiętał Julek (chłopiec zrezygnował nawet ze spacerów z mamą, nie chcąc, by cierpiała słysząc drwiny i obelgi). Być może myszka na policzku była też powodem jego szkolnych problemów - Tuwim repetował szóstą klasę gimnazjum. Urbanek spekuluje, że być może gdyby nie konieczność krycia się w murach mieszkania w młodości, nie rozwinąłby się u niego w latach dorosłych lęk przed otwartą przestrzenią (agorafobia sprawiła, że w pewnym momencie Tuwim po mieście mógł przemieszczać się tylko taksówkami i w towarzystwie żony).

Skandalista

"Zdegenerowany pan Tuwim oddziaływa na młode dusze jak najzjadliwsza trucizna" - pisała w 1918 roku prasa po publikacji "Wiosny". Wiersz wywołał jeden z największych skandali w historii polskiej poezji, a poetę oskarżano o wyuzdanie, rozpustę, deprawowanie młodzieży, pornografię. Właśnie od tego wiersza o dziewkach fabrycznych ("brzuchate kobyły, krzywych pędraków sromotne nosicielki!), czternastolatkach (które żądza już niedługo przemieni w korowód zasromanych matek), i wylęgającym z mieszkań "potworze poróbczym" zaczyna się sława i wielka kariera Tuwima.

Ale Tuwim wzbudzał kontrowersje jeszcze nie raz. Skandal wśród zagorzałych patriotów wzbudził rewolucyjny i pacyfistyczny wiersz "Do prostego człowieka" z frazą "Rżnij karabinem w bruk ulicy". Postępowanie przeciw Tuwimowi podjęła prokuratura, nawet przyjaciel i protektor poety w kręgach władzy Wieniawa-Długoszowski na jakiś czas zerwał kontakty.

Kolejny skandaliczny wiersz "Bal w operze" nie miał już szans pojawić się w oficjalnym obiegu (w całości ukazał się dopiero w 1946 roku w "Szpilkach", w wydaniu książkowym - w 1982 roku). W "Balu" Tuwim rozprawiał się z całą elitą, bełkotem ideologii i hipokryzją władzy - co więcej, robił to językiem, którym dotąd nie pisano - używał obscenów i wulgaryzmów. W "Balu" Tuwim okazuje się poetą walczącym, zbuntowanym wobec rzeczywistości i pragnącym zmiany.

Tę wywrotową i buntowniczą naturę Tuwima pokazuje też najsławniejszy niecenzuralny utwór pt. "Wiersz, w którym autor grzecznie, ale stanowczo uprasza liczne zastępy bliźnich, aby go w dupę pocałowali", w którym załatwił chyba wszystkie porachunki.

Żyd

Tuwim pochodził ze zasymilowanej rodziny. Z Żydami bardzo długo nie czuł żadnej wspólnoty: "Czarni, chytrzy, brodaci, / z obłąkanymi oczyma, / W których jest wieczny lęk, / w których jest wieków spuścizna" - pisał w wierszu "Żydzi". Nawoływał do pełniejszej asymilacji: "[...] jestem i będę przeciwnikiem umundurowanych brodaczy i ich hebrajsko-niemieckiego bigosu oraz tradycyjnego kaleczenia mowy polskiej". Z tych powodów dla tradycyjnej żydowskiej społeczności był zdrajcą.

Kiedy podczas wieczoru autorskiego przeczytał wiersz "Giełdziarze", przed napaścią oburzonych Żydów musiała go bronić policja (poszło o słowo gudłaje, zarezerwowane do tej pory dla języka antysemickiego).

Dopiero Holocaust sprawił, że Tuwim zaczął się pełniej utożsamiać ze swoim pochodzeniem. W napisanym na emigracji w 1944 roku tekście "My, Żydzi polscy" usiłował wyjaśnić Żydom, dlaczego czuje się Polakiem, a Polakom - dlaczego czuje się Żydem. Pisze w nim o "rzece krwi Żydów", jaką wytoczono podczas Zagłady: "I w tym oto nowym Jordanie przyjmuję chrzest nad chrzty: krwawe, gorące, męczennicze braterstwo z Żydami".

Ale może najlepiej swą podwójną tożsamość narodową Tuwim uchwycił w wierszu "Żydek" z 1924 roku. Mówi on o małym, obszarpanym żydowskim żebraku, który śpiewa na podwórku za pieniądze. Patrzy na niego z okna pierwszego piętra elegancki pan, poeta. "Nie znajdziemy nigdy ciszy i przystani/Żydzi śpiewający, Żydzi obłąkani..." - kończy wiersz Tuwim.

"To jasne, że w tym wierszu Tuwim identyfikuje się zarówno z żebrakiem, jak i z poetą. Doskonale widać tu, jak kluczowa w jego twórczości była kwestia tożsamości narodowej. Tuwim zmagał się z tym całe życie" - mówił o tym wierszu Michał Głowiński.

Polak

Dla antysemitów na zawsze pozostał Żydem - i jako taki był przedmiotem brutalnych ataków. Zarzucano mu "zażydzanie" polskiej literatury: "Tuwim nie pisze po polsku, lecz tylko w polskim języku (...), a jego duch szwargoce" - pisało "Prosto z mostu" w latach 30. Nazywano go "gudłajskim Mickiewiczem". Jego - zwolennika całkowitej asymilacji - Jan Rembieliński w "Myśli Narodowej" namawiał, żeby włożył chałat i zapuścił pejsy. Tuwim z iście dworską kurtuazją odpisał, że zrobi to tego samego dnia, gdy Rembieliński pojawi się na ulicy w żupanie i kontuszu.

Czasem potrafił być bardziej dosadny - "pewnemu endekowi co na mnie szczeka" odpowiedział: "Próżnoś repliki się spodziewał, / Nie dam ci prztyczka ani klapsa. / Nie powiem nawet: "Pies cię j...ał! / Bo to mezalians byłby dla psa". W innych wierszach - jak np. "Mój dzionek" - potrafił umiejętnie przechwytywać język antysemicki i ośmieszać go.

Co ciekawe, Tuwim był tak popularny, a jego wpływ był tak duży, że naśladowali go nawet przedwojenni antysemici (jak np. Józef Aleksander Gałuszka czy Jerzy Pietrkiewicz - ten ostatni później zmienił zupełnie poglądy).

Ciągłe antysemickie ataki bardzo go męczyły - pod koniec życia nabawił się obsesji na tym tle. Aleksander Wat wspominał, jak rok przed śmiercią zdenerwowany Tuwim krzyczał, iż tamtych endeckich ataków i gudłajskiego Mickiewicza nie zapomni do grobowej deski.

Demonolog

Choć studia (prawo na UW) zarzucił szybko (po roku), swoje zainteresowania rozwijał przez lata z wielką pasją (też kolekcjonerską). W połowie lat 20. Tuwim - wtedy już sławny liryk i twórca kabaretowy - objawił się od innej strony. Antologia "Czary i czarty polskie" to podsumowanie jego wieloletnich badań demonologicznych (zabobonom związanym z diabłem poświęcił jeszcze kilka broszur). Jego domowa "czarcia" biblioteka liczyła podobno ponad 1000 tomów (miał też bibliotekę szczurologiczną - przez wiele lat planował wielką monografię poświęconą tym gryzoniom). Jego pasja leksykograficzna znalazła upust w "Polskim słowniku pijackim", gdzie m.in. tylko dla jednego słowa pijak znalazł 135 wyrazów bliskoznacznych. Z kolei odnajdywane przez dziesięciolecia w dawnej prasie i księgach kurioza i różne poetyckie ciekawostki znalazły się w książkach "Pegaz dęba" i "Cicer cum caule".

Tłumacz

Tuwim znał kilka języków, choć za poliglotę się nie uważał:

"po francusku - jak szewc (oczywiście warszawski, nie paryski, przeklęty język Goethego' nienawidzę jak wszystko, co niemieckie (oprócz Goethego i jeszcze paru); nawet po rosyjsku - język który znał głęboko i szeroko - mówił nie najlepiej" - pisał

Jako tłumacz debiutował w jeszcze innym języku: w 1911 roku w prasie ukazał się jego przekład wiersza "W jesiennym słońcu" Leopolda Staffa na esperanto (na ten sztuczny język przetłumaczył jeszcze wiersze Słowackiego, Kazimierza Przerwy-Tetmajera i Rimbauda). "Fenestron pluv batas, pluv batas aŭtuna / Kaj plaŭdas senĉese, enue, grizbruna..." - to zaś początek innego wiersz Staffa ("Deszcz jesienny" był jednym z ulubionych wierszy młodego Tuwima).

Na polski Tuwim tłumaczył poezję francuską (Rimbaud), niemiecką (Heine), łacińską (Horacy), ale przede wszystkim rosyjską (Lermontow, Majakowski, Pasternak, Błok, a także zabytek piśmiennictwa staroruskiego "Słowo o wyprawie Igora"). Uważał, że język rosyjski jest jak gdyby umyślnie stworzony dla poezji. Jego wielką miłością był Puszkin: "Kiedy recytował mi swojego 'Jeźdźca miedzianego', słyszałem rytm Puszkinowskiego oryginału" - wspominał Ilia Erenburg. Przez wiele lat tłumaczył "Eugeniusza Oniegina", ale tłumaczenie zarzucił - podobno po wielu tygodniach pracy nad jedną linijką. Był wielkim znawcą tego poety, mimo że za specjalistę od Puszkina się nie uważał. Józef Hurwic wspominał, że kiedy zaproponował Tuwimowi napisanie artykułu o Puszkinie, ten odmówił: "Nie jestem puszkinistą - miał powiedzieć - tylko tłumaczem Puszkina; uważam się natomiast za gogolistę."

Bajkopisarz

Dla dzieci zaczął pisać późno. Słynne wierszyki, bez których trudno wyobrazić sobie dzisiaj dzieciństwo, napisał dopiero w połowie lat 30. W 1936 w tym samym numerze "Wiadomości" ukazały się "Lokomotywa" i "Ptasie Radio", potem kolejne wiersze "O Panu Tralalińskim", "Słoń Trąbalski", "Zosia Samosia", wydane w postaci książkowej w 1938 roku. Tuwim i jego żona Stefania Marchwiówna nie mieli dzieci. Dopiero po wojnie, i po powrocie do kraju Tuwimowie adoptowali pięcioletnią dziewczynkę, Ewunię, która straciła w czasie wojny oboje rodziców.

Ekstatyk

Czesław Miłosz przytaczał słowa Józefa Wittlina, bliskiego przyjaciela poety, który mawiał, że Tuwim jest dowodem istnienia Boga, bo niemożliwe, żeby taki głupi człowiek był tak wielkim poetą. Wittlinowi miało chodzić o kiepskie polityczne zorientowanie Tuwima - nadmierne zachwyty nad komunizmem i Rosją sowiecką. Mariusz Urbanek uważa, że być może Tuwim wcale nie musiał składać poetyckich hołdów nowej władzy, dla której już sam powrót poety z emigracji był legitymizacją, jakiej nie mógłby zapewnić żaden inny literat. A jednak pisał - o Stalinie, Bierucie, przekładał na język poezji referaty: walczył z imperialistami (USA), rewizjonistami, łańcuchowym psem imperializmu (marszałek Tito), z emigracją i zaplutymi karłami reakcji (AK).

Może najlepiej postawę Tuwima tłumaczy Aleksander Wat. Kiedyś po spotkaniu z sekretarzem generalnym Związku Pisarzy ZSRR, po długim partyjnym referacie, po którym naturalnie nastąpiły gromkie brawa, nagle "z pierwszego rzędu zrywa się wielki poeta polski, podbiega do grafomana-czekisty i w ekstazie klaszcze mu przed samym nosem". "Ale jego zachowanie zdaniem Wata, nie wynikało ze służalczości. Tuwim nie był poetą dworskim - pisze Mariusz Urbanek i cytuje Wata:

"Był ekstatykiem, musiał kogoś wielbić, tańczyć przed Arką Przymierza, żył tylko chwilami tych uniesień i dzięki tym chwilom".

Korzystałem z książek "Tuwim" Mariusza Urbanka (Wrocław, 2004) i "Wspomnienia o Julianie Tuwimie" pod red. Wandy Jedlickiej i Mariana Toporowskiego (Warszawa 1963).
Autor: Mikołaj Gliński

# data[].attributes.attachment_link.description
Mikołaj Gliński Poetycki geniusz polszczyzny, autor "Lokomotywy" i ekstatycznych liryków - to Tuwim, jakiego znamy. A co z obrazoburcą, rewolucjonistą, poetą reżimowym, mistykiem? Co z Żydem, który uciekając przed antysemityzmem, został komunistą? Julian Tuwim był pierwszym poetą masowym: tworzył kabaretowe skecze, humoreski, satyry i szmoncesy (m.in. dla teatrzyku Qui pro Quo), które powtarzała ulica.