# data[].attributes.attachment_link.title
„Świat poprawiać - zuchwałe rzemiosło". Oświeceniowe satyry Ignacego Krasickiego

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W mitologii greckiej satyrami nazywano śmiertelnych bogów związanych z lasem i płodnością, a wchodzących w skład orszaku Dionizosa. Przedstawiano ich jako istoty o mieszanej budowie: górną część ciała miały ludzką (ale też: spłaszczony nos, spiczaste uszy, włosy przypominające sierść), dolną zaś - koźlą. Satyrami określano również specyficzne utwory literackie, atakujące postawy albo osoby, wyolbrzymiające w sposób komiczny lub karykaturalny obiekt krytyki. Ich cechą wspólną jest „mieszanie", czyli łączenie: u bogów było to łączenie zewnętrznych cech zwierzęcych z ludzkimi, w utworach - kojarzenie elementów typowych dla różnych rodzajów literackich oraz karykaturalne wyolbrzymianie.

Korzystając ze słownika terminów literackich, przypomnij sobie, czym jest satyra. Zredaguj krótką notatkę na ten temat.

JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Do najważniejszych autorów, którzy tworzyli satyry lub przynajmniej chętnie po nią sięgali, należał wybitny liryk rzymski Horacy. Cechą charakterystyczną jego utworów, wchodzących w skład zbioru Satyry, jest skierowanie ich przeciwko konkretnym osobom, wymienianym z imienia. Twórcy polskiego oświecenia preferowali inny model satyry. Naśmiewali się z ludzkich wad, a nie z konkretnych osób.

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

Za najmniej zjadliwy i napastliwy gatunek spośród wymienionych powyżej uchodzi satyra. Nie wszyscy satyrycy pochwalali pisanie pamfletów i paszkwili. Do tej grupy twórców należał też najwybitniejszy polski autor satyr oświeceniowych - Ignacy Krasicki. W tym samym roku, w którym ukazały się jego Bajki i przypowieści (1779), wydano jego pierwsze satyry.

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

Pierwsze wydanie, opublikowane anonimowo w 1779 roku, zawierało dwanaście utworów: wiersz Do króla, na znak szacunku oddzielony od reszty, a następnie: Świat zepsuty, Złość ukryta i jawna, Szczęśliwość filutów, Marnotrawstwo, Oszczędność, Pijaństwo, Przestroga młodemu, Żona modna, Życie dworskie, Pan niewart sługi, Gracz i Palinodia. Drugi zbiorek, liczący osiem satyr, ukazał się w 1784 roku pod tytułem Wiersze X.B.W. Były to: Pochwała milczenia, Pochwała wieku, Pochwała głupstwa, Wziętość, Człowiek i zwierz, Klatki, Mędrek, Małżeństwo. Podróż wydrukowana została dopiero w 1802 roku w wydaniu Dmochowskiego.

zadanie interaktywne

Dopasuj do fragmentów utworu zarzuty stawiane królowi w satyrze.

Jesteś królem, a czemu nie królewskim synem?
To niedobrze; krew pańska jest zaszczyt przed gminem.
Kto się w zamku urodził, niech ten w zamku siedzi;
Z tegoć powodu nasi szczęśliwi sąsiedzi.
Bo natura na rządczych pokoleniach zna się,
Inszym powietrzem żywi, inszą strawą pasie., Choć wiedzą, chociaż czują, żeś jest tronu godny,
Nie masz chrztu, co by zmazał twój grzech pierworodny.
Skąd powstał na Michała ów spisek zdradziecki?
Stąd tylko, że król Michał zwał się Wiszniowiecki.
Do Jana, że Sobieski, naród nie przywyka,
Król Stanisław dług płaci za pana stolnika.
Czujesz to - i ja czuję; więc się już nie troszczę,
Pozwalam ci być królem, tronu nie zazdroszczę.
Źle to więc, żeś jest Polak, źle, żeś nie przychodzień;, Przecież muszę wymówić, wybacz, że nie pieszczę -
Powiem więc bez ogródki: oto młodyś jeszcze.
Pięknież to, gdy na tronie sędziwość się mieści;
Tyś nań wstąpił mający lat tylko trzydzieści,
Bez siwizny, bez zmarszczków; zakał to nie lada., O sposobie rządzenia niedobre masz zdanie.
Król nie człowiek. To prawda, a ty nie wiesz o tym;
Wszystko ci się coś marzy o tym wieku złotym.
Nie wierz bajkom! Bądź takim, jacy byli drudzy.
Po co tobie przyjaciół? Niech cię wielbią słudzy.
Chcesz, aby cię kochali? Niech się raczej boją., Księgi lubisz i w ludziach kochasz się uczonych,
I to źle. Porzuć mędrków zabałamuconych.
Żaden się naród księgą w moc nie przysposobił:
Mądry przedysputował, ale głupi pobił.

Jesteś królem, a czemu nie królewskim synem?
To niedobrze; krew pańska jest zaszczyt przed gminem.
Kto się w zamku urodził, niech ten w zamku siedzi;
Z tegoć powodu nasi szczęśliwi sąsiedzi.
Bo natura na rządczych pokoleniach zna się,
Inszym powietrzem żywi, inszą strawą pasie.

Choć wiedzą, chociaż czują, żeś jest tronu godny,
Nie masz chrztu, co by zmazał twój grzech pierworodny.
Skąd powstał na Michała ów spisek zdradziecki?
Stąd tylko, że król Michał zwał się Wiszniowiecki.
Do Jana, że Sobieski, naród nie przywyka,
Król Stanisław dług płaci za pana stolnika.
Czujesz to - i ja czuję; więc się już nie troszczę,
Pozwalam ci być królem, tronu nie zazdroszczę.
Źle to więc, żeś jest Polak, źle, żeś nie przychodzień;

Przecież muszę wymówić, wybacz, że nie pieszczę -
Powiem więc bez ogródki: oto młodyś jeszcze.
Pięknież to, gdy na tronie sędziwość się mieści;
Tyś nań wstąpił mający lat tylko trzydzieści,
Bez siwizny, bez zmarszczków; zakał to nie lada.

O sposobie rządzenia niedobre masz zdanie.
Król nie człowiek. To prawda, a ty nie wiesz o tym;
Wszystko ci się coś marzy o tym wieku złotym.
Nie wierz bajkom! Bądź takim, jacy byli drudzy.
Po co tobie przyjaciół? Niech cię wielbią słudzy.
Chcesz, aby cię kochali? Niech się raczej boją.

Księgi lubisz i w ludziach kochasz się uczonych,
I to źle. Porzuć mędrków zabałamuconych.
Żaden się naród księgą w moc nie przysposobił:
Mądry przedysputował, ale głupi pobił.

JPOL_E3_E4_Tekstykultury

utwór odwołujący zarzuty (ale też: wcześniejsze twierdzenia).

Rozważ, jak można wytłumaczyć dzisiejszą typową dla Polaków skłonność do hejtowania (czyli wyrażania swej niechęci) w internecie. Podyskutuj na ten temat z koleżankami i kolegami z klasy.

Przeczytaj jeszcze raz tytuły wszystkich satyr Ignacego Krasickiego. Określ, jaki temat porusza każda z nich. Jeśli tytuł nie podpowiada jednoznacznie, z jaką wadą autor się rozprawia, to zastanów się, co może być w tym utworze atakowane.

# data[].attributes.attachment_link.title
Naprawić świat! Satyry Ignacego Krasickiego

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.body
Sonet IV Sęp Szarzyński 20 maja 2020

# data[].attributes.attachment_link.title
Amazingly Simple Graphic Design Software - Canva

# data[].attributes.attachment_link.description
Amazingly Simple Graphic Design Software - Canva

# data[].attributes.body
Marinizm w twórczości polskich poetów

# data[].attributes.attachment_link.description
E‑podręczniki to bezpłatne i dostępne dla wszystkich materiały edukacyjne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użytkowniku,

Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy.
Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie.
Dziękujemy! Redakcja TVP VOD

WYŁĄCZ BLOKADĘ

Andrzej Seweryn wciągając widzów w dialog opowiada o świecie Szekspira i współczesnych kontekstach jego twórczości....

Moja lista Usuń z mojej listy

Andrzej Seweryn wciągając widzów w dialog opowiada o świecie Szekspira i współczesnych kontekstach jego twórczości.... ROZWIŃ

Andrzej Seweryn wciągając widzów w dialog opowiada o świecie Szekspira i współczesnych kontekstach jego twórczości. Monologi z arcydzieł genialnego stratfordczyka układają się w fascynującą opowieść o literaturze, kulturze, ale też człowieku, widzianym w chwilach triumfu, zwątpienia i klęski. ZWIŃ

Moja lista Usuń z mojej listy

Moja lista Usuń z mojej listy

# data[].attributes.attachment_link.description
Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy. Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie. Dziękujemy! Redakcja TVP VOD WYŁĄCZ BLOKADĘ Andrzej Seweryn wciągając widzów w dialog opowiada o świecie Szekspira i współczesnych kontekstach jego twórczości....

# data[].attributes.body
Obejrzyj prezentację,  zapisz w zeszycie to, o co Cię poproszono.
Z karty pracy zrób pisemnie  w zeszycie ćwiczenie 6.

# data[].attributes.body
można wysłuchać

# data[].attributes.headline
TRENY WYRAZEM KRYZYSU ŚWIATOPOGLĄDOWEGO POETY

# data[].attributes.subject
TRENY WYRAZEM KRYZYSU ŚWIATOPOGLĄDOWEGO POETY

# data[].attributes.body
ZADANIA Z KSIĄŻKI- STRONA 89-95

WEJDŹCIE NA CLASSROOOM

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rozpacz, zwątpienie, ukojenie

JAN KOCHANOWSKI "TRENY"

Treny to cykl 19 utworów, powstały po śmierci (w 1579r.) „niepospolitej dzieciny", 2,5 letniej córki Kochanowskiego - Urszulki. Wydane zostały w 1580 r.Są wyrazem bólu i cierpienia ojca po stracie córki.Treny ujawniają załamanie życiowej filozofii poety. Stoickie recepty (zachowanie wewnętrznego spokoju, niezależnie od sytuacji życiowej) i epikurejski model życia, optymizm legły w gruzach. Tragedii, która dotknęła Kochanowskiego, nie była w stanie wytłumaczyć żadna religia ani żadna filozofia.Trzy lata wcześniej Kochanowskiego spotkała śmierć brata Kaspra, na którego pogrzebie wygłaszał mowę pożegnalną. Zdawał on sobie więc sprawę, że w obliczu cierpienia, śmierci trudno jest zapanować na emocjami, „bo serce człowiek nie jest kamienne ani żelazne", nie można więc przejść wobec tego obojętnie, zachowując wewnętrzny spokój. Takie przekonanie potwierdził poeta w trenach.

Zapoznaj się z przygotowana w serwisie Humaniści w ZSOiZ prezentacją poświęconą "Trenom" Jana Kochanowskiego. PREZENTACJA

Bohaterowie:Treny to obraz tragedii dwojga ludzi: niewinnego dziecka, skazanego przez siły wyższe na przedwczesną śmierć, i nieszczęśliwego ojca. Odnajdujemy więc w nich z jednej strony portret Urszuli, ukazujący jej niezwykłe zdolności i cnoty, opis życia rodzinnego, rozpamiętywanie domowych zwyczajów, a nawet strojów zmarłej, a z drugiej strony jesteśmy świadkami dramatu myśliciela i poety.Dedykacja trenów:Treny są dedykowane przez Kochanowskiego Urszulce. Dedykacja świadczy o wielkiej miłości ojca do córki. Poeta wymienia zalety dziecka, po jej śmierci jest pełen cierpienia, rozpaczy i bólu.Dedykacja: ORSZULCE KOCHANOWSKIEJ, WDZIĘCZNEJ, UCIESZONEJ, NIEPOSPOLITEJ DZIECINIE KTÓRA, CNÓT WSZYSTKICH I DZIELNOŚCI PANIEŃSKICH POCZĄTKI WIELKIE POKAZAWSZY, NAGLE, NIEODPOWIEDNIE, W NIEDOSZŁYM WIEKU SWOIM, Z WIELKIM A NIEZNOŚNYM RODZICÓW SWYCH ŻALEM ZGASŁA - JAN KOCHANOWSKI, NIEFORTUNNY OJCIEC. SWOJEJ NAMILSZEJ DZIEWCE Z ŁZAMI NAPISAŁ. NIE MASZ CIĘ, ORSZULKO MOJA!Epitafium:To napis na nagrobku lub pomniku, upamiętniającym zmarłego. Epitafium na pomniku Urszulki i na końcu trenów, poświęcony śmierci Hanny, drugiej córki KochanowskiegoEpitafium Urszulce:ORSZULA KOCHANOWSKA TU LEŻY, KOCHANIE OJCOWE, ALBO RACZEJ PŁAC I NARZEKANIE.OPAKEŚ TO, NIEBACZNA ŚMIERCI UDZIAŁAŁA: NIE JAĆ ONEJ, ALE MNIE ONA PŁAKAĆ MIAŁA.Epitafium Hannie:I tyś, Hanno, za siostrą prędko pospieszyłaI przed czasem podziemne kraje nawiedziła,Aby ociec nieszczęsny za raz odżałowałWszytkiego, a na trwalsze rozkoszy się chował.

Urszulka nie jest ani jedyną, ani nawet główną bohaterką Trenów. Krótkie dzieje jej życia, choć ubarwione często bohaterską stylizacją, przedstawiono jedynie fragmentarycznie. Są one właściwie pretekstem do ukazania przeżyć głównego bohatera, ojca-poety, jego rozpaczy, bólu, kryzysu wiary w dotychczasowe ideały i prób odnalezienia punktu stabilnego, punktu równowagi wewnętrznej. Osierocony ojciec i zarazem twórca dzieła rozpacza nad zmarłą, zwraca się do niej jako do osoby żywej, nie potrafi się pogodzić z jej odejściem, szuka jej śladów w rodzinnym domu, miejscu bólu, a do niedawna ognisku szczęścia. Ojciec-poeta analogii do swej tragedii szuka w antycznym wizerunku cierpienia Niobe, która utraciła dzieci, w dziejach mitycznego Orfeusza szukającego w zaświatach utraconej ukochanej osoby, przede wszystkim zaś w życiowych przypadkach mędrca starożytności, Cycerona. Tracąc wiarę w stoickie ideały mądrości, cnoty wiecznie żywej, trzeźwości umysłu tak w złej, jak i w dobrej doli, poeta-mędrzec czuje się jednym spośród tłumu maluczkich błagających Boga o pomoc w kornej modlitwie, by potem odnaleźć się znów w roli rozmówcy-słuchacza w spotkaniu ze zmarłą matką, uosabiającą doświadczenie i humanistyczną mądrość życia.I fakt, że głównym bohaterem Trenów nie jest zmarła córeczka, lecz ojciec-poeta, poetamyśliciel, zadecydował o kształcie dzieła, o dominacji żywiołu lirycznego. W humanistycznych epicediach, w modnych w ówczesnej literaturze wierszach-pomnikach zmarłych, czyli w tak zwanych „pamiątkach", dominowała opowieść o wybitnych czynach tych, którzy odeszli, choć oczywiście nie brakło tu także wyrazów żalu po stracie i równie niezbędnych słów pocieszenia.Treny są przede wszystkim liryczną manifestacją bólu i rozpaczy, lirycznym dokumentem kryzysu światopoglądowego człowieka myślącego i jego prób poszukiwania, odzyskania utraconej równowagi. Są pierwszym w literaturze polskiej, a jednocześnie jakże wybitnym i dojrzałym, poematem ukazującym filozoficzny, światopoglądowy dramat człowieka. Janusz Pelc, „Treny" Jana Kochanowskiego, Warszawa 1972, s. 104-105

Ludziom renesansu nieobcy był niepokój związany z egzystencją: już Boccaccio, opisując miłość, ukazywał śmierć, Petrarka poświęcił cykl sonetów Laurze, która zmarła. Renesansowe przekonanie o harmonii świata, wyrażającej się w naturze stworzonej przez Boga, o celowości działań człowieka, który kocha i tworzy, zostało poddane próbie cierpienia. W 1580 roku Jan Kochanowski wydał Treny poświęcone zmarłej córeczce.Tren jako gatunek literacki, zaliczany do liryków żałobnych, czyli funeralnych (łac. funus - pogrzeb), wywodzi się ze starożytności, za jego twórcę uważa się Symonidesa z Keos (ok. 556 - 460 p.n.e.). W antyku ustaliła się tradycja, że tren jest utworem, w którym wyraża się żal i pochwałę po śmierci osoby znanej, godnej. Bohaterką dziewiętnastu liryków żałobnych Kochanowskiego stała się dwuipółletnia Urszulka, dziecko, które poeta przedstawia jako kontynuatorkę swego talentu. Jej śmierć skłania go do filozoficznej refleksji, stawiania pytań o sens ludzkiej egzystencji. Kryzys renesansowego humanisty ujawniają Treny IX, X, XI, w których zostały podważone ideały odrodzenia: mądrość i cnota, pod wpływem nieszczęścia łamie się przekonanie o wartości stoickiej postawy mędrca, który umie znosić cierpienie, zachowując spokój. Ostatni w cyklu Tren XIX stał się próbą obrony renesansowego światopoglądu, we śnie pojawia się zmarła matka poety, która pociesza syna słowami: Ludzkie przygody / ludzkie noś, odnoszą się one do hasła: człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce.

Tren jako gatunek literackiTo lament, żal, epitafium. Utwór poetycki o tonie elegijnym i żałobnym charakterze, poświęcony wspomnieniu osoby zmarłej, rozpamiętywaniu jej zalet i uczynków.Gatunek ten powstał już w antyku, tworzyli w nim m.in. Owidiusz i Pindar. Łączono go wtedy z dostojnymi osobami - królami, mędrcami, bohaterami, na cześć których go wykonywano. Do literatury polskiej wprowadził go Kochanowski, tworząc swój cykl trenów poświęconych zmarłej córce - Urszuli. Wśród kontynuatorów Kochanowskiego znaleźć można Kniaźnina, Słowackiego czy Broniewskiego.Klasyczna budowa trenuTreny antyczne budowane były według określonego schematu tematycznego. Następowały po sobie:* Pochwała cnót zmarłego;* Ubolewanie nad wielkością straty;* Żal po śmierci;* Pocieszenie;* Pouczenie.W schemat ten wpisuje się cały cykl utworów Kochanowskiego. Dziewiętnaście trenów tworzy całość, w której można odnaleźć poszczególne, klasyczne elementy.

Tren IX

Wyjaśnij w kontekście utworu ostatnie dwa wersy:"Terazem nagle z stopniów ostatnich zrzuconyI miedzy insze jeden z wiela policzony".

Z kim poeta polemizuje?

Przeczytaj słowa Cycerona. Następnie cytatom z Trenu IX przyporządkuj właściwe fragmenty rozprawy antycznego mówcy. [...] dlaczego miałby nie być szczęśliwy ten, kto uważa, że wszystkie ludzkie przygody, jakie tylko mogą się zdarzyć, można znieść, dzięki czemu nie ogarnia go ani lęk, ani troska, o ile także niczego nie pożąda i nie daje się unieść jakiemuś marnemu zadowoleniu duszy? [...] człowiek mądry jest zawsze wolny od wszelkiego podniecenia duszy, które nazywam niepokojem, i [...] w duszy jego zawsze panuje najbardziej błogi spokój? Czy więc człowiek powściągliwy, stateczny, wolny od obawy, od zmartwienia, od wszelkiej czczej wesołości i od żądzy, nie jest szczęśliwy? Cyceron, Rozmowy tuskulańskie, [w:] idem, Pisma filozoficzne, t. 3, Warszawa 1961, s. 692, 708 KOCHANOWSKI Która (jeśli prawdziwie mienią) wszytki żądze, Wszytki ludzkie frasunki umiesz wykorzenić Który nie wie, co boleść, frasunku nie czuje Złym przygodam nie podległ strachom nie hołduje CYCERON

Jaką postawę wobec Mądrości przyjmuje J. Kochanowski? Wpisz zawarte w Trenie IX cechy mądrości i mądrego człowieka wraz z odpowiednimi cytatami. Cecha mądrościCytat

Jan Kochanowski Tren IX Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!Która, jesli prawdziwie mienią, wszytki żądze,Wszytki ludzkie frasunki umiesz wykorzenić,A człowieka tylko nie w anioła odmienić,Który nie wie, co boleść, frasunku nie czuje,Złym przygodom nie podległ, strachom nie hołduje.Ty wszytki rzeczy ludzkie masz za fraszkę sobie,Jednaką myśl tak w szczęściu, jako i w żałobieZawżdy niesiesz. Ty śmierci namniej sie nie boisz,Bezpieczna, nieodmienna, niepożyta stoisz.Ty bogactwa nie złotem, nie skarby wielkimi,Ale dosytem mierzysz i przyrodzonymiPotrzebami. Ty okiem swym nieuchronionymNędznika upatrujesz pod dachem złoconym,A uboższym nie zajźrzysz szczęśliwego mienia,Kto by jedno chciał słuchać twego upomnienia.Nieszczęśliwy ja człowiek, którym lata swojeNa tym strawił, żebych był ujźrzał progi twoje!Terazem nagle z stopniów ostatnich zrzuconyI miedzy insze, jeden z wiela, policzony.

Konstrukcja trenów Kochanowskiego:I-II - to treny opisowe: pochwała cnót i zalet zmarłej; ukazanie powodu bólu i wielkości straty;III-VIII - to treny prezentujące narastanie bólu, ukazujące nieszczęście z powodu poniesionej straty;IX-X - to demonstracja żalu, rozpaczy, w wyniku czego następuje zwątpienie w istnienie wartości (Mądrość, cnota); to szczytowy punkt bólu ojcowskiego, kiedy następuje kryzys wartości;XI-XVII - pocieszenie; następuje uzasadnienie zwątpienia, zrozumienie sytuacji i powolne godzenie się z faktem;XVIII-XIX - następuje uspokojenie, pouczenie, pogodzenie się z losem - pocieszenie

Dziewczyna z maską śmierci, 1938 - autorka: Frida Kahlo W 1938 r. Frida namalowała dwa podobne obrazy o tym samym temacie. Ten obraz przedstawiał małą dziewczynkę, która, jak się uważa, jest samą Fridą w wieku czterech lat, nosiła maskę czaszki. Tego rodzaju maski są tradycją corocznego meksykańskiego festiwalu „Day of the Dead", w którym zamiast żałoby celebruje się śmierć. Mała trzyma w dłoniach żółty kwiatek, który przypomina malutki kwiatek, który Meksykanie nakładają na groby na festiwalu „Day of the Dead". Samotnie stoi na pustym, rozległym polu pod ponurym niebem. U jej stóp rzeźbiona drewniana maska tygrysa, podobna do wiszącej w jadalni domu Fridy. Obie maski wydają się nieodpowiednie dla niewinnej małej dziewczynki i są symbolami lub podpowiedziami dla okrucieństwa jej przeznaczenia.Ten obraz został zebrany przez Muzeum Sztuki w Nagoi w Japonii. Pierwotnie został podarowany aktorce Dolores del Rio w prezencie. Później został przejęty przez prywatnego kolekcjonera w Monterey w Kalifornii. W jaki sposób realizowany jest motyw śmierci na tym obrazie?

Uzasadnij, że pierwsza cześć Trenu IX to apoteoza mądrości, która przypomina refleksyjne pieśni poety.

Tren X

Powiedz, do których tradycji kulturowych nawiązuje poeta, odwołując się do motywu ubi sunt. O czym świadczą te odwołania? Ubi sunt (łac. „gdzie są") - skrót łacińskiego pytania retorycznego Ubi sunt qui ante nos fuerunt? („Gdzie są ci, którzy byli przed nami?") używany na określenie literackiego motywu przemijania, marności świata i tęsknoty za przeszłością obecnego szczególnie w europejskiej poezji średniowiecznej. Zwrot ubi sunt rozpoczyna wiele średniowiecznych wierszy łacińskich, Ubi sunt qui ante nos fuerunt? stanowi również tytuł anonimowego wiersza w języku angielskim z ok. 1270 roku. O marności świata pisał w ten sposób np. Piotr Damiani, jeden z doktorów Kościoła, w swej poezji i listach: Ubi enim sunt modo tot potentes saeculi, tot invictissimi reges...? („Gdzież są niegdyś możni tego świata, gdzież niezwyciężeni królowie...?"). Po życiu człowieka zostają tylko słowa. Wyliczenie zmarłych, zasłużonych dla świata miało u czytelnika wywołać pytanie „gdzie oni są?". Motyw ubi sunt wraz z nastrojem tęsknoty za „dawnymi dobrymi czasami", którym dzisiejsze nie mogą dorównać i poczuciem nieuchronności przemijania powszechny jest w poezji staroangielskiej (np. w poematach Beowulf i The Wanderer). W literaturze francuskiej w podobną atmosferę nostalgii wpisywał się François Villon ze swoim Mais où sont les neiges d'antan? („Lecz gdzie są niegdysiejsze śniegi?") w refrenie Ballady o paniach minionego czasu (fr. Ballade des dames du temps jadis) z Wielkiego testamentu. W literaturze włoskiej Dante Alighieri pisał w podobnym tonie: „Wczorajsza róża istnieje tylko z imienia, imiona tylko puste pozostały". Nawiązał do niego także Umberto Eco, nadając tytuł swej powieści Imię róży. Topos ubi sunt pojawia się także w drugiej strofie pieśni Gaudeamus igitur. Motyw bywa wykorzystywany również w poezji nowszej, np. To Autumn Johna Keatsa.

Skomentuj słowa "Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest, (...).

W Trenie X poeta wymienia różne miejsca i stany, w jakich mogłaby się znajdować pośmiertnie jego córka. Przytocz właściwe cytaty i przyporządkuj je do odpowiedniego kręgu kulturowego bądź religii. Cytat Krąg kulturowy/ religia egipska kosmologia rozróżniała 11 nieb, żydowska i muzułmańska - siedem; w Boskiej Komedii Dantego jest dziewięć sfer niebieskich obecna w religii żydowskiej i chrześcijaństwie wiara w anioły Stary Testament, święta księga judaizmu i chrześcijaństwa, opisuje pobyt Adama i Ewy w raju; synonim nieba, w którym znajdują się aniołowie i ludzie zbawieni w mitologii greckiej wyspy szczęśliwe są częścią Hadesu, do której trafiają po śmierci ludzie cnotliwi w mitologii greckiej Charon przewoził dusze zmarłych przez Styks do Hadesu; dusza po wypiciu wody z rzeki Lete zapominała o dotychczasowym życiu wiarę w reinkarnację - nieśmiertelność odradzającej się duszy w różnych wcieleniach - przejęli Grecy od Egipcjan; w poezji i mitologii antycznej motyw przemiany był częsty w katolicyzmie występuje wiara w czyściec (odrzuca ją prawosławie i protestantyzm) według Heraklita zasadą rządząca rzeczywistością jest ciągła przemienność bytów - w przyrodzie wszystko płynie, zataczając koło i powracając do swojego pierwotnego stanu; u Platona byt materialny jest krótkotrwałą i niedoskonałą emanacją nieśmiertelnej idei, dusza przed narodzinami przebywa w świecie idei i po śmierci do niego wraca pogańska wiara w duchy, które ukazują się żywym Z antyku przejął Kochanowski postawę stoicką, dystans wobec otaczającego świata, łagodną życzliwość, czasem zabarwioną humorem. Poeta potrafi trzeźwo oceniać rzeczywistość, obca mu jest pogoń za zbytkiem, odrzuca wartości pozorne, blichtr mody, tani poklask tłumu, błyskotliwą karierę u dworu. Patrzy na świat z wysoka - zna swoją wartość, umie właściwie ocenić samego siebie. Jako artysta wie, że jego dorobek ma walor ponadczasowości. Nie oznacza to pogardy i wywyższania się ponad innych, jego satyra zawsze pozostaje pełna ciepła, humor - życzliwy. Poeta docenia i broni wartości autentycznych, często występując wbrew obiegowym opiniom. Spośród darów życia najwyżej ceni przyjaźń, miłość (w tym i erotykę), zdrowie, czyste sumienie, patriotyzm, wiarę w Boga, pracowitość, pogodę ducha, tolerancję, sprawiedliwość wobec innych. Są to wartości na tyle uniwersalne, że wyprowadzać je można zarówno z idei „cnoty" tak, jak ją pojmowali starożytni, jak i z ideałów chrześcijańskich.

Uzupełnij tabelę na podstawie wstępnej analizy Trenu X Element analizy Odpowiedź Cytat rodzaj liryki podmiot liryczny adresat liryczny sytuacja liryczna

Tren X Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?W którą stronę, w którąś się krainę udała?Czyś ty nad wszytki nieba wysoko wniesionaI tam w liczbę aniołków małych policzona?Czyliś do raju wzięta? Czyliś na szczęśliweWyspy zaprowadzona? Czy cię przez teskliweCharon jeziora wiezie i napawa zdrojemNiepomnym, że ty nie wiesz nic o płaczu mojem?Czy, człowieka zrzuciwszy i myśli dziewicze,Wzięłaś się na postawę i piórka słowicze?Czyli się w czyścu czyścisz, jesli z strony ciałaJakakolwiek zmazeczka na tobie została?Czyś po śmierci tam poszła, kędyś pierwej była,Niżeś się na mą ciężką żałość urodziła?Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości,A nie możesz li w onej dawnej swej całości,Pociesz mię, jako możesz, a staw się przede mnąLubo snem, lubo cieniem, lub marą nikczemną!

Rozpacz osiągnęła swoje najwyższe stadium, podobnie jak kryzys światopoglądowy autora. Poeta nie ma już siły by wspominać córeczkę. Ojcu pozostała już tylko świadomość, że nie ma jej wśród żywych. Rozpoczyna poszukiwania córeczki we wszystkich możliwych miejscach, powołuje się na systemy religijne i filozoficzne różnych kultur. Nie ma znaczenia czy córka jest w starotestamentowym raju, pogańskim niebie czy nowożytnym niebie chrześcijan, najważniejsze jest by odnaleźć córkę. Autor szuka Urszulki najpierw w niebie starożytnych, które dzieli się na sfery niebieskie- w liczbę aniołków małych policzona. Wymienia także wyspy szczęśliwe. Później, także zgodnie z wierzeniami starożytnych szuka córki w Hadesie na łodzi przewoźnika Charona, może Leta napoiła ją wodą z rzeki zapomnienia. Dalej szuka w czyśćcu, wątpi jednak żeby tam była za małe były jej grzechy. Zastanawia się także czy dziecko nie przemieniło się w słowika. Szukanie córeczki w tak wielu miejscach wyraża wielki ból ojca.

Nazwy ewentualnych miejsc pobytu zmarłej Orszulki przesuwają się jak w kalejdoskopie. Osoba mówiąca, poeta-ojciec, wypowiada je bezpośrednio obok siebie w jednym wielkim ciągu zapytań. [...] Tren X uznać [...] możemy za znakomity przykład, świadectwo dokonania się w poezji polskiej pewnego ważnego procesu, o czym tak trafnie pisze Maria Dłuska: „Jan Kochanowski uruchomił intonację w wierszu: oderwał jej rozczłonkowanie od rozczłonkowania na wersy i wprowadził tok przerzutniowy. Przed nim przerzutnia trafiała się niekiedy, ale jedynie na zasadzie "złego wiersza", jako skutek nieporadności poety. On pierwszy u nas nadał jej funkcję artystyczną: środka ekspresji momentalnej i urozmaicenia toku". [...] Dzięki zastosowaniu całej serii przerzutni podkreślono w swoisty sposób jedność łańcucha pytań następujących bezpośrednio po sobie, a stanowiących w istocie różne warianty jednego pytania: gdzie jesteś, Orszulo? Tok przerzutniowy wydobywa dramatyczność chwili, w której wypowiedziano owo zwielokrotnione pytanie dotyczące fundamentalnych spraw. Wydobywa on ekspresyjny charakter wypowiedzi zrozpaczonego ojca, który utraconego dziecka poszukuje wszędzie, poszukuje w wielkim napięciu, boć przecież nie jest to sytuacja powszednia, lecz niepowtarzalna, niezwykła. [...] Przerzutnia jest tu znakomicie wykorzystanym środkiem ekspresji artystycznej. Janusz Pelc, Jan Kochanowski: „Tren X", [w:] Liryka polska. Interpretacje, pod red. Jana Prokopa i Janusza Sławińskiego, Kraków 1971, s. 24-25.

Tren XI

Uzupełnij tabelę na podstawie Trenu XI Jana Kochanowskiego. ŚWIAT WARTOŚCIŚWIAT ANTYWARTOŚCI

Co kwestionuje poeta w dwóch pytaniach retorycznych? Jaka jest przyczyna tego stanu rzeczy?

Jaką wartość krytykuje Kochanowski w pierwszych wersach trenu?

Tren XI Fraszka cnota! - powiedział Brutus porażony ...Fraszka, kto sie przypatrzy, fraszka z każdej strony!Kogo kiedy pobożność jago ratowała?Kogo dobroć przypadku złego uchowała?Nieznajomy wróg jakiś miesza ludzkie rzeczyNie mając ani dobrych, ani złych na pieczy.Kędy jego duch wienie, żaden nie ulęże;Praw-li, krzyw-li, bez braku każdego dosięże.A my rozumy swoje przedsię udać chcemy:Hardzi miedzy prostaki, że nic nie umiemy,Wspinamy sie do nieba, boże tajemniceUpatrując; ale wzrok śmiertelnej źrzeniceTępy na to! Sny lekkie, sny płoche nas bawią,Które sie nam podobno nigdy nie wyjawią ...Żałości! co mi czynisz? Owa już obojeMam stracić: i pociechę, i baczenie swoje?

Wyjaśnij zakończenie Trenu IX. Co to znaczy, że mówi do nas człowiek „ z stopniów ostatnich zrzucony/ I między insze jeden z wiela, policzony"? Znajdź w Trenie XI podobny obraz rozczarowania.

W kontekście Trenów IX, X, XI przedstaw rozrachunek poety ze swoim dotychczasowym życiem i poglądami.

Tren XIX abo Sen

Na poprzedniej lekcji poznałeś Tren X, w którym zrozpaczony Kochanowski poszukuje w różnych koncepcjach religijno - filozoficznych odpowiedzi na pytanie, gdzie jest jego ukochana córka. Kolejne utwory z cyklu ukazują powolne wyciszanie rozpaczy ojca i poszukiwanie pocieszenia. W Trenie XIX udziela odpowiedzi i rozwiewa wątpliwości, które towarzyszyły mu w Trenie X.

Matka Jana Kochanowskiego mówi do niego: "Tak poznego lekarstwa czekać nie przystoi: Rozumem ma uprzedzić, co insze czas goi. A czas co ma za fortel? Dawniejsze świeżemi Przypadkami wybija, czasem weselszemi, Czaem też z tejże miary, co człowiek z baczeniem Pierwej, niż przyjdzie, widzi i takim myśleniem Przeszłych rzeczy nie wściąga, przyszłych upatruje I serce na oboję fortunę gotuje. Tego sie, synu, trzymaj, a ludzkie przygody Ludzkie noś; jeden jest Pan smutku i nagrody". Jak możemy zinterpretować te słowa? W jaki sposób nawiązują do filozofii stoickiej?

Przeczytaj jeszcze raz uważnie "Tren XIX abo Sen". Odpowiedz na pytania: 1. Jak wygląda, zdaniem matki poety niebo? 2. Jakie trudności, cierpienia zostały oszczędzone Urszulce? 3. Jakie zarzuty stawia swojemu synowi?

Sformułuj własnymi słowami rady dotyczące postępowania otrzymane przez podmiot liryczny w Trenie XIX

Wymień osoby wypowiadające się w Trenie XIX. Potwierdź swoją odpowiedź odpowiednimi cytatami z utworu. OSOBA MÓWIĄCA W WIERSZUCYTAT

Zacznijmy od analizy środków poetyckich KLIKNIJ

Przeczytaj uważnie Tren XIX. Kliknij TUTAJ

Posłuchajcie historii Trenu XIX Kliknij TUTAJ

Rozważ, czemu może służyć sygnalizowanie przez poetę, że nie jest pewien, czy Urszula ukazała mu się we śnie, czy też - na jawie. Ważne!W wersach „ludzkie przygody / Ludzkie noś; jeden jest Pan smutku i nagrody" Kochanowski zawarł odniesienia do dwóch kręgów kulturowych. „Pan smutku i nagrody" to aluzja do kilku miejsc z ksiąg biblijnych (np. Księgi Hioba), w których podkreśla się, że Bóg jest dawcą wszystkiego. „ludzkie przygody / Ludzkie noś" można przetłumaczyć jako „Zdarzenia, które dotykają człowieka, znoś po ludzku". To cytat z Tuskulanek Cycerona. Jednak te same słowa nie oznaczają tej samej treści. Rzymski stoik zalecał, by wobec wyroków Fortuny zachować filozoficzny spokój. Kochanowski natomiast podkreślał, by nigdy nie przestawać być człowiekiem, z jego emocjami, lękami, radościami - tylko pełnia doświadczeń daje pełnię życia.Okazuje się więc, że Treny zaczynają się przewrotnym nawiązaniem do Cycerona (łacińskie tłumaczenie fragmentu Odysei Homera) i kolejnym nawiązaniem się kończą. To tylko jeden z dziesiątków dowodów na ścisłe związki między poszczególnymi utworami wchodzącymi w skład zbioru.

Tren XIX jest ostatnim trenem w zbiorze, ale nie jego ostatnim utworem. Na końcu Kochanowski zamieścił wiersz poświęcony drugiej córce. Jan Kochanowski Epitafium Hannie Kochanowskiej I tyś, Hanno, za siostrą prędko pospieszyła I przed czasem podziemne kraje nawiedziła, Aby ociec nieszczęsny za raz odżałował Wszytkiego, a na trwalsze rozkoszy się chował. Wyjaśnij, jak Kochanowski wytłumaczył śmierć Hanny. Ważne! Jan Kochanowski zdecydował się opowiedzieć o tym, jak śmierć dziecka zmieniła jego postrzeganie życia i w jaki sposób poradził sobie z rozpadem swojego świata. Wybrał do tego formę trenów. Zadbał przy tym, aby stworzyły one cykl poetycki. Powiązaniu utworów służyło też sięgnięcie do kompozycji epicedium.

Jakie różnice zauważasz pomiędzy Trenem XIX a poprzednimi Trenami? W jaki sposób odwiedzająca poetę matka próbuje go pocieszyć? Jaką postawę wobec nieszczęścia zaleca Jan Kochanowski w tym utworze?

Topos snu pojawia się już w starożytności. Hypsos-sen to brat Tanatosa-śmierci. Można więc sen interpretować jako przedsionek śmierci. Często ma również charakter profetyczny- zapowiada wydarzenia, które dopiero nastąpią. Poetyka marzenia sennego odnosi się często do konwencji fantastycznej i odwołuje się do znaczeń symbolicznych. Marzenie senne odsłania zakamarki ludzkiej psychiki, pozwala poznać pragnienia i lęki. Pełni on również funkcję moralizatorską - utrata snu lub nawiedzające bohatera koszmary są często dla karą, za popełnione wykroczenie.

WYCISZENIE BÓLU I ROZPACZY PO STRACIE CÓRKI

SEN

POCIESZENIE

ŻYCIE PO ŚMIERCI

DOWÓD NA ISTNIENIE BOGA

PRZESTROGA

W tym utworze poeta przytacza treść swojego snu i oddaje głos zmarłej matce, która przychodzi do niego z Urszulką na rękach.

Córka Kochanowskiego wygląda jak żywa, jest rumiana i radosna: „Twarz rumiana, a oczy ku śmiechu skłonione". Matka poety pojawia mu się z Urszulką, aby go pocieszyć i przypomnieć o wartościach, w które zwątpił.

Nakazuje mu cierpliwość w znoszeniu cierpienia. Duch kobiety przestrzega przed zbytnim baczeniem na sprawy doczesne i rezygnacją z trwałych wartości. Przypomina ona prawdy, które pomogą poecie pokonać zwątpienie: „Czas doktór każdemu". Zapewnia syna, że istnieje Bóg, który jest Panem smutku i nagrody. Ludzką rzeczą jest przecież nie tylko radość, ale i cierpienie: „Ludzkie przygody/ludzkie noś!".

Jej pojawienie się jest dowodem na istnienie Boga, a śmierć Urszulki ocaliła ją od cierpień, których bez wątpienia doświadczyłaby na ziemi. Matka przestrzega Kochanowskiego przed nadmiernym zaufaniem prawdom rozumu: „W co się praca i twoje obróciły lata, któreś ty niemal wszystkie strawił nad księgami".

Potwierdza ona, że Urszulka żyje, jej egzystencja jest bardziej istotna teraz niż jej ziemskie funkcjonowanie. Obie żyją w zaświatach, które są zgodne z chrześcijańskim wyobrażeniem. Mają też możliwość oglądania samego Boga. Matka przynosi pociesznie synowi i wyjaśnia trapiące go wątpliwości.

GRUBSON "NA SZCZYCIE

Wysłuchaj piosenki GrubSona "Na szczycie" i zastanów się co ją łączy z cyklem "Trenów " Jana Kochanowskiego.

GruBson zadedykował piosenkę swoim przyjaciołom Jonemu i Gogowi, którzy zmarli w młodym wieku. W piosence "Na szczycie" usłyszymy: "Gdzieś na szczycie góry wszyscy razem spotkamy się", "Świat kocha i rani nas", "Aniele śmierci, proszę, powiedz mi, czemu w stosunku do nas jesteś obojętny..."

NA SZCZYCIE

Kochanowski poświęcił cykl "Treny" swojej zmarłej córce Urszuli. W "Trenie XIX" podmiot liryczny wyraża przekonanie, że po śmierci spotka swoją matkę i córkę. "Kochanowski opisuje żal po stracie dziecka, stosując kontrasty. Apostrofa: "Tren V" - "O zła Persefono, mogłażeś tak wielu łzam dać upłynąć płono".

TRENY

VS

więcej

Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Juppiter auctiferas lustravit lumine terras. ORSZULI KOCHANOWSKIEJ, WDZIĘCZNEJ, UCIESZNEJ, NIEPOSPOLITEJ DZIECINIE, KTÓRA, CNÓT WSZYSTKICH I DZIELNOŚCI PANIEŃSKIEJ POCZĄTKI WIELKIE POKAZAWSZY, NAGLE, NIEODPOWIEDNIE, W NIEDOSZŁYM WIEKU SWOIM, Z WIELKIM A NIEZNOŚNYM RODZICÓW SWYCH ŻALEM ZGASŁA - JAN KOCHANOWSKI, NIEFORTUNNY OCIEC, SWOJEJ NAMILSZEJ DZIEWCE Z ŁZAMI NAPISAŁ. NIE MASZ CIĘ, ORSZULO MOJA!

To tylko niektóre z podobieństw, zastanów się, co jeszcze łaczy te dwa utwory.

Lorem ipsum dolor sit amet Consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat

Lorem ipsum dolor sit amet Consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat

Cały cykl "Trenów" odzwierciedla budowę trenu antycznego (pochwała cnót zmarłego, ubolewanie nad wielkością straty, żal, pocieszenie, pouczenie).

TREN I

TREN V

TREN VII

TREN VIII

TREN XIX albo SEN

TRENY IX, X, XI

Tren opisuje rozpacz i bezradność rodziców wobec straty dziecka. Podmiot liryczny próbuje zrozumieć tę sytuację, ale ból i cierpienie mu to uniemożliwiają. Uważa, że przeznaczeniem ludzkim jest błądzenie, dlatego też nie wie, jaką ma przyjąć postawę wobec świata - rozpaczać nad stratą, czy (niczym filozof i myśliciel) szukać odpowiedzi na pytanie o sens i cel śmierci.

Kulminacja rozpaczy

Tren ma formę sennej wizji - Kochanowskiemu ukazuje się jego matka z Urszulką na rękach. Utwór jest świadectwem wyjścia poety z najcięższego kryzysu - przezwyciężył własną słabość i znalazł swoje miejsce na ziemi. Zrozumiał, że Bóg nie dąży do skrzywdzenia swych dzieci, czyli ludzi.

W Trenie V Orszulka została przyrównana do krzaku oliwki, który został ścięty przez nieuważnego ogrodnika (porównanie homeryckie). Podmiot liryczny zwraca się nie do Boga, a do Persefony - pyta ją, jak mogła dopuścić do tak nienaturalnej i niesprawiedliwej śmierci.

Podmiot liryczny zwraca się do ubrań i zabawek zmarłej córki z pretensją, że przypominają mu o Orszulce. Używa peryfrazy "Ujął ją sen żelazny, twardy, nieprzespany", bo nie ma odwagi użyć słowa "śmierć". Żali się, że córka nigdy nie zostanie żoną, bo "i posag, i ona w jednej skrzynce zamkniona".

W Trenie VIII zestawione zostały dwa obrazy domu. Jeden przepełniony śmiechem i radością (za życia Orszulki), drugi smutny i pełen żałoby. Podmiot liryczny zwraca się do córki słowami "Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim, / Moja droga Orszulo, tym zniknieniem swoim".

Dziękuję za poświęcony czas!

Do zobaczenia na lekcji!

Wszystkie materiały są własnością intelektualna wydawnictw: GWO, WSiP, Nowa Era. Zebrane w jednym miejscu służą tylko i wyłącznie do celów edukacyjnych.

# data[].attributes.attachment_link.description
Rozpacz, zwątpienie, ukojenie JAN KOCHANOWSKI "TRENY" Treny to cykl 19 utworów, powstały po śmierci (w 1579r.) „niepospolitej dzieciny", 2,5 letniej córki Kochanowskiego - Urszulki. Wydane zostały w 1580 r.Są wyrazem bólu i cierpienia ojca po stracie córki.Treny ujawniają załamanie życiowej filozofii poety.

# data[].attributes.body
TREN XIX ALBO SEN

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nowy humanizm "Trenów"

5

1

2

3

4

6

Przeczytajcie interpretację Aliny Nowickiej-Jeżowej. Najciekawsze dla Was wnioski zanotujcie w zeszytach. Interpretację znajdziecie tutaj: klik

Przeczytaj jeszcze raz uważnie "Tren XIX abo Sen". Odpowiedz na pytania: 1. Jak wygląda, zdaniem matki poety niebo? 2. Jakie trudności, cierpienia zostały oszczędzone Urszulce? 3. Jakie zarzuty stawia swojemu synowi?

Matka Jana Kochanowskiego mówi do niego: "Tak poznego lekarstwa czekać nie przystoi: Rozumem ma uprzedzić, co insze czas goi. A czas co ma za fortel? Dawniejsze świeżemi Przypadkami wybija, czasem weselszemi, Czaem też z tejże miary, co człowiek z baczeniem Pierwej, niż przyjdzie, widzi i takim myśleniem Przeszłych rzeczy nie wściąga, przyszłych upatruje I serce na oboję fortunę gotuje. Tego sie, synu, trzymaj, a ludzkie przygody Ludzkie noś; jeden jest Pan smutku i nagrody". Jak możemy zinterpretować te słowa? W jaki sposób nawiązują do filozofii stoickiej?

# data[].attributes.attachment_link.description
Nowy humanizm "Trenów" 5 1 2 3 4 6 Przeczytajcie interpretację Aliny Nowickiej-Jeżowej. Najciekawsze dla Was wnioski zanotujcie w zeszytach. Interpretację znajdziecie tutaj: klik Przeczytaj jeszcze raz uważnie "Tren XIX abo Sen". Odpowiedz na pytania: 1. Jak wygląda, zdaniem matki poety niebo? 2. Jakie trudności, cierpienia zostały oszczędzone Urszulce? 3.

# data[].attributes.body
otwórzcie i opracujcie
zapiszcie kartę zadań

# data[].attributes.attachment_link.title
Fraszki Jan Kochanowski by emiliamereckakulak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Fraszki Jan Kochanowski ✌️ - Personalized

# data[].attributes.body
Możecie posłuchać. I napisać, co Wy na to?

# data[].attributes.attachment_link.title
Jan Kochanowski "Odprawa posłów greckich".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pieśń o spustoszeniu Podola

Pieśń V Jana Kochanowskiego

Autor: Klaudia Starowicz

Tekst, o którym będziemy dziś mówić jest bardzo polityczny i był mocnym oskarżeniem ówczesnych postaw

WRITE A SUBTITLE

SECTION

TITLE

Ćwiczę czytanie ze zrozumieniem i umiejętność interpretacji oraz argumentowania

TITLE 2

znam podstawowe informacje nt. wiersza J. Kochanowskiego

Znam okoliczności (powstania wiersza (sytuacja w kraju)

A

B

C

D

Cele lekcji

Introduction here

This is a paragraph of text waiting to be awesome subtitle

Do przemyślenia:

W jaki sposób można skłonić społeczeństwo do działania?

Jakiej formy użyto by teraz, a jaka miała większe znaczenie kiedyś?

Jaki zasięg mają dziś posty dot. polityki umieszczane na facebooku, a jaki zasięg mógł mieć tekst polityczny w XVI wieku?

Kiedy powstał?

Powstał w okresie bezkrólewia (1575 r.), po kolejnym najeździe Tatarów (nasłanych przez Turków) na Rzeczypospolitą.Kilka miesięcy po napisaniu utworu tron obejmuje Stefan Batory (w wyniku wolnej elekcji). Było to w październiku.

Wiersz jako reakcja na sytuację polityczną w kraju

Rzeczypospolita (Polska i Litwa) nie miała króla od czerwca do października

Dlaczego bezkrólewie?

Ciekawostka:

est. 2019

Wiersz, przed wydaniem w zbiorze w 1586 r., był kolportowany na drukach ulotnych (coś w rodzaju ulotek). To pokazuje jego popularność.

Henryk Walezy, w nocy z 18 na 19 czerwca wyjechał do Francji po koronę francuską.

Posłuchaj

Przeczytaj

Zapisz swoje pierwsze skojarzenia/przemyślenia/wnioski w trakcie czytania/ słuchania

1. Wysłuchaj wzorcowego czytania2. Zajrzyj do tekstu wiersza3. Zapisz swoje wnioski/skojarzenia/przemyślenia

Wiersz także w podręczniku na s.35

Kliknij na "oczko", by przeczytać/wysłuchać

Podole to kraina historyczna i geograficzna na terytorium Ukrainy i MołdawiiPo unii lubelskiej (1569) Podole znalazło się całkowicie w składzie Korony Królestwa Polskiego

Podole

Sytuacja Polaków

Miejsce wspomniane w tytule wiersza

Link do artykułu potrzebnego do jednego z zadań - więcej o sytuacji Polaków

Od końca XV wieku Rzeczypospolita zaczęła zmagać się z nową plagą - najazdami tatarskimipodczas najazdu z 1575 roku Tatarzy zagarnęli od 19 do 55 tysięcy jeńców

w skrócie

Obrazuje sytuację, w jakiej znaleźli się Polacy po klęsce w wojnie z Tatarami w roku 1575.

Ma charakter patriotyczny, jest rodzajem apelu podmiotu lirycznego do rodaków.

Poeta przestrzega przed powtarzaniem starych błędów, jednocześnie krytykuje fakt, iż Polacy nie potrafią wyciągać wniosków z historii.

podmiot liryczny wytyka rodakom ich brak zainteresowania sprawami kraju, krótkowzroczności oraz opieszałości w działaniu

W całym utworze widać negatywne emocjonalne nastawienie podmiotu do wroga. Podmiot chce, aby te emocje udzieliły się adresatom i skłoniły ich do odwetu.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit. Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa. Cum sociis natoque penatibus et magnis dis parturient montes, nascetur ridiculus mus. Donec quam felis, ultricies nec, pellentesque eu, pretium quis, sem.

Podole na mapie

Podole dziś

Mapa przedstawia Rzeczypospolitą w XVI w.

Odszukaj PodoleCzy widzisz też nasze miasto?

Kliknij na "plus"

Park w mieście Humań

Kamieniec Podolski

Winnica

Główne miasta: Kamieniec Podolski, Winnica

Zadania

Kliknij

TITLE 2

TITLE 3

TITLE 5

TITLE 4

Zadania

"Słabość władcy oznacza słabość państwa." Z. Nienacki, "Ja, Dago Piastun"

Jak wygląda obecnie kraj? Co się stało z jego obywatelami? (opisowo - nie wystarczą przymiotniki typu "źle" itp.) Podaj też konkretne wersy z wiersza.

Do czego nawołuje podmiot liryczny? Opisz i podaj konkretne cytaty

Jaki obraz Polaków/ szlachciców jest pokazany w tym wierszu? Opisz i podaj cytaty.W jaki sposób przedstawieni są wrogowie? Opisz i podaj cytaty.

Dlaczego ten wiersz powstał? (Jaki był jego cel?)

Napisz, które z wydarzeń, o których czytałeś wcześniej w podanym tekście mają swoje odzwierciedlenie w wierszu(chodzi o ten tekst): https://ciekawostkihistoryczne.pl/2019/06/28/prawdziwe-pieklo-na-ziemi-jaki-los-czekal-polakow-ktorzy-dostali-sie-do-tatarskiej-niewoli/Prawdziwe piekło na ziemi. Jaki los czekał Polaków, którzy dostali się do tatarskiej niewoli?Porywano ich z rodzinnych miejscowości, bito, gwałcono, pędzono pieszo setki kilometrów i jak zwierzęta sprzedawano na targu. Potem musieli ciężko...CiekawostkiHistoryczne.plNajazd tatarski z 1575 roku " Historykon.plZapewne większość pasjonatów historii słyszało o najeździe tatarskim z 1571 roku, w którym Dewlet Girej spalił część Moskwy. Jednak już mało kto wie...Historykon.pl

Zadanie dodatkowe (z gwiazdką)

Korzystając z tekstu wiersza, przekształć go na post (np. taki facebookowy) o charakterze politycznym

Dziękuję za uwagę

KONIEC

W razie pytań - napisz

# data[].attributes.attachment_link.title
Pieśń V (Pieśń o spustoszeniu Podola) J. Kochanowski by 99groszy on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Pieśń o spustoszeniu Podola Pieśń V Jana Kochanowskiego Autor: Klaudia Starowicz Tekst, o którym będziemy dziś mówić jest bardzo polityczny i był mocnym oskarżeniem ówczesnych postaw WRITE A SUBTITLE SECTION TITLE Ćwiczę czytanie ze zrozumieniem i umiejętność interpretacji oraz argumentowania TITLE 2 znam podstawowe informacje nt. wiersza J.

# data[].attributes.body
1. Przeczytaj pieśń chóru "Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie" i zastanów się, jakim kodeksem etycznym powinien kierować się polityk. Czy ten kodekst jest aktualny i dziś?

2. Jaki nastrój panuje w wyżej wspomnianej pieśni? Za pomocą jakich zabiegów artystycznych został on osiągniety?

# data[].attributes.attachment_link.title
Verba Sacra   ks  Piotr Skarga, Kazania Sejmowe

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
10 ważnych pytań

średniowiecze-renesans-barok

Justyna Jędrzejak

KONFERENCJA ON-LINEJak żyćw czasie pandemiii nie tylko?Już dziś! Nie przegap!Zadamy 10 ważnych pytań.Gośćmi spotkania będą:człowiek średniowiecza,człowiek renesansui człowiek baroku.

Drodzy słuchacze! Każdemu z naszych gości zadaliśmy 10 pytań.Niestety, złośliwa technologia nie po raz pierwszy spłatała nam figla. Za każdym razem mogliśmy usłyszeć tylko dwie odpowiedzi. Pech chciał,że wysiadały kolejne mikrofony i jeden z gości zawsze był wyciszony. Bardzo przepraszamy za usterki.Postaramy się wynagrodzić Państwu utrudnienia i opublikować całość rozmowy wraz z wypowiedziami,których nie można było usłyszeć na żywo.

Twojezadanie

Zapoznaj się ze wszystkimi wypowiedziami.

Rozpoznaj rozmówców. Kto się wypowiadał: człowiek średniowiecza, renesansu czy baroku?

Odgadnij, czyj mikrofon był wyciszony.

Zapisz wnioski w tabeli:PYTANIEROZMÓWCAMI BYLI:WYCISZONY MIKROFON TO:JAK MOGŁABYBRZMIEĆ ODPOWIEDŹ?

Wybierz trzy spośród dziesięciu pytań i zaproponuj brzmienie odpowiedzi, której nie można było usłyszeć.

PYTANIE 1:Żyjemy w czasie pandemii.Z jakimi problemami musieli zmierzyć się ludzie Waszych czasów?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

Tych nie brakowało. Szczególnie u schyłku naszej epoki. Choroby? Ba, paskudne zarazy!Dorzućmy do tego głód. Wojny pomiędzy państwami, wojny domowe... Coś jeszcze pominąłem? Kontrasty społeczne. Herezje. Tak, sami widzicie, kolorowo nie było.

W zasadzie mógłbym powtórzyć to, co powiedział mój poprzednik. Wyniszczające wojny, zarazy dziesiątkujące ludność, głód. Tak, doskonale to znamy. Ale w tym wszystkim chyba największym problemem była ciągła niepewność i strach o losy kraju, społeczności, jednostki. I to strach uzasadniony.

PYTANIE 2:W takim razie skąd czerpać siłę, by radzić sobie w trudnych sytuacjach?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

Skąd czerpać siłę? Z przekonania, że skoro jest źle, musi być łatwiej. Po złej chwili nadejdzie dobra- ot, wystarczy zrozumieć, że koło Fortuny jest w ciągłym ruchu. Niby niewiele, a ileż w tym pociechy! Wystarczy spojrzeć wokół- czyż po paskudnej zimie nie cieszymy się z wiosny?

Siłę? Dobre pytanie. Sam chętnie poznam odpowiedź. Szukam jej i wciąż nie wiem. Może w modlitwie? A może w doczesnych uciechach? A może tą drogą jest bogactwo? Chyba rozczaruję słuchaczy, ale nie potrafię udzielić jasnej odpowiedzi.

PYTANIE 3:Człowiek- cóż to właściwie dla Was znaczy?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

Człowiek? To taki element idealnej układanki. Ważny, a jakże! Jest częścią tej niesamowitej całości, jaką jest świat. Wy, współcześni nazywacie to chyba puzzlami. A więc człowiek to taki puzzel. Czy chce wspaniale dopełniać dzieło czy stać się pustą przestrzenią niewypełnioną istotną treścią?To już kwestia jego wyboru.

Cóż, to istota nieunikająca cierpienia. Wie, że trzeba się z nim zmagać, by doczekać się nagrody. Kieruje swym życiem w taki sposób, by na nią zasłużyć.Modele mogą być różne, ale łączy je jedno- piąć się w górę! Pomagają mu z tym wzorce. Przygląda się, naśladuje, bo wciąż słyszy szept: memento mori, memento mori...

PYTANIE 4:A ludzkie życie? Przychodzi Wam do głowy jakieś porównanie? Może metafora?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

Hmm...Widzę to tak: życie to droga. Otwierasz drzwi budowli, widzisz przed sobą cel. Wiesz, jak twa wędrówka się skończy. Idziesz, czasem upadasz, często musisz przyklęknąć. Strasz się nie zbaczać z drogi, bardzo się starasz. Idziesz z pochyloną głową, tylko od czasu do czasu wznosisz oczy, by zobaczyć majestat i potęgę tego miejsca. Delikatne światło rozprasza się pod Twoimi stopami, ale kamienna posadzka jest zimna.

Tak, przychodzi mi na myśl pewien obraz. Zmaganie kruchej trzciny. Targana wiatrem, spłukiwana deszczem, palona słońcem próbuje przetrwać. Możesz odnieść wrażenie, że niewiele od niej zależy, a jednak...W tej swojej wątłości ma coś, co ją wyróżnia.

PYTANIE 5:Jakie jest miejsce dla Boga w tej relacji?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

Trzeba przyznać, to wymagający towarzysz życiowej wędrówki. Stawia przed Tobą wyzwania, którym niełatwo sprostać. Zwłaszcza, że ma silnego konkurenta- szatan nie próżnuje. Zaczynasz się nawet zastanawiać nad jego istnieniem i próbując znaleźć odpowiedź, odnajdujesz ją w rozumie: bardziej opłaca ci się wierzyć. Taki swoisty zakład. Kto okaże się wygranym?

Ależ najważniejsze! To architekt i robotnik w jednym. Nie można odmówić mu kunsztu, jego dzieło zachwyca. Pokazuje doskonałość, którą chce się naśladować. Do której chcesz się zbliżyć swoimi dokonaniami, swoimi czynami, myślami. Daje ci tyle szans, tyle możliwości. A nawet jeśli zsyła niepomyślne momenty, robi to, bo wie, że jesteś silny.

PYTANIE 6:Co jest zatem celem ludzkiego życia?

To trudne pytanie... Chyba w tym niespokojnym świecie znaleźć coś, co jest trwałą wartością. Okazać się zwycięzcą w ciągłej wewnętrznej walce? Wybierać mądrze? Sprawić, że mimo naszej słabości to ziemskie bytowanie będzie miało jakiś sens... Błysnąć, wzbudzić podziw, choćby na chwilę? W zasadzie...nie do końca to wiem.Przepraszam, może przejdziemy do kolejnego pytania.

Sens zrozumiemy nieco później. Po żywocie rajski przebyt- wiecie, co mam na myśli? Nie sadzę, by wolno było nam, ludziom przypisywać sobie nadmierne znaczenie. Zbyt słabi jesteśmy. Ale nie zgodzę się z kolegą, że w obłędzie szukamy owego sensu. Dla nas jest jasno sformułowany.

PYTANIE 7:A sztuka? Artysta? Ile miejsca przewidujecie dla nich w Waszych światach?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

O, kto się urodził artystą, może być spokojny. Jeśli dokona rzeczy wielkich, pamięć o nim przetrwa. To prawie jak być nieśmiertelnym. Kuszące... Ale i za życia pewnie zazna sławy a jego imię będzie powtarzane z ust do ust z podziwem. Oczywiście, jeśli połączy dany przez Boga talent z wysiłkiem, trudem pracy, nieustępliwym dążeniem do osiągnięcia ideału. Artysta wymaga opieki, warto wspierać talenty, niech rozkwitają!

Sztuka jest ważna, bo poprzez swoją różnorodność pokazuje prawdę o naszych czasach. Znajdziesz w niej wszystko- umartwienie i cielesne rozkosze, blask złota i ponury cień przemijania. Tak jak nie da się jej zdefiniować jednym słowem, tak o czasach, w których przyszło mi żyć, nie da się powiedzieć nic jednoznacznego. A artysta? Powinien zaskakiwać, oferować coś niezwykłego, oryginalnego, zestawiać sensy. Nie tylko odtwarzać rzeczywistość czy kopiować mistrzów.

PYTANIE 8:Jeśli ograniczymy sztukę do sztuki słowa, czemu Waszym zdaniem powinna służyć literatura?

Może literatura zdoła wyrazić ten lęk, który nas nie opuszcza? To zagubienie w życiowym labiryncie? Wyrazić rozterki, które są naszym udziałem? A może przez zgrabną formę pozwoli na chwilę błysnąć, zostawić po sobie niepowtarzalny ślad? Zachęcić do intelektualnej zabawy?Połączyć białe z czarnym, dobre ze złym, tętniące życiem z usychającym?

Literatura powinna czerpać z dobrych wzorców. Nie ma nic złego w tym, by podejmować te tematy, które kiedyś zajmowały umysły wielkich myślicieli. Oni znali receptę na szczęście, czerpmy zatem z tego źródła! Choć trzeba zaznaczyć, że twórcy naszej epoki potrafili wnieść do literatury nową formę, własny pomysł, osąd. A o czym pisać? O wszelkich ludzkich sprawach.

PYTANIE 9:A wartości? O co warto zabiegać? Co odrzucić?

Odpowiedź jest prosta: wiara. Ona powinna determinować doczesne życie, bo ono jest tylko poczekalnią. W tej drugiej, ważniejszej części czeka cię kara lub potępienie. Przestrzegając nakazów wiary, czujesz się bezpieczniejszy.

Zacznę może od tego, co odrzucić. Zaszczyty, sława- owszem, mają swój urok, ale najważniejsze nie są. Chyba, że są owocem wykształcenia, pracy, wysiłku i pracy nad doskonaleniem. Gdy fortuna przychodzi z niegodnych źródeł, nie zapewni Ci oczekiwanej satysfakcji. Więcej znaczą cnota, umiejętność odnalezienia się na każdym z życiowych zakrętów, znalezienie swojego miejsca na świecie, bliscy. I radość wywołana kontaktem z naturą. Sporo tego, prawda? Cóż, wspominałem już , że świat to doskonała układanka?

PYTANIE 10:Czas naszej konferencji dobiega końca. Z jaką myślą chcielibyście pozostawić uczestników dzisiejszego spotkania? Jakiej wskazówki udzielicie im na koniec?

Skoro ma być krótko, może powtórzę za Benedyktem: Ora et labora!

Krótko? Najkrócej jak potrafię: myślcie! Wtedy będziecie!

Dziękujemy za udział w dzisiejszym spotkaniu.Wierzymy, ze kolejne będzie miało miejsce w realu.Kogo na nie zaprosimy?Zapewne będzie to człowiek oświecenia.Bądźcie gotowi!

# data[].attributes.attachment_link.title
10 ważnych pytań by Justyna Jędrzejak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
10 ważnych pytań średniowiecze-renesans-barok Justyna Jędrzejak KONFERENCJA ON-LINEJak żyćw czasie pandemiii nie tylko?Już dziś! Nie przegap!Zadamy 10 ważnych pytań.Gośćmi spotkania będą:człowiek średniowiecza,człowiek renesansui człowiek baroku. Drodzy słuchacze! Każdemu z naszych gości zadaliśmy 10 pytań.Niestety, złośliwa technologia nie po raz pierwszy spłatała nam figla. Za każdym razem mogliśmy usłyszeć tylko dwie odpowiedzi.

# data[].attributes.attachment_link.description
Read Prezentacja biblia by belfer1960 on Issuu and browse thousands of other publications on our platform. Start here!

# data[].attributes.attachment_link.description
Replika konia trojańskiego Kraj Lajstrygonów Kalipso i Odyseusz. Kadr z filmu Odyseja PRZYSTANEK 5 Lajstrygonowie, to plemię olbrzymów - ludożerców, które zamieszkuje kraj słynący z białych nocy i wspaniałej przystani. Kiedy dciera tam flota Odyseusza, córka władcy Lajstrygonów -

# data[].attributes.body
Niech cię nie niepokoją
Cierpienia twe i błędy.
Wszędy są drogi proste
Lecz i manowce wszędy.

O to chodzi jedynie,
By naprzód wciąż iść śmiało,
Bo zawsze się dochodzi
Gdzie indziej, niż się chciało.

Zostanie kamień z napisem:
Tu leży taki i taki.
Każdy z nas jest Odysem,
Co wraca do swej Itaki.

# data[].attributes.attachment_link.description
uzupełnij postaciami z mitologii, zapisz hasło i wyjaśnij kim była ta postać

# data[].attributes.body
| • symboliczny charakter mitów • funkcja mitów w kulturze starożytnej Grecji • relacje pomiędzy bogami a ludźmi w mitologii greckiej • oddziaływanie mitologii na kulturę euroatlantycką • pojęcia i terminy: mit, topos, mity teogoniczne, kosmogoniczne, antropogeniczne, genealogiczne, sacrum, profanum, antropomorfizm, archetyp, Olimp, heros, mitologizm • postacie bogów greckich
| • funkcja nawiązania do motywu mitologicznego
| • wymieniasz i charakteryzujesz najważniejszych bogów greckich: Zeus, Posejdon, Hades, Hera, Hestia, Demeter, Afrodyta, Apollo, Ares, Atena, Hermes i Hefajstos • wyjaśniasz pojęcie mit na tle wierzeń świata starożytnego • odróżniasz mit od legendy i baśni • omawiasz rodzaje mitów: kosmogoniczne, teogoniczne, antropogeniczne oraz genealogiczne, i podaje ich konkretne przykłady • wymieniasz frazeologizmy pochodzące z mitologii i objaśniasz ich znaczenie • interpretujesz mit o Orfeuszu • omawiasz znaczenie mitów dla starożytnych Greków • omawiasz kondycję człowieka w starożytnym świecie w świetle mitów • wyjaśniasz pojęcie archetypu w kontekście mitu o Orfeuszu • wskazuje archetypy w innych mitach greckich

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
10 ważnych pytań

średniowiecze-renesans-barok

Justyna Jędrzejak

KONFERENCJA ON-LINEJak żyćw czasie pandemiii nie tylko?Już dziś! Nie przegap!Zadamy 10 ważnych pytań.Gośćmi spotkania będą:człowiek średniowiecza,człowiek renesansui człowiek baroku.

Drodzy słuchacze! Każdemu z naszych gości zadaliśmy 10 pytań.Niestety, złośliwa technologia nie po raz pierwszy spłatała nam figla. Za każdym razem mogliśmy usłyszeć tylko dwie odpowiedzi. Pech chciał,że wysiadały kolejne mikrofony i jeden z gości zawsze był wyciszony. Bardzo przepraszamy za usterki.Postaramy się wynagrodzić Państwu utrudnienia i opublikować całość rozmowy wraz z wypowiedziami,których nie można było usłyszeć na żywo.

Twojezadanie

Zapoznaj się ze wszystkimi wypowiedziami.

Rozpoznaj rozmówców. Kto się wypowiadał: człowiek średniowiecza, renesansu czy baroku?

Odgadnij, czyj mikrofon był wyciszony.

Zapisz wnioski w tabeli:PYTANIEROZMÓWCAMI BYLI:WYCISZONY MIKROFON TO:JAK MOGŁABYBRZMIEĆ ODPOWIEDŹ?

Wybierz trzy spośród dziesięciu pytań i zaproponuj brzmienie odpowiedzi, której nie można było usłyszeć.

PYTANIE 1:Żyjemy w czasie pandemii.Z jakimi problemami musieli zmierzyć się ludzie Waszych czasów?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

Tych nie brakowało. Szczególnie u schyłku naszej epoki. Choroby? Ba, paskudne zarazy!Dorzućmy do tego głód. Wojny pomiędzy państwami, wojny domowe... Coś jeszcze pominąłem? Kontrasty społeczne. Herezje. Tak, sami widzicie, kolorowo nie było.

W zasadzie mógłbym powtórzyć to, co powiedział mój poprzednik. Wyniszczające wojny, zarazy dziesiątkujące ludność, głód. Tak, doskonale to znamy. Ale w tym wszystkim chyba największym problemem była ciągła niepewność i strach o losy kraju, społeczności, jednostki. I to strach uzasadniony.

PYTANIE 2:W takim razie skąd czerpać siłę, by radzić sobie w trudnych sytuacjach?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

Skąd czerpać siłę? Z przekonania, że skoro jest źle, musi być łatwiej. Po złej chwili nadejdzie dobra- ot, wystarczy zrozumieć, że koło Fortuny jest w ciągłym ruchu. Niby niewiele, a ileż w tym pociechy! Wystarczy spojrzeć wokół- czyż po paskudnej zimie nie cieszymy się z wiosny?

Siłę? Dobre pytanie. Sam chętnie poznam odpowiedź. Szukam jej i wciąż nie wiem. Może w modlitwie? A może w doczesnych uciechach? A może tą drogą jest bogactwo? Chyba rozczaruję słuchaczy, ale nie potrafię udzielić jasnej odpowiedzi.

PYTANIE 3:Człowiek- cóż to właściwie dla Was znaczy?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

Człowiek? To taki element idealnej układanki. Ważny, a jakże! Jest częścią tej niesamowitej całości, jaką jest świat. Wy, współcześni nazywacie to chyba puzzlami. A więc człowiek to taki puzzel. Czy chce wspaniale dopełniać dzieło czy stać się pustą przestrzenią niewypełnioną istotną treścią?To już kwestia jego wyboru.

Cóż, to istota nieunikająca cierpienia. Wie, że trzeba się z nim zmagać, by doczekać się nagrody. Kieruje swym życiem w taki sposób, by na nią zasłużyć.Modele mogą być różne, ale łączy je jedno- piąć się w górę! Pomagają mu z tym wzorce. Przygląda się, naśladuje, bo wciąż słyszy szept: memento mori, memento mori...

PYTANIE 4:A ludzkie życie? Przychodzi Wam do głowy jakieś porównanie? Może metafora?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

Hmm...Widzę to tak: życie to droga. Otwierasz drzwi budowli, widzisz przed sobą cel. Wiesz, jak twa wędrówka się skończy. Idziesz, czasem upadasz, często musisz przyklęknąć. Strasz się nie zbaczać z drogi, bardzo się starasz. Idziesz z pochyloną głową, tylko od czasu do czasu wznosisz oczy, by zobaczyć majestat i potęgę tego miejsca. Delikatne światło rozprasza się pod Twoimi stopami, ale kamienna posadzka jest zimna.

Tak, przychodzi mi na myśl pewien obraz. Zmaganie kruchej trzciny. Targana wiatrem, spłukiwana deszczem, palona słońcem próbuje przetrwać. Możesz odnieść wrażenie, że niewiele od niej zależy, a jednak...W tej swojej wątłości ma coś, co ją wyróżnia.

PYTANIE 5:Jakie jest miejsce dla Boga w tej relacji?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

Trzeba przyznać, to wymagający towarzysz życiowej wędrówki. Stawia przed Tobą wyzwania, którym niełatwo sprostać. Zwłaszcza, że ma silnego konkurenta- szatan nie próżnuje. Zaczynasz się nawet zastanawiać nad jego istnieniem i próbując znaleźć odpowiedź, odnajdujesz ją w rozumie: bardziej opłaca ci się wierzyć. Taki swoisty zakład. Kto okaże się wygranym?

Ależ najważniejsze! To architekt i robotnik w jednym. Nie można odmówić mu kunsztu, jego dzieło zachwyca. Pokazuje doskonałość, którą chce się naśladować. Do której chcesz się zbliżyć swoimi dokonaniami, swoimi czynami, myślami. Daje ci tyle szans, tyle możliwości. A nawet jeśli zsyła niepomyślne momenty, robi to, bo wie, że jesteś silny.

PYTANIE 6:Co jest zatem celem ludzkiego życia?

To trudne pytanie... Chyba w tym niespokojnym świecie znaleźć coś, co jest trwałą wartością. Okazać się zwycięzcą w ciągłej wewnętrznej walce? Wybierać mądrze? Sprawić, że mimo naszej słabości to ziemskie bytowanie będzie miało jakiś sens... Błysnąć, wzbudzić podziw, choćby na chwilę? W zasadzie...nie do końca to wiem.Przepraszam, może przejdziemy do kolejnego pytania.

Sens zrozumiemy nieco później. Po żywocie rajski przebyt- wiecie, co mam na myśli? Nie sadzę, by wolno było nam, ludziom przypisywać sobie nadmierne znaczenie. Zbyt słabi jesteśmy. Ale nie zgodzę się z kolegą, że w obłędzie szukamy owego sensu. Dla nas jest jasno sformułowany.

PYTANIE 7:A sztuka? Artysta? Ile miejsca przewidujecie dla nich w Waszych światach?

Czyj mikrofon był wyciszony? Kto nie mógł zabrać głosu?

O, kto się urodził artystą, może być spokojny. Jeśli dokona rzeczy wielkich, pamięć o nim przetrwa. To prawie jak być nieśmiertelnym. Kuszące... Ale i za życia pewnie zazna sławy a jego imię będzie powtarzane z ust do ust z podziwem. Oczywiście, jeśli połączy dany przez Boga talent z wysiłkiem, trudem pracy, nieustępliwym dążeniem do osiągnięcia ideału. Artysta wymaga opieki, warto wspierać talenty, niech rozkwitają!

Sztuka jest ważna, bo poprzez swoją różnorodność pokazuje prawdę o naszych czasach. Znajdziesz w niej wszystko- umartwienie i cielesne rozkosze, blask złota i ponury cień przemijania. Tak jak nie da się jej zdefiniować jednym słowem, tak o czasach, w których przyszło mi żyć, nie da się powiedzieć nic jednoznacznego. A artysta? Powinien zaskakiwać, oferować coś niezwykłego, oryginalnego, zestawiać sensy. Nie tylko odtwarzać rzeczywistość czy kopiować mistrzów.

PYTANIE 8:Jeśli ograniczymy sztukę do sztuki słowa, czemu Waszym zdaniem powinna służyć literatura?

Może literatura zdoła wyrazić ten lęk, który nas nie opuszcza? To zagubienie w życiowym labiryncie? Wyrazić rozterki, które są naszym udziałem? A może przez zgrabną formę pozwoli na chwilę błysnąć, zostawić po sobie niepowtarzalny ślad? Zachęcić do intelektualnej zabawy?Połączyć białe z czarnym, dobre ze złym, tętniące życiem z usychającym?

Literatura powinna czerpać z dobrych wzorców. Nie ma nic złego w tym, by podejmować te tematy, które kiedyś zajmowały umysły wielkich myślicieli. Oni znali receptę na szczęście, czerpmy zatem z tego źródła! Choć trzeba zaznaczyć, że twórcy naszej epoki potrafili wnieść do literatury nową formę, własny pomysł, osąd. A o czym pisać? O wszelkich ludzkich sprawach.

PYTANIE 9:A wartości? O co warto zabiegać? Co odrzucić?

Odpowiedź jest prosta: wiara. Ona powinna determinować doczesne życie, bo ono jest tylko poczekalnią. W tej drugiej, ważniejszej części czeka cię kara lub potępienie. Przestrzegając nakazów wiary, czujesz się bezpieczniejszy.

Zacznę może od tego, co odrzucić. Zaszczyty, sława- owszem, mają swój urok, ale najważniejsze nie są. Chyba, że są owocem wykształcenia, pracy, wysiłku i pracy nad doskonaleniem. Gdy fortuna przychodzi z niegodnych źródeł, nie zapewni Ci oczekiwanej satysfakcji. Więcej znaczą cnota, umiejętność odnalezienia się na każdym z życiowych zakrętów, znalezienie swojego miejsca na świecie, bliscy. I radość wywołana kontaktem z naturą. Sporo tego, prawda? Cóż, wspominałem już , że świat to doskonała układanka?

PYTANIE 10:Czas naszej konferencji dobiega końca. Z jaką myślą chcielibyście pozostawić uczestników dzisiejszego spotkania? Jakiej wskazówki udzielicie im na koniec?

Skoro ma być krótko, może powtórzę za Benedyktem: Ora et labora!

Krótko? Najkrócej jak potrafię: myślcie! Wtedy będziecie!

Dziękujemy za udział w dzisiejszym spotkaniu.Wierzymy, ze kolejne będzie miało miejsce w realu.Kogo na nie zaprosimy?Zapewne będzie to człowiek oświecenia.Bądźcie gotowi!

# data[].attributes.attachment_link.title
10 ważnych pytań by Justyna Jędrzejak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
10 ważnych pytań średniowiecze-renesans-barok Justyna Jędrzejak KONFERENCJA ON-LINEJak żyćw czasie pandemiii nie tylko?Już dziś! Nie przegap!Zadamy 10 ważnych pytań.Gośćmi spotkania będą:człowiek średniowiecza,człowiek renesansui człowiek baroku. Drodzy słuchacze! Każdemu z naszych gości zadaliśmy 10 pytań.Niestety, złośliwa technologia nie po raz pierwszy spłatała nam figla. Za każdym razem mogliśmy usłyszeć tylko dwie odpowiedzi.

# data[].attributes.attachment_link.title
patriotyzm obywatelski- Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie (copy)

# data[].attributes.attachment_link.description
Video made with Biteable. The World's Simplest Video Maker

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Giovanni Boccaccio Dekameron

TEMAT :"Sokół " wzorem noweli.

jeśli chcesz przeczyatać całość- zajrzyj do wolnych lektur

zobacz plan lekcji

1. geneza utworu2. wyznaczniki gatunkowe noweli3. odczytanie tekstu i zapisanie planu wydarzeń4. teoria sokoła6. zdarzenia z sokołem w noweli7. opowiadanie treści.

Boccaccio

Giovanni Boccaccio żyłw latach1313-1375 -włoski pisarz, twórca klasycznej nowelistyki, uważany jest za jednego z pionierów humanizmu.﻿Był nieślubnym dzieckiem francuskiej szlachcianki i kupca z Toskanii. Wychowywał się we Florencji. Kiedy ukończył 15 lat, przeniósł się do Neapolu, gdzie podjął studia prawnicze i kształcił się w handlu.Jednak nauka nie była jego pasją, później uważał te lata za zmarnowane, interesował się przede wszystkim literaturą i filozofią. Tą pasją zaraził go poznany w Neapolu wybitny poeta -Francesco Petrarca. Za swoich mistrzów uznawał Boccaccio Dantego, Tacyta i Liwiusza.Mając lat 23 poznał Marię d'Aquino, nieślubną córkę króla. Zakochał się w niej i uczynił swoją muzą. W 1340 roku powrócił do Florencji i oddał się służbie publicznej, był szanowanym obywatelem i wpływowym politykiem. Nigdy się nie ożenił, miał jednak troje dzieci.Zmarł w wieku 61 lat w Certaldo i tam też został pochowany.Literatura była pasją Boccaccia, poświecił jej całe życie, pozostawiając po sobie bogaty dorobek. Pisał zarówno po włosku, jak i po łacinie.Za najwybitniejsze jego dzieło uznaje się„Dekameron", zbiór stu nowel, będący wzorem dla tego gatunku. Każda nowela stanowi zamkniętą całością, budowaną ściśle wokół jednego wątku, ale wszystkie wiążą się one z sobą i tworzą swoistą „komedię ludzką".Boccaccio fascynował się twórczościąDantego, wygłosił cykl wykładów na temat „Boskiej komedii", a nawet stworzył biografię autora („Żywot Dantego") oraz komentarz do „Piekła".

GENEZA UTWORU

CZYM JEST NOWELA?

Nowela oznacza „nowość" (wł. novella), czyli nikomu wcześniej nieznaną fabułę. Ludzie od zawsze łaknęli intrygujących opowieści osadzonych w świecie, który ich otaczał - lubili je tworzyć i przekazywać innym. Korzenie tego rodzaju utworów sięgają starożytności i łączą się z tradycją przekazu ustnego, a ich popularność utwierdzały przez wieki takie dzieła, jak Księga tysiąca i jednej nocy (IX‑X w.) czy Dekameron Boccaccia (XIV w.). Największy rozkwit nowelistyki polskiej nastąpił w drugiej połowie XIX stulecia, w pozytywizmie. Nowele stały się wtedy nie tylko poczytnym gatunkiem literackim, lecz służyły także wyrażaniu poglądów i podejmowaniu trudnych kwestii społecznych.

Author's name

1

2

Jednowątkowość W noweli wydarzenia zostają skondensowane, a wątki poboczne ograniczone, choć autorzy nie rezygnują z nich całkowicie. Poetyka realizmu zainspirowała wprowadzanie do nowel wydarzeń, postaci i innych szczegółów nieistotnych z punktu widzenia rozwoju fabuły, ważnych jednak ze względu na wiarygodność realiów świata przedstawionego

3

Wyrazisty bohaterGłówna postać noweli otrzymuje najczęściej prostą, lecz wyrazistą osobowość.

4

Współczesna tematykaNoweliści opowiadają zazwyczaj o wydarzeniach z życia codziennego, osadzonych w czasach dla autora teraźniejszych lub w niedalekiej przeszłości.

5

Punkt kulminacyjnyW klasycznej noweli opisywane wydarzenia są silnie udramatyzowane i prowadzą do niespodziewanego zakończenia. Napięcie jest budowane ze sceny na scenę aż do wyrazistego punktu kulminacyjnego, wyróżniającego się na tle pozostałych wypadków. W noweli Henryka Sienkiewicza Janko Muzykant będzie to sięgnięcie przez tytułowego bohatera po dworskie skrzypce, w noweli Marii Konopnickiej Nasza szkapa - pogrzeb matki młodego narratora utworu.

Zwięzła fabułaNowela ukształtowała się najpierw jako opowiadanie ustne przekazywane w przyjacielskim gronie słuchaczy. Podstawowym wymogiem gatunku była zwięzłość - musiała dać się opowiedzieć w czasie jednego spotkania. Tę właściwość zachowują również nowele utrwalone w formie pisanej. Twórcy doby pozytywizmu nie trzymali się jednak ściśle reguł gatunkowych, dlatego wiele z ich utworów trudno jednoznacznie zaklasyfikować. Rozbudowanie treści może przerodzić nowelę w szkic powieściowy, a niekiedy nawet w powieść.

EKSPOZYCJA

NOWELA- KONSTRUKCJA DRAMATYCZNA

PUNKT KULMINACYJNY

EPILOG

ROZWÓJ FABUŁY

ROZWIĄZANIE AKCJI

EpilogFakultatywna, zamieszczona na końcu utworu część fabularna przedstawiająca wydarzenia, jakie mają miejsce po zamknięciu wątku fabularnego

2. Rozwój fabułyOkreślony w części ekspozycyjnej motyw przewodni noweli rozwija się najczęściej w zamkniętą kompozycyjnie akcję. Fabuła jest zatem zbudowana wokół rekwizytu i rozwija się w dwóch głównych wymiarach: prezentacji zdarzeń i ich aktorów. Układ zdarzeń jest tak skomponowany, że spina utwór w jedną całość. Najczęściej jest to wynik jednowątkowości, która jest cechą charakterystyczną noweli.

3. Punkt kulminacyjnyNowela nierzadko ma kilka punktów zwrotnych, ale jeden z nich ma znaczenie kluczowe i charakter punktu kulminacyjnego. Jest to takie zdarzenie akcji, po którym opowieść nie rozwija się. Niektórzy badacze porównują punkt kulminacyjny noweli do wstrząsu, momentu, w którym fabuła na moment zastyga, po czym wydarzenia dążą do ostatecznego rozwiązania.

1. EkspozycjaSytuacja przedstawiona w punkcie wyjścia fabuły noweli mająca na celu zapoznanie czytelnika z tłem wydarzeń, głównymi postaciami, problemami czy konfliktami utworu. W noweli najczęściej mamy do czynienia z jednym konfliktem, jednym wyraziście zarysowanym bohaterem oraz jednym rekwizytem.

4. Rozwiązanie akcjiKońcowy etap rozwoju fabuły noweli przynoszący ostateczne rozstrzygnięcie. Następujące po punkcie kulminacyjnym i zwykle prowadzi do rozwiązania konfliktu, osiągnięcia celu lub klęski bohatera. W tej części jest również zamieszczona puenta

Jednym z ulubionych zabiegów stylistycznych nowelistów jest retardacja, czyli opóźnianie momentu kulminacyjnego w celu zbudowania napięcia u czytelnika. Zatrzymanie akcji osiąga się zwykle poprzez wprowadzenie dodatkowego opisu. Ponadto twórcy nowel często operują kontrastem, co pomaga podkreślić charaktery postaci - ukazują skrajną odmienność ich losów, różne motywacje. Niekiedy wykorzystują też paralelę, dostrzegając odbicie historii bohaterów w zjawiskach przyrody

NOWELISTYCZNE ŚRODKI STYLISTYCZNE

zrób ćwiczenie w wordwall a następnie zapisz w zeszycie

plan wydarzeń

4StreszczenieFederigo to młody florencki szlachcic zakochany w Giovannie. By zdobyć względy ukochanej, Federigo wydaje wiele pieniędzy na wystawne uczty i hojne podarunki, by zdobyć rękę Monny. Niestety jego starania spełzają na niczym, ponieważ Giovanna go nie kocha i poślubia innego. Federigo traci nadzieję i cały swój majątek. Pozostaje mu tylko niewielki majątek w Campi, gdzie utrzymuje się dzięki polowaniom z sokołem.Po pewnym czasie do sąsiedniego majątku przyjeżdża Giovanna, już jako wdowa, z małym synkiem. Między chłopcem i Federigiem zawiązuje się przyjaźń, chłopiec uwielbia też sokoła i pragnąłby mieć go dla siebie. Pragnienie to zachowuje w tajemnicy aż do czasu ciężkiej choroby - wówczas wyjawia je matce. Zrozpaczona Giovanna gotowa jest dla synka zrobić wszystko. Mimo oporów udaje się do Federiga, by prosić go o ptaka dla syna. Wiedząc, że Giovanna zaszczyci go swoją obecnością, Federigo chce ugościć ją jak najlepiej, a ponieważ nie ma niczego, co mógłby podać na obiad, decyduje się poświęcić ulubionego sokoła. Dopiero po obiedzie kobieta wyjawia mu, w jakim celu przyszła. Federigo jest załamany - zrobiłby dla Giovanny i jej synka wszystko, ale tej jednej prośby nie jest już w stanie spełnić. Giovanna wraca z niczym, niedługo potem jej syn umiera.Kiedy bracia Giovanny nakłaniają ją do ponownego małżeństwa, kobieta - wzruszona poświęceniem Federiga - decyduje się wyjść za niego za mąż.

charakterystyka bohaterów

przeczytaj tekst z podręcznikastrony 50-55lub z https://drive.google.com/file/d/1aItwv_q1GpcanVbJM9pH3OIVeZX6z655/view?usp=sharing

Charakterystyka bohaterówFederigoOdważny,doskonale zna rzemiosło rycerskie.zdecydowany i konsekwentny;cierpliwy i skromny,szczodry, wielkoduszny,ma poczucie własnej godności. Kocha Giovannę i stara się zdobyć jej wzajemność, ale Giovanna nie odwzajemnia jego uczuć.Federigo nie rezygnuje, jest gotów spełnić każdą prośbę ukochanej.Poświęcił wszystko dla miłości. Aby ugościć Monnę i ukryć ubóstwo zabił ukochanego sokoła.Dokonał trudnego wyboru w imię miłości.Jego zachowanie w końcu skłania Giovannę do zmiany uczuć i głębokiej, szczerej miłości.Ocenabohater pozytywny

Charakterystyka bohaterówMonnaWierna żona, odrzuca zaloty Federiga.Kochająca matka, poświęciła swoją dumę i udała się do Federiga prosić o sokoła dla chorego syna.Mądra. Dostrzegła wspaniałomyślność i szczodrość Federiga.Dokonuje samodzielnego wyboru. Wychodzi za mąż za ubogiego Federiga, odpłacając mu za poświęcenie.Ocenabohaterka pozytywna

zrób cwiczenie z podręcznika 2/55

cechy noweli

Uzupełnij poniższy tekst.sokoła, podrzędną, słowika, zwrotnym, dialogi, rozbudowanej, kulminacyjnym, liryki, wątku, akcję, bohatera, epiki, dramatu, zwięzłej, kluczową Nowela to gatunek .......................... obejmujący utwory o .......................... fabule, których treść ogranicza się do jednego ........................... Cechą charakterystyczną wielu nowel jest wprowadzenie .......................... - motywu przewodniego spajającego .......................... i najczęściej odgrywającego .......................... rolę w punkcie ...........................

podsumowanie

wykonaj ćwiczenia

Posegreguj elementy na dwie grupy:w pierwszej umieść te, które pojawiają się w typowych utworach nowelistycznych,a w drugiej te, których pojawienie się nie jest konieczne.kontrastujący ze sobą bohaterowie, brak wątków pobocznych, przesłanie zachęcające do wspierania potrzebujących, charakterystyka drugoplanowych postaci, punkt kulminacyjny, codzienne czynności opisywanej grupy społecznej, główny bohater o wyrazistych cechach, bohater z nizin społecznych, opis głównego bohatera, zwięzła fabuła

To musisz wiedzieć!wiadomości z podrecznika- zajrzyj pod obraz

możesz też obejrzeć prezentację Tomasza Millera w Prezi -dla utrwalenia

praca domowa- pod obrazkiem

Napisz nowelę na postawie wskazówek. Postępuj zgodnie z zapisami w punktach.1. Wybierz przedmiot, rekwizyt, wokół którego zawiążesz akcję.2. Stwórz własną teorię sokoła.3. Ustal konkretne miejsce akcji, czas i bohatera jednostkowego lub zbiorowego.4. Zbuduj wyraźną jednowątkową akcję (ekspozycja, perypetie, punkt kulminacyjny, rozwiązanie).5. Opisz świat przedstawiony za pomocą obiektywnej narracji (bez ocen, komentarzy, wartościowania).6. Pisz mową wiązaną, prozą bez zdobień.7. Nadaj tytuł

dziękuję

wykorzystałam materiały z :wydawnictwa gwoe-podręczniki.plwikipediiprezi( Tomasz Miller)https://www.blendspace.com/lessons/rNxWwo1cQdgx8g/boccaccio-sokolpolityka.pl- wywiad

# data[].attributes.attachment_link.title
Sokół Boccaccia wzorem noweli by emiliamereckakulak on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Giovanni Boccaccio Dekameron TEMAT :"Sokół " wzorem noweli. jeśli chcesz przeczyatać całość- zajrzyj do wolnych lektur zobacz plan lekcji 1. geneza utworu2. wyznaczniki gatunkowe noweli3. odczytanie tekstu i zapisanie planu wydarzeń4. teoria sokoła6. zdarzenia z sokołem w noweli7. opowiadanie treści.

# data[].attributes.body
Porównanie Tybalta i Merkucja
zadanie z książki 14, strona 133

# data[].attributes.body
Romeo i Julia- przebieg akcji
Obejrzyj prezentację
zapisz najważniejsze informacje i zrób zadanie domowe

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
KonfliktDwa rody, zacne jednako i sławne -

Tam, gdzie się rzecz ta rozgrywa, w Weronie,

Do nowej zbrodni pchają złości dawne,

Plamiąc szlachetną krwią szlachetne dłonie

Z łon tych dwu wrogów wzięło bowiem życie,

Pod najstraszliwszą z gwiazd, kochanków dwoje;

Po pełnym przygód nieszczęśliwych bycie

Śmierć ich stłumiła rodzicielskie boje.

Tej ich miłości przebieg zbyt bolesny

I jak się ojców nienawiść nie zmienia,

Aż ją zakończy dzieci zgon przedwczesny,

Dwugodzinnego treścią przedstawienia,

Które otoczcie cierpliwymi względy,

Jest w nim co złego, my usuniem błędy...

Benwolio ukazuje się w głębi.

WrógZ gołym orężem pokój? Nienawidzę

Tego wyrazu, tak jak nienawidzę

Szatana, wszystkich Montekich i ciebie.

Broń się, nikczemny tchórzu.

Wchodzi Książę z orszakiem.

Wybadywałem i sam, i przez drugich,

Lecz on jedyny powiernik swych smutków.

Tak im jest wierny, tak zamknięty w sobie,

Od otwartości wszelkiej tak daleki

Jak pączek kwiatu, co go robak gryzie,

Nim światu wonny swój kielich roztoczył

I pełność swoją rozwinął przed słońcem.

Gdybyśmy mogli dojść tych trosk zarodka,

Nie zbrakłoby nam zaradczego środka.

Romeo ukazuje się w głębi.

Bo piękność, którą własna srogość strawia,

Całą potomność piękności pozbawia.

KobietaZbyt ona piękna, zbyt mądra zarazem;

Zbyt mądrze piękna: stąd istnym jest głazem.

Przysięgła nigdy nie kochać i dzięki

Temu skazanym - wieczne cierpieć męki.

Tak, bracie, płomień spędza się płomieniem[19],

Ból dawny nowym leczy się cierpieniem;

Kręć się na odwrót, gdy masz zawrót głowy;

Klin wyrugujesz, klin wbijając nowy;

Zaczerpnij nowej zarazy do łona,

A jad dawniejszej niewątpliwie skona.

Lecz wpadłem w gorszy stan niż szalonego;

W loch się dostałem, jestem pastwą głodu,

Chłost i mąk... SługaDobry wieczór, przyjacielu.

Miał dać świadectwo, łzy, stańcie się żarem!

Wy, zalewane wciąż, a jeszcze żywe

Przezrocza, spłońcie pod kłamstwa nadmiarem!

Zatrzeć jej wdzięki! Nigdy wszechwidzące

Równej piękności nie widziało słońce.

Czternaście moich zębów w zakład stawię

(Chociaż właściwie mam ich tylko cztery),

Że jeszcze nie ma. Rychło-ż[23] będzie święto

Młodsze od ciebie dziewczęta z szlachetnych

Domów w Weronie wcześnie stan zmieniają;

Ja sama byłam już matką w tym wieku,

W którym tyś jeszcze panną. Krótko mówiąc,

Waleczny Parys stara się o ciebie.

Te ceremonie; nie będziemy z sobą

Wiedli Kupida z opaską na skroni,

Łuk malowany z gontu niosącego

I straszącego dziewczęta jak ptaki,

Ani też owych prawili oracji,

Mdło za suflerem cedzonych na wstępie.

Niech sobie o nas pomyślą, co zechcą;

Twarda-li dla cię, bądź i dla niej twardy;

Kol ją, gdy kole, a zwalisz ją łatwo.

MaskaHola! podajcie mi na twarz pokrowiec!

Ciekawe oko nicuje mą szpetność!

Niech trzpioty łechcą nieczułą posadzkę!

Pochodni dla mnie! bom ja dziś skazany[35],

Jak ów pachołek, co świeci swej pani,

Stać nieruchomie i martwym być widzem.

Stój, jak chcesz, byleś tylko nie stał o to[36],

Co cię tak martwi, a w czym (z całym winnym

Uszanowaniem dla twojej miłości),

Jak w błocie, widzę, po uszy zagrzązłeś.

Nuże, nie palmy świec w dzień.

Które w istocie niczym innym nie są

Jak wylęgłymi w chorobliwym mózgu

Dziećmi fantazji; ta zaś jest pierwiastku

Tak subtelnego właśnie jak powietrze;

Bardziej niestała niż wiatr, który już to

Mroźną całuje północ, już to z wstrętem

Rzuca ją, dążąc w objęcia południa.

Boję się, czyli nie przyjdziem za wcześnie;

Bo moja dusza przeczuwa, że jakieś

Nieszczęście, jeszcze wpośród gwiazd wiszące,

Złowrogi bieg swój rozpocznie od daty

Uciech tej nocy i kres zamkniętego

W mej piersi, zbyt już nieznośnego, życia

Przyśpieszy jakimś strasznym śmierci ciosem.

Lecz niech Ten, który ma ster mój w swym ręku,

Kieruje moim żaglem! Dalej! Idźmy!

Muzyka gra. Młodzież tańczy.

Hej! więcej światła! Wynieście te stoły[51]!

I zgaście ogień, bo zbyt już gorąco.

Dla nas dwóch czasy pląsów już minęły.

Jakże to dawno byliśmy obydwaj

Po raz ostatni w maskach?

Sądząc po głosie, z Montekich to któryś.

Daj no mi rapir, chłopcze. HonorJak się waży

Ten łotr tu wchodzić i kłamaną larwą

Szyderczo naszej urągać zabawie?

KrewNa krew szlachetną, co mi wzdyma serce,

Nie będzie grzechu, jeśli go uśmiercę.

Jeden z Montekich, twych śmiertelnych wrogów,

Śmie tu znieważać gościnność twych progów.

Z tą porywczością doigrasz się waszmość.

Zawsze mi musisz się sprzeciwiać! - Brawo,

Kochana młodzi! - Urwipołeć z waści!

Siedź cicho albo... Hola! Więcej światła! -

Ja cię uciszę. Patrz go! - Żwawo, chłopcy!

Jak z książki całujesz pielgrzymie.

do rozchodzących się gości

Ejże, panowie, pozostańcie jeszcze;

Mają nam wkrótce dać małą przekąskę[56].

Chcecie koniecznie? Muszę więc ustąpić.

Dzięki wam, mili panowie i panie.

Dobranoc. Światła! Idźmyż spać.

Jako lubego za późno poznałam!

Dziwny miłości traf się na mnie iści,

Że muszę kochać przedmiot nienawiści.

W jej miejscu władnie[57] siła żądzy nowej;

Piękną przestała być przy Julii świeżej

Piękność, dla której umrzeć był gotowy.

Dziś jest Romeo kochany i kocha,

W oczach obojga żar jednaki płonie;

Lecz on, w niej wroga przypuszczając, szlocha,

A ona miłość z wędki grozy chłonie.

On się nie zbliży i przed nią nie złoży

Przysiąg serdecznych, uważan za wroga;

I jej, choć w łonie namiętność się sroży,

Zejścia się z lubym zamkniętą jest droga.

Lecz w żądzy siła: po wielkich katuszach

Wielką im radość czas zgotuje w duszach.

wchodzi na mur i spuszcza się do ogrodu

Co się ma gniewać? Mógłby się rozgniewać,

Gdyby za sprawą mojego zaklęcia

W zaczarowane koło jego pani[63]

Inny duch wkroczył i stał tam dopóty,

Dopóki by go nie zmogła: to byłby

Powód do uraz; moja inwokacja

Jest przyjacielska i godziwa razem,

Bo wywołuje w imię jego pani

Jego jedynie naturalną postać.

MiłośćPójdź! skrył się owdzie pomiędzy drzewami,

By się tam zbratał z tajemniczą nocą[64] -

Ślepym w miłości ciemność jest najmilsza.

Ogród Kapuletów. Wchodzi Romeo.

Julia ukazuje się w oknie.

Anioło! mów, mów dalej, uroczy aniele;

bo ty mi w noc tę tak wspaniale świecisz

jak lotny goniec niebios rozwartemu

od podziwienia oku śmiertelników,

które się wlepia w niego, aby patrzeć,

jak on po ciężkich chmurach się przesuwa

i po powietrznej żegluje przestrzeni.

Zwij mię kochankiem, a krzyżmo[68] chrztu tego

Sprawi, że odtąd nie będę Romeem.

Lekko, bezpiecznie mur ten przesadziłem,

OdwagaBo miłość nie ma żadnych tam i granic;

A co potrafi, na to się i waży;

Krewni więc twoi nie trwożą mię wcale.

Przysięgam na ten księżyc, co wspaniale

Powleka srebrem tamtych drzew wierzchołki...

Ażebym mogła oddać ci je znowu.

A przecież jest to żądanie zbyteczne;

Jak morze, równie jak ono bez końca;

Im więcej ci jej udzielam, tym więcej

Czuję jej w sercu.

Słychać w pokojach głos Marty.

Razy niedobra tam, gdzie ty nie świecisz.

Jak żak, gdy rzuca książkę, tak kochanek

Do celu swego pospiesza wesoły;

A gdy nadejdzie z kochanką rozstanek[70],

Wlecze się smutnie, jak ów żak do szkoły.

Pst! pst! Romeo! O, gdybym mieć mogła

Głos sokolnika, by tego maiża[71]

Nazad przywołać! Przymus jest ochrypły,

Nie może głośno mówić[72], gdyby nie to,

Wstrząsłabym[73] góry, gdzie się echo kryje,

I głos bym jego zrobiła chrapliwszy

Niż mój od rozbrzmień imienia Romeo!

Jak srebrny dźwięk ma nocą głos kochanki!

I jest-że słodsza muzyka na świecie?

Dnieć będzie: rada bym, żebyś już odszedł;

Nie dalej jednak jak ów biedny ptaszek,

Co go swawolna dziewka z rąk wypuszcza

I wnet, zazdroszcząc mu krótkiej wolności,

Jak niewolnika trzymanego w więzach

Jedwabnym sznurkiem przyciąga na powrót.

Sen na twe oczy, pokój w pierś niech spłynie;

Obym był nimi w tej błogiej godzinie!

Spieszę do ojca Laurentego celi,

On mi pomocy i rady udzieli.

Zaraz ci powiem: próżno byś zgadywał;

Gdziem został ranny, lecz zbójczyni sroga

Czuje cios wzajem przeze mnie zadany,

Tak że na nasze obopólne rany

Święty wpływ tylko twej, ojcze, opieki

Poradzić zdoła i dać zbawcze leki.

Po chrześcijańsku, jak widzisz, przemawiam,

Skoro się nawet za mym wrogiem wstawiam.

Że w rzeczach serca nie znasz abecadła,

Do sankcji[80] tego nowego wybryku

Jeden i jeden tylko wzgląd mię skłania:

To jest, że może z tego zawiązania

Wyniknie węzeł, który wasze rody

Zawistne złączy w piękny łańcuch zgody.

Waćpani staniesz za murem klasztornym,

Tam ci mój człowiek przyniesie drabinkę[108]

Z sznurków skręconą, która mi w noc późną

Do szczytu mego szczęścia wstęp ułatwi.

Bądź zdrowa! Wierność twa znajdzie nagrodę,

Poleć mię swojej młodej pani.

TajemnicaCzy człowiek pański dobry do sekretu?

Bo gdzie się skrycie prowadzą układy,

Tam dwóch już, mówią, za wiele do rady.

Ogród Kapuletów. Wchodzi Julia.

Ach! jak mnie głowa boli! tak w niej łupie,

Jakby się miała w kawałki rozlecieć.

A krzyż! krzyż! biedny krzyż! niechaj waćpannie

Bóg nie pamięta, żeś mię posyłała.

Aby mi przez ten kurs śmierci przyśpieszyć.

Gwałtownych uciech i koniec gwałtowny;

Są one na kształt prochu zatlonego[114],

Co wystrzeliwszy gaśnie. Miód jest słodki,

Lecz słodkość jego graniczy z ckliwością

I zbytkiem smaku zabija apetyt.

Miarkuj więc miłość twoją; zbyt skwapliwy

Tak samo spóźnia się jak zbyt leniwy.

Nie ugiąłby się pod tak lekką stopą.

Kochankom mogłyby do jazdy służyć

Owe słoneczne pyłki, co igrają

Latem w powietrzu; tak lekką jest marność.

Oddalmy się stąd, proszę cię, Merkucjo,

KrewDzień dziś gorący, Kapuleci krążą;

Jak ich zdybiemy, nie unikniem zajścia,

Bo w tak gorące dni krew nie jest lodem.

Tybalt odchodzi ze swoimi.

I mój najlepszy przyjaciel, śmiertelny

Poniósł cios za mnie; moją dobrą sławę

Tybalt znieważył; Tybalt, który nie ma

Godziny jeszcze, jak został mym krewnym.

O Julio! wdzięki twe mię zniewieściły

I z hartu zwykłej wyzuły mię siły.

ŚmierćRomeo, Romeo, Merkucjo skonał!

Mężny duch jego uleciał wysoko

Gardząc przedwcześnie swą ziemską powłoką.

On żyw! W tryumfie! A Merkucjo trupem!

Precz, pobłażliwa teraz łagodności!

Płomiennooka furio, ty mną kieruj!

Tybalcie, odbierz nazad swoje „podły";

Zwracam ci, co mi dałeś! Duch Merkucja

Wznosi się ponad naszymi głowami

Dopominając się za swoją twojej.

Ty lub ja albo oba musim legnąć.

RodzinaOn jest Montekich krewnym, przywiązanie

Czyni go kłamcą, nie wierz mu, o panie!

Ich tu przynajmniej ze dwudziestu było;

Dwudziestu przeciw jednemu walczyło.

Sprawiedliwości, panie! Kto śmierć zadał,

Słuszna, by śmiercią za to odpowiadał.

Wymienia imię Romea, ten boski

Ma dar wymowy. Cóż tam, moja nianiu?

Co to masz? Czy to ta drabinka, którą

O pęknij, serce! pęknij w tym przeskoku

Z bogactw do nędzy! Do więzienia, wzroku!

Już ty nie zaznasz swobody uroku.

Jak nas na ziemi złączył jeden ślub,

Tak niech nas w ziemi złączy jeden grób.

Nie ma czci, nie ma wiary, nie ma prawdy,

Nie ma sumienia w ludziach; sama zmienność,

Sama przewrotność, chytrość i obłuda.

Pietrze! daj no mi trochę akwawity[134].

Te smutki, te zgryzoty, te cierpienia

Jest mój syn drogi z takim towarzystwem,

Przynoszęć[135] wieści o wyroku księcia.

Nie możesz mówić tam, gdzie nic nie czujesz.

Bądź jak ja młodym, posiądź miłość Julii,

Zaślub ją tylko co, zabij Tybalta,

Bądź zakochanym jak ja i wygnanym,

A wtedy będziesz mógł mówić; o, wtedy

Będziesz mógł sobie z rozpaczy rwać włosy

I rzuć się na ziemię, jak ja teraz,

Na grób zawczasu biorąc sobie miarę.

O! świątobliwy ojcze, powiedz, proszę,

ŁzyGdzie jest mąż mojej pani, gdzie Romeo?

Ach, on jest właśnie w stanie mojej pani,

Właśnie w jej stanie. Nieszczęsna sympatio!

Smutne zbliżenie! I ona tak leży

Płacząc i łkając, szlochając i płacząc.

Powstań pan, powstań, jeśli jesteś mężem!

O, powstań, podnieś się przez wzgląd na Julię!

Dlaczego dać się przygnębiać tak srodze?

Cóż się z nią dzieje? O, pewnie mię ona

Ma za mordercę zakamieniałego,

Kiedym mógł naszych rozkoszy dzieciństwo[138]

Splamić krwią, jeszcze tak bliską jej własnej.

Gdzie ona? Jak się miewa i co mówi

Na zawód w świeżo błysłym nam zawodzie?

Mogę ci ręczyć; mniemam, że się skłoni

Do mych przełożeń, co więcej, nie wątpię.

Pójdź do niej, żono, nim się spać położysz;

I powiedz-że jej, uważasz, iż w środę...

Zaczekaj, cóż to dzisiaj?

PtakChcesz już iść? Jeszcze ranek nie tak bliski,

Słowik to, a nie skowronek się zrywa

I śpiewem przeszył trwożne ucho twoje.

Co noc on śpiewa owdzie na gałązce

Granatu, wierzaj mi, że to był słowik.

ZemstaWciąż jeszcze płaczesz nad stratą Tybalta?

Chcesz-że go łzami dobyć z grobu? Choćbyś

Dopięła tego, wskrzesić go nie zdołasz.

Przestań więc; pewien żal może dowodzić

Wielkiej miłości, ale wielkość żalu

Dowodzi pewnej płytkości pojęcia.

Dozna on zemsty; nie troszcz się i nie płacz,

Zlecę ja pewnej osobie w Mantui,

Gdzie ten wygnany renegat się schronił,

Dać mu traktament[142] tak zniewalający,

Że wnet pospieszy za Tybaltem.Wtedy

Będziesz, spodziewam się, zaspokojona.

Nie jest nam wdzięczna? Nie pyszni się z tego?

Nie poczytuje sobie za szczyt szczęścia,

Niegodna, żeśmy jej najgodniejszego

Z werońskich chłopców wybrali na męża?

Cóż to znów? cóż to? Logika w spódnicy!

Pysznam i wdzięcznam, i zasię nie wdzięcznam,

Jednak nie pysznam! Słuchaj, świdrzygłówko[144],

Nie dziękuj wdzięcznie ni się pyszń z niepyszna,

Lecz zbierz swe sprytne klepki na ten czwartek,

By pójść z Parysem do Świętego Piotra,

Albo cię każę zawlec tam na smyczy.

Rozumiesz? ty blednico[145], ty tłumoku;

Stara niecnoto! Zdradziecki szatanie!

Cóż jest niegodniej, cóż jest większym grzechem:

Czy tak mię kusić do krzywoprzysięstwa?

Czy lżyć małżonka mego tymiż usty,

Którymi tyle razy go pod niebo

Wznosiłaś chwaląc? Precz, uwodzicielko!

Serce me odtąd zamknięte dla ciebie.

Pójdę poprosić ojca Laurentego,

By mi dał radę, a jeśli żadnego

Na tę przeciwność nie będzie sposobu,

Znajdę moc w sobie wstąpienia do grobu.

Obym mógł nie znać powodów do zwłoki!

Patrz, hrabio, oto twa przyszła nadchodzi.

Nie przeczę; moja bowiem była inna.

Masz-li czas teraz, mój ojcze duchowny,

Czyli też mam przyjść wieczór po nieszporach?

To co innego; tak, to dobrze, powstań;

Tak być powinno, tak córce przystoi.

Prosić tu hrabię, żeby przyszedł zaraz.

Dalipan, święty to człek z tego mnicha;

Słusznie mu całe miasto cześć oddaje.

Nie troszcz się; dojrzę wszystkiego

I wszystko będzie dobrze, za to ręczę.

Idź do Juleczki, pomóż jej się przebrać.

Ja się tej nocy nie położę; będę

Na ten raz pełnił urząd gospodyni.

SługaHej, służba! Cóż to? wszyscy się rozeszli?

Mniejsza z tym, pójdę sam hrabię uprzedzić

Że się ten kozioł przecie opamiętał.

Dobranoc! Bóg wie, kiedy się zobaczym.

Zimny dreszcz trwogi na wskroś mię przejmuje

I jakby mrozi we mnie ciepło życia.

Zawołam na nie, by mnie pokrzepiły;

Ten czyn wymaga właśnie samotności.

Gdyby jednakże ten płyn nie skutkował?

Miałażbym gwałtem z hrabią być złączona?

Nie, nie, ucieczka w tym: leż tu w odwodzie.

kładzie na stole sztylet[153]

KsiądzA gdyby też to miała być trucizna,

Którą mi ksiądz ten zręcznie śmierć chce zadać,

By ujść zarzutu, że dał ślub kobiecie,

Którą już pierwej zaślubił z kim innym?

To by być mogło; ale nie, tak nie jest,

Bo jego świętość jest wypróbowana,

I nawet myśli tej nie chcę przypuszczać.

GotycyzmLecz gdybym w grobie się ocknęła pierwej,

Nim mię Romeo przyjdzie oswobodzić?

Nie udusiłażbym się wśród tych sklepień,

Gdzie nigdy zdrowe nie wnika powietrze,

I nie umarłażbym wprzód, nim Romeo

Przyjdzie na pomoc? A choćbym i żyła,

Czyliżby straszny wpływ nocy i śmierci,

Którą dokoła będę otoczona,

Obok wrażenia, jakie sprawić musi

Samaż miejscowość tego sklepionego

Starożytnego lochu, w którym kości

Zmarłych mych przodków od lat niepamiętnych

Nagromadzone leżą, kędy świeżo

Złożony Tybalt gnije pod całunem;

I kędy nocą, o pewnych godzinach,

Duchy, jak mówią odbywają schadzki;

To wszystko, gdybym wcześniej się ocknęła,

A potem zapach trupi, Roślinykrzyk podobny

Do tego, jaki wydaje ów korzeń

Ziela pokrzyku[154], gdy się go wyrywa,

Czyliżby wszystko to, w razie ocknienia

Nie pomieszało mi zmysłów? Czyliżbym

Po szalonemu nie igrała wtedy

Z kośćmi mych przodków? nie poszła się pieścić

Z trupem Tybalta? i w tym rozstrojeniu

Nie rozbiłażbym sobie rozpaczliwie

Głowy piszczelą którego z pradziadów

Jak pałką? Patrzcie! patrzcie! zdaje mi się,

Że duch Tybalta widzę ścigający

Romea za to, że go wygnał z ciała.

Co to za wścibstwo[157]? Idź-że się pan przespać.

Dalipan, jutro się nam rozchorujesz

Masz słuszność; żywo! Wesołe ladaco!

Sam będziesz klocem. Dalipan, już dnieje

I hrabia będzie tu zaraz z muzyką.

O synu, w wilię dnia twojego ślubu

Śmierć zaślubiła twą oblubienicę.

Patrz, oto leży ten kwiat w jej uścisku.

Śmierć jest mym zięciem, śmierć jest mym dziedzicem.

Umrę i wszystko jej oddam, bo wszystko

Oddaje śmierci, kto oddaje ducha.

Po cóż ci, po co było tak tyrańsko

Wniwecz obracać naszą uroczystość!

O moje dziecko! raczej duszo moja,

Nie moje dziecko, bo dziecko jest trupem;

I wraz z nim cała pociech mych ostoja,

Cały wdzięk życia stał się śmierci łupem!

To musi teraz posłużyć na pogrzeb;

Weselna uczta zamieni się w stypę,

Dźwięk strun w jęk dzwonów, pieśni w smętne treny,

Mirtowy wieniec martwą skroń otoczy,

Słowem, wszystko się w opak przeistoczy.

Mantua. Ulica. Wchodzi Romeo.

ŚmierćWszystko więc dobrze, bo jej już źle nie jest;

Ciało jej leży w lochach Kapuletów,

A duch jej gości między aniołami.

Widziałem, jak ją złożono do sklepień,

I wziąłem pocztę, aby o tym panu

Donieść czym prędzej. Przebacz pan, że taką

Złą wieść przynoszę; wszakże uwiadomić

Pana o wszystkim byłem w obowiązku.

Wszak wiesz, gdzie mieszkam? Przynieś mi papieru

I atramentu, idź potem na pocztę

Zamienić konie. Wyjeżdżam tej nocy.

PieniądzTak bardzo jesteś biedny, tak cię srodze

Los upośledza i boisz się umrzeć?

Głód z twych lic, z oczu patrzy niedostatek;

Łatana nędza wisi na twym grzbiecie;

Świat ci nie sprzyja ani prawo świata,

Bo świat nie dajeć[164] prawa być bogatym;

Drwij więc z praw, przyjm to i przestań być biednym.

Oto masz złoto, tę truciznę zgubną

Dla duszy ludzkiej, która więcej zabójstw

Na tym obmierzłym świecie dokonywa

Niż owe marne preparata[165], których

Pod karą śmierci sprzedać ci nie wolno.

Nie ty mnie, ja ci sprzedałem truciznę.

Bądź zdrów: kup strawy i odziej się w mięso.

Kordiale, nie trucizno, pójdź mi służyć

U grobu Julii, bo tam cię mam użyć.

Toć nie czyj inny głos, jak brata Jana.

Witaj z Mantui! ListCóż Romeo? Masz-li

Ustną odpowiedź jego czy na piśmie?

Kiedy za jednym bosym zakonnikiem

Naszej reguły, który miał iść ze mną

I był przy chorym, poszedłem na miasto

I jużem znalazł go, miejscy pachołcy

Podejrzewając, żeśmy byli w domu

Tkniętym zarazą, opieczętowali

Drzwi i nie chcieli nas puścić na zewnątrz[166].

Nie mogłem się więc udać do Mantui.

Nieszczęsny trafie! ten list był tak ważny!

Niedoręczenie go może fatalne

Skutki sprowadzić. Biegnij, bracie Janie;

Postaraj no się gdzie o drąg żelazny

SługaDaj mi pochodnię, chłopcze, i idź z Bogiem,

Lub zgaś ją, nie chcę, żeby mię widziano.

Idź się położyć owdzie pod cisami

I ucho przyłóż do ziemi, a skoro

Usłyszysz czyje kroki na cmentarzu,

Którego ryty grunt łatwo je zdradzi,

Wtedy zagwizdnij na znak, że ktoś idzie.

Co zamordował Tybalta, po którym

Żal, jak mniemają, sprowadził śmierć Julii;

I on tu przyszedł knuć jeszcze zamachy

Przeciw umarłym; muszę go powstrzymać,

Spuść świętokradzką dłoń, niecny Monteki!

Bądź mi posłuszny i pójdź; musisz umrzeć.

Wyzywasz moją wściekłość, broń się zatem.

Bóg z tobą! Powiedz mi, mój przyjacielu,

Chyba robakom i bezoczym czaszkom?

Nie tlejeż ona w grobach Kapuletów?

LosRomeo! blady! - Parys! i on także!

I krwią zalany? Ach! cóż za fatalność

Tak opłakany zrządziła wypadek! -

Cóż to za hałas? LosJulio, wyjdźmy z tego

Mieszkania śmierci, zgrozy i zniszczenia.

Potęga, której nikt z nas się nie oprze,

Wniwecz zamiary nasze obróciła.

Pójdź; twój mąż leży martwy obok ciebie.

I Parys także. Pójdź; pójdź; zaprowadzęć

Do monasteru świętych sióstr zakonnych.

Nie zwłócz[170], nie pytaj, bo warta nadchodzi.

Idź z Bogiem, starcze; idź, ja tu zostanę.

Mego kochanka? SkąpiecTruciznę więc zażył!

O skąpiec! Wypił wszystko; ani kropli

Nie pozostawił dla mnie! Przytknę usta

Do twych kochanych ust, może tam jeszcze

Znajdzie się jaka odrobina jadu,

Co mię zabije w upojeniu błogim.

Wychodzi kilku ludzi z warty.

Wychodzi kilku innych wartowników.

Wchodzi Książę ze swym orszakiem.

Wchodzi Monteki i inne osoby.

Wy, chcąc oddalić od niej chmury smutku,

Zaręczyliście ją i do małżeństwa

Z hrabią Parysem chcieliście ją zmusić.

W tej alternacie[171] przyszła ona do mnie

I nalegała usilnymi prośby

O doradzenie jej jakiego środka,

Co by od tego powtórnego związku

Mógł ją uwolnić; w przeciwnym zaś razie

Chciała w mej celi życie sobie odjąć.

Dałem jej tedy, ufny w mojej sztuce,

Usypiające krople, których skutek

Bynajmniej mię nie zawiódł, bo jej nadał

List do Romea, wzywając go, aby

Dzisiejszej nocy, o tej porze, w której

Działanie owych kropel miało ustać,

Zszedł się tu ze mną dla wyswobodzenia

Tej, co mu dała taki dowód wiary,

Z tymczasowego jej grobu. Traf zrządził,

Że brat Jan, który z listem był wysłany,

Nie mógł się z miasta wydostać i wczoraj

List ten mi zwrócił. O godzinie zatem

Na jej ocknienie ściśle naznaczonej

Sam pospieszyłem wyrwać ją z tych sklepień,

Chcąc ją następnie umieścić w mej celi,

Póki Romeo nie przybędzie; ale

RozpaczKiedym tu przyszedł (na niewiele minut

Przed jej zbudzeniem), już szlachetny Parys

Leżał bez duszy i Romeo także.

Ona się budzi, jam się jął przekładać,

By poszła ze mną i to dopuszczenie

Nieba przyjęła z korną uległością,

Gdy wtem zgiełk nagły spłoszył mię od grobu,

A ona, głucha na moje namowy,

Rozpaczą zdjęta, pozostała w miejscu

I, jak się zdaje, cios zadała sobie.

Oto jest wszystko, co wiem; o małżeństwie

Marta zaświadczy. Jeśli to nieszczęście

Choć najmniej z mojej nastąpiło winy,

Niech mój sędziwy wiek odpowie za to,

Na kilka godzin przed bliskim już kresem,

Wedle rygoru praw jak najsurowszych.

Zaniosłem panu wieść o śmierci Julii;

Wraz on wziął pocztę i z Mantui przybył

Prosto w to miejsce, do tego grobowca.

ListTen list mi kazał rano oddać ojcu;

I w grób wstępując zagroził mi śmiercią,

Jeśli nie pójdę precz lub nazad wrócę.

SłońcePonurą zgodę ranek ten skojarzył;

Słońce się z żalu w chmur zasłonę tuli;

Smutniejszej bowiem los jeszcze nie zdarzył,

Jak ta historia Romea i Julii[173]

# data[].attributes.attachment_link.title
William Shakespeare (Szekspir), Romeo i Julia :: Wolne Lektury

# data[].attributes.attachment_link.description
KonfliktDwa rody, zacne jednako i sławne - Tam, gdzie się rzecz ta rozgrywa, w Weronie, Do nowej zbrodni pchają złości dawne, Plamiąc szlachetną krwią szlachetne dłonie Z łon tych dwu wrogów wzięło bowiem życie, Pod najstraszliwszą z gwiazd, kochanków dwoje; Po pełnym przygód nieszczęśliwych bycie Śmierć ich stłumiła rodzicielskie boje.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
LEKCJA 3

Ignacy Krasicki, Satyry

W epoce oświecenia najwyższymi wartościami dla człowieka stały się rozum i wiedza. Wobec dawnych ideałów religijnych i filozoficznych zaczęto przeciwstawiać sobie inteligencję i naturę. Z kultu światłego umysłu zrodził się nowy cel ówczesnych twórców - bawiąc, uczyć. Priorytetem stało się przekazywanie istotnych wartości, poszerzanie wiedzy, rozwijanie świadomości kulturalnej i politycznej. Przy jednoczesnym zabawianiu odbiorcy artyści umieszczali w swoich utworach niebezpośrednie puenty, które miały pouczać, umoralniać oraz skłaniać do refleksji. Jednym z czołowych przedstawicieli klasycyzmu był Ignacy Krasicki. Urodził się w roku 1735. Wychowywał się w zubożałej rodzinie szlacheckiej, która zadbała o jego skrupulatne wykształcenie oraz skierowała przyszłego twórcę ku karierze kościelnej. W wieku trzydziestu kilku lat Krasicki jako młody duchowny odbył staranne nauki w Rzymie i zajmował stanowisko sekretarza ówczesnego prymasa Polski.

Twórcy

Fragmenty Satyr czyta: Krzysztof Tyniec

Wykłady przygotowali:
prof. dr hab. Elżbieta Wichrowska
dr hab. Jacek Głażewski
mgr Aleksandra Żurek-Huszcz

O okolicznościach powstania lektury opowiada: Adam Tkaczyk

Nagrania powstały we wnętrzach: Zamku Królewskiego w Warszawie, Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, Uniwersytetu Warszawskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
W epoce oświecenia najwyższymi wartościami dla człowieka stały się rozum i wiedza. Wobec dawnych ideałów religijnych i filozoficznych zaczęto przeciwstawiać sobie inteligencję i naturę. Z kultu światłego umysłu zrodził się nowy cel ówczesnych twórców - bawiąc, uczyć. Priorytetem stało się przekazywanie istotnych wartości, poszerzanie wiedzy, rozwijanie świadomości kulturalnej i politycznej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
LEKCJA 2

Jan Kochanowski, Treny

Jan Kochanowski rozpoczynał swoją karierę na licznych dworach arystokratycznych. Jako trzydziestolatek znalazł się na dworze króla Zygmunta Augusta na stanowisku królewskiego sekretarza. Po ucieczce dopiero co koronowanego Henryka Walezego, Janowi Kochanowskiemu powierzono funkcję nadwornego poety Stefana Batorego, z którym zresztą łączyły go serdeczne relacje. Batory wziął później udział w uroczystościach pogrzebowych artysty.

Śmierć dzieci była dla renesansowego twórcy tragedią i źródłem wielkiego cierpienia. Odejście jednej z córeczek, nieco ponaddwuletniej Urszulki, dało początek dziełu szczególnemu w twórczości poety i w dziejach polskiej literatury - dziewiętnastu trenom.

Twórcy

Fragmenty utworów Jana Kochanowskiego czyta: Krzysztof Tyniec

Wykłady przygotowali:
prof. dr hab. Paweł Stępień
dr hab. Marta Wojtkowska-Maksymik
dr hab. Izabela Winiarska-Górska

O okolicznościach powstania lektury opowiada: Adam Tkaczyk

Nagrania powstały we wnętrzach: Zamku Królewskiego w Warszawie, Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, Uniwersytetu Warszawskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
Jan Kochanowski rozpoczynał swoją karierę na licznych dworach arystokratycznych. Jako trzydziestolatek znalazł się na dworze króla Zygmunta Augusta na stanowisku królewskiego sekretarza. Po ucieczce dopiero co koronowanego Henryka Walezego, Janowi Kochanowskiemu powierzono funkcję nadwornego poety Stefana Batorego, z którym zresztą łączyły go serdeczne relacje. Batory wziął później udział w uroczystościach pogrzebowych artysty.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
LEKCJA 1

Bogurodzica, Lament świętokrzyski

„Bogurodzicę" uznaje się za najstarszy utwór polskojęzyczny. Pochodzi ona z początków rozwoju kultu maryjnego. Nie znamy jej autora, miejsca powstania ani nawet dokładnego czasu. Pierwszy znany zapis pieśni datuje się na 1407 lub 1408 rok. Mowa tu o zapisie, ponieważ utwór powstał najprawdopodobniej dużo wcześniej, przypuszczalnie w XIII wieku, i z początku funkcjonował tylko w obiegu ustnym.

Innym znamienitym przykładem polskiej liryki okresu średniowiecza jest „Lament świętokrzyski". Ten XV-wieczny plankt, czyli utwór wyrażający żal po bliskiej zmarłej osobie i wzywający do współuczestnictwa w cierpieniu, łączy z Bogurodzicą obecny w obu utworach motyw maryjny. Utwory różnią się jednak przyjmowaną perspektywą.

Twórcy

Poezję średniowieczną czyta: Anna Seniuk

O okolicznościach powstania lektury opowiada: Adam Tkaczyk

Nagrania powstały we wnętrzach: Zamku Królewskiego w Warszawie, Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, Uniwersytetu Warszawskiego

# data[].attributes.attachment_link.title
LEKCJA 1 - Bogurodzica, Lament świętokrzyski

# data[].attributes.attachment_link.description
„Bogurodzicę" uznaje się za najstarszy utwór polskojęzyczny. Pochodzi ona z początków rozwoju kultu maryjnego. Nie znamy jej autora, miejsca powstania ani nawet dokładnego czasu. Pierwszy znany zapis pieśni datuje się na 1407 lub 1408 rok. Mowa tu o zapisie, ponieważ utwór powstał najprawdopodobniej dużo wcześniej, przypuszczalnie w XIII wieku, i z początku funkcjonował tylko w obiegu ustnym.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiele współczesnych dzieł literackich, malarskich czy filmowych zawiera w tytule słowo apokalipsa. Większość z nich to dramaty, dzieła katastroficzne lub fantastycznonaukowe, prezentujące wizję wojen, kataklizmów lub końca świata. Wiele tych tekstów kultury nawiązuje do jednej z ksiąg Nowego Testamentu, czyli do Apokalipsy św. Jana.

Obejrzyj dowolny film, w którego tytule występuje słowo apokalipsa. Opowiedz, jaką wizję zawiera ten tekst kultury.

JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Biblia jest dziełem ponadczasowym. Opinię tę potwierdzają także ci, którzy nie traktują jej jako tekstu natchnionego. Ponadczasowość Pisma Świętego polega m.in. na tym, że zawiera ono prawdy dotyczące całej ludzkości (albo szerzej: wszechświata). Widać to na przykładzie Księgi Rodzaju i wszystkich ksiąg mądrościowych. Księgi Nowego Testamentu koncentrują się na nauczaniu Jezusa i losach pierwszych chrześcijan. Wśród nich wyróżnia się Apokalipsa. Za jej autora uznaje się św. Jana, który miał też napisać jedną z czterech ewangelii.

O autorze dzieła

to najmłodszy z dwunastu uczniów Jezusa, brat apostoła Jakuba (zwanego Większym lub Starszym). Przypisuje się mu autorstwo Ewangelii i Apokalipsy oraz kilku listów zaliczanych do Nowego Testamentu. Należał do uczniów szczególnie bliskich Chrystusowi (podczas Ostatniej Wieczerzy siedział u jego boku, a następnie stał pod krzyżem). W odróżnieniu od pozostałych apostołów Jan umarł śmiercią naturalną na zesłaniu, na wyspie Patmos lub w Efezie ok. 100 roku.

Ewangelia św. Jana jest najmłodszą z ewangelii - powstała ok. 70 r. n.e., natomiast Apokalipsa najprawdopodobniej ok. ćwierć wieku później.

Św. Jana przedstawia się albo jako młodzieńca, albo starca. Jego atrybutem jest orzeł.

Po lekturze przywołanego fragmentu Apokalipsy wykonaj polecenia:

(z gr. apokálypsis - ʻobjawienieʼ) - gatunek piśmiennictwa religijnego w judaizmie i chrześcijaństwie, zawierającego proroctwa dotyczące przyszłości (w tym ostatecznych dni istnienia materialnego świata). Znaczenie pojęcia sprawiło, że Apokalipsę tytułowano Objawieniem św. Jana.

Struktura dzieła

Apokalipsa św. Jana złożona jest z 22 rozdziałów. Rozpoczyna ją siedem listów skierowanych do Kościołów (czyli chrześcijańskich zgromadzeń) w różnych miastach dzisiejszej Turcji, np. w Efezie czy Pergamonie. Pozostała część to opis proroczych wizji, których św. Jan miał doznać podczas pobytu na wyspie Patmos.

Po lekturze przywołanego fragmentu Apokalipsy wykonaj polecenia:

zadanie interaktywne

Wskaż, które z podanych zdań są prawdziwe, a które - fałszywe.

Katastrofę przetrwali wszyscy ci, którzy wypłynęli na środek morza., Aniołowie używali trąb., Tylko księżyc nie uległ katastrofie., Jeźdźców Apokalipsy było czterech., Pierwszą pieczęć otworzył orzeł.

W przywołanym fragmencie Apokalipsy pojawili się m.in. czterej jeźdźcy. To jeden z najbardziej tajemniczych, ale też najsłynniejszych symboli biblijnych. Wciąż trwają spory o jego znaczenie. Według niektórych badaczy czterej jeźdźcy to: Wojna, Zaraza, Głód i Śmierć. Inni uważają, że pierwszy z nich jest Antychrystem, a jeszcze inni - że Jezusem.

W szóstym rozdziale Apokalipsy mówi się o „Wielkim Dniu Jego (tj. Boga) gniewu". W kulturze często pojawia się łacińskojęzyczna wersja tego wyrażenia: dies irae (dzień gniewu). „Dzień gniewu" symbolizuje dzień Sądu Ostatecznego.

Wizje zniszczenia świata przyczyniły się do tego, że słowo apokalipsa zaczęło funkcjonować nie jako synonim objawienia, lecz w znaczeniu: katastrofa, rozpad.

Po lekturze przywołanego fragmentu Apokalipsy wykonaj polecenia:

Centralna część Apokalipsy kończy się wizją nowego nieba i nowej ziemi, otoczenia nowego Jeruzalem. Dramat apokaliptyczny zbliża się do końca. Pierwszy świat stworzony przeminął, a wszelkie zło uległo zniweczeniu; nastaje teraz końcowa faza Bożego planu. Księga zamyka się wspaniałą wizją nowego Jeruzalem, niebiańskiego miasta, prawdziwego królestwa Bożego. [...] Można by oczekiwać, że po promiennym opisie miasta [...] nastąpi szczególnie frapujący opis jego świątyni (świątynia była chwałą niebiańskiego Jeruzalem). Zamiast tego [...] dowiadujemy się, że nie ma w nim świątyni i że jest ona w ogóle zbyteczna: sam Bóg w nim zamieszkuje oraz Baranek [...]. Wybrani będą tam oglądali oblicze Boga oraz Baranka i będą na wieki wieków królować.

Dzień ów gniewu się nachyla,
gdy w proch wieki zmiecie chwila,
świadkiem Dawid i .

Będzie strach tam, będzie drżenie,
przyjdzie sędzia sądzić ziemię
a roztrząsać wszystko wiernie.

Trąba wyda głos dokoła,
gdzie kto gnił w mogilnych dołach,
wszystkich do stóp tronu zwoła.

Śmierć struchleje, wszelkie ciało
gdy powstanie, jak leżało,
by przed Sędzią głos zabrało.

Zwój ksiąg będzie rozwiniony
zapisanych z każdej strony,
z których ma być świat sądzony.

Sędzia zasię gdy rozkaże,
co ukryte, to ukaże,
a bezkarnie nic nie zmaże.

[...]

Pomnij, Jezu, miłościwy,
jakoś dla mnie czynił dziwy,
nie gub mnie w tym dniu straszliwym.

Dla mnieś się utrudził, Panie,
krzyża mękę cierpiał za mnie,
miałby trud ten przepaść marnie?

Prawy Sędzio odemszczenia,
daj nam łaskę odpuszczenia
jeszcze przed dniem rozliczenia.

[...]

Prośby me tego niegodne,
ale ty wejrzyj łagodnie,
bym nie płonął wiecznym ogniem.

Postaw mnie w owiec zagrodzie,
od sprośnych mnie oddziel,
staw po prawicy w swym grodzie.

Pomieszawszy z przeklętymi,
ogniem srogim objętymi,
wywołaj mnie ze świętymi.

W kornej błagam Cię postawie,
z sercem startym na proch prawie,
uczyń zadość mojej sprawie.

Dobry Jezu a nasz Panie,
daj im swoje spoczywanie.

Przeanalizuj, czy wybrany przez ciebie film ze słowem apokalipsa w tytule realizuje dosłownie lub metaforycznie treści zaprezentowane w tej lekcji.

Stwórz krzyżówkę, do której pytania będą związane z lekcją o Apokalipsie. Skorzystaj z instruktażowego filmu - samouczka. Pamiętaj, że litery z wybranego przez ciebie hasła mogą się znaleźć na początku, na końcu lub w środku wyrazów tworzących łamigłówkę. Ukończoną krzyżówkę zaprezentuj koleżance albo koledze z ławki.

Przeczytaj średniowieczny hymn Dies irae, który stworzył XIII‑wieczny włoski franciszkanin . Odpowiedz na pytania:

Z ust przedstawicieli różnych organizacji religijnych oraz naukowców słychać głosy o zbliżającej się apokalipsie. Rozważ, czy należy je traktować poważnie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Koniec świata i początek świata. Apokalipsa św. Jana

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiele współczesnych dzieł literackich, malarskich czy filmowych zawiera w tytule słowo apokalipsa. Większość z nich to dramaty, dzieła katastroficzne lub fantastycznonaukowe, prezentujące wizję wojen, kataklizmów lub końca świata. Wiele tych tekstów kultury nawiązuje do jednej z ksiąg Nowego Testamentu, czyli do Apokalipsy św. Jana. Obejrzyj dowolny film, w którego tytule występuje słowo apokalipsa.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Apokalipsa świętego Jana jest ostatnią księgą Nowego Testamentu. Dla chrześcijaństwa ma znaczenie zamykające i dopełniające przekaz Pisma Świętego i zarazem całego Bożego objawienia. Miejsce Apokalipsy w Biblii - zakończenie „historii świętej" - odzwierciedla także ukryte w niej sensy obejmujące wizję końca świata i ostatecznych losów ludzkości.

APOKALIPSA ŚW. JANA

APOKALIPSA ŚW. JANA- WIADOMOŚCI WSTĘPNE

01

DO KOGO PISAŁ JAN?

02

TAJEMNICE BIBLII - APOKALIPSA ŚW. JANA

03

Temat zasadniczy Apokalipsy św. Jana - dzieje ludzkości i kościoła - ukazuje się w niej w szeregu obrazów. Osoby i fakty są w niej typami, które w dziejach będą się wielokrotnie powtarzać. Pociechę wiernym niesie przesłanie, że kościół ma zapewniony ostateczny tryumf. Głównym, więc pouczeniem moralnym Apokalipsy św. Jana jest hasło: świadczyć niezłomnie Chrystusowi. Szczegółowa analiza i interpretacja tego tekstu jest bardzo trudna ze względu na ogrom symboli jakie się w nim znajdują i tak na przykład mamy: siedem pieczęci, trąb i czasz

NIE LĘKAĆ SIĘ

ŚWIADCZYĆ NIEZŁOMNIE CHRYSTUSOWI

OBIETNICA BŁOGOSŁAWIEŃSTWA

PRZESŁANIE APOKALIPSY ŚW. JANA

04

Siedem pieczęci to 7 ważnych etapów, zerwanie pierwszej z nich przez Baranka rozpoczyna czasy ostateczne, zaś siódma pieczęć kończy okres prześladowania wiernych Chrystusa i rozpoczyna 1000 letnie królestwo Jezusa - nadejście Nowego Jeruzalem

SIEDEM PIECZĘCI

05

Siedem trąb symbolizuje siedem kataklizmów. Niektóre z nich przypominają plagi egipskie inne natomiast swoim rozmiarem przerastają wszystko czego doświadczyła ludzkość.

SIEDEM TRĄB = SIEDEM KATAKLIZMÓW

06

Siedem czasz obrazuje wizje siedmiu plag, z których każda uwalniana jest przez jednego z aniołów. Tak skrótowo ujęta treść Apokalipsy nie oddaje jednak złożoności i tajemniczości tego tekstu. Bibliści przestrzegają przed próbami dosłownego odczytywania zapisanych tu zdarzeń. Apokalipsa powinna być traktowana jak poemat o przyszłych dziejach Kościoła i świata, których losami kieruje Chrystus. Dla wielu twórców apokalipsa Św. Jana stała się źródłem artystycznej inspiracji i tak np. Szkic Durera stanowi wizję, która całkowicie odzwierciedla przepowiednie Św. Jana.

SIEDEM CZASZ = SIEDEM PLAG

07

SYMBOLE Z APOKALIPSY ŚW. JANA

08

Symbolika liczb występuje jednak szczególnie często w literaturze apokaliptycznej. U jej podstaw leży przekonanie, że każdą rzeczywistość, zarówno naturalną, jak i nadprzyrodzoną, można w jakiś sposób wymierzyć i dokładnie określić. Gra liczb jest więc środkiem służącym do opisania różnych relacji, jakie zachodzą, a które można w jakiś sposób zaznaczyć. Liczby nie są więc w tym wypadku określeniami ilości. Bardzo często zastępują one imię jakiejś osobistości. W niektórych alfabetach (greckim, hebrajskim) litery mają wartość numeryczną.

Symbolika numeryczna (symbolika liczb) jest znana Staremu Testamentowi oraz dziełom literackim, znajdującym się poza tym kręgiem. Symboliczne i magiczne traktowanie liczb wywodzi się ze starożytnego Wschodu, z Mezopotamii. Tamtejsze ludy były przekonane, że liczby są nie tylko zwykłą miarą ilości, lecz posiadają także głębszy sens. Poszukiwano więc tajemnic ukrywających się w liczbach i ich prawdziwych znaczeń w przekonaniu, że w ten sposób zrozumie się istotę świata. Z Mezopotamii zainteresowanie filozofią liczb przeszło do krajów ościennych.

SYMBOLIKA LICZB

09

A jakie znaczenie posiadają w Apokalipsie św. Jana kolory? Chodzi o tzw. symbolizm chromatyczny (symbolika kolorów). W starożytności, a zwłaszcza w literaturze apokaliptycznej, kolory posiadają znaczenie symboliczne. Ich wyjaśnienie nie jest jednak rzeczą łatwą i dosyć często wywołuje dyskusje. Można jednak określić pewne stałe elementy mimo niepewności co do ich właściwej interpretacji.

SYMBOLIKA KOLORÓW

10

KSIĘGA RODZAJU I KSIĘGA WYJŚCIA A APOKALIPSA ŚW. JANA

11

ANALIZUJEMY FRAGMENTY "APOKALIPSY"

12

APOCALYPSIS CUM FIGURIS

13

UZUPEŁNIJ SCHEMAT RYBIEGO SZKIELETU

14

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ!