# data[].attributes.body
Histamín - hormón sem skemmdir vefir seyta. Valda mikilli víkkun og gegndræpi háræða þannig að prótín úr blóðvökva eiga greiða leið í vefina. Histamín seytist einnig við ofnæmisviðbrögð,

# data[].attributes.body
Uppsetning - velkomið að breyta - bara að hafa þetta huggulegt og vel uppsett svo maður geti auðveldlega fundið allt.

# data[].attributes.body
Ef þið eruð sérstaklega góð í að útskýra ehv má endilega setja nöfn við þannig að ef einhverjum vantar útskýringu þá getur hann haft samband við ykkur!
Dæmi: Jóla tuborg er virkilega góður bjór - Júlía (ykkur er þá velkomið að hafa samband við mig og ég get útskýrt betur fyrir ykkur hvað ég meina með því.)

# data[].attributes.body
Tekið úr glósum/bók:
qcalcitriol (sem er virkt form D-vítamíns)

qerythropoietin (EPO, sem eykur myndun rauðra blóðkorna)

# data[].attributes.body
Úr glærum/glósum!:
Adrenalín: eykur hjartsláttatíðini og slagmagn
Þýroxín: eykur hjartsláttatíðni og slagmagn.
(Hjarta og æðastillistöð er í mænukylfu/medulla oblongata!)

# data[].attributes.body
Hemóglóbin er blóðrauði sem binst rauðum blóðkornum.. járnríkur.

# data[].attributes.body
Sogæðakerfið. Hlutverk:
Sogæðakerfið sér um að 1. frásoga auka millifrumavökva svo að við fáum ekki bjúg (holræsikerfið). 2. Er hluti af ónæmiskerfinu - liggur gegnum eitla sem eyða sýklum, þar eru eitilfrumur sem mynda t-drápsfrumur eða b-eitilfrumur 3. Frásogar fitu í þörmunum. Fituefnin frásogast s.s. ekki í háræðunum heldur fara í sogæðarnar og frásogast þar

Í háræðunum fer alltaf vökvi út og mest kemur aftur inn og fer áfram í bláæðlingana. En um 3 lítrar af vökva safnast saman eftir flæðið í háræðum.
Að lokum fara þessir 3 lítrar aftur inn í kerfið - inn í bláæðarnar.

# data[].attributes.body
Vatn flæðir á milli til að stilla hlutfallið
Dæmi, 100/dl í umfrymi, 50/dl í frumu - osmósi færir vatn í umfrymið til að jafna hlutfallið- gerir 75-75

# data[].attributes.body
viðheldur stöðugum aðstæðum.

# data[].attributes.body
í Afturvirku kerfi er nemi, stjórnstöð og svari

# data[].attributes.body
Ef svarinn snýr við breytingum í hinu stjórnaða ástandi er afturvirknin neikv. (sjálfletjandi).
Dæmi: stjórnun á líkamshita, blóðsykurs og blóðþrýstings. Stöðugt verið að mæla, meta og leiðrétta. ->Snýr breytingum við

# data[].attributes.body
Þekjuvefur- epithelial tissue - yfirborðsþekja
Kirtilþekja - inn + útkirtla
-Þekur líffæri, yfirborð ytra og innra, myndar öll göng og alla inn- og útkirtla
Stoðvefur- Connective tissue: Styður við, verndar líffæri, bidnur saman, geymir orku- fitu, Hluti af ónæmiskerfinu...
Vöðvavefur - muscular Tissue:
Myndar kraftinn til að hreyfa sig og kraftinn til að hita
Taugavefur - Nervous Tissue: Taugafrumu taka á m´ti, vinna með og senda taugaboð...

# data[].attributes.body
Vöðvar:
Rákóttir vöðvar: Viljastýrðir - við stjórnum sjálf eins og t.d þegar við lyftum upp hendinna.
Sléttir vöðvar:  Innyflavöðvar - sjálfvirkir - t.d. meltingarvöðvar og æðavöðvar
Þverrákóttur  - hjartað - (eini vöðvinn)

# data[].attributes.body
CNS - Heili og mæna.
Tilfinningar - skynjun, minningar...

# data[].attributes.body
Allar taugar sem liggja til eða frá heilanum.
T.d.:
Mænutaugar - spinal nerves
Skynnemar í húð - sensory receptors
Taugahnoð/hnappur - Ganglia: Taugahnoð með mörgum taugafraumum saman fyrir utan miðtaugakerfið
Taugafrumur í meltingarkerfinu (Taugakerfi þarma): Enteric plexuses in small intestine

# data[].attributes.body
Skynjun áreitis- skyntaugafrumur senda boð frá skynfærum (bæði frá skynfærum í höfði, húð og stoðkerfi og frá líffærum) til MTK
Úrvinnsla upplýsingar - millitaugafrumur sjá um greiningu, samþættingu og geymsly
Svörun við áreiti: Hreyfitaugafrumur flytja boð frá MTK til beinagrindavöðva

# data[].attributes.headline
Úttaugakerfið skiptist í: SNS, ANS og ENS

# data[].attributes.subject
Úttaugakerfið skiptist í: SNS, ANS og ENS

# data[].attributes.body
SNS - VILTAUGAKERFIÐ: Stjórnum meðvitað - liggur með hreyfitaug til rákóttra vöðva
ANS - Dultaugakerfið - sjálfsvirkt kerfi sem stjórnr líkamanum ómeðvitað skiptist í:
*Sympatíska=driftaugakerfið - "Fight&Flight "- notum þegar við erum reið/hrædd - hraðar á
*Parasympatíska=Seftaugakerfið - "Rest&Digest" hægir á öllu nema eykur meltingu
ENS - MELTINGARKERFIÐ

# data[].attributes.body
undirstúka=Hypothalamus

# data[].attributes.headline
Aftari hluti heiladinguls- Posterior pituitary

# data[].attributes.subject
Aftari hluti heiladinguls- Posterior pituitary

# data[].attributes.body
Aftari hl. losar 2 hormón: oxytósín - hríðarhormón sem hvetur mjólkurlosun
ADH/Vasopressin - "Ekki pissa hormón" - eykur endurupptöku vatns.

# data[].attributes.body
Heilaköngull (lítill innkirtillstaðs. í miðlínu við þak 3.heilahols) myndar:
Melatónin: stjórnar dægursveiflum, myndast í meiri mæli í myrkri, mikið hjá börnum, minnkar með aldri.

# data[].attributes.body
kalkkirtlr staðs. aftan á skjaldkirlti. Mynd:
PTH= parathyroid horm. - eykur styrk kalsíum og magnesíum en lækkar st. fosfast. + Losun eykst ef kalsíum styrkur Lækkar í blóði

# data[].attributes.headline
Fremri hl. heiladinguls- Anterior pituitary:

# data[].attributes.subject
Fremri hl. heiladinguls- Anterior pituitary:

# data[].attributes.body
Hvítt efni er gert úr taugasímum m. mýelinslíðri. þessir taugasímar tengja taugar í heilaberkinum við taugar sem eru staðs. annarsst. í heilanum. Er yst í mænu og innst í heila.

# data[].attributes.body
Jákv. afturvirkni (sjálfshvetjandi) eykur enn frekar á breytt ástan. Virkar sem mögnunarkerfi þegar ferli eiga að gerast á stuttum tíma.
Dæmi: Egglos, fæðing, mjólkurlosun, blóðstorknun

# data[].attributes.body
Grátt efni innih. taugaboli, griplur og enda í símum og síma sem ekki eru m. mýelinslíður. Er í ysta hluta heilsans og myndar H-laga kjarna mænunnar

# data[].attributes.body
Eistu (kynkirtlar) Framleiða:
Testerón: hefur áhrif á kynþroska og viðhald kyneinkenna kk.+Stjórna myndum sáðfrumna
inhibin. sem hindrar losun FSH
(FSH er :??
Eggjastokkar framleiða: (staðs. í grindarholi):
Estrógen
Prógesterón: stjórna tíðahring, viðhalda meðgöngu, undirbúa mjólkurkirtla. mikilvæg í kynþroska og viðhaldi kyneinkenna.
Inhibin: sem hindrar losun FSH
Relaxin: - framleitt á meðgöngu, eykur teygjanleika bandvefjar.

PRL- Prólaktín: hvetur mjólkurmyndun. (heiladingull)

LH - Luteinizing horm.:  Frá heiladingli: hvetur framleiðslu á estrogen, prógesterón og testerón.

# data[].attributes.body
Fiðrildisl. kirtill staðs. framanv. á hálsi rétt neðan við barkakýli - vinstri og hægri hlutar sitthvoru megin við barkann.
Thyroxin T3 og T4 -stjórna efnaskiptahraða,vexti og þroska. Stjórnast af horm.  TRH frá undirstúku og  TSH frá heiladingli
Calcitonin: lækkar styrk kalsíum í blóði. +Losnar þegar styrkur kalsíum í blóði er hár.

# data[].attributes.body
insúlin: losnar þegar styrkur glúkósa hækkar

# data[].attributes.body
Adrenalín - sympatískar taugar örva nýrnahettumerg til að losa Adrenalín.

# data[].attributes.body
Ofstarfsemi skjaldskirtils: Skjaldkirtillinn seytir of miklu magni af hormónum. - mikil orka og þrek í byrjun og síðan yfirþyrmandi þreyta.
Graves: algengasta orsök ofstarfsemi skjaldkirtils. Bólga í skjaldkirtlinum sem leiðir til leika skjaldkirtilshorm. úr kirtlinum.

# data[].attributes.body
Brisið (pancreas) er staðsett aftan við maga upp við skeifugörn (duodenum). Brisið er bæði innkirtill (briseyjar) og útkirtill. Brisið er eina líffærið sem losar ensím sem brjóta niður fitu, prótein OG kolvetni.
Í briseyjum (Langerhanseyjum):
Insúlín – myndað af Beta frumum

-Minnkar magn glúkósa í blóði (lækkar blóðsykur)

-Örvar flutning á glúkósa inn í frumur

-Breytir umframsykri í forðanæringu (glycogen og fitu)

-Örvar flutning amínósýra inn í frumur og myndun nýrra prófteina

-Örvar sykurbruna

-Losnar þegar blóðsykur hækkar
Briskirtillinn: briskirtillin framl. insúlín. Sykursýki 2 er þegar virkni þess er verulega skert. Lyf sem auka virkni insúlín!! Matarræði og hreyfing.
Sykursýki 1: Insúlínsskortur v.þ. að insúlín er ekki framleitt. Lyf: insúlín

Glúkagon – myndað af Alfa frumum

-Eykur magn glúkósa í blóði (hækkar blóðsykur)

-hvetur niðurbrot á glycogeni í glúkósa

-Hvetur nýmyndun glúkósa (úr amínósýrum og mjólkursýru)

-Örvar lifur til að veita glúkósa út í blóðið

-Örvar fitubruna

-Losnar þegar blóðsykur er lágur

# data[].attributes.body
Nýrnahettur eru staðsettar fyrir ofan hvort nýra. Skiptist í nýrnahettubörk og nýrnahetturmerg.
Nýrnahetturbörkur - Adrenal cortex - ytra lagið, mynda horm.:
Aldesterón - salsterar: Eykur endurupptöku á natríum og vatni í nýrum  en eykur útskilnað á kalíum. Stjórnast af renín-angiotensins kerfinu.

# data[].attributes.body
Ensím -pínkulítil prótein sem breyta efnum ehv, getur klofið niður eða breytt, eða sameinað þau.
Brisið losar meltingarensímin:
Amýlasi: Brýtur fjölsykrur yfirleitt niður í tvísykruna maltósa (kolv. í brauði, kartölfum...)
Lýpasi: klippir fitusýrur af þríglíseríð - klippir niður fitu.
Trypsín (nokkur T ensím): Klippa peptíð niður í smápeptíð. Semsagt prótein er klippt niður í peptíð (með pepsín í maga) og svo klippir trypsýn peptíð niður í smápeptíð
Basi: sem hjálpar til við að virkja trypsín (ef það væri virkt í frumum mynda það brjóta niður prótein í vefjum - viljum ekki.) Hlutleysir líka magasýruna svo að maturinn verði ekki gallsúr og brennir gat á magann okkar.

# data[].attributes.body
Slétta frymisnetið-framleiðir fitu
Kornótta frymisnetið - framleiðir prótien
Ríbósóm=netkorn- hlutverk - framleiða prótein samkv. uppskrift RNA
Golgikerfi - flutningskerfi
Hvatberar - orkuver- ATP framleitt.
Leysikorn: smákorn sem eyðir óþarfa efnum með sundrandi ensímum. - geta eytt sér og frumunni.
Forðakorn: Geymir forðanæringu frumunnar. í glýkogen formi.

# data[].attributes.body
Fyrsta sýkta fruman framl. interferón til að var hinar dömurnar við.

# data[].attributes.body
Eccrine kirtlar finnast víða en eru þéttastir  í Enni, handakrikum og iljum - Eccrine kirtlar ->Ecco skór -> iljar! (Ecco skór eru vatnsheldir - eccrine myndar vatnskenndan svita. Er hitastjórnað
Apocrine kirtlar (slímugur sviti) - undir handakrikum, nára, við geirvörtur og skeggsvæði... Tauga og hormónastjórnað

# data[].attributes.body
Lifur tekur á móti öllum næringarefnum, geymir og vinnur með. Býr til gall sem gallblaðran geymir og losar. Gall ("sápa") sundrar stórum fitudropum í minni.

# data[].attributes.headline
Sæðisfrumur:Leydig þjóðverjinn myndar testósterón Sertoli frakkinn myndar Inhibin

# data[].attributes.subject
Sæðisfrumur:Leydig þjóðverjinn myndar testósterón Sertoli frakkinn myndar Inhibin

# data[].attributes.body
EPO mikilvægt fyrir myndun á rauðm blóðfrumum Renín mikilvægt fyri blóðþrýsting

Eistlendingurinn (eista) klæddur í trefjahylki er með um 200-300 bleðla sem innihalda um 1-3 pípur (sáðpíplur)

Hlutverk nyrna: losun á urgangi, hreinsun á blóði Blóðrúmmál og blóðþrystingur

# data[].attributes.headline
pepsín: protein niður í peptíðTrypsín: peptic niður í smápeptíðpeptíðasi: smápeptíð í a.s.peptic átti að vera peptíðgall: fitudropar í litla fitdropa. lípasi: klippir fitusýrunar (þær eru 3) á þríglýseríði. Sogæð frásog.

# data[].attributes.subject
pepsín: protein niður í peptíðTrypsín: peptic niður í smápeptíðpeptíðasi: smápeptíð í a.s.peptic átti að vera peptíðgall: fitudropar í litla fitdropa. lípasi: klippir fitusýrunar (þær eru 3) á þríglýseríði. Sogæð frásog.

# data[].attributes.body
slétt frymisneti: framleiðir líðíð (fitu) Ríbósóm/netkorn = sem að framleiða prótín með því að raða saman amínósýrum í rétta röð Stoðvefur: blóð, sin, bein, fita, brjósk

# data[].attributes.body
Tekið af flashcards:
Oxytocin: -Lítið peptíð hormón, bara 9 aminosýrur
-Örvar samdrátt sléttra vöðva í legi og brjóstum
-Hlutverk við fæðingu og brjóstagjöf
-Önnur virkni ekki alveg á hreinu en vísebendingar um að það sé róandi, vellíðan, minni sársaukaupplifun
Vasopressin, ADH:
Almennt:
-Lítið peptíð hormón, 9 amínósýrur
-Losað úr heiladingli þegar osmolality plasma eykst og þegar rúmmál blóðs minnkar
-Verkar í nýrum, hefur áhrif á rúmmál og styrk þvags
Viðtakar og ferli:
-G-prótein tengdur viðtaki á yfirborði frumna í safnrásum nýrunga
-Adeylyl cyclasi virkjast og hækkar innanfrumu cAMP sem virkjar prótein kínasa A
-PKA fosfórýlerar aquaporin 2 sem flyst að frumuhimnu og eykur endurupptöku vatns
-Eykur einnig umritun á aquaporin 2 geni

# data[].attributes.attachment_link.description
Start studying Hormón 2 (próf 3). Learn vocabulary, terms, and more with flashcards, games, and other study tools.