# data[].attributes.body
Coronagelden leiden tot groter aanbod van online les materiaal. Maak er gebruik van voor alle Centrale Examenvakken.

# data[].attributes.attachment_link.title
China wordt de nieuwe wereldmacht met hulp van Afrika

# data[].attributes.attachment_link.description
China timmert hard aan de weg om de dominante wereldmacht te worden. Maar alleen lukt het niet: Afrika speelt een essentiële rol in de plannen van de Chinezen. Abonneer je GRATIS voor meer video's: http://bit.ly/1muG0of Volg nu live het nieuws op http://www.rtlz.nl.

# data[].attributes.attachment_link.description
Filmpjes over de kerntaken van De Nederlandsche Bank (DNB).

# data[].attributes.body
zitten vooral in het gemiste onderwijs..........

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een einde aan de strenge lockdown waar we sinds begin deze winter in zitten is nog niet in zicht. Om desondanks de schade te beperken zijn de afgelopen weken opnieuw miljarden euro's aan extra steun uitgetrokken voor zowel bedrijven als het onderwijs. Hoe staan we er economisch voor, elf maanden sinds het begin van de coronacrisis?

"Als je me voor de pandemie had laten zien hoe het nu gaat, had ik gezegd: dat is verschrikkelijk slecht", zegt Jan Willem Velthuijsen, hoofdeconoom bij accountantskantoor PWC. "Maar aan het begin van de herfst had ik verwacht dat het in februari slechter zou gaan dan het nu gaat."

"Het gaat nu economisch gezien redelijk goed met Nederland", zegt ook Mirjam van Praag, econoom en bestuursvoorzitter van de Vrije Universiteit in Amsterdam. "Maar de grootste uitdaging hebben we niet genoeg in het vizier: de economische schade van de schoolsluiting op lange termijn."

De economische klap zie je goed terug in de bestedingen. Al langere tijd liggen die op een lager niveau dan normaal, en dat betekent minder inkomsten voor bedrijven.

"Daar zit de economische pijn op dit moment: de winkelstraat, de horeca, het theater", zegt Velthuijsen. "Het zit in een deel van de economie dat heel zichtbaar is voor mensen, waar wij normaal gesproken in ons dagelijks leven komen."

Groot deel draait door

Maar dit deel van de economie is niet het hele verhaal. "Macro-economisch zijn dat niet de grote sectoren", zegt Velthuijsen. "Een heel groot deel van de economie draait wel min of meer zoals normaal."

Zoals je hierboven kan zien is de export bijvoorbeeld na een dip in het voorjaar wat hersteld. "Voor Nederland als handelsland is het belangrijk dat de export doorloopt", zegt Velthuijsen. "Daarnaast draaien grote werkgelegenheidssectoren gewoon door. Denk aan de zorg, het onderwijs, de politie. Wat dat betreft zijn de problemen in de economie geïsoleerd."

"

Je leert veel op school: kennis, sociale vaardigheden, maatschappelijke betrokkenheid. Als je daar een achterstand in oploopt, betekent dat dat je later minder te bieden hebt op de arbeidsmarkt.

Mirjam van Praag, econoom en bestuursvoorzitter Vrije Universiteit Amsterdam

Volgens Van Praag wordt er grote economische schade aangericht die we nu nog niet zien: die van de schoolsluiting. "Je leert veel op school, vooral op de basisschool. Kennis, sociale vaardigheden, maatschappelijke betrokkenheid. Als je daar een achterstand in oploopt, dan betekent dat ook dat je later minder te bieden hebt op de arbeidsmarkt", zegt Van Praag.

"Er zijn veel studies gedaan, al decennialang, naar de opbrengst van opleiding. Grosso modo komt daaruit: een extra jaar onderwijs levert levenslang 8 a 10 procent hoger inkomen op. Nu heeft een hele generatie, kinderen van 4 tot en met 24, te maken met een onderwijsachterstand van ongeveer een half jaar. Dat betekent: gemiddeld genomen hun leven lang 4 procent minder inkomen."

'Elk jaar wordt dat erger'

Er worden internationaal op dit moment verschillende studies gedaan naar het effect daarvan op de economie als geheel. De OESO, het samenwerkingsverband van overwegend rijke landen, concludeerde laatst met de kennis van nu dat een leerverlies van 4 maanden leidt tot een teruggang van het bruto nationaal product van 1,5 procent. "Voor altijd. Dat is enorm. Ik denk dat daar niet genoeg rekening mee gehouden is bij het besluit om de scholen te sluiten."

Effecten van de schoolsluiting zie je nog niet terug in de cijfers van dit moment. Maar dat komt nog wel, zegt Van Praag. "Het gaat om een generatie die 20 jaar beslaat. Als je ervan uitgaat dat iedereen op zijn 25e op de arbeidsmarkt komt, dan zien we volgend jaar een twintigste van het totale effect. Elk jaar wordt dat erger, en de piek ga je zien over 20 jaar."

Deze week werd een steunpakket aangekondigd van 8,5 miljard euro om de achterstanden in het onderwijs in te lopen. "Het is fantastisch, maar het moeilijke is: we weten nog helemaal niet hoe je die achterstanden kan weghalen. Daar zijn geen beproefde methodes voor."

Ook op kortere termijn vallen er economische klappen: faillissementen.

Van Praag en Velthuijsen zijn het erover eens dat het steunpakket genereus is en effectief is gebleken. "Wat we nog niet weten is hoe moeilijk het wordt om de economie te laten doordraaien zonder steun", zegt Van Praag. "Veel bedrijven zullen overbodig blijken, nieuwe sectoren zullen gaan groeien."

Bijzonder beheer

Zoals je hierboven kan zien is het aantal faillissementen nu nog laag, maar verwachten deskundigen dat er in het derde kwartaal een instroom op de afdelingen bijzonder beheer komt. Dat is de 'ziekenboeg' voor bedrijven bij een bank.

De belangrijkste reden daarvoor zijn de uitgestelde belastingen. Dat gaat inmiddels om een bedrag van 13,2 miljard euro.

"

Ik maak me vooral zorgen over bedrijven die niet goed gefinancierd de crisis in gingen, en klappen krijgen door corona.

Jan Willem Velthuijsen, hoofdeconoom PWC

"Ik maak me vooral zorgen over bedrijven die niet goed gefinancierd de crisis in gingen, en klappen krijgen door corona", zegt Velthuijsen. "De winkelketens, op consument gerichte ondernemingen. Gaan zij na de crisis weer genoeg verdienen om die uitgestelde belastingen en extra leningen die ze zijn aangegaan terug te betalen? Ik vrees in veel gevallen niet."

Bedrijven die het niet redden zullen failliet gaan. En dat betekent ook dat leningen die zij bij de bank hebben niet worden afgelost. "Banken staan er op dit moment goed voor. Dat is essentieel. Ze treffen voorzieningen om die klappen op te vangen, blijkbaar zien zij dingen aankomen." Hoeveel geld banken inmiddels in de zogeheten stroppenpotten hebben gestopt kun je hierboven zien.

Op dit moment daalt de werkloosheid, doordat mensen werk vinden, maar ook ook deels doordat mensen zonder baan stoppen met zoeken naar werk. Als je niet zoekt, tel je niet mee in de cijfers. Met het toenemende aantal faillissementen zal ook de werkloosheid oplopen. En niet alle banen komen terug, denken Velthuijsen en Van Praag.

Vooravond van een transitie

"Er zijn hele conservatieve sectoren waar digitale technologie nu versneld is geaccepteerd", zegt Velthuijsen. "Denk aan de zorg: virtuele consults, de ontwikkeling van vaccins die niet zonder big data had gekund, het massale testen. Maar ook het online winkelen door groepen die dat eerder nog niet deden."

Dat heeft gevolgen voor de werkgelegenheid. "Online vergaderen blijkt niet zo'n groot probleem. Maar businessclass vliegen voor personeel, komt dat terug? Ik denk het niet. Sommige banen gaan permanent verloren. Dat is van alle tijden: nieuwe technologie gaat altijd een beetje ten koste van banen, maar er komen eigenlijk steevast heel veel nieuwe banen voor terug."

Ook Van Praag denkt dat we aan de vooravond van een transitie staan. "Voor sommige regio's wordt dat moeilijk. Als het massatoerisme niet terugkomt is dat voor de regio Amsterdam een klap. Maar misschien komen we wel op iets uit wat qua welvaart beter is, en duurzamer misschien. Dit is ook een mooi moment om die kans te grijpen."
We publiceren elke maand een update over de stand van de economie. Hier vind je alle vorige versies:

# data[].attributes.attachment_link.title
Elf maanden coronacrisis: angst voor onzichtbare economische schade door schoolsluiting

# data[].attributes.attachment_link.description
Een einde aan de strenge lockdown waar we sinds begin deze winter in zitten is nog niet in zicht. Om desondanks de schade te beperken zijn de afgelopen weken opnieuw miljarden euro's aan extra steun uitgetrokken voor zowel bedrijven als het onderwijs. Hoe staan we er economisch voor, elf maanden sinds het begin van de coronacrisis?

# data[].attributes.body
De weg naar economische macht.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het is het grootste infrastructurele project van de moderne geschiedenis: China's nieuwe Zijderoute. Een enorm netwerk van duizenden wegen, havens en spoorlijnen tussen Europa, Afrika en China.

Inmiddels zijn er Chinese projecten in meer dan honderd landen. Ook vanuit Nederland rijden er treinen naar China, onder meer vanuit Amsterdam, Tilburg en Rotterdam. Deze zomer komt daar een verbinding vanuit Venlo bij, waardoor Nederlandse producten nog makkelijker naar China vervoerd kunnen worden.

Dat brengt allemaal economische voordelen met zich mee, maar voor China staat er meer op het spel. Het land werkt aan een nieuwe positie op het wereldtoneel.
In deze video leggen we je uit hoe. En waarom er ook zorgen zijn:

# data[].attributes.attachment_link.description
Het is het grootste infrastructurele project van de moderne geschiedenis: China's nieuwe Zijderoute. Een enorm netwerk van duizenden wegen, havens en spoorlijnen tussen Europa, Afrika en China. Inmiddels zijn er Chinese projecten in meer dan honderd landen. Ook vanuit Nederland rijden er treinen naar China, onder meer vanuit Amsterdam, Tilburg en Rotterdam.

# data[].attributes.attachment_link.title
Eerste coronarekening gepubliceerd: 'Kosten worden groter dan de baten'

# data[].attributes.attachment_link.description
De aanpak om de coronacrisis te bestrijden is relatief duur ten opzichte van andere maatregelen om levens te redden. Dat is de conclusie van TU Delft-onderzoeker Bas Kolen, die als een van de eersten een kostenbatenanalyse over bestrijding van het coronavirus maakte. De berekening verschijnt vandaag in economentijdschrift ESB.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Albert Heijn opent donderdag de eerste onbemande versie van een AH to go in een kantoorpand. Volgens de supermarktketen heeft koffieautomatenbedrijf Pelican Rouge in Dordrecht de primeur. Dit jaar staan minimaal honderd locaties op de planning in Nederland. In België worden er zeker 25 winkels geopend.

Albert Heijn maakte eind vorig jaar al bekend minisupermarkten te willen openen in kantoorpanden. Daarvoor werkt het bedrijf samen met Selecta, het Zwitserse bedrijf achter de onbemande minisupermarkt Foodie's. Ongeveer twintig Foodie's-locaties worden omgebouwd tot een onbemande AH to go. De andere locaties zijn nieuw.

In de onbemande supermarkten kunnen werknemers producten van Albert Heijn to go vinden en met zelfscankassa's afrekenen. De samenwerking speelt in op de veranderingen op de werkvloer, waarbij werknemers minder vaak en op wisselende tijden op kantoor aanwezig zijn en behoefte hebben aan gevarieerd en gezond eten, zeggen Albert Heijn en Selecta.

Albert Heijn ziet de minisupermarktjes als een aanvulling op catering. Volgens de winkelketen zijn veel bedrijven op zoek naar flexibele oplossingen en maatwerk voor zowel kleine als grote groepen medewerkers.

# data[].attributes.attachment_link.title
Albert Heijn opent donderdag eerste onbemande winkel op kantoorvloer

# data[].attributes.attachment_link.description
Albert Heijn opent donderdag de eerste onbemande versie van een AH to go in een kantoorpand. Volgens de supermarktketen heeft koffieautomatenbedrijf Pelican Rouge in Dordrecht de primeur. Dit jaar staan minimaal honderd locaties op de planning in Nederland. In België worden er zeker 25 winkels geopend.

# data[].attributes.attachment_link.description
In de eerste acht maanden van 2020 was de waarde van de Nederlandse goederenexport 35 miljard euro hoger dan van de goederenimport. Dit positieve saldo op de handelsbalans is nagenoeg gelijk aan het handelsoverschot van een jaar eerder. De omvang van de goederenhandel was met 586 miljard euro 9 procent kleiner dan een jaar eerder.

# data[].attributes.body
Bij de betalingsbalans van een land gaat het om  de geldstromen(bijvoorbeeld als gevolg van import en export) van en naar dat land. Geldstromen(vraag en aanbod) die op haar beurt van invloed zijn op de wisselkoers van een land...lastig onderwerp!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Betalingsbalans en wisselkoers

Onderstaande gebeurtenissen hebben allemaal invloed op internationale geldstromen.
Die internationale geldstromen houden we bij op de BetalingsBalans en hebben gevolgen voor de wisselkoers van de betreffende landen.

1
Neem bovenstaande tabel over en vul eerste twee kolommen in: wat verandert er op de Betalingsbalans?

2
Vul vervolgens de laatste twee kolommen in: wat gebeurt er op de Valutamarkt?

# data[].attributes.attachment_link.description
Onderstaande gebeurtenissen hebben allemaal invloed op internationale geldstromen. Die internationale geldstromen houden we bij op de BetalingsBalans en hebben gevolgen voor de wisselkoers van de betreffende landen. BETALINGSBALANS NL vraag 1 VALUTAMARKT € vraag 2 Gebeurtenis Deelrekening Ontvangst/Betaling (↑ / ↓) Vraag/Aanbod

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tesla beschouwt de bitcoin als een solide belegging. Is de cryptomunt daarmee respectabel geworden?

De aanduiding 'eerbiedwaardig' of 'fatsoenlijk' is in hoge mate een kwestie van smaak. Tesla maakt gewilde producten en is wereldberoemd. Het bedrijf is beursgenoteerd en is bijna 800 miljard dollar waard. Het is vooral de eerste grote onderneming buiten de financiële sector die laat zien dat het vertrouwen heeft in de bitcoin. De cryptomunt werd tot nu toe toch vooral gezien als een speeltje van speculanten, internetcowboys en cypherpunks (nerds met een hekel aan een bemoeizuchtige overheid). Tesla's goedkeuring geeft de bitcoin wellicht een 'betrouwbaarder' imago.

Is de bitcoin een legitiem betaalmiddel?

Ja en nee, antwoordt de Nederlandsche Bank. Het is niet verboden om een pizza van 9 euro of een Tesla X van 90 duizend euro af te rekenen in bitcoins (Tesla heeft dat voornemen, zei het bedrijf maandag). Een pizza kost dan 0,0002 bitcoin en de auto 2 btc. 'Zolang je maar niet de suggestie wekt dat het een wettig betaalmiddel is', stelt een woordvoerder van DNB. Het valt volgens hem meer in de categorie van 'betaalmiddelen' voor een beperkte kring, zoals nepmuntjes om bier af te rekenen tijdens een popconcert.

Het probleem is dat de bitcoin geen stabiele waarde heeft zoals de euro en de dollar. Op die munten is monetair beleid te bouwen, zoals inflatiebestrijding, aldus de DNB. 'Die stabiele waarde betekent dat een consument zich geen zorgen hoeft te maken of hij de volgende dag wel een brood kan kopen, of dat een brood net als de bitcoin opeens acht keer zo duur is.'

Is de bitcoin wel een legitiem beleggingsobject?

Zoals Tesla laat zien: beleggen in bitcoins of andere virtuele valuta is niet verboden. Ook niet in Nederland. Je mag tenslotte ook je geld investeren in oude strips, tulpenbollen, voetbalclubs, whiskey en muziekrechten. Er gelden evenwel strenge regels voor vermogensbeheerders en beleggingsinstellingen. 'Wij vertellen niet waarin een fonds mag investeren, maar gaan wel na of het kan blijven voldoen aan zijn langetermijnverplichtingen. Een klein deel investeren in iets riskants als goud mag, maar al je kaarten daar op inzetten niet.' Beleggingsfondsen en vermogensbeheerders zijn verplicht hun risico's te spreiden.

Moet ik nu alsnog instappen en bitcoins kopen?

Qua koers is dit misschien niet het slimste moment. De prijs van een enkele bitcoin is ruim 38 duizend euro, het hoogste niveau sinds Satoshi Nakamoto de virtuele munt bedacht in 2008. Er zijn deskundigen die denken dat de koers nog veel hoger kan - naar misschien wel 300 duizend euro. Maar de bitcoin was een jaar geleden krap 4.500 euro waard. En kan ook naar nul gaan, zoals een grote Zwitserse vermogensbeheerder vorige maand nog waarschuwde, 'als er een beter ontworpen alternatief op de markt komt of regulering het sentiment smoort'. Een topman van mega-investeerder Berkshire Hathaway omschreef investeren in bitcoins 'alsof iemand anders gaat handelen in koeienkeutels en jij bedenkt dat je de boot niet moet missen'.

Wat als Satoshi opeens meer bitcoins maakt?

Satoshi Nakamoto is het pseudoniem voor een persoon of groep die de bitcoin ontwierp. De bitcoin is een virtuele munt, en in de broncode ervan staat dat er maximaal 21 miljoen van kunnen worden gemaakt. Maar niemand weet wie er achter Satoshi schuilgaat, en of de schepper niet stiekem iets heeft ingebouwd om meer bitcoins te creëren. Wat als Tesla slechts speculeerde en al zijn bitcoins weer snel met vette winst verkoopt en de koers instort? Zoals de oude Engelse wijsheid luidt: 'Een dwaas met geld is het snel kwijt.'

# data[].attributes.attachment_link.title
Is dit het moment om bitcoins in te slaan en slapend rijk te worden?

# data[].attributes.attachment_link.description
De aanduiding 'eerbiedwaardig' of 'fatsoenlijk' is in hoge mate een kwestie van smaak. Tesla maakt gewilde producten en is wereldberoemd. Het bedrijf is beursgenoteerd en is bijna 800 miljard dollar waard. Het is vooral de eerste grote onderneming buiten de financiële sector die laat zien dat het vertrouwen heeft in de bitcoin.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het Conjunctuurdashboard laat de cyclus van de afzonderlijke indicatoren van de conjunctuur zien.

De Conjunctuurklok laat de stand en het verloop van de Nederlandse conjunctuur zien.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Conjunctuurdashboard laat de cyclus van de afzonderlijke indicatoren van de conjunctuur zien. De Conjunctuurklok laat de stand en het verloop van de Nederlandse conjunctuur zien.

# data[].attributes.headline
Nederlanders spaarden vorig jaar twee maal zoveel als het jaar er voor!

# data[].attributes.subject
Nederlanders spaarden vorig jaar twee maal zoveel als het jaar er voor!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nederlanders hebben afgelopen jaar 42 miljard euro gespaard, meldt De Nederlandsche Bank (DNB) vrijdag. Dat is twee keer zoveel als het jaar ervoor. Oorzaken zijn volgens de bank de toegenomen economische onzekerheid en de lockdownmaatregelen. Het totale spaarbankboekje van alle Nederlanders samen bedroeg eind vorig jaar ruim 487 miljard euro.

Het overgrote deel van het gespaarde geld kwam in 2020 terecht op betaalrekeningen (20 miljard euro) en spaarrekeningen waarbij het geld vrij op te nemen is (21 miljard euro). Het overige geld gebruikten Nederlanders om te beleggen of om schulden af te lossen.

Het is zeer ongebruikelijk dat er in één jaar zoveel wordt gespaard. Zo spaarden Nederlanders in 2019 iets meer dan 20 miljard euro en dat was al fors hoger dan de jaren daarvoor, waarin veelal minder dan 10 miljard euro aan de spaarpot is toegevoegd.

"De belangrijkste oorzaak voor de exceptionele toename in 2020 is de coronacrisis", aldus DNB in een toelichting. "Het beschikbare inkomen van de meeste huishoudens bleef mede door de omvangrijke overheidssteun op peil, terwijl de (gedeeltelijke) lockdowns en economische onzekerheid zorgden voor een forse daling van de consumptie."

Grotere toename van spaargeld in mei

Opvallend is dat er in de maand mei een grotere toename van het spaargeld was dan gebruikelijk. Dat is de maand waarin veel Nederlanders hun vakantiegeld krijgen. In 2020 kwam dat geld veel vaker terecht op spaarrekeningen dan in andere jaren, meldt DNB.

Tevens wijst DNB erop dat in de tweede helft van het jaar het spaarsaldo in vrijwel elke maand toenam. Normaal gesproken is dat de periode waarin Nederlanders juist minder sparen en hun geld uitgeven aan vakanties, feestdagen en extra aflossingen doen op hun hypotheek. Maar in 2020 werd ook tussen begin juli en eind november flink wat opgepot.

De maand december was ondanks alles een uitzondering. Coronacrisis of niet, de feestdagen waren voor velen toch weer aanleiding om het spaarvarken om te keren.

# data[].attributes.attachment_link.title
Coronacrisis zorgde voor overvolle spaarpotten in 2020

# data[].attributes.attachment_link.description
Nederlanders hebben afgelopen jaar 42 miljard euro gespaard, meldt De Nederlandsche Bank (DNB) vrijdag. Dat is twee keer zoveel als het jaar ervoor. Oorzaken zijn volgens de bank de toegenomen economische onzekerheid en de lockdownmaatregelen. Het totale spaarbankboekje van alle Nederlanders samen bedroeg eind vorig jaar ruim 487 miljard euro.

# data[].attributes.headline
een roos komt je duur te staan dit jaar...

# data[].attributes.subject
een roos komt je duur te staan dit jaar...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AD en Krant.nl maken onderdeel uit van DPG Media. Onze sites gebruiken cookies en vergelijkbare technologieën ('cookies') onder andere om je een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en deze informatie toevoegen aan bezoekersprofielen.
Cookies kunnen worden gebruikt om advertenties te tonen en artikelen aan te bevelen op de websites en apps van DPG Media die aansluiten op jouw interesses. Ook derden kunnen jouw internetgedrag volgen. Cookies kunnen gebruikt worden om op sites van derden relevante advertenties te tonen. Cookies van derde partijen maken daarnaast mogelijk dat je informatie kunt delen via social media zoals Twitter en Facebook.

AD deelt de informatie die zij verkrijgt middels het gebruik van cookies en vergelijkbare technieken, waaronder ook persoonsgegevens, in een samenwerkingsverband genaamd NLProfiel met Sanoma, DPG Media, Telegraaf Media Groep en RTL Nederland, om gezamenlijke groepsprofielen op te stellen. Door op 'Ja, ik accepteer cookies' te klikken, ga je akkoord met de verstrekking van jouw (persoons)gegevens aan deze Nederlandse uitgevers voor de totstandkoming van gezamenlijke groepsprofielen, welke dit zijn kan je lezen op www.nlprofiel.nl.

Meer informatie hierover vind je in ons cookie-statement.

Om artikelen op AD te kunnen lezen, dien je de cookies te accepteren door op 'Ja, ik accepteer cookies' te klikken.

De serviceafdeling is te bereiken op telefoonnummer 088 - 0505 050. De servicepagina kun je hier vinden. Klik hier om direct de Krant.ad.nl te lezen.

# data[].attributes.attachment_link.description
AD en Krant.nl maken onderdeel uit van DPG Media. Onze sites gebruiken cookies en vergelijkbare technologieën ('cookies') onder andere om je een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en deze informatie toevoegen aan bezoekersprofielen.

# data[].attributes.body
appreciatie, depreciatie, devaluatie en revaluatie inflatie en deflatie......

# data[].attributes.body
Onder de leiding van Christine Lagarde is de rol van de ECB aan het veranderen in de richting van het beleid van de fed ... stimuleren/sturing van de economie

# data[].attributes.headline
Het coronavirus belemmert de wereldhandel 

# data[].attributes.subject
Het coronavirus belemmert de wereldhandel 

# data[].attributes.body
Het Coronavirus heeft sterke economische effecten.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De voorraden die nu nog in China liggen, kunnen de tekorten mogelijk niet voorkomen. "Je ziet eigenlijk dat alle vormen van goederenvervoer vanuit China getroffen zijn", zegt De Jong. Het treinverkeer ligt voor een groot deel stil omdat Wuhan een belangrijk spoorknooppunt is.

Via de lucht kan ook steeds minder vervoerd worden. "Vrachtvliegtuigen blijven wel vliegen, maar de vracht die wordt vervoerd in de buik van passagiersvliegtuigen neemt ernstig af", zegt Maarten van As, van Air Cargo Netherlands. Met prijsstijgingen als gevolg.

Gevolgen soms maanden later pas duidelijk

"Alleen de zeeschepen varen allemaal nog", zegt De Jong. "Maar ook daar kun je komende week problemen verwachten. De fabrieken in China zijn afgelopen jaren steeds meer naar het binnenland verplaatst omdat daar de lonen nog laag zijn. Maar een groot deel van het binnenlands vervoer ligt ook plat. Dus het is nog maar de vraag of de schepen ook geladen kunnen worden."

Bovendien doen schepen zes weken over de tocht naar Europa. Dus zelfs als de fabrieken weer gaan draaien, komen goederen met vertraging aan. "We krijgen nu al klanten aan de lijn die ruimte in de trein willen reserveren voor als de fabrieken weer opengaan", zegt Groot Wassink. Treinen doen maar vijftien dagen over de reis. Die vervoeren onder meer onderdelen voor autofabrikanten als Volkswagen, Volvo, BMW, maar ook voor Nederlandse producenten van bijvoorbeeld dieselmotoren.

Hoe groot de gevolgen echt gaan zijn, is nog moeilijk in te schatten. "De wereldwijde logistiek is zo ingewikkeld. Soms worden gevolgen pas maanden later duidelijk", zegt De Jong. "Een paar jaar geleden was er bijvoorbeeld een overstroming in Thailand waardoor er fabrieken dichtgingen. Maanden later werden daardoor de geheugenkaarten bij de Media Markt duurder omdat er tekorten waren."

# data[].attributes.attachment_link.title
'Fabriek van de wereld' ligt stil en dus vreest Europa voor tekorten

# data[].attributes.attachment_link.description
De voorraden die nu nog in China liggen, kunnen de tekorten mogelijk niet voorkomen. "Je ziet eigenlijk dat alle vormen van goederenvervoer vanuit China getroffen zijn", zegt De Jong. Het treinverkeer ligt voor een groot deel stil omdat Wuhan een belangrijk spoorknooppunt is. Via de lucht kan ook steeds minder vervoerd worden.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Conjunctuurklok laat de stand en het verloop van de Nederlandse conjunctuur zien.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Conjunctuur en conjunctuurklok

Aan de hand van diverse economische grootheden bepaalt het CBS voortdurend in welke fase de conjunctuur van Nederland zich bevindt. De rol die de overheid heeft in bepaalde conjuncturele fases is vooral een kwestie van opinie. Het lijkt vooral een politieke keuze, omdat economen het maar niet eens kunnen worden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Aan de hand van diverse economische grootheden bepaalt het CBS voortdurend in welke fase de conjunctuur van Nederland zich bevindt. De rol die de overheid heeft in bepaalde conjuncturele fases is vooral een kwestie van opinie. Het lijkt vooral een politieke keuze, omdat economen het maar niet eens kunnen worden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sinds 2005 berekent het CBS met de Conjunctuurklok het actuele conjunctuurbeeld voor Nederland. Dit gebeurt aan de hand van 15 indicatoren. Verder wordt de individuele ontwikkeling van deze indicatoren gepubliceerd in het Conjunctuurdashboard. Hierin zijn de indicatoren onderverdeeld in drie macro-economische clusters, namelijk vertrouwensindicatoren, economische indicatoren en arbeidsmarktindicatoren.

Voor conjunctuuranalyse is het ook relevant om te weten hoe de 15 indicatoren elkaar in de tijd volgen. Dit wordt conjunctuurfasering genoemd. De 15 indicatoren kunnen dan ingedeeld worden als voorlopend, gelijklopend of achterlopend op de conjuncturele op- en neergang van de macro-economische activiteit. De voorloop, gelijkloop of achterloop voor elke indicator is vastgesteld door ze te correleren met de Conjunctuurklokindicator (zie Box 1). Deze indicator is het ongewogen rekenkundige gemiddelde van de vijftien indicatoren.

De relevantie van conjunctuurfasering in de macro-economische actualiteit

In de regel laten de voorlopende indicatoren als eerste zien welke kant het opgaat met de macro-economische activiteit op middellange termijn. Daarom kan het belangrijk zijn om in de Conjunctuurklok in eerste instantie naar deze groep indicatoren te kijken. Normaal gesproken komen ze gemiddeld zes maanden eerder in een volgende fase dan de met de conjunctuur gelijklopende indicatoren. In totaal zijn er 5 voorlopende indicatoren, waarvan 4 vertrouwensindicatoren. Dat is logisch omdat vertrouwen in de economie als een stemmingsfactor zich sneller aanpast aan de conjunctuur dan economische of arbeidsmarktindicatoren die een fysiek karakter hebben (productie, werkloosheid, consumptie, uitvoer, faillissementen, enz.). De 5e voorlopende indicator betreft de uitzenduren. Vanwege het tijdelijke karakter kan de uitzendwerkgelegenheid eveneens snel aan de conjuncturele omstandigheden worden aangepast.

Gelijklopende indicatoren zijn indicatoren die in de tijd gezien nog het nauwst samenhangen met de op- en neergang van de macro-economische activiteit. In de Conjunctuurklok zijn er in totaal 7 gelijklopende indicatoren, waaronder 6 economische indicatoren en 1 arbeidsmarktindicator (faillissementen). Voor de Conjunctuurklok zijn de gelijklopende indicatoren zeer belangrijk omdat ze veelal de benodigde harde informatie verschaffen om in de actualiteit betrouwbaar het conjunctuurbeeld voor Nederland te kunnen bepalen.

Ten slotte is er nog een derde groep, de achterlopende indicatoren. In de Conjunctuurklok geven de achterlopende indicatoren een tweede bevestiging dat de conjunctuur zich in een volgende fase bevindt of is geraakt. Dat de 3 achterlopende indicatoren allemaal arbeidsmarktindicatoren zijn, is niet toevallig. Het betreft het arbeidsvolume, de vacaturestand en de werkloosheid. Door strenge arbeidswetgeving duurt het even voordat de relatief starre arbeidsmarkt zich kan aanpassen aan een conjuncturele verandering. Ten opzichte van de twee andere groepen verloopt de ontwikkeling van de achterlopende indicatoren het meest rustig. Juist hierom, vanwege hun rustige verloop, zijn ze in de Conjunctuurklok opgenomen. Als ze eenmaal beginnen te veranderen dan hoeft er geen twijfel meer te bestaan over het conjunctuurpad (zie Box 2).

De Conjunctuurklokindicator geeft in één cijfer weer wat de conjunctuurstand is. De voorlopende indicatoren hebben dit dan al gemiddeld zes maanden eerder aangegeven. Ze moeten vooral worden beschouwd als snelle conjunctuurindicatoren. Maar het zijn de gelijklopende indicatoren waarmee een conjuncturele verandering in werkelijkheid getraceerd moet worden. De rol van de achterlopende indicatoren is om vooral de duurzaamheid van een conjuncturele verandering te bevestigen. Het conjunctuurpad verloopt namelijk niet constant, maar variabel.

Groep voorlopende, gelijklopende en achterlopende conjunctuurindicatoren

Fasering Conjunctuurklokindicatoren

Box 1 Voorloop, gelijkloop en achterloop in de Conjunctuurklok

De mate waarin de 15 klokindicatoren voorlopen, gelijklopen of achterlopen ten opzichte van de Conjunctuurklokindicator is met kruiscorrelatie berekend over de periode 1990-2008 (Figuur 1). Vergeleken met de Conjunctuurklokindicator veranderen de voorlopende indicatoren gemiddeld zes maanden eerder bij een optimale correlatie van 0,82. De gelijklopende indicatoren lopen gemiddeld een maand achter bij een optimale correlatie van 0,95 met de Conjunctuurklokindicator. De achterlopende indicatoren veranderen gemiddeld met acht maanden vertraging bij een optimale correlatie van 0,92 met de Conjunctuurklokindicator. Hoewel de conjunctuurfasering wordt gemeten over de hele periode is het in de Conjunctuurklok vooral relevant wanneer de conjunctuur van fase verandert. In de Conjunctuurklok zijn de vier conjunctuurfasen afgebeeld in een diagram met vier kwadranten. In het gele kwadrant is er sprake van conjunctureel herstel; in het groene kwadrant hoogconjunctuur; in het oranje kwadrant conjuncturele neergang staat; en ten slotte in het rode kwadrant laagconjunctuur. In de Conjunctuurklok moet vooral gelet worden op hoe de voorlopende, gelijklopende en de achterlopende indicatoren als groep zich faseren.

Box 2 De rol van achterlopende indicatoren

Dat achterlopende indicatoren bijzonder waardevolle conjuncturele informatie kunnen ontsluiten, kan blijken uit hun beloop in de jaren 1997-1998. In die jaren stagneerde het economische herstel zoals naar voren komt in het afgevlakte verloop van de gelijklopende (economische) indicatoren. Dit hing samen met de financiële crisis in Azië. Een grotere impact had deze crisis op de voorlopende indicatoren gelet op de terugloop. Op het verloop van de achterlopende arbeidsmarktindicatoren had de crisis geen effect. Integendeel, de conjuncturele verbetering hield aan en hoogst ongebruikelijk gingen ze zelfs nog geruime tijd voorlopen. Kennelijk was het conjuncturele herstel krachtig genoeg om dynamiek op de arbeidsmarkt te veroorzaken. Meer werkgelegenheid en minder werkloosheid waren in die jaren dus gunstig voor het conjunctuurpad.
Een ander voorbeeld van de relevantie van achterlopende indicatoren blijkt uit de jaren 2004-2005. Met de tijdelijke terugloop van de voorlopende en gelijklopende indicatoren ging toen samen een vlak beloop van de achterlopende indicatoren. De tweede, benodigde bevestiging van het conjuncturele herstel bleef uit. Het conjunctuurpad was toen niet krachtig genoeg om tot dynamiek op de arbeidsmarkt te leiden. In de tweede helft van 2005 verbeterden de voorlopende en gelijklopende indicatoren. De achterlopende indicatoren volgden met de gebruikelijke vertraging waardoor het herstel van het conjunctuurpad boven elke twijfel werd verheven.

Roberto Wekker

# data[].attributes.attachment_link.description
Sinds 2005 berekent het CBS met de Conjunctuurklok het actuele conjunctuurbeeld voor Nederland. Dit gebeurt aan de hand van 15 indicatoren. Verder wordt de individuele ontwikkeling van deze indicatoren gepubliceerd in het Conjunctuurdashboard. Hierin zijn de indicatoren onderverdeeld in drie macro-economische clusters, namelijk vertrouwensindicatoren, economische indicatoren en arbeidsmarktindicatoren.

# data[].attributes.attachment_link.description
Binnenkort kijk je het NOS Journaal en Studio Sport terug op NPO Start. Je vindt daar de NOS-uitzendingen, meer nieuws en achtergronden én alles van NPO.

# data[].attributes.headline
Formeel evenwicht en materieel evenwicht

# data[].attributes.subject
Formeel evenwicht en materieel evenwicht

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een betalingsbalans is een overzicht van alle transacties van een land met het buitenland in een bepaalde periode (meestal een jaar).
Zo ontstaat een totaaloverzicht voor betalingen aan het buitenland en ontvangsten uit het buitenland.

De betalingsbalans bestaat uit drie onderdelen, welke weer verder gesplitst zijn in verschillende deelrekeningen.

Op de Lopende Rekening staan alle transacties met het buitenland die te maken hebben met productie en inkomensvorming.

Goederenrekening
Hier worden alle transacties opgeschreven die te maken hebben met de import (=betalingen) en export (=ontvangsten) van (stoffelijke) goederen.

Dienstenrekening
Hier worden alle transacties opgeschreven die te maken hebben met de import (=betalingen) en export (=ontvangsten) van diensten (onstoffelijke goederen).

Inkomensrekening
Er worden ook productiefactoren geleverd aan /gebruikt van het buitenland.
Bijvoorbeeld een Nederlander die in Duitsland werkt, of een Amerikaanse onderneming die in Nederland een dochteronderneming heeft.
De betaling voor die productiefactoren, de primaire inkomens, komt op de inkomensrekening.
NB. het geld gaat dus de grens over!

Op de Kapitaalrekening staan alle financiële transacties van een land met het buitenland.

Internationale beleggingen
Institutionele beleggers - zoals banken, verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen - beleggen een hun geld over de hele wereld.
Een deel van dit geld zetten zij op spaarrekeningen in andere landen. Uiteraard zoeken zij dan naar landen die een relatief hoge rente geven op hun spaargeld.

Internationale kredietverlening
Niet alleen in eigen land wordt geld geleend. Overheden en bedrijven lenen ook vaak geld in het buitenland. Dat gebeurt vaak door middel van obligatieleningen.
In het jaar dat geleend wordt, zijn het ontvangsten op de Kapitaalrekening. De aflossingen zijn later betalingen op de Kapitaalrekening.
Rente van de lening staat op de Inkomensrekening!

Directe investeringen in het buitenland
Dit zijn investeringen van bedrijven in het buitenland.
Bijvoorbeeld wanneer AH een supermarktketen in de VS overneemt of wanneer een Japanse autofabrikant een fabriek bouwt in Europa.

Het zal zelden zo zijn dat in een jaar de betalingen en de ontvangsten aan elkaar gelijk zijn.
Het bedrag dat per saldo aan het buitenland betaald wordt (dan wel: van het buitenland ontvangen wordt) komt op de salderingsrekening.
Dankzij de salderingsrekening zal de totale betalingsbalans in evenwicht zijn (betalingen=ontvangsten).

Materieel gezien is een betalingsbalans zelden in evenwicht. We spreken van materieel evenwicht als de totale betalingen aan het buitenland in een bepaalde periode gelijk zijn aan de totale ontvangsten uit het buitenland.

Als we spreken van een overschot of een tekort op de betalingsbalans, dan bedoelen we een materieel overschot/tekort.
In bovenstaande voorbeelden is dus sprake van (rechts) een materieel tekort van € 50 mld en (links) een materieel overschot van € 20 mld.

Wanneer een land een materieel tekort heeft, moet het in die periode meer betalen aan het buitenland dan zij in die periode verdienen in het buitenland. Omdat betaling aan het buitenland zelden/nooit kan gebeuren in de eigen valuta, moet een land in zo'n geval beschikken over een voorraad buitenlands geld (dollars of de valuta van het betreffende land).
Een land kan dus niet permanent een tekort op de betalingbalans hebben, omdat op een gegeven moment de voorraad vreemd geld op raakt. (Bij ontwikkelingslanden is deze voorraad natuurlijk al lang op / nooit aanwezig geweest).

NB. Alleen de VS kan structureel een tekort op de betalingsbalans hebben, omdat elk land dollars accepteert als betaling.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een betalingsbalans is een overzicht van alle transacties van een land met het buitenland in een bepaalde periode (meestal een jaar). Zo ontstaat een totaaloverzicht voor betalingen aan het buitenland en ontvangsten uit het buitenland. De betalingsbalans bestaat uit drie onderdelen, welke weer verder gesplitst zijn in verschillende deelrekeningen.

# data[].attributes.body
afspraken om beter te kunnen samenwerken.

# data[].attributes.attachment_link.description
Korte animatie over het Stabiliteits- en Groeipact. De landen van de EU spreken af dat hun begrotingen op orde zijn, dat ze dus niet meer geld uit dan er binnenkomt.

# data[].attributes.headline
In week 4 gaan we aan de slag met de module Europa

# data[].attributes.subject
In week 4 gaan we aan de slag met de module Europa

# data[].attributes.body
De antwoorden van deze module staan in dit deel van de padlet.

# data[].attributes.headline
We kijken nog even terug naar opgave 2.16 en 2.17 en gaan daarna verder met hoofdstuk 3 de structuur van een economie

# data[].attributes.subject
We kijken nog even terug naar opgave 2.16 en 2.17 en gaan daarna verder met hoofdstuk 3 de structuur van een economie

# data[].attributes.body
Van hoofdstuk 3 bespreken we:3.2, 3.3 en 3.5, 3.10, 3.15 en 3.28

# data[].attributes.body
Maken uit de bundel verdienen en uitgeven opgave 3.3 t/m 3.5 +stroomschema opgaven...succes

# data[].attributes.body
Genoeg redenen voor een (naderende) recessie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De economische groei in Nederland vlakt af, net als in de rest van de wereld. De Duitse economie kromp zelfs al in het derde kwartaal. Tel daar nog eens bij op dat veel andere indicatoren, zoals ondernemersvertrouwen of inkoopmanagersindexen in meerdere landen dalen en de vraag dringt zich op of er een nieuwe recessie aankomt.

Dat risico valt wel mee, denken veel economen. Maar de tijd van hoge economische groei, zoals de laatste paar jaar, lijkt voorlopig wel voorbij.

Het is dan ook al heel lang ontzettend goed gegaan. De Nederlandse economie laat dit jaar naar verwachting een groeicijfer tussen de 2,5 en 3 procent zien, na een groei van 3,2 procent in 2017. Dat was het hoogste niveau sinds 2007. Eerder meldde het Centraal Planbureau (CPB) al dat de hoogste groeipiek waarschijnlijk achter ons ligt.

Maar Nico Klene, senior econoom bij ABN AMRO, zegt geen recessie te verwachten. Sommige indicatoren dalen dan wel, maar hij wijst op allerlei indicatoren die op behoorlijk hoog niveau liggen en enkele die ook alweer stijgen. Zo meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek donderdag dat het producentenvertrouwen in Nederland licht is gestegen in november.

Een kwartaal is wat te kort

"Dat geeft wel aan dat het niet hollend achteruitgaat in ieder geval", aldus de econoom. Er is ook altijd wel een kwartaal waarin het tegenzit, legt hij uit. Eerder verklaarde Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS, al dat het na acht kwartalen op rij met relatief hoge groeicijfers niemand mag verbazen dat er een keer een minder kwartaal bijzit.

Zo vielen vooral de investeringen in het derde kwartaal lager uit, maar volgens Klene zegt dit weinig over de bredere economie omdat de investeringen vaker volatiel zijn. "Een kwartaal is voor Nederlandse begrippen wat kort." Zo is een incidentele uitgave van een grote onderneming al bijna terug te zien in de cijfers.

Ook kan toevallig de import harder groeien dan de export. "Wat je soms ziet is dat in een bepaald kwartaal de invoer harder groeit dan de uitvoer. Dan heb je meteen een negatieve bijdrage. Maar om iets te exporteren, moet je iets importeren. Dat gebeurt per definitie eerder."

Wel heeft ABN AMRO de groeiverwachting voor de Nederlandse economie voor 2019 verlaagd van 2,5 procent naar 2 procent na de lagere groeicijfers in het derde kwartaal.

Hoogtepunt is waarschijnlijk wel geweest

Structureel zijn waarschijnlijk de teruglopende bouwinvesteringen. Die daalden tijdens de crisis enorm en maakten de afgelopen jaren een inhaalslag. "Dat tempo is nu wat afgevlakt. De productie van de bouw zit nu weer ongeveer op het niveau van voor de crisis en dan krijg je weer wat gematigde groeicijfers", zei Van Mulligen.

De plotselinge krimp in de Duitse economie wijten veel marktvolgers aan problemen in de autosector. Automakers hadden zich niet goed voorbereid op nieuwe regelgeving. "Als dat daadwerkelijk de oorzaak is, zou zich dat moeten herstellen in dit of volgend kwartaal. Wij gaan ervan uit dat de groei in het laatste kwartaal hoger ligt", zegt Klene.

Volgens Roel Beetsma, hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam, is er sprake van een terugloop van de economische groei naar het niveau op de lange termijn, maar ook hij ziet geen concrete recessie om de hoek komen.

Volgens de wetenschapper is eind 2017 waarschijnlijk het hoogtepunt geweest en zit de Nederlandse economie nu nog hoog in de conjunctuur. Na de crisis zat de economische activiteit lang onder het potentieel van de economie. Als de economie dan herstelt, groei de economie harder dan het potentieel, aldus Beetsma. "Die groeivertraging zit er natuurlijk wel aan te komen. Dat is eigenlijk een onderdeel van de natuurlijke cyclus."

"Je ziet in feite dat de economie ook tegen zijn grenzen aanloopt. Het is niet overal even zichtbaar, maar in een aantal sectoren zijn er gewoon hele grote personeelstekorten, wat betekent dat er werk blijft liggen. Dat betekent dus ook dat de financiers van de onderneming minder winstgroei zien."

Handelsoorlog, Brexit en Italië

Risico's zijn er overigens genoeg voor de Nederlandse economie en de wereldeconomie. Zo zijn er de problemen met de Italiaanse schuld, hoewel het lijkt alsof de Italiaanse regering de deur openzet voor aanpassingen in de begroting voor 2019.

Verder is er de handelsoorlog van Trump die roet in het eten kan gooien en het Britse vertrek uit de Europese Unie. Maar Klene gaat ervan uit dat zelfs een wanordelijke Brexit geen recessie kan veroorzaken in Nederland.

Ook Beetsma verwacht niet dat een zogeheten harde Brexit de eurozone in een recessie kan drukken. De risico's van een Italiaanse schuldencrisis zijn bijvoorbeeld veel groter. "Als daar iets gebeurt, dan kan het ineens omslaan. Dan kunnen we van een zachte landing ook in een scenario terechtkomen waarin ineens de groei naar nul gaat."

Ook een groeivertraging in China behoort tot de risico's. De Chinese economie groeit al op het laagste tempo in negen jaar, hoewel aan de officiële cijfers wel wordt getwijfeld. "Wat wel interessant is, is dat de invoer in China behoorlijk is gedaald", legt Beetsma uit. Normaliter zal een economie die hard groeit ook veel importeren. "Dit kan een duidelijk teken van vertraging zijn".

# data[].attributes.attachment_link.title
Afzwakkende economische groei: Krijgen we een nieuwe recessie?

# data[].attributes.attachment_link.description
De economische groei in Nederland vlakt af, net als in de rest van de wereld. De Duitse economie kromp zelfs al in het derde kwartaal. Tel daar nog eens bij op dat veel andere indicatoren, zoals ondernemersvertrouwen of inkoopmanagersindexen in meerdere landen dalen en de vraag dringt zich op of er een nieuwe recessie aankomt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De koersborden op beurzen in de Verenigde Staten, Azië en Europa kleuren dieprood. Wat is er aan de hand?

Vrijdagavond beleefde de toonaangevende Dow-Jonesindex in New York de slechtste handelsdag in anderhalf jaar. En maandagavond sloot de Amerikaanse index maar liefst 4,6 procent lager. Zo'n grote daling is sinds 2011 niet meer voorgekomen.

Dinsdagochtend ging ook de Nikkei-index in Japan hard onderuit. De Japanse aandelenindex stond even op een verlies van bijna 7 procent. Dat zou het grootste puntenverlies sinds het najaar van 1990 zijn geweest. Uiteindelijk ging de index met een verlies van 4,7 procent de handel uit.

Verder stonden alle 25 bedrijfsaandelen in de Amsterdamse AEX-index dinsdag in het rood. De AEX ging uiteindelijk met een verlies van 3 procent de handel uit. Ook andere Europese beurzen eindigden dinsdag in mineur.

Ook in de rest van de handelsweek bleef het onrustig op de Aziatische, Amerikaanse en Europese beurzen.
Waar zijn beleggers bezorgd over?
Beleggers lijken bezorgd over een stijgende inflatie en een mogelijk sneller dan verwachte afbouw van het ruime monetaire beleid van de Federal Reserve, het Amerikaanse stelsel van centrale banken.

Vrijdag bleek uit een rapport dat de lonen in de VS flink zijn gestegen. Dat klinkt als goed nieuws, maar handelaren denken dat dit op termijn tot lagere aandelenprijzen zal leiden.

Als de lonen hard omhoog gaan en mogelijk ook de inflatie stijgt, kan dit de Fed ertoe aanzetten het belangrijkste rentetarief sneller te verhogen dan verwacht. In dat geval zou er binnenkort een einde komen aan de historisch lage rentestanden, die eerder juist voor een opleving op de aandelenbeurzen hebben gezorgd.

De Federal Reserve heeft de rente aanvankelijk verlaagd om de economie te stimuleren en de inflatie aan te jagen. Maar eind december 2015 vond de Fed dat het weer zo goed met de Amerikaanse economie ging, dat de rente voor het eerst in bijna tien jaar weer omhoog kon. Ook in 2016 en 2017 werd het tarief in kleine stappen verhoogd.

Hoewel de Fed eind januari besloot het tarief niet te wijzigen, worden dit jaar nog wel renteverhogingen verwacht. Alleen is het dus niet duidelijk hoe geleidelijk dit zal gaan.

De afgelopen weekend afgetreden Fed-voorzitter Janet Yellen was een voorstander van geleidelijke verhogingen. Maar als de inflatie in de VS al snel naar rond de 2 procent stijgt (het doel van de Fed), dan zouden de renteverhogingen wel eens snel dichterbij kunnen komen, vrezen analisten.
Is er echt iets aan de hand of is het gewoon een correctie?
Sommige deskundigen benadrukken dat het niet alleen om een schrikreactie gaat, maar ook om een "gezonde correctie" van eerdere flinke stijgingen. Aandelenkoersen zijn in de afgelopen maanden tot recordhoogtes gestegen na optimisme over bedrijfswinsten en economische groei.

De brede index S&P 500 sloot maandag dan misschien met een verlies van meer dan 4 procent, dit was nog altijd op hetzelfde niveau als dat van nog geen twee maanden geleden.

"Ik denk nog steeds dat dit een verdere reactie is op de snelle stijging van de rentetarieven en inflatieverwachtingen in een korte tijd. Dat heeft de markt doen schrikken", zei een analist tegen zakenkrant Financial Times. "Maar we zien nu gewoon wat verkopen na een zeer lange periode van zelfgenoegzaamheid."
Hoe lang gaat dit nog zo door?
Het is onmogelijk om de koers van aandelen met zekerheid te voorspellen. Analisten hebben al moeite met het vinden van een verklaring voor wat er gebeurd is. Laat staan dat ze met vertrouwen uitspraken over de korte termijn kunnen doen.

"Hoe ver het nog naar beneden gaat? Vertel het me maar", zei een analist van Citigroup tegen persbureau . Hij is verrast door de snelheid van de achteruitgang.

"Dit kan niet dag na dag zo doorgaan zonder dat er snel een soort van bodem in zicht komt." Al verwacht hij dat de financiële markten nog wel even volatiel zullen blijven.

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom gaan de beurskoersen ineens zo hard omlaag?

# data[].attributes.attachment_link.description
De koersborden op beurzen in de Verenigde Staten, Azië en Europa kleuren dieprood. Wat is er aan de hand? Vrijdagavond beleefde de toonaangevende Dow-Jonesindex in New York de slechtste handelsdag in anderhalf jaar. En maandagavond sloot de Amerikaanse index maar liefst 4,6 procent lager. Zo'n grote daling is sinds 2011 niet meer voorgekomen.

# data[].attributes.body
Een opdracht met een keyensiaans model

# data[].attributes.attachment_link.title
Examen 2004 - Keynesiaanse shocktherapie

# data[].attributes.attachment_link.description
Na een periode van economische groei kan in een economie een neergang optreden. Zo'n neergang is soms het gevolg van een externe schok. In zo'n situatie kan de overheid ingrijpen en proberen de economie weer in goede banen te leiden.

# data[].attributes.body
De vraag en aanbod van een hele economie

# data[].attributes.headline
De conjunctuur....uitgelegd aan de hand van de conjunctuurklok

# data[].attributes.subject
De conjunctuur....uitgelegd aan de hand van de conjunctuurklok

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Conjunctuur en conjunctuurklok

Aan de hand van diverse economische grootheden bepaalt het CBS voortdurend in welke fase de conjunctuur van Nederland zich bevindt. De rol die de overheid heeft in bepaalde conjuncturele fases is vooral een kwestie van opinie. Het lijkt vooral een politieke keuze, omdat economen het maar niet eens kunnen worden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Aan de hand van diverse economische grootheden bepaalt het CBS voortdurend in welke fase de conjunctuur van Nederland zich bevindt. De rol die de overheid heeft in bepaalde conjuncturele fases is vooral een kwestie van opinie. Het lijkt vooral een politieke keuze, omdat economen het maar niet eens kunnen worden.

# data[].attributes.body
Wanneer je de waarde van een grootheid wilt corrigeren met een andere grootheid...moet je de bijbehorende indexcijfers op elkaar delen. Zo corrigeer je het inkomen met de inflatie om de verandering van de koopkracht te meten.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Indexcijfers kunnen we ook gebruiken om de procentuele verandering van twee verschillende grootheden te combineren.

Bijvoorbeeld:

%Δ inkomen & %Δ prijzen → %Δ koopkracht
%Δ totale productie & %Δ arbeidsproductiviteit → %Δ werkgelegenheid

Indexcijfers worden ook gebruikt om de relatieve verandering van twee verschillende grootheden te kunnen combineren.

De berekening met indexcijfers gaat op dezelfde manier als wanneer je met absolute getallen zou rekenen.
Je hoeft jezelf dus alleen af te vragen hoe je het met 'gewone' getallen uit zou rekenen.

Een voorbeeld ter illustratie:

Gegeven:

de totale productie in een bedrijf is met 5% toegenomen

de gemiddelde productie van een werknemer is met 2% toegenomen

⇒ Met hoeveel procent is de werkgelegenheid veranderd?

# data[].attributes.attachment_link.title
Indexcijfers voor het combineren van gegevens

# data[].attributes.attachment_link.description
Indexcijfers kunnen we ook gebruiken om de procentuele verandering van twee verschillende grootheden te combineren. Bijvoorbeeld: %Δ inkomen & %Δ prijzen → %Δ koopkracht %Δ totale productie & %Δ arbeidsproductiviteit → %Δ werkgelegenheid Net als met 'normale' getallen Indexcijfers worden ook gebruikt om de relatieve verandering van twee verschillende grootheden te kunnen combineren.

# data[].attributes.headline
In deze week houden we ons bezig met de structuur en conjunctuur van onze economie.

# data[].attributes.subject
In deze week houden we ons bezig met de structuur en conjunctuur van onze economie.

# data[].attributes.body
Economische groei is niet altijd vanzelfsprekend. Het belang van concurrentiepositie voor een open economie als de onze is groot. Een groot deel van ons inkomen verdienen we in het buitenland...met onze export.  de hoogte van de loonkosten (per product) zijn daarom erg belangrijk.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Loonkosten

Totale bedrag dat een werkgever aan kosten heeft voor een werknemer die hij in dienst heeft.

De loonkosten bestaan uit twee onderdelen:

Bruto loonWerkgeversdeel sociale premies +

Totale loonkosten

Loonkosten zijn meestal de grootste kostenpost voor een bedrijf.
De hoogte van het bruto loon bepaalt in belangrijke mate de hoogte van de loonkosten. Daarbij geldt dat hoge (bruto) lonen:

gunstig zijn voor de omvang van de bestedingen en de koopkracht,

maar ongunstig zijn voor de productiekosten en dus de concurrentiepositie van bedrijven.

Of een stijging van de loonkosten de concurrentiepositie verslechtert hangt vooral af van de ontwikkeling van de loonkosten per product. Daarbij speelt niet alleen de hoogte van de loonkosten een rol, maar ook de arbeidsproductiviteit.

# data[].attributes.attachment_link.description
Totale bedrag dat een werkgever aan kosten heeft voor een werknemer die hij in dienst heeft.De loonkosten bestaan uit twee onderdelen:Bruto loon Werkgeversdeel sociale premies + Totale loonkosten Loonkosten zijn meestal de grootste kostenpost voor een bedrijf. De hoogte van het bruto loon bepaalt in belangrijke