# data[].attributes.body
Link:

1. Thành tựu: https://www.youtube.com/watch?v=VrEziptqhDE

2. https://adluxury.net/nen-van-minh-ai-cap-co-dai-10-thanh-tuu-vi-dai-nhat/?srsltid=AfmBOopJrXuRaLfzsVWGu8xBZXX1gUA9UZqAYngXum8hBhmnUuIVVhgO

3. https://lichsu.blog/ai-cap-co-dai-lich-su-van-minh-ben-dong-song-nile/

# data[].attributes.attachment_link.title
Những thành tựu văn cơ bản của văn minh Ai Cập cổ đại

# data[].attributes.body
Người Ai Cập cổ đại sáng tạo ra chữ tượng hình (Hieroglyphs) cách đây hơn 5000 năm.

Ban đầu chữ viết gồm các hình vẽ mô phỏng con người, con vật, đồ vật, thiên nhiên. Về sau, nó phát triển thành hệ thống ký hiệu phức tạp gồm:

Chữ tượng hình (khắc trên tường đền đài, bia đá, mộ phần).

Chữ tượng ý (biểu thị khái niệm, ý nghĩa).

Chữ ghi âm (dùng ký hiệu để ghi lại âm tiết).

Họ viết trên giấy cói (papyrus) và khắc chữ trên đá, gỗ, tường mộ.

Chữ viết gắn liền với tôn giáo, lịch sử, văn học và giúp người Ai Cập lưu giữ tri thức.

# data[].attributes.body
Có khái niệm sơ khai về số Pi khi xây kim tự tháp.

Do nhu cầu đo đạc đất đai sau lũ sông Nin, xây dựng kim tự tháp, đền đài → phát triển toán học.

# data[].attributes.body
Người Ai Cập cổ đại sáng tạo ra chữ tượng hình (Hieroglyphics) để ghi lại sự việc.

Ban đầu khắc trên vách đá, tường đền thờ, lăng mộ.

Về sau viết trên giấy Pa-pi-rút (từ cây papyrus).

# data[].attributes.body
Người Ai Cập cổ đại có kiến thức về giải phẫu, biết ướp xác để bảo quản thi thể.

Biết dùng cây thuốc để chữa bệnh.

Có các thầy thuốc chuyên biệt (chữa răng, chữa mắt…).

# data[].attributes.body
Xuất phát từ nhu cầu thực tế: đo đất, xây dựng kim tự tháp, tính thuế, làm lịch.

Hệ thống số của họ dùng cơ số 10 nhưng không có số 0.

Ví dụ: số 1 vẽ bằng một vạch, số 10 bằng một móc, số 100 bằng cuộn dây…

Người Ai Cập giỏi về hình học:

Biết tính diện tích hình tam giác, hình tròn, hình thang.

Biết đo đạc đất đai sau lũ lụt sông Nile.

Họ cũng có kiến thức về phân số, đặc biệt là phân số dạng 1/n (gọi là phân số Ai Cập).

Những kiến thức toán học ấy đã giúp xây dựng kim tự tháp, đền đài, công trình vĩ đại mà đến nay vẫn còn.

# data[].attributes.body
Tính được số Pi, một số khái niệm về hình học, lập bản đồ, có hệ thống số đếm (phát triển toán học)

# data[].attributes.body
Để xây dựng những công trình vĩ đại như kim tự tháp, nền văn minh Ai Cập cổ đại đã phát triển một hệ thống toán học và hình học rất phức tạp.

Số học: Họ đã có hệ thống chữ số riêng và có thể thực hiện các phép tính cộng, trừ, nhân, chia.

Hình học: Họ có kiến thức sâu rộng về hình học, giúp họ tính toán diện tích, thể tích và thiết kế các công trình kiến trúc một cách chính xác.

# data[].attributes.body
+ Hệ số thập phân, phép tính cộng và trừ,
+ Biết tính diện tích hình tam giác, hình chữ nhật, hình tròn...
+ Tính được số pi

# data[].attributes.body
Nền văn minh Ai Cập cổ đại đã đạt được những thành tựu rực rỡ, mà không thể không kể đến vai trò của toán học. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của cuộc sống, như đo đạc đất đai để phục vụ nông nghiệp, tính toán xây dựng kim tự tháp, đền đài hay lập lịch, người Ai Cập đã phát triển một hệ thống toán học tiên tiến. Họ sử dụng hệ thống số cơ số 10 nhưng lại không có số 0. Thay vào đó, họ dùng các ký hiệu độc đáo: một gạch thẳng đại diện cho số 1, một móc câu cho số 10, và một cuộn dây để biểu thị số 100.

# data[].attributes.body
- Cung điện, đền thờ và kim tự tháp là các loại hình kiến trúc tiêu biểu nhất của Ai Cập cổ đại.
- Nhiều tác phẩm điêu khắc nổi tiếng, ví dụ như: tượng nhân sư...

# data[].attributes.body
Biết phép đếm đến 10, tính toán được diện tích, thể tích, chu vi.

Giỏi về hình học để đo đạc ruộng đất sau mỗi mùa lũ sông Nin.

Người Ai Cập đã tính số π (Pi) ≈ 3,16.

# data[].attributes.body
Toán học Ai Cập cổ đại gắn liền với nhu cầu thực tiễn:

Chữ số: Hệ thập phân, có ký hiệu cho 1, 10, 100, … 1.000.000, chưa có số 0.

Số học: Thực hiện cộng, trừ, nhân, chia; dùng phân số (đặc biệt phân số tử số bằng 1).

Hình học: Tính diện tích tam giác, hình tròn, thể tích khối chóp, khối trụ → áp dụng xây kim tự tháp.

Thành tựu: Xấp xỉ số π ≈ 3,16; phát triển kiến thức đo đạc, chia ruộng, xây dựng.

# data[].attributes.body
Tính được số Pi bằng 3,16

Xây dựng được các kim tự tháp cổ đại thời xa xưa

# data[].attributes.body
Người Ai Cập cổ đại có nhiều thành tựu về thiên văn học. Họ quan sát sao Thiên Lang và sáng tạo ra lịch Mặt trời 365 ngày, rất chính xác. Họ dùng đồng hồ mặt trời, đồng hồ nước để đo thời gian. Nhờ quan sát các vì sao, họ biết xác định phương hướng, ứng dụng trong xây dựng kim tự tháp. Thiên văn học còn giúp dự báo mùa lũ sông Nile và gắn liền với tín ngưỡng tôn giáo.

# data[].attributes.body
Người Ai Cập cổ đại khá “xịn” trong mảng y học. Họ có mấy điểm nổi bật:

Chữa bệnh = vừa khoa học vừa tâm linh: thuốc thang kết hợp bùa chú, thần linh.

Y văn: có mấy bản giấy cói nổi tiếng như Ebers Papyrus ghi lại hơn 700 công thức thuốc, chữa từ đau đầu tới giun sán.

Giải phẫu & phẫu thuật: do quen ướp xác nên họ hiểu cơ thể người khá chi tiết. Có mấy thủ thuật khâu vết thương, nắn xương gãy, thậm chí nha khoa cơ bản.

Thuốc: dùng thảo mộc, mật ong, bia, nhựa cây… (đa số là hợp lý với y học hiện đại).

Vệ sinh: khá chú trọng, có khái niệm rửa tay, tắm rửa để phòng bệnh.

=> Tóm lại, nền y học Ai Cập cổ đại vừa “cổ truyền” vừa có nhiều mầm mống khoa học thực sự, ảnh hưởng lâu dài đến Hy Lạp và y học phương Tây sau này

# data[].attributes.body
Kỹ thuật ướp xác: để bảo quản xác, người Ai Cập phải hiểu rõ cấu tạo cơ thể, từ đó có kiến thức về giải phẫu.

Dùng thảo dược và khoáng chất: họ biết sử dụng mật ong, tỏi, nhựa cây, dầu thơm… để chữa bệnh và sát trùng vết thương.

Ghi chép y học: để lại nhiều giấy cói (Papyrus) mô tả cách chẩn đoán, điều trị các bệnh về xương, răng, tim, gan… Ví dụ nổi tiếng là Papyrus Ebers (khoảng năm 1550 TCN).

# data[].attributes.body
Toán học Ai Cập cổ đại là một lĩnh vực thú vị với nhiều đóng góp quan trọng cho nền văn minh nhân loại. Dưới đây là một số điểm nổi bật về toán học Ai Cập:

1. Chữ số và Hệ thống số:

Người Ai Cập sử dụng hệ thống chữ số thập phân, với các ký hiệu riêng cho các số như 1, 10, 100, 1000, v.v.

Họ không có ký hiệu cho số 0.

2. Phép tính cơ bản:

Họ thực hiện các phép toán cơ bản như cộng, trừ, nhân và chia.

Phép nhân thường được thực hiện thông qua phương pháp nhân lặp (doubling), trong khi phép chia được thực hiện bằng cách sử dụng phép nhân ngược.

3. Hình học:

Người Ai Cập có kiến thức vững về hình học, đặc biệt là trong việc đo đạc đất đai và xây dựng.

Họ đã phát triển các công thức để tính diện tích và thể tích của nhiều hình khối, như hình vuông, hình chữ nhật và hình tròn.

4. Các tài liệu toán học:

Một trong những tài liệu toán học nổi tiếng nhất là "Papyrus Rhind", một cuốn sách chứa nhiều bài toán và phương pháp giải quyết chúng.

Các tài liệu khác bao gồm "Papyrus Moscow" và "Maharajah".

5. Ứng dụng thực tiễn:

Toán học được sử dụng nhiều trong nông nghiệp, xây dựng kim tự tháp, quản lý tài nguyên nước và trong các hoạt động thương mại.

Toán học Ai Cập đã đặt nền móng cho nhiều lĩnh vực sau này và có ảnh hưởng sâu rộng đến các nền văn minh khác.

# data[].attributes.body
Nguồn gốc và ảnh hưởng:

Toán học Hy Lạp phát triển từ khoảng thế kỷ VI TCN, dựa trên nền tảng toán học Ai Cập và Babylon nhưng được hệ thống hóa bằng tư duy logic và chứng minh hình học.

Các nhà toán học tiêu biểu:

Thales: Được coi là “cha đẻ của hình học”, ông đưa ra các định lý cơ bản về tam giác và đường tròn.

Pythagoras và trường phái Pythagoras: Đóng góp lớn trong số học, nổi bật là Định lý Pythagoras.

Euclid: Tác giả bộ Elements (Cơ sở hình học), một trong những tác phẩm có ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử toán học.

Archimedes: Nổi tiếng về hình học, phương pháp tính diện tích, thể tích, và nghiên cứu về số Pi.

Apollonius: Tiên phong nghiên cứu về các đường conic (ellipse, parabol, hyperbol).

Đặc điểm nổi bật:

Sử dụng lập luận suy diễn thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm thực tế.

Hình học là nền tảng, trong khi số học và đại số còn ở mức sơ khai.

Chứng minh toán học trở thành chuẩn mực.

Ảnh hưởng lâu dài:

Đặt nền tảng cho toán học phương Tây.

Elements của Euclid được sử dụng trong hơn 2000 năm như giáo trình cơ bản.

Tư tưởng chứng minh logic ảnh hưởng trực tiếp đến khoa học hiện đại và triết học.

# data[].attributes.body
Người Ai Cập dùng hệ thập phân (cơ số 10), biểu diễn bằng ký hiệu hình vẽ: 1 (gạch đứng), 10 (dây thừng), 100 (cuộn thừng xoắn), 1000 (hoa sen), 10.000 (ngón tay), 100.000 (nòng nọc), 1.000.000 (hình người quỳ giơ tay).

Không có số 0 và không dùng vị trí như hệ số học hiện nay → viết số bằng cách lặp ký hiệu.

# data[].attributes.body
Người Ai Cập cổ đại quan sát bầu trời để làm lịch và phục vụ nông nghiệp.

Họ nhận thấy sông Nile thường dâng lũ theo chu kỳ gắn với sự xuất hiện của sao Thiên Lang (Sirius). Nhờ vậy, họ dự đoán được mùa lũ để gieo trồng.

Người Ai Cập đã sáng tạo ra lịch 365 ngày:

Một năm có 12 tháng, mỗi tháng 30 ngày.

Thêm 5 ngày lễ hội cuối năm → tổng cộng 365 ngày.

Họ chia một ngày thành 24 giờ dựa trên quan sát bóng Mặt Trời và sao.

Thiên văn học còn gắn liền với tôn giáo: họ xem các vì sao, Mặt Trăng, Mặt Trời là thần linh, và xây dựng đền thờ, kim tự tháp dựa theo hướng sao, Mặt Trời.

Kiến thức thiên văn giúp người Ai Cập định hướng, đo thời gian, tổ chức lễ hội, và xây dựng công trình chính xác.

# data[].attributes.body
Số học: Người Ai Cập đã có hệ thống chữ số riêng, dùng để thực hiện các phép cộng, trừ, nhân, chia phục vụ tính toán hàng ngày.

Hình học: Họ biết tính diện tích, thể tích và ứng dụng để thiết kế chính xác kim tự tháp, đền đài, kênh mương.

Ứng dụng thực tế: Toán học còn được dùng để đo đất sau mỗi mùa lũ sông Nile, đảm bảo phân chia ruộng đất công bằng.

# data[].attributes.body
Sáng tạo chữ số và phép tính: dùng hệ đếm thập phân, biết cộng, trừ, nhân, chia.

Biết phân số: đặc biệt là phân số có tử số 1 (gọi là phân số Ai Cập).

Hình học phát triển: do nhu cầu đo lại ruộng đất sau lũ sông Nile và xây dựng kim tự tháp → giỏi về đo diện tích, thể tích, tính góc.

Tính gần đúng số π (pi): người Ai Cập cổ đại đã tính được π ≈ 3,16 để phục vụ xây dựng.

# data[].attributes.body
1. Kiến trúc và xây dựng

Kim tự tháp: Đây là biểu tượng vĩ đại nhất của Ai Cập cổ đại. Tiêu biểu là Kim tự tháp Kheops (Cheops) ở Giza – một trong 7 kỳ quan thế giới cổ đại còn tồn tại đến ngày nay.

Đền đài: Các công trình như đền Karnak, đền Luxor, đền Abu Simbel thể hiện trình độ kỹ thuật và nghệ thuật cao cấp.

Kỹ thuật xây dựng: Người Ai Cập sử dụng các phương pháp vận chuyển và nâng đá tinh vi, dù không có máy móc hiện đại.

# data[].attributes.body
Trong lĩnh vực y học, người Ai Cập cổ đại đã đạt nhiều thành tựu nổi bật:

Họ biết chẩn đoán và điều trị nhiều loại bệnh như gãy xương, vết thương, bệnh về răng lợi, bệnh tim mạch…

Đã sử dụng thảo dược, mật ong, nhựa cây để làm thuốc chữa bệnh và khử trùng.

Có kiến thức về phẫu thuật, đặc biệt là bó xương gãy, khâu vết thương.

Soạn thảo các giáo trình y học ghi lại cách chữa trị, trong đó nổi tiếng là giấy cói Ebers (một trong những tài liệu y học cổ xưa nhất thế giới).

=> y học Ai Cập cổ đại vừa mang tính thực nghiệm, vừa là nền tảng cho nhiều kiến thức y học sau này.

# data[].attributes.body
Thiên văn học Ai Cập cổ đại gắn liền với nhu cầu thực tiễn trong đời sống nông nghiệp và tôn giáo. Người Ai Cập sớm quan sát bầu trời để tính toán thời gian gieo trồng, đặc biệt là dự đoán lũ lụt hằng năm của sông Nin. Họ nhận thấy ngôi sao Sirius (người Ai Cập gọi là Sothis) mọc vào lúc bình minh thì cũng là lúc nước sông Nin bắt đầu dâng lên – dấu hiệu quan trọng mở đầu mùa nông nghiệp.

Người Ai Cập đã chia bầu trời thành nhiều chòm sao, xây dựng lịch dựa trên chu kỳ Mặt Trời gồm 365 ngày, gần giống với lịch dương hiện nay. Họ cũng quan sát Mặt Trăng, các hành tinh, và ghi chép lại để phục vụ nghi lễ tôn giáo cũng như các hoạt động xã hội.

# data[].attributes.body
Kim tự tháp Ai Cập là công trình kiến trúc vĩ đại của văn minh Ai Cập cổ đại. Đây là lăng mộ của các pharaoh, xây dựng bằng những khối đá khổng lồ ghép chặt, thể hiện trình độ kỹ thuật và tổ chức lao động cao. Kim tự tháp Kheops ở Giza là một trong Bảy kỳ quan thế giới cổ đại, đến nay vẫn còn tồn tại. Các kim tự tháp được thiết kế thẳng hàng với bốn hướng chính, phản ánh sự kết hợp giữa kiến trúc và thiên văn học.

# data[].attributes.body
Chữ viết và văn học

Chữ tượng hình (Hieroglyphs): Là hệ thống chữ viết độc đáo, được khắc trên đá, tường đền đài, giấy cói (papyrus).

Văn học: Bao gồm các bản văn tôn giáo, truyện thần thoại, sử thi và các văn bản pháp lý.

🧠 3. Khoa học và kỹ thuật

# data[].attributes.body
Chữ viết của Ai Cập cổ đại chính là chữ tượng hình (hieroglyphs) – một trong những hệ thống chữ viết cổ xưa nhất thế giới.

Đặc điểm: Kết hợp giữa hình vẽ biểu tượng và âm thanh, được khắc trên tường đền, lăng mộ, bia đá, và viết trên giấy cói.

Chức năng: Không chỉ để giao tiếp mà còn để ghi chép lịch sử, tôn giáo, khoa học, pháp luật – trở thành “kho tàng tri thức” của cả nền văn minh.

Khó giải mã: Sau khi Ai Cập suy tàn, chữ tượng hình bị thất truyền hàng ngàn năm.

# data[].attributes.body
Quan sát bầu trời: theo dõi sự vận hành của Mặt Trời, Mặt Trăng và các vì sao.

Lịch Mặt Trời: sáng tạo ra năm 365 ngày, chia thành 12 tháng, mỗi tháng 30 ngày, cộng thêm 5 ngày lễ hội → gần giống với lịch hiện đại.

Đo thời gian: sử dụng đồng hồ mặt trời và đồng hồ nước để tính giờ trong ngày.

Xác định mùa vụ: dựa vào sự xuất hiện của ngôi sao Sirius (Thiên Lang) để dự đoán lũ sông Nile, từ đó quyết định thời điểm gieo trồng.

# data[].attributes.body
• Người Ai Cập cổ đại tin vào sự sống sau cái chết (afterlife).

• Quá trình ướp xác được thực hiện nhằm bảo quản cơ thể, để linh hồn (ka và ba) có thể nhận lại thân xác trong kiếp sau.

• Quy trình ướp xác:

• Loại bỏ nội tạng: Các cơ quan nội tạng (gan, dạ dày, phổi, ruột) được lấy ra, đặt trong các bình canopic jars.

• Não bộ: Thường được loại bỏ qua đường mũi bằng móc sắt.

• Làm khô cơ thể: Sử dụng natron (muối tự nhiên) để hút hết độ ẩm, kéo dài khoảng 40 ngày.

• Quấn vải lanh: Thi thể được bôi dầu thơm, nhựa cây và quấn bằng hàng trăm mét vải lanh.

• Quan tài và quan quách: Đặt vào nhiều lớp quan tài, trong cùng là sarcophagus (quan tài đá).

• Ý nghĩa tôn giáo:

• Phục vụ cho nghi lễ mai táng, thể hiện niềm tin vào thần Osiris – vị thần cai quản thế giới bên kia.

• Xác ướp được chôn kèm theo của cải, bùa chú và Book of the Dead để dẫn đường cho linh hồn.

• Xã hội và phân tầng:

• Chỉ có vua (pharaoh), hoàng gia, quý tộc và người giàu có mới được ướp xác hoàn chỉnh.

• Người dân thường chỉ được mai táng đơn giản.

• Ảnh hưởng lịch sử và khảo cổ học:

• Xác ướp cung cấp nhiều thông tin về y học, chế độ ăn uống, bệnh tật và đời sống xã hội Ai Cập cổ đại.

• Nhiều xác ướp nổi tiếng được phát hiện, ví dụ: Tutankhamun, Ramesses II, Hatshepsut.

# data[].attributes.body
Xác ướp Ai Cập là “đỉnh cao công nghệ bảo quản” thời cổ luôn !!

Lý do ướp xác: họ tin linh hồn (Ka & Ba) cần thân xác để sống ở thế giới bên kia → nên phải giữ cơ thể càng nguyên vẹn càng tốt.

Quy trình: lấy nội tạng ra (gan, phổi, dạ dày, ruột) cho vào bình canopic; não thì… móc ra bằng móc sắt qua mũi 🤯. Tim thường để lại vì quan trọng trong tín ngưỡng.

Chất ướp: natron (muối khoáng tự nhiên) để hút hết nước → cơ thể khô quắt, không phân huỷ.

Hoàn thiện: quấn vải lanh nhiều lớp + bùa hộ mệnh kẹp trong lớp vải. Sau đó đặt trong quan tài cực xịn.

Ai được ướp: ban đầu chỉ pharaoh, quý tộc; sau thì lan rộng hơn (nhưng vẫn đắt đỏ)

# data[].attributes.body
Thiên văn học: Người Ai Cập xác định được năm có 365 ngày, chia thành 12 tháng, và có ảnh hưởng đến lịch dương hiện đại.

# data[].attributes.body
Trong văn minh Ai Cập cổ đại, xác ướp gắn liền với nghi thức tôn giáo và niềm tin về sự bất tử:

Mục đích: Người Ai Cập tin rằng sau khi chết, linh hồn cần trở về nhận diện thể xác để tiếp tục sống vĩnh cửu.

Quy trình: Kéo dài khoảng 70 ngày, bao gồm lấy nội tạng, làm khô bằng muối natron, bọc bằng vải lanh, kết hợp dầu thơm và nhựa cây để bảo quản.

Ý nghĩa khoa học: Nhờ quá trình này, họ tích lũy được kiến thức về giải phẫu, hóa học, y học, giúp thi thể có thể tồn tại hàng ngàn năm.

# data[].attributes.body
Hệ thống số và phân số đơn vị

Người Ai Cập sử dụng hệ thống số thập phân (base‑10) và không có ký hiệu cho số 0.

Số Pi (ký hiệu: π) . Giá trị của π xấp xỉ bằng 3,14159

Sáng tạo chữ số và phép tính

# data[].attributes.body
Người Ai Cập cổ đã phát triển hệ thống chữ số riêng theo hệ thập phân. Họ thực hiện các phép cộng, trừ, nhân, chia để giải quyết các vấn đề hàng ngày như đo đạc, phân chia, quản lý kho lương thực.

Hình học:

Họ biết áp dụng hình học vào thực tiễn như: tính diện tích, thể tích, và xây dựng các công trình lớn như kim tự tháp, đền đài, kênh dẫn nước.

Ứng dụng thực tế:

Toán học được dùng để đo đạc lại ruộng đất sau mỗi mùa lũ sông Nile, đảm bảo chia đất công bằng giữa các nông dân.

# data[].attributes.body
Kiến trúc Ai Cập cổ đại thì cực kỳ hoành tráng và “trâu bò” (bền vững tới tận giờ 🤯)

Kim tự tháp 🏜️: biểu tượng số 1. Ban đầu là mộ vua → sau thành công trình vĩ đại như Kim tự tháp Giza. Xây toàn bằng đá khổng lồ, ghép khít mà không có xi măng.

Đền thờ: to đẹp không kém, thờ thần và pharaoh (vì vua cũng được xem là thần). Có cột khổng lồ, tường đầy chữ tượng hình và tranh chạm khắc.

Obelisk (cột đá nhọn): như “anten thần linh”, dựng thẳng đứng, đỉnh nhọn mạ vàng để hứng tia nắng mặt trời.

Kỹ thuật: họ dùng đòn bẩy, dốc, sức người để di chuyển đá vài chục tấn – tới nay vẫn là bí ẩn.

Phong cách: thiên về đồ sộ, vĩnh cửu, ít quan tâm sự thoải mái → vì xây cho “đời sau” hơn là cho sống thường ngày.

Nói ngắn gọn: kiến trúc Ai Cập là kiểu “làm một lần, để nghìn năm sau người ta còn trầm trồ”

# data[].attributes.body
Kiến trúc, điêu khắc

Kiến trúc tiêu biểu: kim tự tháp, cung điện, đền thờ (Karnak, Luxor...).

Điêu khắc nổi tiếng: tượng Nhân sư, tượng pharaoh, phù điêu chạm khắc trên tường đền và lăng mộ.

# data[].attributes.body
• Chữ viết ra đời như một công cụ ghi chép, quản lý kinh tế và truyền đạt thông tin.

• Những hệ thống chữ viết đầu tiên xuất hiện vào khoảng 3200 TCN tại Lưỡng Hà và Ai Cập.

• Các hệ thống chữ viết cổ đại tiêu biểu:

• Chữ hình nêm (Cuneiform) của người Sumer: được khắc trên bảng đất sét bằng cây sậy vót nhọn; dùng cho ghi chép kinh tế, luật pháp, văn học.

• Chữ tượng hình (Hieroglyphics) của Ai Cập: kết hợp hình ảnh biểu tượng và ngữ âm; thường khắc trên tường mộ, đền thờ, bia đá.

• Chữ Hán cổ (Oracle bone script): xuất hiện ở Trung Quốc, khắc trên mai rùa và xương động vật; sau này phát triển thành hệ thống chữ Hán.

• Bảng chữ cái Phoenicia: khoảng 1050 TCN, hệ thống chữ cái đầu tiên, nền tảng cho chữ Hy Lạp, La-tinh và nhiều hệ chữ cái hiện nay.

• Đặc điểm:

• Ban đầu mang tính biểu tượng (hình ảnh = ý nghĩa).

• Dần phát triển sang ghi âm (ký hiệu đại diện cho âm thanh).

• Đơn giản hóa để dễ học và phổ biến.

• Vai trò trong xã hội:

• Ghi lại lịch sử, truyền thừa văn hóa và tri thức.

• Củng cố quyền lực nhà nước (luật pháp, thuế khóa, tôn giáo).

• Tạo nền tảng cho giáo dục và khoa học.

• Ảnh hưởng lâu dài:

• Các hệ chữ cổ là tổ tiên của hầu hết chữ viết hiện đại.

• Việc phát minh chữ viết được coi là một trong những bước ngoặt lớn nhất của văn minh nhân loại.

# data[].attributes.body
Kiến trúc: Ngoài kim tự tháp, người Ai Cập còn xây dựng đền thờ, lăng mộ, tượng đài quy mô lớn như đền Luxor, đền Karnak… Các công trình đồ sộ, kiên cố, thể hiện kỹ thuật xây dựng bậc thầy.

Điêu khắc: Nghệ thuật điêu khắc đạt trình độ cao, thể hiện qua những bức tượng khổng lồ như tượng Nhân sư (Sphinx), tượng pharaoh Ramses II. Hình tượng thường mang tính tôn giáo, thần quyền, khắc họa sự uy nghi, vĩnh cửu.