# data[].attributes.body
Tutaj wstawiamy nasze prace.

# data[].attributes.body
Wstaw samodzielnie, podpisz nickiem, nick i Twoje dane wraz z formularzem zgody wyślij na adres:
zytabetkowska@dlugiesp.onmicrosoft.com
Jeśli masz problem ze wstawieniem, możesz wysłać na podany adres również swoją pracę,

# data[].attributes.body
Ta kolumna (i niektóre inne także) posiada scrollbar (pasek przesuwania). Jest on mało widoczny, dlatego o nim piszę. Trzeba go użyć, aby zobaczyć artykuły, umieszczone niżej.

# data[].attributes.body
Pod obrazami znajdziesz sporo ciekawostek.

# data[].attributes.attachment_link.description
Aukcje monet i sztuki na żywo przez internet. Bierz udział w aukcjach online.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wirtualne Muzeum Secesji - Teodor Axentowicz

# data[].attributes.attachment_link.description
Secesja - wirtualne muzeum architektury i sztuki secesyjnej w Polsce i w Europie

# data[].attributes.body
artykuł

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Teodor Axentowicz (ur. 13 maja 1859 w Braszowie, zm. 26 sierpnia 1938 w Krakowie) - malarz, rysownik i grafik, wykładowca i rektor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie

Rodzina i pochodzenie

Teodor Axentowicz urodził się 13 maja 1859 roku w węgierskim Braszowie jako syn Deodata Axentowicza i Agnieszki z Plutarchów. Wywodził się ze starej ormiańskiej rodziny osiadłej w Cieniowie koło Brodów, gdzie przodek Teodora, Grzegorz Axentowicz dorobił się majątku. Na przestrzeni lat dobra Axentowiczów ulegały systematycznemu zmniejszeniu z racji ich podziału pomiędzy kolejnych spadkobierców. Resztki dawnego majątku rodzinnego zostały sprzedane przez Deodata Axentowicza, który po sprzedaży rodzinnych włości wyjechał do Suczawy, następnie zaś do Lwowa, gdzie podjął pracę jako urzędnik sądowy. Po kilku latach pobytu we Lwowie, Deodat został przeniesiony służbowo do położonego w węgierskim Siedmiogrodzie Braszowa. Około 1850 roku Deodat poślubił Węgierkę Agnieszkę Plutarch, która podczas pobytu w Braszowie urodziła syna Teodora.

Wykształcenie i pierwszy okres twórczości

W Braszowie Teodor Axentowicz spędził zaledwie pierwsze trzy lata swojego życia. W 1862 roku rodzina Axentowiczów przeniosła się do Lwowa, gdzie w 8 lat później Teodor rozpoczął naukę w Szkole Realnej. Choć w tym czasie przyszły malarz nie miał jeszcze sprecyzowanych zainteresowań, podejmował pierwsze próby malarskie. Pomimo niekwestionowanego talentu po ukończeniu szkoły w 1877 roku nie zdecydował się na kształcenie w kierunku artystycznym wybierając studia na Politechnice Lwowskiej. Wybór ten niezwykle szybko okazał się pomyłką i po roku studiów na lwowskiej uczelni technicznej, Teodor Axentowicz postanowił poświęcić się malarstwu. W 1879 roku wyjechał do Monachium, gdzie podjął studia na tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych doskonaląc swój warsztat pod kierunkiem Gabriela von Hackla, Sandora Wagnera i Gyuli Benczura. Podczas studiów w monachijskiej Akademii Axentowicz mieszkał razem ze Stanisławem Lentzem i Franciszkiem Ejsmontem. W 1882 roku Teodor ukończył studia w ASP zdobywając trzy srebrne medale za okazywaną w czasie studiów pilność. Po otrzymaniu dyplomu Axentowicz postanowił dalej kształcić swój warsztat malarski. W tym celu wyjechał do Paryża, w którym spędził następne 13 lat swojego życia. Długi pobyt w stolicy Francji okazał się niezwykle istotny dla jego twórczości artystycznej. W tym czasie Axentowicz opanował do perfekcji operowanie kolorem i światłem, a jego dzieła nabrały finezyjnej lekkości i wykwintnego charakteru. W jego twórczości okresu paryskiego dało się zauważyć wpływ impresjonizmu, przy czym potrafił on zaadaptować on pewne istniejące w tym kierunku malarskim trendy do wypracowanego przez siebie stylu. Jednocześnie Axentowicz rozpoczął prace w pracowni znanego portrecisty Carolusa-Durana doskonaląc swój warsztat portrecisty. Analizie poddawał ponadto obrazy Boldiniego Wihstlera, a także malarstwo japońskie, dzięki czemu Axentowicz zwrócił uwagę na śmiałą indywidualną formę, świeżość barw, autentyzm postaci, a także wartość dekoracyjną kompozycji. Oprócz doskonalenia warsztatu malarskiego Axentowicz intensywnie współpracował z szeregiem czasopism francuskich takich jak „Le Monde Illustre", „L'Illustration", „Le Figaro" oraz angielskim „The Graphic", co w sposób znaczący przyczyniło się do poprawy jego sytuacji finansowej. Dzięki Carolusowi-Duranowi, Teodor Axentowicz poznał w 1884 roku rodzinę Godebskich, a za jej pośrednictwem licznych malarzy, pisarzy i muzyków trafiając tym samym na paryskie salony artystyczne. W 1888 roku Teodor Axentowicz poznał Sarę Bernhard, która stała się jego modelką do cyklu portretów. Pod koniec tego roku, 29 grudnia Axentowicz został uhonorowany przez francuskiego ministra sztuki tytułem „Officier d'Academie".

Między Paryżem, Londynem a Galicją

W 1889 roku Teodor Axentowicz przyjechał odwiedzić swoją rodzinę we Lwowie, następnie zaś wyjechał na letni wypoczynek do Zakopanego. Podczas pobytu w Zakopanem poznał Izę Henrykę Giełgud, wnuczkę najmłodszego litewskiego marszałka nadwornego Jana Giełguda. Ojciec Izy, Adam Giełgud był wysokim urzędnikiem w brytyjskim War Office, a także korespondentem wielu pism kontynentalnych. W tym samym roku Axentowicz zdobył złoty medal na wystawie w Paryżu za portret pisarki Mademoiselle de Saint-Croix, co przyniosło mu duży rozgłos. Dzięki zawartej znajomości z rodziną Giełgudów, Teodor Axentowicz wyjechał w 1890 roku do Londynu portretując osobistości londyńskiego city. Po dwumiesięcznym pobycie w stolicy Wielkiej Brytanii Axentowicz wrócił do Francji, gdzie w 1891 roku został przyjęty do Societe Nationale des Beaux-Arts oraz odznaczony Złotymi Palmami Akademii. W 1892 roku Teodor Axentowicz ponownie wyjechał do Londynu. Dzięki wstawiennictwu Adama Giełguda uzyskał zgodę na kopiowanie obrazów znajdujących się w muzeach londyńskich. Wykonał kopie dzieł Velazqueza, Vany Dycka, Reynoldsa, Romneya i Gainsborough oraz malował obrazy na zamówienie miejscowej gminy ormiańskiej. O talencie Axentowicza było w tym czasie głośno w kręgu wiedeńskiej arystokracji, głównie za sprawą studiów głowy Henrietty Fouquier, który zwrócił uwagę cesarza Franciszka Józefa. Późniejsza nazwa wspomnianego obrazu „Das Wunder" („Cud") miał pochodzić od słów monarchy, które wypowiedział widząc obraz po raz pierwszy.

14 lutego 1893 roku Teodor Axentowicz poślubił córkę Adama Giełguda, Izę. Małżonkowie wyjechali w podróż poślubną do Florencji, Wenecji, Rzymu i Neapolu. W tym roku, 13 listopada 1893 roku przyszedł na świat ich pierwszy syn Filip Tomasz. Jako nowożeniec Axentowicz namalował „Portret żony w różowej sukni", za który otrzymał na salonie londyńskim pierwszą nagrodę, a złoty medal w 1894 roku podczas wystawy we Lwowie.

W tym roku Axentowicz brał udział razem z Wojciechem Kossakiem i Janem Styką w malowaniu „Panoramy Racławickiej". W tym czasie parokrotnie odwiedzał okolice Kołomyi i Jamna, gdzie zafascynowany miejscowym folklorem zrobił wiele szkiców codziennego życia miejscowej ludności.

Krakowski malarz i wykładowca

31 października 1895 roku Axentowicz objął stanowisko profesora rysunku w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. W grudniu tego roku brał udział w pracach nad monumentalną „Panoramą Tatr" realizowaną pod kierunkiem Louisa Bollera i Stanisława Janowskiego. W 1896 roku w Londynie na świat przyszła pierwsza córka Teodora i Izy Axetowiczów Gladys Maria. Narodziny córki zbiegły się w czasie z decyzją o stałym powrocie do Galicji. W 1897 roku Axentowiczowie zamieszkali w Krakowie. Po powrocie do kraju Axentowicz zaangażował się w działania mające na celu powołanie Towarzystwa Artystów Polskich. Utrzymywał się w tym czasie wykonując winiety dla krakowskiego pisma „Życie", a także spróbował swoich sił jako właściciel prywatnej szkoły malarskiej. Założona przez Axentowicza Prywatna Szkoła Malarstwa i Rysunku dla Kobiet, choć była projektem bardzo nowoczesnym ze względu na brak uczennic musiała zamknąć swoje podwoje po zaledwie półtora roku działalności. W 1898 roku Axentowicz podjął współpracę z wiedeńskim pismem „Ver Sacrum", co pozwoliło mu dodatkowo zasilić rodzinny budżet. Było to o tyle istotne, że 3 września 1898 roku w Krakowie przyszedł na świat jego drugi syn Jan Bolesław. W tym czasie sytuacja finansowa Axentowiczów nie była zła, o czym świadczy zakup przez Axentowicza w 1899 roku willi w Zakopanem przy ulicy Jagiellońskiej 16 (obecnie Piaseckiego 14) nazwaną na cześć córki Gladys jej imieniem. Jednocześnie w tym roku Axentowicz otrzymał zamówienie od proboszcza parafii ormiańskiej w Suczawie Karola Bogdanowicza na namalowanie obrazu „Chrzest Armenii". W tym roku został również zauważony przez władze austro-węgierskie, które za pośrednictwem Ministerstwa Wyznań i Oświecenia Publicznego uczyniły go członkiem kolegium znawców z zakresu sztuk pięknych w Krakowie dla ochrony prawa autorskiego. Umowa między Ministerstwem a krakowskim malarzem została zawarta na okres czterech lat, po jej upływie zaś została przedłużona o kolejne sześć. Rok 1900 zaczął się dla Teodora Axentowicza narodzinami kolejnego dziecka. 21 stycznia 1900 roku na świat przyszła kolejna córka Jadwiga. W tym roku Axentowicz wszedł w skład Komitetu restauracji Katedry Wawelskiej, przez krótki okres czasu przebywał również w Żywcu zaproszony przez arcyksięcia Karola Stefana Habsburga. Na kilka miesięcy wyjechał również do Londynu, gdzie namalował kilka portretów. Axentowicz podjął również starania wraz z Julianem Fałatem o przekształcenie krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych w Akademię Sztuk Pięknych, co w 1900 roku zostało uwieńczone sukcesem. 26 października Axentowicz został mianowany profesorem zwyczajnym, a 5 grudnia wszedł w skład komitetu nadzorczego nad zbiorami Muzeum Narodowego.

Rok 1901 przyniósł Axentowiczowi niespotykane wcześniej rozgłos i sławę. Nie stało się to jednak za sprawą kolejnych genialnych dzieł malarskich wystawionych w tym roku we Lwowie, ale wydanym pocztówkom z reprodukcjami jego obrazów. Pocztówki okazały się niesamowitym sukcesem komercyjnym także poza granicami Austro-Węgier. W dużych ilościach sprzedawano je w Europie oraz Stanach Zjednoczonych. W 1903 roku Teodor Axentowicz wziął udział w konkursie „Tygodnika Ilustrowanego" na najlepszą akwarelę lub obraz namalowany techniką pastelową. Jury konkursu przyznało mu nagrodę główną w wysokości 1000 rubli za obraz pt. „Czytająca". W roku 1904 ekspozycja obrazów Axentowicza została wystawiona w Saint Louis. 27 lipca 1904 przyszła na świat kolejna córka Renata, a w rok później, 12 lipca 1905 roku syn Kazimierz. W 1906 roku Teodor Axentowicz został mianowany członkiem komisji egzaminacyjnej dla kandydatów na nauczycieli rysunków w szkołach średnich, a rok później 14 czerwca 1907 po raz siódmy został ojcem, tym razem syna Jerzego Archibalda.

W 1908 roku Axentowicz wynajął mieszkanie przy ulicy Karmelickiej 29 w Krakowie. 28 listopada brał udział w audiencji u cesarza Franciszka Józefa, a 10 lutego 1909 roku został odznaczony przez sędziwego monarchę orderem Żelaznej Korony III klasy za wybitne zasługi na polu sztuki. W dowód wdzięczności artysta wykonał w tym roku cykl obrazów przedstawiających członków rodziny cesarskiej. W 1910 roku podczas pierwszych wyborów w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych został wybrany na jej rektora.

W latach pierwszej wojny światowej i Polski niepodległej

Po wybuchu pierwszej wojny światowej najstarszy syn Teodora Axentowicza, Filip Tomasz został powołany do austro-węgierskiego wojska. W czasie walk toczonych w Silnie pod Łuckiem 24 sierpnia 1915 roku Filip Tomasz zginął, co dla Teodora Axentowicza było bardzo silnym ciosem. W tym samym czasie zresztą przyszła troska o drugiego syna Jana Bolesława, który jako gimnazjalista był za młody, by wstąpić do wojska, ale mimo tego oraz pomimo zakazów ojca uciekł z domu i wstąpił do Legionów Polskich. 10 marca 1919 roku Teodor Axentowicz ofiarował Muzeum Narodowemu w Warszawie tkaninę przetykaną złotem z herbami Wazów. W tym roku postanowił również przeprowadzić się z ulicy Karmelickiej na ulicę Kanoniczną 16. W 1923 roku został odznaczony przez prezydenta Rzeczpospolitej Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polskiej I klasy, a w 1929 roku medalem Dziesięciolecia Odrodzonej Polski. W tym samym roku podczas Wystawy Krajowej w Poznaniu został odznaczony Wielkim Złotym Medalem. 24 kwietnia 1934 roku Teodor Axentowicz został zmuszony do opuszczenia swej pracowni w Akademii Sztuk Pięknych i przejścia na emeryturę. Jednocześnie 18 grudnia tego roku został mianowany profesorem honorowym tej uczelni, zaś 11 listopada 1936 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą i Wielką Wstęga Orderu Odrodzenia Polski. Były to już ostatnie honory oddane ze strony państwa dla tego malarza. Teodor Axentowicz zmarł 26 sierpnia 1938 roku w Krakowie w wieku 79 lat. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Twórczość Teodora Axentowicza rozwijała się w sposób dwutorowy. Z jednej strony zdobył szerokie uznanie jako znakomity portrecista, z drugiej zaś widzów urzekał jego talent w tworzeniu scen rodzajowych. Wspomniana dwutorowość objawiła się już podczas studiów w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, kiedy Axentowicz stworzył cykl obrazów o realistycznej konwencji przedstawiające epizody z życia wsi. Chodzi tu o namalowane w 1882 roku obrazy „Pogrzeb na Rusi" i „Włoska kwiaciarka" , a także stworzony w rok później obraz pt. „Gęsiarka". Przełomowe dla tematyki wiejskiej jego obrazów okazały się wykonane przez Axentowicza szkice podczas jego pobytu w okolicach Kołomyi i Jamna w 1893 roku. Wykonana wtedy praca zaowocowała przeniesieniem na płótno dwóch najbardziej znanych i bez wątpienia najlepszych obrazów rodzajowych Axentowicza, „Święto Jordanu" z 1893 roku i „Kołomyjka" z roku 1895. W ostatnim z wymienionych obrazów Axentowicz w sposób niezwykle realistyczny oddał dynamikę żywiołowego tańca i wirowy ruch par oddany przez malarza za pomocą spontanicznego duktu pędzla wydobywającego w sposób szkicowy formy o zatartych konturach, podporządkowanych kolorystycznej kompozycji złożonej z brązów, bieli i czerwieni. Zauroczony galicyjskim folklorem po powrocie do kraju kontynuował jego odwzorowanie w swych malarskich arcydziełach. W kolejnych kompozycjach oddawał zarówno barwność ludowych strojów jak i podniosłość religijnych rytuałów. Znakomicie zostały one odwzorowane w obrazach „Święcone", „Na Gromniczną" i „Śmigus", gdzie sceny święcenia gromnic, pokarmu i wody cechuje niezwykle mocna charakterystyka chłopskich postaci, a także wierne odwzorowanie ówczesnych realiów. Jednocześnie malarz podejmował w swych dziełach problem przemijającego czasu malując huculskie pogrzeby i procesje , a także znakomity cykl obrazów „Starość i młodość", „Starzec i dziewczyna" oraz „Wizja-wspomnienie". Obrany w cyklu przez Axentowicza temat przemijania został przedstawiony w sposób alegoryczny, upostaciowiony przez starca o werystycznie ujętej twarzy i młodą, piękną wieśniaczkę, wspomnienie młodości zaś przywołuje wizyjna kobieca twarz - maska. Symbolizm kompozycji został podkreślony przez malarza ponurą aurą jesiennego dnia, gdzie złote liście akcentują nietrwałość bytu oraz stanowią wprowadzenie dla wąskiej gamy zgaszonych brązów, zieleni i szarości dając mocniejszy akcent kolorystyczny. Tragiczna śmierć syna na froncie pod Łuckiem w 1915 roku nie pozostała obojętna dla twórczości artysty. W obrazach „Matka nad grobem syna", „Pogrzeb legionisty", „Żałoba", „Ranny legionista", czy „Łzy Polski" bolesne odczucie wojennego dramatu i ekspresji osobistej tragedii, która go spotkała połączył symbolicznie z nadzieją na odzyskanie przez Polskę niepodległości.

Nawiązując do współczesnych wydarzeń Axentowicz powracał również do rozbudzonych w czasie studiów zainteresowań nad malarstwem historycznym. Jeszcze w czasie studiów w Monachium ilustrował wydarzenia z dziejów Słowian, czego wyrazem stały się obrazy „Pogrzeb wodza słowiańskiego", „Pochód wojowników" i „Wiec starosłowiański".

W latach 1911-1912 wykonał według swojego wcześniejszego olejnego szkicu kompozycję „Poselstwo polskie u Henryka Walezego", jednocześnie malował również obrazy będące owocem jego fascynacji historią i kulturą Ormian. Do najbardziej znanych dzieł tego typu należały namalowany w 1900 roku „Chrzest Armenii" oraz dwa szkice olejne z 1912 i 1919 roku „Ormianie u króla Jana Kazimierza" poprzedzające wspaniałą kompozycję malarską z 1930 roku zatytułowaną „Ormianie w Polsce".

Największą popularność Axentowiczowi przyniosły jednak kobiece portrety malowane w technice pastelowej. W portretach tych umiejętnie potrafił wykorzystać atrybuty kobiecości takie jak suknie balowe, eleganckie kapelusze, kosztowną biżuterię oraz karnawałowe maski nasycając swe obrazy subtelnym erotyzmem. Wąską gamę barw artysta opierał na niezwykle wyrafinowanych akordach różu, srebrzystych bieli, czerni i błękitów, a rysy subtelnie modelowanych twarzy poddawał idealizacji. Popularność Axentowicz zdobył również jako autor portretowych tzw. „główek", sentymentalnych w wyrazie i popadających w manieryzm i schematyzm. Do tej grupy dzieł Axentowicza zaliczały się takie obrazy jak „Zaczytana", „Z różą we włosach" czy „Dziewczyna z niebieskim dzbanem".

Na marginesie zainteresowań artystycznych Teodora Axentowicza znajdowały się martwe natury i pejzaże. Do bardziej znanych kompozycji tego typu należą „Motyw z Wenecji", „Wieczór w Zakopanem" i „Szałas w Dolinie Strążyskiej". Artysta uprawiał ponadto grafikę ilustracyjną zajmując się projektowaniem plakatów wystaw Towarzystwa Artystów Polskich. Był także autorem niezrealizowanego projektu witraża dla katedry ormiańskiej we Lwowie.

Ciekawostki

Teodor Axentowicz był członkiem Komitetu Esperantystów.

Teodor Axentowicz był członkiem jury podczas konkursu Miss Zakopanego i Miss „Bristolu" 29 lipca 1929 roku.

Bibliografia

1. T. Z. Bednarski, Krakowskim szlakiem Teodora Axentowicza, Kraków 2004.

2. F. Klein, Teodor Axentowicz, „Sztuki Piękne", 1926-1927, t. III, nr 8.

3. P. Kopszak, Teodor Axentowicz, Warszawa 2007.

4. W. Kossak, Wspomnienia, Warszawa 1973.

5. I. Kossowska, Teodor Axentowicz, Warszawa 2002.

6. E. Niewiadomski, Malarstwo polskie XIX i XX wieku. Ruch naturalistyczny. Realiści. Plener i impresjonizm. Krajobraz, Warszawa 1926.

7. T. Rutowski, Teodor Axentowicz, „Sztuka", Lwów 1913.

8. H. Uziembło, Teodor Axentowicz, Warszawa 1938

-- Marmaj ( dyskusja) 11:42, 13 wrz 2015 (CEST)Marcin Łukasz Majewski

Upamiętnienie

Teodor Axentowicz (1859-1938)

Studia odbył w akademii monachijskiej u Gabriela Hackla, Aleksandra Wagnera i Gyuli Benczura, a następnie kontynuował naukę w paryskiej pracowni Emila Augusta Carolusa-Durana. W Paryżu w 1891 roku został członkiem Societe Nationale des Beaux-Arts; tam też zaczął zdobywać bogatą klientelę na coraz wyżej cenione przez publiczność portrety. Odbył też szereg podróży artystycznych do Londynu i Rzymu. Dzięki mistrzowi monachijskiemu - Gyuli Benczurowi, zainteresował się Teodor Axentowicz tematyką huculską, malując wielokrotnie sceny rozgrywające się w karpackim zimowym krajobrazie, jak Pogrzeb huculski, Święto Jordanu, czy też Na gromniczną. Lecz Teodor Axentowicz był przede wszystkim mistrzem portretu. Swój styl wykształcił w Paryżu, do perfekcji doprowadził technikę pastelu - pozostawił setki portretów nie zawsze dziś znanych eleganckich dam, promieniujących paryskim szykiem. Kobiet kochanych - jak zauważyła Teresa Grzybkowska - uwielbianych, dla których mężczyźni tracili serca, rozum i majątki. Twarze i sylwetki tych luksusowych dam emanują szczęściem kochanych kapryśnic. Były to kompozycje typu salonowego, ukazujące modelki bądź to w całej sylwetce, jak wielokrotne przedstawienia Damy w czerni, bądź też ograniczone do pełnych wdzięku główek, jak słynna Ruda - symbol młodopolskiej urody. Często portretował też swoją liczną rodzinę. Marginesem twórczości Teodora Axentowicza stało się malarstwo historyczne, w którym podejmował również tematykę ormiańską, jak w kompozycji Chrzest Armenii - ukazującym scenę chrztu króla ormiańskiego Tyrydatdesa III przez św. Grzegorza Oświeciciela. Dzieło powstało w roku 1900 na zamówienia parafii w Suczawie na Bukowinie. Innymi przykładami twórczości historycznej są obraz Ormianie u króla Kazimierza z 1919 roku i kompozycja z 1930 roku Ormianie w Polsce. Teodor Axentowicz był od 1895 roku profesorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, członkiem ekskluzywnego Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka"; stał się również jednym z bohaterów parodystycznej IX wystawy i katalogu Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka" w Jamie Michalikowej: Przed papieżem Velazqueza Zapytany Axent: czyby Wymalował tak papieża, Rzekł: to zrobić można moi mili Byle dobrze zapłacili.

Ruda, 1898 pastel, papier, 56 × 45 cm Muzeum Narodowe w Krakowie

Opracowanie: Stefania Kozakowska

Tekst opublikowany w Kalendarzu Fundacji Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich na 2019 rok ["Sztuka Polskich Ormian"]

14.06.2019

W "Rzeczpospolitej" z 3 marca 2010 r. ukazał się interesujący artykuł poświęcony Teodorowi Axentowiczowi, wybitnemu młodopolskiemu malarzowi pochodzenia ormiańskiego. Autorką artykułu pt. Żywiołowa „Kołomyjka" ku chwale ojczyzny jest znana krytyk kulturalna - red. Monika Małkowska

11.02.2015. W czwartek, 12 lutego 2015 r. o godzinie 22.55, w ramach codziennego cyklu Z DNIA NA DZIEŃ, przedstawiony został program Jadwigi Nowakowskiej o wystawie prac Teodora Axentowicza w Erywaniu, która prezentowana była w 2014 roku. Program ten obejrzeć też będzie można w internecie.

20.10.2016.

# data[].attributes.attachment_link.description
Teodor Axentowicz (ur. 13 maja 1859 w Braszowie, zm. 26 sierpnia 1938 w Krakowie) - malarz, rysownik i grafik, wykładowca i rektor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie Teodor Axentowicz urodził się 13 maja 1859 roku w węgierskim Braszowie jako syn Deodata Axentowicza i Agnieszki z Plutarchów.

# data[].attributes.body
Zwróć uwagę na technikę wykonania prac, tematykę, miejsce obecnego przebywania dzieł - ogólnie, nie każdego dzieła z osobna.

# data[].attributes.attachment_link.description
Malarstwo polskie. 59 obrazow Teodora Axentowicza.

# data[].attributes.body
artykuł

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Malarz, rysownik i grafik, jeden z czołowych reprezentantów młodopolskiej sztuki inspirowanej rodzimym folklorem, twórca salonowych portretów. Urodzony 13 maja 1859 w Braszowie, Rumunia, zmarł 26 sierpnia 1938 w Krakowie.

- Malarz, rysownik i grafik, reprezentant młodopolskiej sztuki inspirowanej rodzimym folklorem, twórca salonowych portretów.

Kształcił się w latach 1879-1882 w monachijskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowni G. Hackla, S. Wagnera i G. Benczura. W okresie 1882-1895 kontynuował studia artystyczne w Paryżu pod kierunkiem E. A. Carolusa-Durana. Współpracował też jako ilustrator z poczytnymi paryskimi czasopismami "Le Monde Illustré", "L'Illustration" i "Figaro". Ponadto zarobkował wykonując kopie obrazów dawnych mistrzów, m.in. Botticellego, Tycjana i Halsa. W 1891 r. został przyjęty w poczet członków Société Nationale des Beaux-Arts.

W okresie 1890-1899 odbył szereg podróży artystycznych do Londynu i Rzymu; w Londynie malował na zamówienie portrety członków establishmentu studiując jednocześnie tradycyjne i współczesne angielskie malarstwo portretowe, m.in. dzieła T. Gainsborougha, J. McNeill Whistlera i prerafaelitów.

W Paryżu obracał się w kręgu intelektualnych i artystycznych elit, których reprezentantów chętnie uwieczniał na swych płótnach; członków polskiej kolonii artystycznej spotykał w pracowni Józefa Chełmońskiego, odwiedzał Hôtel Lambert oraz dom Władysława Mickiewicza będący "oazą polskości". Powstałe wówczas wizerunki znanych osobistości życia polityczno-kulturalnego, m.in. Wiktora Osławskiego (1890), księcia Władysława Czartoryskiego (ok. 1892-1893), Cypriana Godebskiego (1893), Sary Bernhard i Henrietty Fouquier, zapewniły mu reputację salonowego portrecisty. W 1894 współpracował z Wojciechem Kossakiem i Janem Styką przy realizacji "Panoramy Racławickiej".

Malarstwo polskiego symbolizmu

W 1895 osiadł na stałe w Krakowie, gdzie objął stanowisko profesora w Szkole Sztuk Pięknych, które piastował do 1934. W 1897 założył szkołę malarstwa dla kobiet, w której wykładali m.in. Wyczółkowski i Stanisławski. Należał do grona członków-założycieli Towarzystwa Artystów Polskich "Sztuka" ukonstytuowanego w 1897 i reprezentującego polską sztukę w ramach międzynarodowego ruchu wystawienniczego. Był blisko związany z wiedeńskim środowiskiem twórczym jako członek Vereinigung Bildender Künstler Österreichs-Wiener Secession i współpracownik czasopisma "Ver Sacrum".

W 1910 został pierwszym powołanym w wyborach rektorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Indywidualne prezentacje twórczości Axentowicza odbyły się w Krakowie (1924, 1926, 1938 - pośmiertna), Warszawie (1930) i Łodzi (1930).

Artysta eksponował swe prace niemal na wszystkich krajowych i zagranicznych wystawach "Sztuki", m.in. w St. Louis (1904), Monachium (1905), Londynie (1906), Wiedniu (1908), Berlinie (1913), Wenecji (1926) i Pradze (1927). Ponadto wziął udział w międzynarodowych wystawach w Berlinie (1896), Monachium (1935), Rzymie (1911), Wenecji (1914), Paryżu (1921) i Chicago (1927). W 1909 został odznaczony przez cesarza Franciszka Józefa orderem Żelaznej Korony III klasy; w 1923 uhonorowano go Krzyżem Komandorskim Odrodzonej Polski I klasy; w 1929 otrzymał Medal Dziesięciolecia Odrodzonej Polski, zaś w 1936 - Krzyż Komandorski z Gwiazdą i Wielką Wstęgą Orderu Odrodzonej Polski. Na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929 został nagrodzony Wielkim Złotym Medalem.

Morze gór: tajemnicza Huculszczyzna

Twórczość Axentowicza rozwijała się dwutorowo: artysta zdobył uznanie jako portrecista i zarazem jako autor scen rodzajowych. Rodzajowy nurt jego sztuki sięgał swymi początkami okresu monachijskich studiów, kiedy to Axentowicz malował w realistycznej konwencji epizody z życia wsi ("Pogrzeb na Rusi", 1882; "Kwiaciarka włoska", 1882; "Gęsiarka", 1883). Podejmował też - uwarunkowane akademickim nauczaniem - próby w zakresie malarstwa historycznego ("Würzburg" w 1811 roku, 1884) i ilustrował dzieje Słowian z IV w. ("Pogrzeb wodza słowiańskiego"; "Pochód Wojowników"; "Wiec starosłowiański").

Ludową tematykę rozwijał - w oparciu o przywiezione z Huculszczyzny szkice - doskonaląc realistyczny warsztat malarski w paryskiej pracowni Carolusa-Durana. Powstały wówczas najbardziej znane i najlepsze obrazy rodzajowe Axentowicza, "Święto Jordanu" (1893) i "Kołomyjka" (1895), których warianty artysta będzie później wielokrotnie opracowywał w technice olejnej, pastelowej i akwarelowej. Dynamikę żywiołowego tańca i wirowy ruch par sugestywnie oddaje w "Kołomyjce" szybki, spontaniczny dukt pędzla szkicowo wydobywający formy o zatartych konturach, podporządkowane kolorystycznemu trójdźwiękowi bieli, brązów i czerwieni.

Po powrocie do kraju zafascynowany rodzimym folklorem Axentowicz współtworzył nurt młodopolskiej chłopomanii utrwalając malownicze obrzędy i surowe obyczaje Hucułów. Barwność ludowych strojów wraz z podniosłym nastrojem religijnych rytuałów znalazła przejaw we wciąż powracających i kompozycyjnie modyfikowanych tematach: "Święcone", "Na Gromniczną", "Śmigus". Sceny święcenia gromnic, wody i pokarmu cechuje dosadna charakterystyka chłopskich postaci i wierne odtworzenie obyczajowych realiów. Szereg wersji plastycznych zyskały też motywy "Dziewczyna z gromnicą", "Dziewczyna z dzbankiem", "Dziewczyna z misą". Huculskie pogrzeby i procesje, długie, uroczyste pochody zdobne w chorągwie i migocące światełkami gromnic, suną na obrazach Axentowicza przez pokryty śniegiem karpacki pejzaż, ewokując nastrój melancholii.

Najciekawsze młodopolskie obrazy, o których nie mieliście pojęcia

Refleksję nad przemijaniem pobudzają też kompozycje z dojrzałego okresu twórczości Axentowicza: "Starość i młodość", "Starzec i dziewczyna", "Wizja - wspomnienie". Wanitatywny temat przybrał tu kształt alegorii upostaciowanej przez starca o werystycznie ujętej twarzy i młodą wieśniaczkę o rysach odpowiadających akademickim kanonom piękna; wspomnienie młodości przywołuje także wizyjna, kobieca twarz-maska. Symbolikę przedstawienia dopowiada ponura aura jesiennego dnia; złociste liście akcentują nietrwałość bytu i zarazem wprowadzają do wąskiej gamy zgaszonych brązów, zieleni i szarości mocniejszy akcent kolorystyczny.

Symboliczne treści przekazują również namalowane w 1917 obrazy "Gwiazda Wolności - Betlejemska", "Modlitwa dziecka", "Pojednanie", "Marzenie"; nadzieja na odzyskanie przez Polskę niepodległości wiąże się w sztuce Axentowicza z bolesnym odczuciem wojennego dramatu i ekspresją osobistej tragedii po starcie syna ("Matka nad grobem syna", 1915; "Pogrzeb legionisty", "Żałoba", "Ranny legionista", "Łzy polski").

Nawiązując do współczesnych wydarzeń Axentowicz powracał do rozbudzonych w okresie studiów zainteresowań malarstwem historycznym. W latach 1911-1912 wykonał - według olejnego szkicu z 1900 - kompozycję "Poselstwo polskie u Henryka Walezego". Świadectwem fascynacji historią i kulturą Ormian, która przejawiła się wstąpieniem artysty do Towarzystwa Ormiańskiego "Haiasdan", był obraz "Chrzest Armenii" (1900) i olejne szkice "Ormianie u króla Jana Kazimierza" (1912, 1919) poprzedzające namalowaną ok. 1930 kompozycję "Ormianie w Polsce".

Axentowicz zasłynął jednak przede wszystkim jako autor kobiecych portretów perfekcyjnie wykonywanych w technice pastelu. Malował wizerunki dam z arystokratycznych sfer, artystycznych kręgów i mieszczańskich salonów czerpiąc inspiracje z malarstwa J. Whistlera, J. Sargenta i G. Boldiniego ("Portret damy w czarnej sukni", 1906). Umiejętnie wykorzystując atrybuty kobiecości - suknie balowe, eleganckie kapelusze, kosztowną biżuterię i karnawałowe maski - nasycał swe obrazy subtelnym erotyzmem. Wąską gamę barw opierał na wyrafinowanych akordach czerni, różu, srebrzystych bieli i błękitów; rysy subtelnie modelowanych twarzy poddawał idealizacji.

Wielką popularnością cieszyły się portretowe "główki" Axentowicza - sentymentalne w wyrazie, popadające z czasem w schematyzm i manierę wizerunki kobiet noszące tytuły "Zaczytana", "Rudowłosa", "Z różą we włosach", "Marzenie", "Dziewczyna z niebieskim dzbanem". Do portretów pozowały Axentowiczowi także dzieci ("Portret dziewczynki. Róża strzyżowska", ok. 1905), najczęściej własne, wielokrotnie rysowane w Zakopanem, gdzie artysta wraz z liczną rodziną mieszkał we własnej willi ("Rodzina artysty", 1907). Repertuar tematyczny Axentowicza obejmował ponadto portrety reprezentacyjne wykonane techniką olejną, głównie wizerunki polskiej arystokracji, m.in. Władysława Czartoryskiego (1892-1893), Romana i Józefa Potockich (ok. 1900), Elżbiety i Augustyna Czartoryskich, Radziwiłłów, arcyksięcia Karola Stefana Habsburga.

Marginalne miejsce w twórczości Axentowicza zajmowały dekoracyjnie przestylizowane martwe natury z kwiatami i pejzaże ("Szałas w Dolinie Strążyskiej", "Wieczór w Zakopanem", "Motyw z Wenecji"). Artysta uprawiał też grafikę ilustracyjną, zajmował się projektowaniem plakatów wystaw Towarzystwa Artystów Polskich "Sztuka" (1898, 1900, 1903, 1912, 1937); dla krakowskiego czasopisma literacko-artystycznego "Życie" rysował winiety. Był ponadto autorem niezrealizowanego projektu witraża dla katedry ormiańskiej we Lwowie (1895). W wykonanych przez niego w 1912 projektach polichromii przejawiła się secesyjna stylizacja ("Złoty anioł grający na skrzypcach", "Anioł z wielkimi skrzydłami", "Błękitny anioł grający na flecie").

Autor: Irena Kossowska, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, grudzień 2002

Sztuka Huculszczyzny - Huculszczyzna w sztuce

Teodor Axentowicz grafika józef chełmoński cyprian godebski

# data[].attributes.attachment_link.title
Teodor Axentowicz | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Malarz, rysownik i grafik, jeden z czołowych reprezentantów młodopolskiej sztuki inspirowanej rodzimym folklorem, twórca salonowych portretów. Urodzony 13 maja 1859 w Braszowie, Rumunia, zmarł 26 sierpnia 1938 w Krakowie. - Malarz, rysownik i grafik, reprezentant młodopolskiej sztuki inspirowanej rodzimym folklorem, twórca salonowych portretów. Kształcił się w latach 1879-1882 w monachijskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowni G.

# data[].attributes.body
ZWRÓĆ UWAGĘ NA CENY DZIEŁ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Teodor Axentowicz (Braszów w Siedmiogrodzie 1859 - Kraków 1938) - malarz, pastelista, litograf - był jednym z najbardziej znanych i cenionych malarzy polskich. Kształcił się w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium pod kierunkiem Gabriela Hackla, Aleksandra Wagnera, Gyuli Benczúra. Studia uzupełniał w Paryżu, gdzie następnie przebywał przez lat kilkanaście. Brał udział w paryskich Salonach; w 1890 otrzymał członkostwo Société Nationale des Beaux-Arts. W tym czasie wielokrotnie wyjeżdżał również do Londynu. W 1895 powrócił do kraju i zamieszkał na stałe w Krakowie, powołany na profesora tamtejszej Szkoły Sztuk Pięknych (...

więcej

# data[].attributes.attachment_link.title
Teodor Axentowicz - malarz, Polska, baza artystów Agra-Art

# data[].attributes.attachment_link.description
Teodor Axentowicz (Braszów w Siedmiogrodzie 1859 - Kraków 1938) - malarz, pastelista, litograf - był jednym z najbardziej znanych i cenionych malarzy polskich. Kształcił się w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium pod kierunkiem Gabriela Hackla, Aleksandra Wagnera, Gyuli Benczúra. Studia uzupełniał w Paryżu, gdzie następnie przebywał przez lat kilkanaście.

# data[].attributes.body
artykuł

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sejm przyjął uchwałę upamiętniającą 160. rocznicę urodzin Teodora Axentowicza. Bogaty dorobek artystyczny Teodora Axentowicza uwzględnia dzieła o tematyce historycznej, portrety, sceny rodzajowe, martwą naturę i pejzaże. Tworzył również grafiki, projektował mozaiki, plakaty i witraże. Wielki talent artystyczny wsparł nauką w Monachium i Paryżu, gdzie uczestniczył w życiu polskiej emigracji. Za swe dokonania w 1923 r. został odznaczony przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polskiej, w 1929 r. medalem Dziesięciolecia Odrodzonej Polski, a w 1936 r. Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą i Wielką Wstęga Orderu Odrodzenia Polski. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej stwierdza, że Teodor Axentowicz dobrze zasłużył się Ojczyźnie i oddaje mu hołd w 160 rocznicę Jego urodzin - napisano w uchwale.

# data[].attributes.attachment_link.description
Sejm przyjął uchwałę upamiętniającą 160. rocznicę urodzin Teodora Axentowicza. Bogaty dorobek artystyczny Teodora Axentowicza uwzględnia dzieła o tematyce historycznej, portrety, sceny rodzajowe, martwą naturę i pejzaże. Tworzył również grafiki, projektował mozaiki, plakaty i witraże. Wielki talent artystyczny wsparł nauką w Monachium i Paryżu, gdzie uczestniczył w życiu polskiej emigracji.

# data[].attributes.body
DECYZJA SEJMU - ROK 2020

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W czwartek podczas drugiego dnia 82. posiedzenia Sejmu posłowie zdecydowali o ustanowieniu patronów 2020 r. Uhonorowani zostali: św. Jan Paweł II, hetman Stanisław Żółkiewski i Roman Ingarden. 2020 rok będzie także rokiem Bitwy Warszawskiej w jej 100. rocznicę.

Izba uczciła pamięć Jana Pawła II. W uchwale ustanawiającej rok 2020 Rokiem Św. Jana Pawła II zwrócono uwagę, że zajmuje on szczególne miejsce w historii Polski i Europy, a jego zdecydowane upominanie się o prawo naszej ojczyzny do wolności wśród narodów Europy, jego praktyczna obrona praw naszego narodu uczyniły Ojca Świętego najważniejszym z ojców niepodległości Polski. W tekście przypomniano, że w czasie pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w 1979 r. rozpoczął się proces, który zaowocował powstaniem ˝Solidarności˝, wyzwoleniem narodu spod panowania komunizmu i odbudową jedności Europy. „Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża wdzięczność i oddaje hołd Wielkiemu Papieżowi św. Janowi Pawłowi II, który sięgając do źródeł chrześcijaństwa uczył nas otwartości, wyrozumiałości, ale i odwagi w obronie wartości chrześcijańskich, na których oparta jest Polska i Europa. Niech nauczanie i wielkie dziedzictwo, które pozostawił św. Jan Paweł II będzie dla naszego narodu wciąż inspiracją do budowania Polski wolnej i sprawiedliwej" - napisano w dokumencie. 18 maja 2020 r. będziemy obchodzić stulecie urodzin Karola Wojtyły, naszego wielkiego rodaka zasłużonego w walce o wyzwolenie Polski spod jarzma komunizmu. „Życiową misją papieża była walka o godność i szacunek każdej istoty ludzkiej, czemu wielokrotnie dawał wyraz w swoich encyklikach. Nazywany „papieżem pielgrzymem", odbył 104 podróże duszpasterskie do każdego zakątka świata. W swoich homiliach otwarcie krytykował kapitalistyczny wyzysk człowieka przez człowieka, apelował o pokój i braterstwo" - głosi tekst uchwały.

Sejm ustanowił 2020 Rokiem Hetmana Stanisława Żółkiewskiego, wybitnego wodza w dziejach oręża polskiego, pełniącego szereg najważniejszych urzędów I Rzeczypospolitej: sekretarza królewskiego, hetmana polnego koronnego, kasztelana lwowskiego, wojewody kijowskiego, a w końcu hetmana wielkiego koronnego i kanclerza wielkiego koronnego. „Stanisław Żółkiewski brał udział we wszystkich wojnach toczonych przez Rzeczpospolitą w drugiej połowie XVI wieku i początkach XVII wieku. Najpierw walczył u boku doświadczonego wodza i kanclerza Jana Zamoyskiego, uczestniczył w wyprawach przeciw Habsburgom i Moskwie, na Mołdawię i Wołoszczyznę, później zwyciężał, dowodząc samodzielnie w wielu kampaniach przeciwko Rosji, Szwecji, Kozakom, Turcji i Tatarom" - czytamy.

Izba podjęła uchwałę ustanawiającą 2020 Rokiem Bitwy Warszawskiej, decydującego starcia wojny polsko-bolszewickiej. „Bohaterskie Wojsko Polskie na czele z Marszałkiem Józefem Piłsudskim, wspieranym m.in. przez szefa sztabu generalnego - generała Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego, obroniło niepodległość Polski. Zwycięstwo przekreśliło też plany rozszerzenia rewolucji bolszewickiej na Europę Zachodnią" - podkreślono w tekście dokumentu. Przypomniano także słowa Prezydenta RP, prof. Lecha Kaczyńskiego, który w przeddzień Święta Wojska Polskiego w 2009 r. mówił: „W tych sierpniowych dniach decydował się nie tylko los naszego kraju, ale i całego kontynentu. Była to chwila wielkiej narodowej próby, którą Polacy przebyli zwycięsko. Jej bohaterami, prawdziwymi twórcami zwycięstwa, byli żołnierze Wojska Polskiego, którzy ruszyli w bój o wszystko. Wreszcie solidarność i ofiarność całego społeczeństwa, które w tym dramatycznym momencie porzuciło spory i podziały. Wielka, wspaniała lekcja 15 sierpnia 1920 roku powinna być dla nas zawsze aktualna i pouczająca".

Patronem 2020 został również Roman Ingarden - jeden z najwybitniejszych polskich filozofów, który pozostawił po sobie imponujący dorobek: książki, artykuły, przekłady, archiwum rękopisów. Obejmowały one szeroki zakres tematyczny. Od filozofii literatury, przez estetykę, teorię poznania, po ontologię. W 2020 r. przypada 50. rocznica śmierci Romana Ingardena. „Na szczególne podkreślenie zasługuje Jego bezkompromisowość intelektualna. Podczas okupacji niemieckiej napisał swoje sztandarowe dzieło „Spór o istnienie świata". W 1950 r. za krytyczny stosunek do marksizmu został pozbawiany prawa do wykładania na macierzystym Uniwersytecie Jagiellońskim i publikowania prac o tematyce fenomenologicznej. Ten czas wykorzystał m.in. na dokonanie wzorcowego przekładu „Krytyki czystego rozumu" Immanuela Kanta. Choć sam był racjonalistą, przez lata korespondował z Edytą Stein, a wśród jego uczniów znaleźli się Karol Wojtyła czy Józef Tischner" - napisano w dokumencie.

Sejm przyjął też uchwałę upamiętniającą 160. rocznicę urodzin Teodora Axentowicza. Bogaty dorobek artystyczny Teodora Axentowicza uwzględnia dzieła o tematyce historycznej, portrety, sceny rodzajowe, martwą naturę i pejzaże. Tworzył również grafiki, projektował mozaiki, plakaty i witraże. Wielki talent artystyczny wsparł nauką w Monachium i Paryżu, gdzie uczestniczył w życiu polskiej emigracji. Za swe dokonania w 1923 r. został odznaczony przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polskiej, w 1929 r. medalem Dziesięciolecia Odrodzonej Polski, a w 1936 r. Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą i Wielką Wstęga Orderu Odrodzenia Polski. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej stwierdza, że Teodor Axentowicz dobrze zasłużył się Ojczyźnie i oddaje mu hołd w 160 rocznicę Jego urodzin - napisano w uchwale.

# data[].attributes.attachment_link.title
82. posiedzenie Sejmu. Uchwały o patronach 2020 r.

# data[].attributes.attachment_link.description
W czwartek, podczas drugiego dnia 82. posiedzenia Sejmu, posłowie zdecydowali o ustanowieniu patronów 2020 r. Uhonorowani zostali: św. Jan Paweł II, hetman Stanisław Żółkiewski, Roman Ingarden i Teodor Axentowicz. 2020 rok będzie także rokiem Bitwy Warszawskiej w jej 100. rocznicę.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Teodor Axentowicz
Թեոդոր Աքսենտովիչ

Teodor Axentowicz w swojej pracowni

Data i miejsce urodzenia

13 maja 1859
Braszów

Data i miejsce śmierci

26 sierpnia 1938
Kraków

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

malarstwo

Odznaczenia

Teodor Axentowicz herbu Gryf (ur. 13 maja 1859 w Braszowie, zm. 26 sierpnia 1938 w Krakowie) - polski malarz, rysownik i grafik pochodzenia ormiańskiego, profesor i rektor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Urodził się 13 maja 1859 r. w Braszowie w Siedmiogrodzie, w rodzinie polskich Ormian, która w XVII w. otrzymała szlachectwo i herb Gryf (Jaxa). Ojciec Deodat był austriackim urzędnikiem sądowym, matka Agnieszka pochodziła z węgierskiej rodziny Plucharschów. Niedługo po urodzeniu został ochrzczony w obrządku rzymsko-katolickim. Gdy Teodor miał trzy lata, jego rodzina zamieszkała we Lwowie. Wtedy też urodziła się jego siostra Helena.

W latach 1878-1882 Axentowicz kształcił się w Monachium (w połowie października 1878 r. zgłosił się do Akademii Sztuk Pięknych - Antikenklasse), 1882-1895 studiował w Paryżu (pracownia Carolusa-Durana). Pracował jako ilustrator w czasopismach oraz wykonywał kopie obrazów dawnych mistrzów, m.in. Botticellego i Tycjana. W latach 1890-1899 odbył wiele podróży do Londynu i Rzymu, gdzie malował portrety kobiet i polskiej arystokracji. W Anglii poznał Izę z Giełgudów, z którą w 1893 roku wziął ślub. Mieli ośmioro dzieci: urodzony jeszcze w Londynie Filip Tomasz Stanisław, zwany Tomym (1893-1915), zginął pod Łuckiem w 1915 r. jako oficer wojska austriackiego, po jego śmierci powstał obraz „Matka nad grobem syna" (1915 r.); córka Gladys (1896 r.); Jan Bolesław (1898-1967), oficer Wojska Polskiego; Jadwiga (1900 r.); Wanda (1901 r.); Irena /Renia/ (1903 r.); Kazimiera Józefa (1905 r.); Jerzy Archibald (1908 r.).

W 1894 współpracował z Wojciechem Kossakiem i Janem Styką przy realizacji Panoramy Racławickiej. W 1895 przyjechał do Krakowa, gdzie objął stanowisko profesora w Szkole Sztuk Pięknych, które piastował do 1934. W 1897 założył szkołę malarstwa dla kobiet przy ul. Gołębiej 14, w której uczyli także Stanisławski i Wyczółkowski. Był współzałożycielem Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka", którego celem było organizowanie wystaw; do członków założycieli należeli także: Józef Chełmoński, Julian Fałat, Jacek Malczewski, Józef Mehoffer, Jan Stanisławski, Włodzimierz Tetmajer, Leon Wyczółkowski i Stanisław Wyspiański.

W 1910 został rektorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Od 1928 członek honorowy Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. Wystawiał swe prace m.in. w Berlinie (1896, 1913), St. Louis (1904), Monachium (1905, 1935), Londynie (1906), Wiedniu (1908), Rzymie (1911), Wenecji (1914, 1926), Paryżu (1921), Chicago (1927), Pradze (1927).

Zmarł 26 sierpnia 1938. Pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Axentowicz zdobył uznanie jako portrecista (m.in. Gazda Pająk z Nowego Żywczańskiego, 1934), malarz pięknych kobiet (m.in. Portret damy w czarnej sukni (1906) oraz autor scen rodzajowych pokazujących obrzędy i obyczaje Hucułów (cenione prace: Pogrzeb Huculski (1882), Święto Jordanu (1893) i Kołomyjka (1895). W latach 1911-1912 wykonał według olejnego szkicu z 1900 r. kompozycję Poselstwo polskie u Henryka Walezego, a także dzieła dotyczące Ormian: Chrzest Armenii (1900) czy Ormianie w Polsce (ok. 1930).

Zajmował się także grafiką ilustracyjną i projektowaniem plakatów wystaw. Był autorem projektu witraża dla katedry ormiańskiej we Lwowie (1895), który nie został zrealizowany. Był również współzałożycielem towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków w Krakowie oraz wiedeńskiej „Secesji" ( Secession) i Stowarzyszenia Narodowego Sztuk Pięknych we Francji. W 1906 r. abp Józef Teodorowicz zaprosił Teodora Axentowicza i jego przyjaciela z Akademii, Józefa Mehoffera, do udziału w pracach nad renowacją katedry ormiańskiej we Lwowie. Propozycję poparł komitet przebudowy świątyni. Axentowiczowi zaproponowano zaprojektowanie nowego ołtarza z marmuru oraz mozaiki w absydzie centralnej i ambony.

W 1998 roku w Muzeum Narodowym w Krakowie odbyła się wystawa monograficzna Artysty. Towarzyszył jej wyczerpujący katalog.

Linki zewnętrzne

# data[].attributes.attachment_link.description
Teodor Axentowicz Թեոդոր Աքսենտովիչ Teodor Axentowicz w swojej pracowni Data i miejsce urodzenia 13 maja 1859 Braszów Data i miejsce śmierci 26 sierpnia 1938 Kraków Narodowość polska Dziedzina sztuki malarstwo Odznaczenia Teodor Axentowicz herbu Gryf (ur. 13 maja 1859 w Braszowie, zm.

# data[].attributes.headline
Tu zebrano obrazy, które będą przedmiotem konkursu.

# data[].attributes.subject
Tu zebrano obrazy, które będą przedmiotem konkursu.