# data[].attributes.attachment_caption
Echtgenote van ter dood veroordeelde Djalali: 'Europa zou het moeten opnemen voor mijn man'

# data[].attributes.body
De wereld kijkt machteloos naar Iran waar de veroordeelde VUB professor Djalali na een oneerlijk proces dreigt geëxecuteerd te worden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vida Mehrannia, de echtgenote van de ter dood veroordeelde Ahmadreza Djalali. Foto: belga

Iran kondigde aan dat Ahmadreza Djalali op 21 mei geëxecuteerd wordt. Vandaag is er een protestactie tegenover de Iraanse ambassade in Brussel.

Ahmadreza Djalali, kinder- en spoedarts met de Zweedse en Iraanse nationaliteit, zit al zes jaar in een cel in Teheran op beschuldiging van spionage. Iran kondigde begin deze maand aan dat hij tegen 21 mei geëxecuteerd wordt. Vida Mehrannia, de echtgenote van Djalali, heeft sinds november 2020 haar man niet meer kunnen spreken.

'Pure horror', zegt Mehrannia vanuit Zweden. 'Je kunt je de nachtmerrie die we moeten doorstaan niet inbeelden, zowel voor ons als familie als voor mijn man. Dit duurt al zes jaar. Het nieuws van zijn executie is pure marteling.'

Hoe gaat u hier als moeder mee om?

'Ook al probeer ik de kinderen zo veel mogelijk af te schermen, zij hebben stress. Ze zijn oud genoeg om het nieuws te lezen en maken zich grote zorgen. Wat wil je, als je 10 bent en je leest die gruwelijke dingen over je vader.'

Hoe krijgt u de nodige info over de gezondheid van uw man?

'Sinds hij in een isoleercel zit, mag hij niet met ons bellen. Hij mag wel nog met zijn Iraanse familie telefoneren en zij mogen met ons praten, dus zo blijven we geïnformeerd.'

Vandaag is tegenover de Iraanse ambassade in Brussel een protestactie tegen de executie.

'Die steun is goed. Maar het is niet genoeg. Mijn vraag aan de Belgische overheid, aan het Europees Parlement en aan mensenrechtenorganisaties is om alle mogelijke inspanningen te doen, zowel politiek als economisch, om dit vonnis ongedaan te maken. Hij kreeg geen eerlijk proces. Hij is onschuldig. Er moet toch een manier zijn om een opening te creëren?'

Blijft u hopen?

'Absoluut. Ik blijf hopen dat Europa of een van de betrokken overheden het opneemt voor mijn man. Hij is Iraniër én Zweed en dus Europees burger. Elk Europees land zou zich verantwoordelijk moeten voelen om de executie tegen te gaan. Hij mag niet zomaar geofferd worden. Ik blijf hopen dat we hem terug bij ons zullen hebben.'

# data[].attributes.attachment_link.title
Echtgenote van ter dood veroordeelde Djalali: 'Europa zou het moeten opnemen voor mijn man'

# data[].attributes.attachment_link.description
Iran kondigde aan dat Ahmadreza Djalali op 21 mei geëxecuteerd wordt. Vandaag is er een protestactie tegenover de Iraanse ambassade in Brussel. Ahmadreza Djalali, kinder- en spoedarts met de Zweedse en Iraanse nationaliteit, zit al zes jaar in een cel in Teheran op beschuldiging van spionage.

# data[].attributes.body
Echt altruïsme bestaat niet

# data[].attributes.attachment_caption
Als 'Onze Vader' plots 'Onze bro' wordt: Antwerpse pastoor draagt gebed voor jongeren op

# data[].attributes.body
Trekken we meer jongeren aan om naar de kerk te komen als we jongerentaal gebruiken voor het Onze Vader? Of stootten we de nog weinige vaste oudere bezoekers hiermee net af?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zelf begrijpt hij de jongerenversie van het Onzevader niet helemaal, met hippe Engelse woorden als 'bae' en 'lit' erin verwerkt. Toch droeg pastoor Bart Paepen het aangepaste gebed op tijdens de drukbezochte zondagsmis in de Antwerpse kathedraal. 'Niet de manier om jongeren te bereiken, wel om de dialoog te openen tussen de verschillende generaties', aldus Paepen. Luister mee in bovenstaande video.

# data[].attributes.attachment_link.title
Als 'Onze Vader' plots 'Onze bro' wordt: Antwerpse pastoor draagt gebed voor jongeren op

# data[].attributes.attachment_link.description
Zelf begrijpt hij de jongerenversie van het Onzevader niet helemaal, met hippe Engelse woorden als 'bae' en 'lit' erin verwerkt. Toch droeg pastoor Bart Paepen het aangepaste gebed op tijdens de drukbezochte zondagsmis in de Antwerpse kathedraal. 'Niet de manier om jongeren te bereiken, wel om de dialoog te openen tussen de verschillende generaties', aldus Paepen.

# data[].attributes.headline
Chinese overheid legt gamegedrag jongeren aan banden

# data[].attributes.subject
Chinese overheid legt gamegedrag jongeren aan banden

# data[].attributes.body
In China mogen kinderen na 22.00 uur niet meer online gamen. Eerder werd de wekelijkse maximumduur ook al vastgelegd op 3 uur.

# data[].attributes.attachment_caption
'Straks moeten we allemaal vanaf ons dertigste aan de Botox'

# data[].attributes.body
Lelijke mensen die geen held hebben voor cosmetische ingrepen worden vaker gediscrimineerd. Ze hebben minder kansen op een sollicitatiegesprek, krijgen minder snel loonsverhoging en vinden minder snel een partner.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wie het zich kan veroorloven, laat vandaag zijn tanden rechtzetten, zijn rimpels gladtrekken en zijn oogleden ophalen. Wie het geld niet heeft om aan zijn uiterlijk te sleutelen, komt op achterstand te staan, waarschuwt de Nederlandse sociologe Giselinde Kuipers. 'Mooie mensen krijgen betere kansen in het leven.'

zaterdag 7 mei 2022 om 3.25 uur

# data[].attributes.attachment_link.title
'Straks moeten we allemaal vanaf ons dertigste aan de Botox'

# data[].attributes.attachment_link.description
Wie het zich kan veroorloven, laat vandaag zijn tanden rechtzetten, zijn rimpels gladtrekken en zijn oogleden ophalen. Wie het geld niet heeft om aan zijn uiterlijk te sleutelen, komt op achterstand te staan, waarschuwt de Nederlandse sociologe Giselinde Kuipers. 'Mooie mensen krijgen betere kansen in het leven.'

# data[].attributes.attachment_caption
Waarom u gelooft dat olifanten sneller rennen dan cheeta's

# data[].attributes.headline
We geloven fake news zelfs als we weten dat het onzin is

# data[].attributes.subject
We geloven fake news zelfs als we weten dat het onzin is

# data[].attributes.body
Als het voldoende herhaald wordt, zijn we geneigd fake news te gaan geloven, zelfs al weten we op voorhand dat het eigenlijk onzin is.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mensen zijn nog makkelijker te manipuleren dan psychologische modellen tot nu toe voorspelden. Dat stellen Belgische wetenschappers in het tijdschrift Cognition. Herhaal onzin vaak genoeg, en zienswijzen verschuiven.

vrijdag 6 mei 2022 om 3.25 uur

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom u gelooft dat olifanten sneller rennen dan cheeta's

# data[].attributes.attachment_link.description
Mensen zijn nog makkelijker te manipuleren dan psychologische modellen tot nu toe voorspelden. Dat stellen Belgische wetenschappers in het tijdschrift Cognition. Herhaal onzin vaak genoeg, en zienswijzen verschuiven. vrijdag 6 mei 2022 om 3.25 uur

# data[].attributes.attachment_caption
Gevolgen depressie minder vergoeden dan fysieke ziekte is discriminatie

# data[].attributes.headline
Verzekeringen vergoeden psychische aandoeningen minder dan fysieke

# data[].attributes.subject
Verzekeringen vergoeden psychische aandoeningen minder dan fysieke

# data[].attributes.body
Burnout, persoonlijkheidsstoornissen of verslavingsproblematieken vaak weinig tot niet vergoed door verzekeraars.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tal van verzekeringen vergoeden de gevolgen van een psychische aandoening veel minder gul dan die van een fysiek letsel. Voor het eerst is zo'n verzekeraar veroordeeld voor discriminatie.

maandag 2 mei 2022 om 3.25 uur

# data[].attributes.attachment_link.title
Gevolgen depressie minder vergoeden dan fysieke ziekte is discriminatie

# data[].attributes.attachment_link.description
Tal van verzekeringen vergoeden de gevolgen van een psychische aandoening veel minder gul dan die van een fysiek letsel. Voor het eerst is zo'n verzekeraar veroordeeld voor discriminatie. maandag 2 mei 2022 om 3.25 uur

# data[].attributes.attachment_caption
Een oorlog win je ook met humor en sarcasme

# data[].attributes.body
Internet als medium om nationale trauma's te verwerken

# data[].attributes.attachment_link.title
Een oorlog win je ook met humor en sarcasme

# data[].attributes.attachment_link.description
Spotprenten over de vijand zijn van alle oorlogen. Op het internet toont de Oekraïense meme-machine de nationale strijdlust en helpt ze het collectieve trauma te verwerken. De uitgekiende guerrillapropaganda is vooral op het Westen gericht.

# data[].attributes.attachment_caption
Politie VS toont beelden van fatale verkeerscontrole, nabestaanden: "Onnodig geweld tegen ongewapende zwarte man"

# data[].attributes.headline
Opnieuw fataal politiegeweld in VS tegen ongewapende zwarte man

# data[].attributes.subject
Opnieuw fataal politiegeweld in VS tegen ongewapende zwarte man

# data[].attributes.body
Nieuw slachtoffer van diepgewortelde racistische vooroordelen bij politie in Michigan. De stijgende criminaliteit zorgt er voor toegenomen spanningen en de dubieuze omstandigheden bij drama's van zogenoemde 'preventieve zelfverdediging' lijken dagelijkse kost.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De politie heeft bodycambeelden vrijgegeven van het gevecht dat ontstond bij de controle. Daarop is te zien hoe een agent de auto van Lyoya stopt tijdens een verkeerscontrole. De wagen van Lyoya zou aan de kant zijn gezet, omdat de nummerplaat ongeldig was.

De agent vraagt Lyoya om terug in de auto te gaan zitten en zijn rijbewijs boven te halen. Lyoya weigert en vraagt aan de agent wat hij verkeerd doet. Intussen draagt hij aan zijn passagier op het rijbewijs te nemen. Vervolgens lijkt Lyoya er ineens te voet vandoor te gaan.

De agent achtervolgt hem meteen met zijn taser (of stun gun, om stroomstoten toe te dienen) en schiet twee keer op de grond. De twee belanden daarna in een minutenlang gevecht op een grasveld. Lyoya zou de taser in handen hebben gekregen, maar dat is op de beelden moeilijk te zien.

# data[].attributes.attachment_link.title
Politie VS toont beelden van fatale verkeerscontrole, nabestaanden: "Onnodig geweld tegen ongewapende zwarte man"

# data[].attributes.attachment_link.description
De politie heeft bodycambeelden vrijgegeven van het gevecht dat ontstond bij de controle. Daarop is te zien hoe een agent de auto van Lyoya stopt tijdens een verkeerscontrole. De wagen van Lyoya zou aan de kant zijn gezet, omdat de nummerplaat ongeldig was.

# data[].attributes.attachment_caption
Geef mensen met dementie het recht op een waardig levenseinde

# data[].attributes.headline
Kiezen coor euthanasie bij volle verstand

# data[].attributes.subject
Kiezen coor euthanasie bij volle verstand

# data[].attributes.body
Dient een 'voorafgaande wilsverklaring euthanasie' mogelijk te zijn voor alle vormen van wilsonbekwaamheid door hersenaandoeningen?

# data[].attributes.attachment_link.title
Geef mensen met dementie het recht op een waardig levenseinde

# data[].attributes.attachment_link.description
Dat mensen met (jong)dementie te vroeg uit het ­leven moeten stappen, is mens­onterend, schrijft Christel Geerts.

# data[].attributes.attachment_caption
'Of je nu voor of tegen euthanasie bent, sluit nooit de deur voor je patiënt'

# data[].attributes.headline
Euthanasieverzoek vaker een veranderings- dan doodswens

# data[].attributes.subject
Euthanasieverzoek vaker een veranderings- dan doodswens

# data[].attributes.body
Autoritaire aanpak verwaarloost bij euthanasieverzoek verdere zorgnoden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De wet op euthanasie is twintig jaar oud. Het aantal euthanasieverzoeken piekt. Tegelijk leidde het proces-Tine Nys tot pleinvrees, a fortiori bij aandoeningen met psychisch lijden tot gevolg. 'Voor veel mensen is een euthanasieverzoek een "test". Ze willen horen: ik bén er voor jou.'

Door Filip Rogiers Illustraties Claudie de Cleen

zaterdag 2 april 2022 om 3.25 uur

# data[].attributes.attachment_link.title
'Of je nu voor of tegen euthanasie bent, sluit nooit de deur voor je patiënt'

# data[].attributes.attachment_link.description
De wet op euthanasie is twintig jaar oud. Het aantal euthanasieverzoeken piekt. Tegelijk leidde het proces-Tine Nys tot pleinvrees, a fortiori bij aandoeningen met psychisch lijden tot gevolg. 'Voor veel mensen is een euthanasieverzoek een "test". Ze willen horen: ik bén er voor jou.'

# data[].attributes.attachment_caption
Balen beloont jongeren die nuchter op fuif aankomen

# data[].attributes.body
Wie nuchter aankomt op een fuif, krijgt 3 gratis drankbonnen. Belonen we niet beter soberheid bij vertrek, en met een gezonder alternatief?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De gemeente Balen wil vermijden dat jongeren thuis 'inpilsen' voor ze naar een fuif gaan. De oplossing: wie nuchter aankomt op een fuif, wordt beloond met ... drie gratis drankbonnen. Goed idee?

donderdag 14 april 2022 om 3.25 uur

# data[].attributes.attachment_link.title
Balen beloont jongeren die nuchter op fuif aankomen

# data[].attributes.attachment_link.description
De gemeente Balen wil vermijden dat jongeren thuis 'inpilsen' voor ze naar een fuif gaan. De oplossing: wie nuchter aankomt op een fuif, wordt beloond met ... drie gratis drankbonnen. Goed idee? donderdag 14 april 2022 om 3.25 uur

# data[].attributes.attachment_caption
'Mensen schamen zich voor empathie met dieren, lijkt het', zegt de onderzoeker van emoties bij mens en dier

# data[].attributes.body
Onze emomaatschappij staat in contrast met het maskeren van onze eigen emoties

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het begon allemaal op de camping in Frankrijk. Mariska Kret (39) was een jaar of 8 en las een boek: De stam van de holenbeer. Ze werd gegrepen door de fictieklassieker uit de jaren tachtig van Jean M. Auel, over de wereld van de neanderthalers en hun verhouding met die andere stam, de cro-magnonmensen. De lijn naar haar Leidse hoogleraarschap cognitieve psychologie is lang, maar dat boek plantte een zaadje, zegt ze. 'Mijn fantasie sloeg op hol, over hoe die volkeren samenleefden, elkaar bestreden, maar ook mooie dingen beleefden.'

Van dieren heeft ze altijd gehouden, vandaar dat ze in diezelfde tijd ook al boeken las van primatoloog Frans de Waal, over het sociale gedrag van mensapen. Na haar studie psychologie en een korte loopbaan bij de Raad voor de Kinderbescherming concludeerde ze dat fundamentele vragen haar meer interesseerden dan de hulpverlening. Een eyeopener: 'Niemand in mijn familie heeft een wetenschappelijke achtergrond. Noem me naïef, maar het was nooit in me opgekomen dat je na een studie ook wetenschapper kon worden en onderzoek kunt doen'.

Na haar promotieonderzoek naar lichaamstaal is ze steeds meer vergelijkend onderzoek gaan doen naar mensapen - precies het gebied waar ze haar liefde voor psychologie en voor dieren kon combineren. Op zoek naar (een begin van een) antwoord op fundamentele vragen. Zoals waar ons gedrag vandaan komt. En: hoe steken emoties in elkaar, bij dieren en mensen? Ze schreef er een boek over, dat binnenkort verschijnt: Tussen glimlach en grimas - Uitingen van emotie in mens en dier. Ze werkt ook al aan de opvolger: een boek over emoties en sociaal gedrag van stadsdieren. 'Zodat lezers hopelijk wat respect opbrengen voor de vleermuis, de rat en de stadsduif', zegt ze.

U maakt geen onderscheid tussen mensen en dieren. De mens is een diersoort, zegt u. Dat is geen algemeen geaccepteerde opvatting.

'Natuurlijk zie ik veel unieke eigenschappen van de mens, maar veel dieren hebben ook unieke eigenschappen. Critici zeggen dan altijd dat geen ander wezen dan de mens naar de maan is geweest. Het staat buiten kijf dat de mens intelligent is en in staat tot dingen die dieren niet kunnen. Maar ik vind het niet zo'n interessante vraag. Hij is gesteld vanuit de mens zelf, terwijl ik juist geïnteresseerd ben in emotionele processen, het waarom daarvan en de gevolgen van uitingen voor sociale interactie. Bij mens en dier.'

Wij mensen maskeren onze emoties permanent, schrijft u in uw boek. Een glimlach kan vals zijn, of iets verbergen. Hebben dieren dat ook?

'Jazeker. Een alfa-manchimpansee zal niet heel snel pijn of zwakheid tonen. Dat zou zijn positie in de hiërarchie aantasten. Uiteraard ligt het voor elke diersoort anders. Hoe dichter een dier evolutionair gezien bij de mens staat, hoe makkelijker het is om hun emoties te herkennen.'

Waarbij we er dan van uitgaan dat die kennelijke emotie hetzelfde betekent als voor ons.

'Het is altijd een aanname. Ook bij emoties die we bij een ander mens menen te herkennen. Daarom valt er in dit vakgebied nog zo veel te ontdekken. Een voorbeeld: veel onderzoek maakt gebruik van geacteerde gezichtsuitdrukkingen van vrijwilligers die naar een laboratorium komen. Als je emoties bestudeert in het echte leven, zoals een bioloog dat doet bij dieren, zul je zien dat ze veel complexer zijn dan tot nu toe is onderzocht. Daarom wil ik als wetenschapper meer naar buiten treden. Letterlijk de straat op. Met ons net ontwikkelde 'psychologielab op wielen', een busje waarmee we het land in gaan, naar de markt of een school. Dan nodigen we mensen uit en laten we ze een samenwerkingsspel doen, en dan meten wij zaken als hun hartslag en gezichtsexpressies.

'Dat lijkt veelbelovend. Een aio van mij heeft op het Lowlands-festival geëxperimenteerd met blind dates in een container. Wat bleek: als mensen fysiologisch gelijklopen, als bijvoorbeeld hun hartslag vanzelf gelijk gaat lopen, heeft hun blind date meer succes. Je kunt beleefd naar iemand glimlachen, maar de fysiologie blijkt bepalend. Je bent dan minder onvoorspelbaar voor een ander, daar gaat iets geruststellends van uit.'

Is het mogelijk emoties altijd te doorgronden?

'Ik denk echt dat we ver kunnen komen door emoties anders te benaderen, niet alleen met het blote oog te kijken maar met nieuwe technieken. Dat is belangrijk om te proberen. Omdat emoties zo aanwezig zijn en bepalend voor belangrijke beslissingen die we nemen. Niet alleen individueel; ook in politiek en recht worden beslissingen genomen op basis van emoties. Als we de werking van emoties beter begrijpen, kun je daar beleid op aanpassen. Wanneer bijvoorbeeld zou blijken dat rechters beslissingen te veel baseren op de uitingen van emoties van een beklaagde, zou je kunnen nadenken over een corrigerende maatregel.'

Wat kunnen wij mensen leren van de emotionele huishouding van dieren?

'Van bonobo's kunnen we leren hoe we beter kunnen omgaan met conflicten. Oké, ze hebben wel erg snel seks met elkaar. Maar het hele besef dat een conflict niet per se tot geweld hoeft te leiden is al heel wat. Bonobo's vlooien elkaar, ze halen er tussenpersonen bij om conflicten op te lossen. Of kijk naar gibbon-paartjes. Die zijn perfect op elkaar afgesteld, ze hebben gezinnen waarin de partners mooi en gecoördineerd samenwerken.

'Mens en dier kunnen elkaar ook beïnvloeden in emoties. Volgens recent onderzoek gaat de hoeveelheid van het 'knuffelhormoon' oxytocine bij een hond en diens baas gelijklopen wanneer ze elkaar aankijken.

'Tegelijk is het natuurlijk niet zo dat in het dierenrijk alles altijd mooier is. Wie dat denkt, moet in het voorjaar eens zien hoe wilde mannetjeseenden boven op de vrouwtjes springen, tot die bijna verdrinken.'

Boekt uw vakgebied vooruitgang?

'Zeker! Vooral nu we meer nieuwe digitale technieken tot onze beschikking hebben om gedrag en emoties te onderzoeken op manieren waar het dier geen hinder van ondervindt, zoals 'eyetracking', waarmee je kunt volgen waar een individu precies naar kijkt.

'Het onderzoek van Frans de Waal heeft veel nieuwe wegen geopend. We zien dankzij hem dat mensapen ook over empathie beschikken. Veel dieren spiegelen elkaars emoties. Maar ook de wat complexere laag, waarbij de een de ander kan helpen, zien we ook bij andere dieren.

'Er bestaat ook kritiek op het onderzoek van De Waal. Ook ik denk dat we moeten oppassen met het toeschrijven van menselijke emoties aan dieren, omdat het je belemmert te kijken naar 'het echte dier'. Maar een groter risico lijkt mij dat je poging om antropomorfisme te vermijden geforceerd wordt. Dat je een chimpansee bekijkt die wordt aangevallen door een dominant groepslid en dan uit zijn gezichtsexpressie niet durft af te leiden dat-ie bang is, omdat dat een te menselijke kijk zou zijn. Want ook bij het onderzoek naar gedrag en emoties bij mensen probeer je altijd het non-verbale te interpreteren. Hoe kijkt iemand, hoe zit die persoon erbij? Daar plak je dan toch een label op, dus waarom niet bij die chimpansee?'

U plaatst in uw boek vraagtekens bij empathie bij mensen.

'Ik denk dat veel mensen zich afsluiten voor empathie. We zijn goed in het maskeren van onze emoties. We passen ons allemaal aan aan de regels binnen een cultuur. Mensen schamen zich bijvoorbeeld voor empathie met dieren, lijkt het. Ik merk het als ik zeg dat ik vegetariër ben. Je bent haast een watje als je zegt dat je het gewoon zielig voor de dieren vindt om ze te doden en op te eten. In plaats daarvan kun je maar beter allemaal intellectuele antwoorden geven, die worden wel geaccepteerd.'

Tegelijk leven we in een soort emo-maatschappij. De tranen springen dagelijks uit de beeldbuis, op sociale media vragen en krijgen mensen permanent knuffels omdat hun kat is overleden.

'De extremen worden vaak opgezocht. Ook omdat mensen niet rechtstreeks contact hebben op sociale media. Ik krijg ook vaak rare mails, waarvan ik vrij zeker weet dat die persoon het me niet recht in het gezicht zou zeggen. Gisteren nog. Ik had een column geschreven in NRC. Ik kreeg daarop een mail van een man over een foto van mijn gezicht. Daarin zou ik seksuele signalen uitzenden. Terwijl het volgens mij een heel neutrale foto is.'

Wat zegt de wetenschapper dan?

'Ik vind het interessant wat de verschillen zijn tussen digitale communicatie en rechtstreeks contact. Doe ik ook onderzoek naar. Het blijkt belangrijk om elkaar aan te kunnen kijken als je wilt samenwerken. Dus live, ook niet via een Zoom-verbinding. Dat leidt ertoe dat je elkaar beter kunt spiegelen. Ook op niveaus waarover je geen controle hebt. Bij livecontact gaat bijvoorbeeld, zo blijkt uit onderzoek, de hartslag van beiden meer gelijklopen, doordat je meer op één lijn komt. Zo kun je elkaar beter begrijpen op emotioneel vlak.'

Dat verklaart dan ook waarom het op sociale media zo snel en makkelijk explodeert.

'Precies. Hoe dieren zich gedragen, hangt erg af van de sociale context. In mijn vakgebied is veel discussie over de orang-oetan: hoe sociaal is die nu eigenlijk? Hij leeft semi-solitair. Maar is dat niet gewoon het gevolg van verstoring van zijn leefgebied? Of zijn ze inderdaad echt zo solitair? In de dierentuin spelen ze best graag samen.

'Je ziet in de dierentuin ook dat er een verharding optreedt bij bezoekers omdat ze niet altijd goed weten waar ze naar kijken. Ze denken dat de chimpansees aan het vechten zijn, terwijl ze naar spelende gorilla's kijken. Of ze lachen om de seksuele zwelling van de chimpansee, die eigenlijk prachtig is. Dat is wat je ook met onze sociale media ziet gebeuren. De extremen worden vaak opgezocht, de botsingen ontstaan mede doordat mensen er niet direct contact hebben. Ze zijn in bepaalde opzichten een verrijking omdat je over grote afstanden kunt communiceren, maar er zit ook een andere kant aan.'

U schrijft over hoe we met technologie in de toekomst agressief gedrag kunnen voorspellen aan de hand van camera's die ons volgen, zodat bewakers of anderen op het juiste moment alarm kunnen slaan. Dat klinkt licht beangstigend voor wie nietsvermoedend de supermarkt instapt.

'Toch is dit wat eraan zit te komen, vrees ik. Overal hangen camera's, we weten lang niet altijd wat de makers met de verzamelde data doen. Hoe meer informatie zo'n systeem krijgt, hoe accurater de voorspelling wordt die het zou kunnen doen, bijvoorbeeld bij de poortjes van voetbalstadions. Denk aan het vastleggen van gezichtsexpressies. Aan de stand van iemands mondhoeken zou je dan al iets kunnen aflezen, al is dat nog niet erg nauwkeurig. Dat zou je kunnen combineren met gegevens over iemands lichaamshouding, oogcontact, de mate van opwinding. Het staat nog in de kinderschoenen, maar de ontwikkeling gaat snel.'

U pleit ervoor de vakgebieden psychologie en biologie meer te laten samenwerken. Wat kunnen ze van elkaar leren?

'Biologen kunnen leren diergedrag beter te begrijpen, door te werken met de opzet en methoden van psychologische experimenten - die zijn erg goed. Psychologen kunnen van biologen leren goed te kijken naar mensen in hun natuurlijke habitat. Dat doen ze veel te weinig. Over statistiek kunnen ze leren wanneer je er conclusies uit kunt trekken. Wanneer een bioloog een significante gedragsuiting bij één dier ziet, dan bestaat het. Een psycholoog vindt dat niet relevant, omdat het voor de groep als geheel statistisch niet duidelijk genoeg is. Psychologen kunnen ook nog leren meer na te denken over evolutie als bron van waar bepaald gedrag vandaan komt. Ik zie dat nog te weinig gebeuren.'

Tot slot: u draagt uw boek op aan alle vrouwen in de wetenschap. Is daar aanleiding toe?

'Het is om te huilen met vrouwen in de wetenschap. Op hogere posities vind je ze bijna niet. Op mijn eigen afdeling hangt een soort stamboom van personeel. Van de vijftig medewerkers daarop zijn precies twee vrouw, al is het inmiddels iets meer. Ik ben nu hoogleraar, dat is voor het eerst in het vakgebied cognitieve psychologie in Leiden. Terwijl 90 procent van de studenten vrouw is. Gebleken is dat mannen opvallend meer kans hebben op een beurs in het buitenland, ook al doen vrouwen veel vaker een aanvraag. Het old boys network bestaat nog steeds. Maar ik mag niet klagen: ik heb een groot lab en werk met veel vrouwen samen. Op deze afdeling is echt een soort invasie gaande.'
Lees ook

# data[].attributes.attachment_link.title
'Mensen schamen zich voor empathie met dieren, lijkt het', zegt de onderzoeker van emoties bij mens en dier

# data[].attributes.attachment_link.description
Het begon allemaal op de camping in Frankrijk. Mariska Kret (39) was een jaar of 8 en las een boek: De stam van de holenbeer . Ze werd gegrepen door de fictieklassieker uit de jaren tachtig van Jean M. Auel, over de wereld van de neanderthalers en hun verhouding met die andere stam, de cro-magnonmensen.

# data[].attributes.attachment_caption
Baseer het asielbeleid op rechten, niet op solidariteit

# data[].attributes.body
Asielzoekers die minder op onze spontane solidariteit kunnen rekenen, moeten evenveel rechten hebben.

# data[].attributes.attachment_link.title
Baseer het asielbeleid op rechten, niet op solidariteit

# data[].attributes.attachment_link.description
Dat zoveel burgers solidair­ zijn met Oekraïners, is begrijpelijk, vindt Benjamin De Mesel, maar beleidsmakers moeten objectief blijven. Voor alle vluchtelingen moeten dezelfde­ regels gelden.

# data[].attributes.attachment_caption
Ja, een krant moet lezers aansporen minder vlees te eten

# data[].attributes.headline
Moeten overheid en media vegetarisme sturen?

# data[].attributes.subject
Moeten overheid en media vegetarisme sturen?

# data[].attributes.body
Is het toch een goed idee dat de overheid ons gedrag stuurt als het op minder vlees eten aankomt? En voor welke thema's trekken we daarbij de grens?

# data[].attributes.attachment_link.title
Ja, een krant moet lezers aansporen minder vlees te eten

# data[].attributes.attachment_link.description
Veel mensen zullen niet vanzelf minder vlees eten. Sturing door de overheid en de media is nodig, meent Tobias Leenaert.

# data[].attributes.body
Waarom cohousing niet werkt

# data[].attributes.attachment_caption
Wie niet tot de middenklasse behoort, gaat kopje-onder

# data[].attributes.body
Door gebrek aan leerkrachten en zwembaden, leren kinderen niet meer op school zwemmen. Enkel wie het kan betalen, kan dit buitenschools inhalen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Ik wil gewoon dat mijn kind blijft drijven, als het in het water valt', zegt Stefanie Boesmans (33). Een redelijke verwachting die ze noodgedwongen zelf inlost met de club Badlakens.

maandag 28 maart 2022 om 17.00 uur

# data[].attributes.attachment_link.title
Wie niet tot de middenklasse behoort, gaat kopje-onder

# data[].attributes.attachment_link.description
'Ik wil gewoon dat mijn kind blijft drijven, als het in het water valt', zegt Stefanie Boesmans (33). Een redelijke verwachting die ze noodgedwongen zelf inlost met de club Badlakens. maandag 28 maart 2022 om 17.00 uur

# data[].attributes.attachment_caption
Rusland trekt zich terug uit de Raad van Europa: tragisch voor slachtoffers mensenrechtenschendingen

# data[].attributes.body
Waarborg tegen schending van mensenrechten dreigt te verdwijnen

# data[].attributes.attachment_link.title
Rusland trekt zich terug uit de Raad van Europa: tragisch voor slachtoffers mensenrechtenschendingen

# data[].attributes.attachment_link.description
De terugtrekking van Rusland uit de Raad van Europa volgt op zijn daad van agressie tegen Oekraïne , waar Russische troepen ernstige schendingen van de mensenrechten en mogelijke oorlogsmisdaden hebben begaan .

# data[].attributes.attachment_caption
Waarom burgerpanels een vorm van volksverlakkerij zijn

# data[].attributes.headline
Burgerpanels zijn allesbehalve representatief 

# data[].attributes.subject
Burgerpanels zijn allesbehalve representatief 

# data[].attributes.body
Je vertegenwoordigt pas burgers, als je panel door die burgers werd verkozen en niet door een loting.

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom burgerpanels een vorm van volksverlakkerij zijn

# data[].attributes.attachment_link.description
Volgens Mark Elchardus­ zijn burgerpanels een modieuze manier om níét de stem van alle burgers te moeten horen.

# data[].attributes.body
Minder alcohol, maar meer cannabis en medicatie.

# data[].attributes.attachment_caption
Veel kritiek op waterhuishouding bij masterplannen in Wijgmaal

# data[].attributes.body
Leden van meerderheidspartijen durven niet voor eigen individuele stem op te komen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Veel kritiek op waterhuishouding bij masterplannen in Wijgmaal

# data[].attributes.attachment_link.description
(Belga) Op de masterplannen van Wijgmaal, deelgemeente van Leuven, is maandagavond op de Leuvense gemeenteraad erg veel kritiek gekomen. Vooral over de waterhuishouding kwamen veel vragen, ook van meerderheidspartijen Groen en Vooruit.

# data[].attributes.attachment_caption
"Een comedian op zijn gezicht slaan?Totaal onaanvaardbaar": stand-upcomedians reageren op de Oscar-mep van Will Smith

# data[].attributes.body
Worden standup comedians gecensureerd?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stand-upcomedians vinden het niet kunnen, wat Will Smith heeft gedaan tijdens de Oscar-uitreiking: komiek Chris Rock een mep op zijn gezicht geven, omdat hij een grap gemaakt had over de vrouw van Smith. VRT NWS vroeg aan Alex Agnew, Philippe Geubels, Dena Vahdani en Veerle Malschaert wat ze van de grap vonden, of er met het uiterlijk van mensen mag worden gelachen en of mensen nu gevoeliger zijn geworden.

Wat is er precies gebeurd?

Tijdens de uitreiking van de Oscars, de belangrijkste filmprijzen ter wereld, is Will Smith het podium opgestapt om komiek Chris Rock een mep in het gezicht te geven. Aanleiding was een grap die Rock eerder op de avond had gemaakt over Jada Pinkett Smith, de vrouw van Will Smith

Omdat Pinkett Smith sinds kort een kort kapsel heeft, vergelijk Rock haar met G.I. Jane, een rol waarvoor actrice Demi Moore haar haar afschoor. Jada Pinkett Smith lijdt aan alopecia, een aandoening waardoor haar haar uitvalt. Ze kon duidelijk niet met de grap lachen.

Will Smith leek eerst wel nog te kunnen lachen om de grap, maar stormde later het podium op om Chris Rock een klap in het gezicht te geven. Toen hij weer op zijn plaats zat, zei hij tot twee keer toe: "Neem nooit nog de naam van mijn vrouw in je verdomde mond!"

BEKIJK - Het bewuste incident tussen Will Smith en Chris Rock tijdens de Oscars:

Wat vind je van wat er is gebeurd?

Stand-up comedian Alex Agnew heeft geen goed woord over voor de reactie van Will Smith. "Het podium op stappen en iemand op zijn gezicht slaan - en zeker als het gaat over humor en een comedian - is totaal onaanvaardbaar."

"Ik denk dat niemand graag zijn vrouw beledigd ziet, maar het is wel een verschil als iemand dat op straat doet of als comedian op een podium."

Dat sommigen nog begrip kunnen opbrengen voor de reactie van Will Smith, gaat er bij Agnew niet in. Voor hem is Chris Rock de held van van de Oscar-avond, omdat de man heel rustig reageerde, en niet Will Smith. "Het is supersimpel: er is geen excuus om over te gaan tot geweld, tenzij iemand u probeert aan te vallen."

BELUISTER - De reactie van Alex Agnew in het Radio 1-programma "De wereld vandaag":

Ook komiek Philippe Geubels vindt dat hetgeen Will Smith heeft gedaan op geen enkele manier goedgepraat kan worden. "Ik ben wel fan van Will Smith, maar dit is een heel spijtige zaak."

Net als voor Alex Agnew geldt Will Smith voor Geubels doorgaans als een voorbeeld, maar door iemand een klap te geven, omdat die een grap maakt, heeft hij dit keer het slechte voorbeeld gegeven, vindt Geubels.

"Hij had gerust op een andere manier zijn ongenoegen kunnen uiten of daarna reageren, maar niet op deze manier. Het is op geen enkele manier goed te praten dat je op iemand op z'n gezicht slaat."

Ook comedienne Dena Vahdani (foto hieronder) vindt dat Smith verbaal had kunnen reageren. "Hij had op het podium kunnen stappen, de microfoon van Chris Rock kunnen afnemen en bijvoorbeeld kunnen reageren met een goeie punchline", een scherpe grap.

Actrice en comedienne Veerle Malschaert houdt een dubbel gevoel over aan het incident. In de eerste plaats vindt ze het heftig. "Door Chris Rock een rake klap te geven, maakt Will Smith een duidelijk statement. Maar ik ga niet zeggen dat dit het juiste statement is. Het is kinderlijk, alsof er geen zelfbeheersing is."

Wat vond je van de grap zelf?

Volgens Alex Agnew heeft Chris Rock helemaal niet met de ziekte van Jada Pinkett Smith gelachen. "Hij lacht met haar kapsel: ze heeft een kortgeschoren kopje en hij wenste haar gewoon succes met G.I. Jane 2. Dat is eigenlijk nog een makke grap, als je het repertoire van Chris Rock kent."

Ook Philippe Geubels ziet geen graten in de grap. "Graptechnisch is er niets op aan te merken. Het was een goeie grap", vindt Geubels, al geeft hij toe dat hij niet de hele context kent.

BELUISTER - De reactie van Philippe Geubels in "Spits" op Radio 2:

Dena Vahdani is geen fan van dit soort grappen, waarbij mensen worden uitgelachen. "Vooral als er geen ander doel achter zit dan louter uit te lachen. Dan is het zinloos en gemakkelijk."

Als je zo'n grap maakt om vervolgens een groter punt te maken, dan vindt ze het wel kunnen. "Je kan dingen aan de kaak stellen, op een interessante manier, niet door iemand uit te lachen omwille van zijn of haar uiterlijk. Ik vind dat Chris Rock beter kan."

Haaruitval bij een vrouw is allerminst fijn, zelf zou ik het afschuwelijk vinden.

Veerle Malschaert

Veerle Malschaert (foto hieronder) is evenmin een fan grappen waarbij mensen worden uitgelachen. "Elke grap waarbij je op de persoon speelt, moet je in iemands gezicht kunnen en durven te zeggen. En dat deed Chris Rock ook." Tegelijk vindt Malschaert het lastig.

Ten eerste omdat Jada Pinkett Smith geen weerwoord had, "want Chris Rock had de microfoon vast en had op dat moment dus de macht". Maar ook omdat hij haar heel persoonlijk nam. "Het was een grapje maar het was wel om haar uit te lachen. En haaruitval bij een vrouw is allerminst fijn, zelf zou ik het afschuwelijk vinden."

Malschaert laat soms goeie uitlach-grappen vallen omdat ze te gemakkelijk zijn. "In humor moet je jezelf onderuit kunnen halen, je moet ook iemand kunnen uitlachen, maar het mag niet gratuit zij en in dit geval was het niet zo'n goede grap."

Moet je over alles grappen kunnen maken?

Philippe Geubels vindt dat iedereen grappen moet kunnen maken over wat hij wil. "Er worden elke dag grappen en cartoons gemaakt, bijvoorbeeld over de oorlog in Oekraïne of mensen die het water aan de lippen staat door de hoge energieprijzen. Mogen we daar dan geen grappen meer over maken?"

Dena Vahdani vindt dat het vooral een kwestie van de juiste timing is. Recente gebeurtenissen kunnen volgens de comedienne soms nog te gevoelig liggen om er meteen grappen over te maken. "Maar jaren later kan het misschien wel minder pijnlijk worden en kan je er wel grappen over maken."

Sowieso wil Vahdani haar humor niet gebruiken om pijn te doen of om reacties uit te lokken. "Er bestaat donkere humor om mensen aan het denken te zetten en daar ben ik wel fan van. Maar wat Chris Rock heeft gedaan, noem ik niet eens donkere humor, het is gewoon gemakkelijk en stom willen scoren."

Wordt het moeilijker om bepaalde grappen te maken?

Alex Agnew: "De gevoeligheid voor grappen is heel groot. De laatste jaren hebben mensen zichzelf plots wijsgemaakt dat comedy nooit nog iemand mag kwetsen. Tegelijk voelen mensen zich steeds sneller gekwetst. Als het nu ook al ok wordt om een comedian een mep op zijn gezicht te verkopen, gaan we in een richting waar ik niet heen wil gaan."

Dena Vahdani gaat niet akkoord met de stelling dat er de laatste jaren minder kan. "Integendeel, ik denk dat je nu net méér kan zeggen. Maar de reden waarom sommigen voelen dat ze minder kunnen zeggen, hangt samen met hun doel: wat willen ze bereiken? Wil je een racistische mop maken en hopen dat er niemand op reageert? In 2022 is dat niet meer mogelijk."

De laatste jaren hebben mensen zichzelf plots wijsgemaakt dat comedy nooit nog iemand mag kwetsen.

Alex Agnew

"Mensen hebben nu gewoon meer platformen om zich uit te drukken, wat vroeger minder gemakkelijk kon. Op Twitter kan je bijvoorbeeld onmiddellijk laten weten dat je iets niet goed vindt. Maar ik ben ervan overtuigd dat je als comedian veel meer meer kan zeggen dan vroeger. De opmerking dat je minder kan zeggen, komt vaak van profielen die vroeger gemakkelijker controversiële dingen konden zeggen, zonder dat dat gevolgen kreeg."

Veerle Malschaert ten slotte vindt dat mensen de laatste tijd ook wel een korter lontje hebben gekregen. "Verkeersagressie is iets helemaal anders, maar ik heb wel de indruk dat de laatste tijd de stoppen van mensen sneller doorslaan. Straks moeten we nog achter hekken spelen, om ons te beschermen tegen de rotte tomaten en eieren die naar ons hoofd worden geslingerd", zegt ze smalend. "Ik blijf vinden dat je over alles grappen moet kunnen maken, maar als je mensen beledigt, moet je ook iets terug kunnen verwachten."

# data[].attributes.attachment_link.title
"Een comedian op zijn gezicht slaan?Totaal onaanvaardbaar": stand-upcomedians reageren op de Oscar-mep van Will Smith

# data[].attributes.attachment_link.description
Stand-upcomedians vinden het niet kunnen, wat Will Smith heeft gedaan tijdens de Oscar-uitreiking: komiek Chris Rock een mep op zijn gezicht geven, omdat hij een grap gemaakt had over de vrouw van Smith.

# data[].attributes.attachment_caption
The Person Who Lies To You The Most.... Is You

# data[].attributes.headline
Waarom we hardnekkig geloven in fake news

# data[].attributes.subject
Waarom we hardnekkig geloven in fake news

# data[].attributes.body
Wanneer een diepgeworteld geloof aan het wankelen wordt gebracht, verkiezen we dit extra te verdedigen boven het willen begrijpen van de realiteit.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dorothy Martin awoke early one morning in her suburban Chicago home. Her whole arm was tingling. She didn't know why, but she picked up a pencil next to her bed and started writing. The words that flowed onto the paper were not her own. Even the handwriting was different.

She was receiving a message, a prophecy, from Jesus, currently living on the planet Clarion and going by the name Sananda. Sananda and the other aliens, or Guardians, told Dorothy that she was to spread their messages and teach others how to advance their spiritual development.

The 54 year-old housewife told some friends about her experiences, and the word spread. Soon she and her fellow Seekers were meeting regularly to hear the latest messages from the Guardians.

On the morning of July 23, 1954, the Guardians sent Dorothy a message. Gather the Seekers. A spaceship would be landing nearby at midday.

A faithful dozen followed Martin out to an air force base to witness the event, but no flying saucer came. However, they noticed an odd man on the road. He had a strange look in his eyes, refused food and drink, and disappeared as mysteriously as he had appeared. Later, Martin received another message. The man had been Sananda in disguise. Martin was euphoric.

In late August, Sananda again spoke to Martin. This time the message was dire. A huge flood was going to destroy the world. Doomsday was approaching. However, the Guardians would come to rescue the chosen ones and take them away in their flying saucer.

The Seekers were told to be prepared for rescue. Many quit their jobs and left their families to move in with Dorothy. And although the flood wasn't expected until December 21, the followers were told to be ready. The Guardians could come for them at any moment.

On December 17, there was a phone call from Captain Video from Outer Space, who said a flying saucer would be landing in Dorothy's backyard at 4:00 pm. One of Dorothy's previous messages had warned that no metal could be worn on a flying saucer, or it would react with the aliens' power field. So in frantic preparation, they removed all of their jewelry, tore out their zippers, and pulled the wires out of their bras. (None of them seemed to notice that Captain Video and His Video Rangers was a popular TV series at the time.)

At 4:00 pm the Seekers were in Dorothy's backyard awaiting the arrival of the Guardians. Around 5:30 pm they went back inside, shocked and disappointed. Then another message came from Sananda, praising their dedication. It had only been a practice session, to make sure that when the time arrived, things would go smoothly, and they wouldn't make any mistakes.

On December 18, Dorothy got another message. The aliens were coming. Immediately. Everyone quickly scrambled outside, once again removing all of their metal. But again, no flying saucer landed to take them away. Some members of the group privately worried that the reason they hadn't been rescued was because they had metal teeth fillings.

But they reminded themselves that the real rescue would take place at 12:00 am on December 21, as predicted in the original prophecy.

So the Seekers prepared. They took off all metals. They bundled their "Sacred Books", transcriptions of Dorothy's messages, into shopping bags to carry onto the spacecraft. And they waited in tense silence for their ordeal to finally be over.

At five minutes past midnight, the aliens had not yet arrived. Someone in the group reassured everyone. The clock was wrong! Five minutes later, Dorothy announced that there was a slight delay in the plan. At 2:30 am, Dorothy received a message. They should take a coffee break.

At 4:00 am the group sat in silence, faces frozen and expressionless. What had they missed?

But another message came at 4:45 am. Good news!!!! Because of the actions of the Seekers, God had decided to spare the planet from destruction.

Their dedication had saved the world!

Self-protection through self-deception

Psychologist Leon Festinger was reading the morning newspaper in the summer of 1954, when he stumbled upon a short article about Dorothy Martin and her apocalyptic warnings from extraterrestrials about a civilization-destroying flood approaching on December 21.

Festinger wondered what would happen on December 22, when the world hadn't ended and no flying saucers had appeared. To find out, he and a few other scientists infiltrated the group by pretending to be believers and recording the events and the believers' reactions.

Fascinatingly, when the prophecy failed, rather than admit they were wrong, the Seekers became more convinced they were right.

Festinger explained this apparent contradiction with his theory of cognitive dissonance. Essentially, we all have an inner need for our beliefs and behaviors to be consistent. Any inconsistency is uncomfortable and needs to be resolved. So when we're faced with evidence that threatens a deeply-held belief, especially one that is central to our identity and worldview, rather than changing our mind, we double down.

Our emotions take over and we engage in motivated reasoning to help us justify our belief or rationalize our behavior. We use confirmation bias, and search for arguments and evidence that support the conclusion we want to believe, discounting and discarding those that don't. These mental gymnastics ultimately help us reduce dissonance while maintaining our desired belief.

For example, Tabitha knows that smoking is unhealthy, and yet, she smokes, leading to an uncomfortable tension that needs to be resolved. One option would be to stop smoking... but that's difficult. She's more likely to change her belief, or add a new belief to help her rationalize continuing to smoke. She might tell herself that her grandfather smoked his whole life and was fine. Also, she eats healthy and exercises. Plus, she only smokes low-tar cigarettes. And not very often.

The Seekers were faced with a dilemma. They believed the world would end, yet it didn't. They couldn't give up on the first belief, because they had invested too much in it. They had publicly committed themselves, and had attempted to convert friends and family. Many had given up their money, and even left jobs and spouses.

Yet they also had to accept the second belief that the world didn't end. Because, well, it didn't.

So, they resolved their dissonance by adding another belief that helped them rationalize their actions: they had saved the world through their unwavering belief and heroic actions.

Why it's hard to change our minds

When faced with evidence that contradicts a deeply held belief, we don't change our minds. Instead, we act like lawyers trying to win our case and prove ourselves right.

To make matters worse, our current media environment allows us to avoid dissonance altogether, by surrounding ourselves with like-minded believers and information that reinforces those beliefs.

The real question is, which is more important to you? Defending your beliefs? Or understanding reality?

Our beliefs are often based in emotion and tribal identity, not on an objective evaluation of the facts. (If you think that's not you, it's probably you.)

Plus, the more we've invested in a belief, the more invested we are in maintaining the belief. We don't want to think we've wasted time, effort, or money.

And if the belief is important to our identity or social standing, we are even more motivated to protect it. Dissonance is the strongest, and most painful, when it threatens how we see ourselves.

But cognitive dissonance is our brain's way of telling us we might be wrong. Reality doesn't care what we believe. Smoking is harmful to our health whether we accept the truth or not.

So to make better decisions, we need to think better. Metacognition, or thinking about thinking, and intellectual humility, or recognizing we might be wrong, are essential.

Don't get defensive. Learn to live with uncertainty. Recognize the limits of our knowledge. And be open to changing our mind.

Easier said than done!

The take-home message

We all like to see ourselves as intelligent and rational. We don't like to think we can be fooled. Or wrong.

Our beliefs become part of our identity, and we share those beliefs with others in our social group. The more time or money or emotions we've invested in our beliefs, the more motivated we are to protect them.

When we're confronted with evidence that we're wrong, our brains find ways to justify the belief and protect our social standing and the positive way we view ourselves.

So, we surround ourselves with others that agree with us, and actively seek out information that confirms our beliefs. And we don't change our minds, because that would mean we were wrong.

In other words, we deceive ourselves because it feels good.

When the aliens didn't come to rescue the Seekers, they doubled down on their belief rather than admit they were wrong.

The question is, when the aliens don't come to save you from global destruction....will you change your mind?
To Learn More
The Atlantic, The Christmas the Aliens Didn't Come
Opinion Science Podcast, Cognitive Dissonance: A Crash Course
New Yorker, Why Facts Don't Change Our Minds
The Atlantic, The Role of Cognitive Dissonance in the Pandemic
Thanks to John Cook, Lynnie Bruce, and Anthony Trecek-King for their feedback.

# data[].attributes.attachment_link.title
The Person Who Lies To You The Most.... Is You

# data[].attributes.attachment_link.description
Dorothy Martin awoke early one morning in her suburban Chicago home. Her whole arm was tingling. She didn't know why, but she picked up a pencil next to her bed and started writing. The words that flowed onto the paper were not her own. Even the handwriting was different.

# data[].attributes.attachment_caption
Wanneer de politiek te opdringerig wordt

# data[].attributes.body
Zorgt nudging van de politiek voor een beperking van onze vrijheid?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Om het klimaat te redden besloot het Gentse stadsbestuur dat vijftien van de dertig eetkraampjes op de komende Feesten vleesvrij moeten zijn. Dat zijn er vijf meer dan vorige keer. Een bagatel waar je in de krant zo over leest, zou je denken, maar toch barstte hierover een halve cultuuroorlog los op sociale media. Beschuldigingen van betutteling en fanatisme vlogen in het rond. Het leek wel alsof Vlaanderen collectief de behoefte voelde om zich eens helemaal uit te leven in een goeie ouderwetse symbolenstrijd, na alle zwaarbeladen debatten van de afgelopen maanden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wanneer de politiek te opdringerig wordt

# data[].attributes.attachment_link.description
Om het klimaat te redden besloot het Gentse stadsbestuur dat vijftien van de dertig eetkraampjes op de komende Feesten vleesvrij moeten zijn. Dat zijn er vijf meer dan vorige keer. Een bagatel waar je in de krant zo over leest, zou je denken, maar toch barstte hierover een halve cultuuroorlog los op sociale media.

# data[].attributes.body
In gevangenschap worden nu ook weekdieren voor consumptie gekweek, hoewel is bewezen dat ze emoties en pijn ervaren.

# data[].attributes.attachment_link.description
Biologen worden steeds beter in het oppikken van emoties bij dieren. Ook al hebben die op het eerste gezicht weinig verwantschap met ons, mensen.

# data[].attributes.attachment_caption
Open brief van Marie tackelt masterplan 'Wijgmaal in de steigers' | Leuven Actueel

# data[].attributes.headline
Leuvens masterplan uitbreiding voetbalvelden langs de Dijle stoot op protest

# data[].attributes.subject
Leuvens masterplan uitbreiding voetbalvelden langs de Dijle stoot op protest

# data[].attributes.body
De kracht van inspraak en burgerparticipatie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een landschapspark zonder landschap? Alsjeblieft Stad Leuven, doe beter!

Beste Burgemeester, gemeenteraadsleden van Leuven,

Beste, club Olympia Wijgmaal, natuurliefhebber, onderzoeker, klimaatactivist, jeugdwerker, Leuvenaar,

U bent al dan niet op de hoogte van het masterplan "Wijgmaal in de steigers", dat een landschapspark voorziet op de Ymeria-site langs de Dijle, ten noorden van de Leibeek. In deze brief vraag ik u om meer onderzoek. Ik vraag de stad Leuven geen overhaaste beslissingen te nemen. Ik vraag aan elke lezer: verdiep u in het dossier, laat u horen en zoek mee oplossingen die voor iedereen beter zijn.

"Een park aan de Dijle, zo idyllisch!" denkt u misschien. "Een aangenaam vertoeven in een landschapspark aan de rivier dat het historische karakter van deze vallei in de verf zet. Een park waar bloemen en bomen staan, goed voor de biodiversiteit. Er is ruimte voor sport. Wat is dit fijn voor de gezinnen, bewoners van het woonzorgcentrum, jeugdbewegingen en scholen uit de omgeving. Misschien kunnen we er zelfs gaan schaatsen als de onder water gelopen velden in de winter bevriezen. Wat een aanwinst voor de buurt!"

Hoe kan ik tegenstander zijn van zo'n mooi plaatje?

Ik ben geen tegenstander. Ik was helemaal gewonnen voor het mooie landschapspark dat ons werd beloofd. Maar langzamerhand wordt duidelijk dat er veel meer vragen dienen gesteld te worden.

Want dat zeer mooie, met hoge bomen ingetekende landschapspark, zal voor het grootste deel ingenomen worden door voetbalvelden. En niet het soort velden waar we met onze kinderen gaan spelen en waar hier en daar een madeliefje groeit. Neen, het soort steriele, verharde, met rubberkorrels bedekte kunstgrasvelden die te kostbaar zijn om iedereen op te laten spelen en die dus door de club zullen worden afgesloten met hoge netten. Het soort velden waar tribunes en gigantische verlichtingspalen zullen komen bij te staan.

"Verharde kunstgrasvelden? Tribunes? Hoe zit dat dan met de waterhuishouding?" zou u kunnen denken. De Dijlevallei, is toch overstromingsgebied? Er zijn opvangbekkens voorzien voor het overtollige water, zullen deze al dat water kunnen opvangen? Zullen ze niet sowieso vol water staan door het hoge grondwaterniveau?

Zullen de rubberkorrels van deze velden niet in de Dijle en het verderop gelegen natuurgebied verzeilen? Hoe zit dat met de biodiversiteit? Welke invloed heeft al dat licht en lawaai op het nabijgelegen natuurgebied? Wat met het historische karakter van de Dijlevallei? Passen deze voetbalvelden hier in het landschap?

Hoeveel verkeer zal dit aantrekken en zullen de mensen nog op de parking parkeren als er een kortere doorsteek is van kleinere, naburige straten?

Is er een gebrek aan capaciteit voor lokale spelers? Waarom voldoet het in 2012 vernieuwde veld niet meer? Moeten kunstgrasvelden elke 10 jaar worden vervangen?

Beste Club Olympia Wijgmaal, clubleden en ouders,

laat duidelijk zijn dat ook ik een voorstander ben van voetbal en voetballende jeugd. Ik vraag u enkel goed na te denken over de omvang en de locatie van de club. Meer is niet altijd beter toch?

Beste burgemeester, gemeenteraadsleden van Leuven,

u maakt zich trots een innoverende stad te zijn, één die streeft naar klimaatneutraliteit in 2030 en die alert is voor klimaatsverandering. Een stad die oog heeft voor duurzaam en sociaal leven. Dus vraag ik u, doe beter, doe beter dan dit met clubvoetbalvelden overgoten plan dat niets bijdraagt aan de buurt, de klimaatomstandigheden en de kostbare biodiversiteit.

Met vele Groeten,

Marie

Marie

# data[].attributes.attachment_link.title
Open brief van Marie tackelt masterplan 'Wijgmaal in de steigers' | Leuven Actueel

# data[].attributes.attachment_link.description
Een landschapspark zonder landschap? Alsjeblieft Stad Leuven, doe beter! Beste Burgemeester, gemeenteraadsleden van Leuven, Beste, club Olympia Wijgmaal, natuurliefhebber, onderzoeker, klimaatactivist, jeugdwerker, Leuvenaar, U bent al dan niet op de hoogte van het masterplan "Wijgmaal in de steigers", dat een landschapspark voorziet op de Ymeria-site langs de Dijle, ten noorden van de Leibeek.

# data[].attributes.attachment_caption
Vormt woke een bedreiging voor de vrijheid van denken? - Astrid Elbers - Liberales

# data[].attributes.headline
Woke als bedreiging voor vrijheid van denken

# data[].attributes.subject
Woke als bedreiging voor vrijheid van denken

# data[].attributes.body
Is woke een gevaarlijke ideologische strekking?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Van activisme tot cancelcultuur en (zelf)censuur. Vormt woke een bedreiging voor de vrijheid van denken? Dat was de titel van een symposium dat op zaterdag 19 maart 2022 plaatsvond aan de Universiteit Antwerpen. Het was een initiatief van het Humanistisch Verbond, de Vrijzinnige Dienst van de Universiteit Antwerpen en het Atheïstisch Platform in samenwerking met boekhandel De Groene Waterman.

De aankondiging van het symposium deed heel wat stof opwaaien. De organisatoren kregen mails - waarvan er ook mij als toehoorder enkele bereikten - met verontwaardigde reacties: de aankondiging zou tendentieus geformuleerd zijn, er was geen diversiteit onder de sprekers, de sprekers waren 'gebiast'... De rector van de Universiteit Hasselt weigerde zelfs deel te nemen aan het afsluitende rectorendebat, omdat hij een zekere framing ontwaarde in de uitnodiging.

Gezien de diversiteit van het panel zijn deze reacties op zijn minst eigenaardig te noemen. De organisatoren hadden duidelijk een krachttoer uitgehaald om te zorgen voor een grote variatie bij de sprekers wat betreft opleidingsachtergronden, professionele carrières - zowel academische als niet-academische -, leeftijd, geslacht - hoewel de vrouwen in de minderheid waren -, afkomst en opinies.

Deze reacties op de aankondiging van het symposium lijken dus al een eerste indicatie dat woke wel degelijk de vrijheid van denken bedreigt.

Laat me even ingaan op enkele punten uit het debat.

Wie en wat is woke? Daar was het eerste deel van het symposium aan gewijd. Mia Doornaert - onafhankelijk expert in internationale betrekkingen en gewezen journalist bij De Standaard (waar zij nog steeds tweewekelijks een column in schrijft) - benadrukte dat de positie van vrouwen en minderheidsgroepen sterk verbeterd is dankzij de sociale strijd die decennialang gevoerd werd. Deze strijd is echter totaal doorgeschoten. Dat is 'woke'. De strijd is doorgeschoten in die mate dat wetenschap en rede het moeten afleggen tegen onwetenschappelijk denken en emoties. Vroeger was een rationeel debat mogelijk. Nu wordt de 'tegenstander' al bij voorbaat afgemaakt, omdat hij niet de juiste huidskleur, het juiste geslacht, het juiste gender ... heeft en wordt elk debat dus onmogelijk. Kop van jut is daarbij de 'heteroseksuele, witte man'. Luc Sels, rector van de Katholieke Universiteit Leuven, gaf later tijdens het rectorendebat overigens aan dat sommige wokies zelfs weigerden een gesprek met hem aan te gaan, omdat hij een 'bange, blanke, witte man' is. De 'bange, blanke, witte, heteroseksuele man' mag voor de wokies dan wel een vaststaande categorie zijn, de 'vrouw' is dat allerminst, aldus Doornaert. Telkens opnieuw wordt in vraag gesteld wat een 'vrouw' is. Onder andere door de polemiek rond transpersonen is het nu in sommige kringen zelfs niet meer politiek correct om over 'vrouwen' te spreken, maar moet men het hebben over 'wezens met vagina's' of 'menstrueerders'. Vrouwriendelijk is deze houding allerminst.

De andere criticus van de wokebeweging, Paul Boonefaes - taalkundige, ondernemer en auteur van het boek Zwijg! Waarom woke niet deugt (2021) -, zag de oorsprong van woke heel anders dan Doornaert. Volgens hem is woke geen uitwas van een sociale strijd. Woke is een fenomeen dat uit de Verenigde Staten is overgewaaid, maar geenszins haar wortels heeft in de burgerrechtenbeweging van de jaren zestig. Woke dient immers geen emancipatorisch doel. Integendeel. Het duwt minderheden steeds dieper in het slachtofferschap, omdat ze daar status aan ontlenen. Woke komt dan ook voort uit het slechtste wat de twintigste eeuw heeft voortgebracht, onder andere uit het cultuurmarxisme, het postmodernisme en de intersectionaliteit. Ook Europa leidt ondertussen onder de dictatuur van woke. En dat is geen marginaal fenomeen. In alle culturele instellingen, in de academische wereld, in de media, in de internationale instellingen, in het World Economic Forum ... is woke dominant, aldus Boonefaes. Mensen die daarop kritiek geven, kunnen dus niet zomaar weggezet worden als lui die 'de status quo' willen verdedigen.

Dat laatste was meteen een kritiek op em. prof. dr. Eric Corijn, die verbonden was aan de Vrije Universiteit Brussel als hoogleraar stadsstudies. Corijn zag geen dreiging in woke. De kritiek dat de media de laatste decennia verkleuterd zijn en het academische achteruitgegaan is, is terecht. Maar dat komt niet door woke, aldus Corijn. Aan de academische wereld is er door contractonderzoek bijvoorbeeld minder plaats voor vrij onderzoek.

Dat er andere, misschien nog ernstigere, bedreigingen zijn voor het open debat en het academische onderzoek, lijkt me naast de kwestie. Het maakt woke daarom niet minder gevaarlijk.

Corijn noemde woke ook een erg schimmige categorie. Het is helemaal niet duidelijk wat dit begrip precies inhoudt. Woke in het feminisme, in Black Lives Matter ... zijn allemaal verschillende dingen, aldus Corijn. Deze bewering van Corijn is echter feitelijk onjuist. Intersectionaliteit - de opvatting dat de maatschappelijke ongelijkheid zich voordoet langs verschillende assen (ras, geslacht, geaardheid ...) die elkaar snijden - is immers een belangrijk ingrediënt van de woke-ideologie.

Het klopt wel dat er geen eenduidige definitie is van woke - een argument dat vaker terugkwam tijdens het symposium - maar dat wil geenszins zeggen dat woke niet bestaat. Als je op zoek gaat naar een eenduidige definitie van racisme, zal je die overigens ook niet vinden.

Erger nog is dat Corijn beweerde dat er volgens hem geen empirisch materiaal is om de dreiging van woke aan te tonen. Over woke-incidenten in academia zijn inmiddels boekenkasten vol geschreven. Recente publicaties daaromtrent konden we ons zelfs aanschaffen bij de boekenstand voor het auditorium waar het symposium plaatsvond. Ook op YouTube vinden we inmiddels heel wat getuigenissen. Zo getuigt Anna Krylov - hoogleraar chemie aan de University of Southern California - over de richtlijnen van de Royal Society of Chemistry (RSC) voor auteurs om aanstootgevende woorden, afbeeldingen ... in publicaties te vermijden. Interessant gegeven: wat 'aanstootgevend' is, wordt louter door de perceptie van de ontvanger bepaald, niet door de intentie van de auteur. Krylov heeft het ook over de steeds langer wordende lijst van 'onderdrukkende termen' die voor de natuurwetenschappen aangelegd werd. Daarin vinden we onder andere 'quantum supremacy'. Deze term ligt onder vuur wegens 'racistisch en koloniaal'. De huidige toestand doet Krylov - die geboren is in Oekraïne en onder andere studeerde in Moskou - sterk denken aan de Sovjettijd, waarin bepaalde disciplines, zoals genetica, werden afgedaan als 'burgerlijke pseudowetenschap'.

Dat begrippen door de geschiedenis heen een andere betekenis krijgen, in andere contexten gebruikt worden, in gebruik of juist in onbruik geraken ... zijn normale processen. Wat echter niet normaal is, is dat groepen mensen - vaak is zelfs niet geweten wie - opeens bepalen dat sommige termen offensief zijn en niet meer gebruikt mogen worden. Dat doet erg denken aan Orwelliaanse Newspeak.

Los van de vraag waarin de wokebeweging haar oorsprong vindt - wel of niet in een nobele sociale strijd - blijft de vraag of haar huidige strijd tegen 'structureel racisme, uitbuiting ...' gerechtvaardigd is. Dat hangt in de eerste plaats af van het antwoord op de vraag of er effectief structureel racisme en uitbuiting is in onze samenleving. Volgens Corijn is dit het geval. Volgens Dyab Abou Jahjah - publicist en leerkracht - en Boonefaes niet. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat er geen (cultureel) racisme is, aldus Abou Jahjah, maar dat is van een heel andere orde.

Het feit dat de wokebeweging zo goed gedijt in onze contreien, lijkt ons een argument te geven pro het gelijk van Abou Jahjah en Boonefaes wat dat laatste punt betreft. De acties van woke zijn dan een mooie illustratie van het 'Tocqueville-effect': het verschijnsel dat de sociale frustratie sneller toeneemt naarmate de kansen verbeteren.

Om Hannah Arendt even aan te halen die ook brandend actueel is voor dit wokedebat: voor Arendt waren ideologieën verderfelijke, pseudowetenschappelijke, politieke wapens. Echte ideologieën zijn echter zeldzaam, aldus Arendt. Meestal gaat het om losse ideeën. De enige echte ideologieën waren volgens Arendt het marxisme en het racisme.[1] Dat was anno 1951. Helaas zijn we goed op weg het 'woke-isme' daaraan toe te voegen.

Woke heeft wel degelijk al heel wat schade aangericht in onze samenleving. En dan hebben we het niet enkel over individuele incidenten. Het afbrokkelen van de intellectuele diversiteit is misschien wel het grootste probleem. Om een voorbeeld te geven: Kevin Mims, freelanceschrijver uit Sacremento (VSA), schreef begin 2020 in Quillette al een artikel over de sterk afgenomen diversiteit bij de genomineerden en winnaars van de National Book Awards de laatste tien jaar. Als huidskleur en geslacht een criterium zijn, dan mag de organisatie zich op de borst kloppen: op dat vlak is de diversiteit inderdaad toegenomen. Op zowat alle andere vlakken vormen zij in tegenstelling tot enkele decennia geleden echter een bijzonder homogene groep vandaag: ze schrijven zich aan dezelfde elitecolleges in, behalen gevorderde graden in Engels of creatief schrijven, en gaan tot slot lesgeven in diezelfde kring van elitescholen. En uiteraard weerspiegelt zich dat in de inhoud van de literatuur.

Als besluit kunnen we dan ook zeggen: laten we niet wachten tot de situatie in Europa even ernstig is als in de Verenigde Staten. Laten we ook niet wachten op Sovjettoestanden waarbij wetenschappelijke disciplines opnieuw onder vuur komen te liggen alleen al omdat toevallig de 'verkeerde' mensen ze bedrijven. En laten we zeker niet wachten op een eenduidige definitie van woke - die er nooit zal komen - om in actie te schieten.
Astrid Elbers
De auteur is kernlid van Liberales

[1] Hannah Arendt, The Origins of Totalitarianism,Penguin Books, London, 2017 (eerste uitgave 1951), p. 207.

# data[].attributes.attachment_link.title
Vormt woke een bedreiging voor de vrijheid van denken? - Astrid Elbers - Liberales

# data[].attributes.attachment_link.description
Het begrip 'quantum supremacy' dat in de academische wereld onder vuur ligt wegens 'racistisch en koloniaal'. Vrouwen die niet meer als 'vrouwen' mogen worden aangesproken, maar als 'wezens met een vagina'. Zijn dit enkel de extreme uitwassen van 'woke' of is er meer aan de hand? Woke heeft wel dege

# data[].attributes.attachment_caption
Professoren, hou jullie niet in voor de camera

# data[].attributes.body
Digitalisering in de onderwijswereld beperkt de free speech

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De universiteiten en hogescholen zijn altijd bastions van vooruitgang geweest. Het verbaast me dat zoveel professoren ervoor pleiten de lesopnames af te schaffen. 'Er zit niemand meer in mijn les' of 'Het is te moeilijk' klinkt het dan. Studenten hebben zeker begrip voor zulke bezorgdheden, maar we moeten ook erkennen dat de tijden veranderd zijn.

In zijn column beweert politicoloog Hendrik Vos dat professoren wolliger en voorzichtiger les zouden geven wanneer hun lessen opgenomen worden (DS 22 maart). Hoewel hij benadrukt dat hij lesopnames ter beschikking blijft stellen, zullen enkele sluwe vaandeldragers in de strijd tegen de digitalisering dat argument wellicht aanhalen om komaf te maken met lesopnames.

Ik vind het moeilijk om te geloven dat professoren zich zouden 'inhouden' uit schroom voor de camera. Ook als ze de les zelf niet opnemen, kan zowat elke student die filmen met zijn smartphone.

Niet allemaal digital natives

Een wereld zonder lesopnames is stilaan ondenkbaar geworden. Zeker voor studenten die nu in hun tweede jaar zitten en zich een bepaalde studiemethode eigen hebben gemaakt, omdat ze in hun eerste jaar de kans niet kregen om in een aula te zitten. Maar ook voor werkstudenten, studenten die soms een les moeten missen om te gaan werken om hun studie te kunnen betalen en voor studenten die geen kot hebben gezocht vanwege de pandemie. Moet alles dan digitaal? Neen, maar we kunnen wel voluit voor een hybride leeromgeving gaan.

Prikkel onze geesten met confronterende stellingen, afwijkende meningen en alle dingen die niet bon ton zijn om te zeggen

Digitaal onderwijs is geen doel op zich. Het is een middel om kennis over te brengen op een manier die is aangepast aan een nieuwe generatie studenten. Sommige docenten én studenten hebben bijscholing nodig om bij te benen - niet iedere student is een digital native. Digitaal onderwijs draait niet alleen om lesopnames, maar ook om kennisclips, extra oefeningen, vragensessies en opzoekwerk. Dat alles stelt studenten in staat om de leerstof op een andere manier te verwerken, het levert hen geen extra werk op.

Wanneer digitaal het nieuwe normaal is geworden, moeten we misschien ook durven te kijken naar de manier waarop onderwijs wordt gegeven. Veel vakken zijn de afgelopen jaren amper aangepast, het enige verschil met vroeger is vaak dat er nu een camera voor de neus van de prof of lesgever staat. Is het onderwijs wel voldoende aangepast aan een hybride leeromgeving? Of is alleen de technologie de afgelopen jaren veranderd?

Vrijhavens van het vrije woord

Professoren moeten zich vooral niet inhouden. Daag ons uit. Prikkel onze geesten met confronterende stellingen, afwijkende meningen en alle dingen die niet bon ton zijn om te zeggen. Leer ons denken. Leer ons filosoferen. Leer ons kritisch zijn. Leer ons floreren. Het is per slot van rekening hun job. Universiteiten en hogescholen zijn altijd al vrijhavens van het vrije woord geweest. Hou dat ook zo.

Natuurlijk brengt online onderwijs ook uitdagingen mee, zeker voor studenten die moeten studeren zonder goede internetverbinding of eigen laptop. We zullen - net als in elke maatschappelijke evolutie - iedereen moeten meekrijgen. We zullen daarom met de nodige zin voor realiteit naar het hoger onderwijs moeten kijken. Denk ook aan de student die moeite heeft de eindjes aan elkaar te knopen. Denk aan de student die elke euro in tweeën bijt. Laten we die uitdagingen niet uit de weg gaan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Professoren, hou jullie niet in voor de camera

# data[].attributes.attachment_link.description
De universiteiten en hogescholen zijn altijd bastions van vooruitgang geweest. Het verbaast me dat zoveel professoren ervoor pleiten de lesopnames af te schaffen. 'Er zit niemand meer in mijn les' of 'Het is te moeilijk' klinkt het dan. Studenten hebben zeker­ begrip voor zulke bezorgdheden, maar we moeten ook erkennen dat de tijden veranderd zijn.

# data[].attributes.attachment_caption
Chanel onder vuur na modeshow met prinses te paard: “Het zijn geen modeaccessoires”

# data[].attributes.body
Briljant modestandje of mishandeling?

# data[].attributes.attachment_link.title
Chanel onder vuur na modeshow met prinses te paard: “Het zijn geen modeaccessoires”

# data[].attributes.attachment_link.description
Een paard op de catwalk? Het Franse modehuis Chanel vond het geen slecht idee. De opener van hun coutureshow was niemand minder dan Charlotte Casiraghi, het nichtje van prins Albert van Monaco, die met een paard over het podium galoppeerde. Na haar passage volgden de andere modellen te voet.

# data[].attributes.attachment_caption
2 jaar corona: hoe staat het met de geloofwaardigheid van de wetenschap?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Welk aandeel hebben de wetenschappers daar zelf in? En hoe zijn we daar journalistiek mee omgegaan? In het begin van de crisis was het eenvoudig. We brachten erg feitelijk nieuws: besmettingen, ziekenhuisopnames, doden, maatregelen van de regering. Virologen moesten de basisprincipes uitleggen: wat is een coronavirus, wat is de R-waarde van een virus, en wat is het gevaar van een exponentiële curve?

# data[].attributes.attachment_link.title
2 jaar corona: hoe staat het met de geloofwaardigheid van de wetenschap?

# data[].attributes.attachment_link.description
Welk aandeel hebben de wetenschappers daar zelf in? En hoe zijn we daar journalistiek mee omgegaan? In het begin van de crisis was het eenvoudig. We brachten erg feitelijk nieuws: besmettingen, ziekenhuisopnames, doden, maatregelen van de regering. Virologen moesten de basisprincipes uitleggen: wat is een coronavirus, wat is de R-waarde van een virus, en wat is het gevaar van een exponentiële curve?

# data[].attributes.attachment_caption
Karel de Grote Hogeschool Antwerpen krijgt vaste campushonden: Vasco bijt spits af op campus Zuid

# data[].attributes.body
Campushonden hebben een positief effect op studenten

# data[].attributes.attachment_link.title
Karel de Grote Hogeschool Antwerpen krijgt vaste campushonden: Vasco bijt spits af op campus Zuid

# data[].attributes.attachment_link.description
Op verschillende campussen van KdG lopen voortaan campushonden rond omdat ze een positief effect hebben op studenten.

# data[].attributes.body
Biolandbouw is ecologisch onverantwoord

# data[].attributes.attachment_caption
Hulpactie Zelzate geschokt door vragen van mannen: "Graag leuke, mooie, intelligente en verzorgde Oekraïense vrouw"

# data[].attributes.headline
Misbruik van noodopvang als datingbureau 

# data[].attributes.subject
Misbruik van noodopvang als datingbureau 

# data[].attributes.body
Mensenhandel loert om de hoek bij nood aan opvangplaatsen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Er zijn geen specifieke criteria of vereisten, zo staat te lezen op de website van het Nationaal Crisiscentrum. "De verblijfplaats moet wel veilig en kwaliteitsvol zijn en enig comfort bieden. Mensen moeten op een goede manier opgevangen worden."

De lokale besturen zijn verantwoordelijk voor de controle van de opvangplaatsen op vlak van de woonkwaliteit. "Daarnaast is het belangrijk dat lokale besturen mee waken over de veiligheid en het vermijden van alle vormen van misbruik binnen de woningen die aangeboden worden door particulieren. Hier kan een belangrijke taak liggen voor het OCMW", klinkt het nog.

In de Antwerpse gemeente Malle, waar tot nu toe 64 Oekraïense vluchtelingen worden opgevangen, hebben een 30-tal gezinnen zich bereid getoond om vluchtelingen op te vangen. Die gastgezinnen worden alvast gescreend, zegt burgemeester Sanne Van Looy (N-VA). "Mochten er Oekraïeners naar een gastgezin gaan, gaan we wel eerst kijken of er geen zedenfeiten bekend zijn over de mensen bij wie ze terechtkomen."
Staatsscretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi (CD&V) is vannamiddag te gast in "De wereld vandaag" op Radio 1. We vragen om een reactie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hulpactie Zelzate geschokt door vragen van mannen: "Graag leuke, mooie, intelligente en verzorgde Oekraïense vrouw"

# data[].attributes.attachment_link.description
Er zijn geen specifieke criteria of vereisten, zo staat te lezen op de website van het Nationaal Crisiscentrum. "De verblijfplaats moet wel veilig en kwaliteitsvol zijn en enig comfort bieden. Mensen moeten op een goede manier opgevangen worden." De lokale besturen zijn verantwoordelijk voor de controle van de opvangplaatsen op vlak van de woonkwaliteit.

# data[].attributes.body
Censuur als middel tegen misbruik vrije meningsuiting: een paradox?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Buitengewone tijden vereisen buitengewone maatregelen', zo lichtte vicevoorzitter van de Europese Commissie Vera Jourová het besluit toe om RT en Sputnik in Europese lidstaten te verbieden. 'We zijn allemaal voorstander van de vrijheid van meningsuiting, maar die mag niet misbruikt worden om oorlogspropaganda te verspreiden.'

Alle lidstaten schaarden zich achter het besluit. De maatregel geldt zolang Rusland oorlog voert in Oekraïne en doorgaat (op andere manieren) met het verspreiden van desinformatie en gemanipuleerd nieuws in Europese lidstaten.

De European Federation of Journalists (EFJ) reageerde dinsdag verontwaardigd. Desinformatie moet niet worden bestreden met censuur, luidt de kritiek.

Desinformatiewapens

In Nederland is de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) aangesloten bij de EFJ. 'Ik snap heus dat het niet goed voelt om door de staat aangestuurde media uit Rusland vrij baan te geven', zegt secretaris Thomas Bruning. 'Maar de staat hoort niet te bepalen wat burgers wel en niet mogen lezen.' Volgens Bruning dreigt een hellend vlak. 'Wat is de volgende stap', vraagt hij zich af, 'het verbieden van Fox News?' Hij doelt op de Amerikaanse nieuwszender die wel gezien wordt als spreekbuis van oud-president Trump.

'De Russische invasie bedreigt de stabiliteit in heel Europa', aldus een EU-ambtenaar tijdens de toelichting van de maatregel. ' Russia Today en Sputnik helpen daarbij, het zijn desinfomatiewapens van het Kremlin. Dit is geen censuur, dit zijn sancties.'

Om RT en Sputnik te behandelen als traditionele media is naïef, is de stemming in Brussel. De zwaarst mogelijke sancties krijgen brede steun van Europese burgers: Russische banken worden uit Swift gegooid, het Europese luchtruim wordt voor vluchten uit Rusland gesloten en Russische sporters worden uit alle competities geweerd. En dan staan we wel toe dat hun propagandabombardementen elke dag inslaan op onze televisies en computers?

Er zijn andere, minder zware middelen, vindt Bruning. 'Als een medium aantoonbaar smaad of laster pleegt, kun je naar de rechter stappen. Die kan een dwangsom opleggen of rectificatie eisen. Dat is een gezonde manier om journalistiek te controleren.' Volgens Bruning zou alleen een verbod op een medium moeten worden afgedwongen als deze het strafrecht overtreedt, bijvoorbeeld door het oproepen tot geweld.

'Krankzinnig dilemma'

'Het is een krankzinnig dilemma', zegt Ruslandkenner en journalist Hubèrt Smeets. 'We moeten totalitaire tendensen in Rusland niet zelf overnemen. Als pluriforme democratie moet je in de praktijk brengen wat je predikt, ook in oorlogstijd. Een ander nadeel is dat Rusland represailles zal doorvoeren en journalisten van CNN en Reuters naar huis gaat sturen, die vooralsnog in staat waren om goede verslaggeving vanuit Rusland te doen.'

'Tegelijkertijd', zegt Smeets, 'is het onmiskenbaar dat RT wordt bevolkt door oplichters, leugenaars en zakkenvullers. Westerse, normloze journalisten laten zich vorstelijk betalen door een gewelddadig bewind. Moeten we dat blijven uitzenden?'

Secretaris-generaal Ricardo Gutiérrez van de EFJ sprak dinsdag zijn twijfels uit over de bevoegdheid van de EU om media te reguleren. 'Dat kan formeel, volgens het Europese sanctierecht', zegt emeritus hoogleraar Mediarecht Wouter Hins. 'De vraag is of het proportioneel is. Zoals de Amerikaanse oud-rechter Louis Brandeis ooit zei: de beste remedie tegen onjuiste meningen zijn meer meningen, niet gedwongen stilte.'

In het botsen der meningen openbaart zich de waarheid, luidde een wijsheid in het tijdperk vóór de sociale media. Inmiddels zijn veel mensen een illusie armer, nu nepnieuws verspreiden onderdeel is geworden van het destabiliseren van samenlevingen of zelfs van oorlogsvoering. Ook Bruning erkent dat, maar volgens hem ligt de voornaamste verantwoordelijkheid bij socialemediagiganten als Facebook en Twitter. Zij moeten hun algoritmen zo afstellen dat (kwetsbare) gebruikers minder met nepnieuws geïnfecteerd worden, zegt hij.

Ongehoord Nederland

Ondertussen is er in Nederland discussie ontstaan over de omroep Ongehoord Nederland (ON). De ombudsman van de NPO, Margo Smit, stelt een onderzoek in naar aanleiding van meldingen over 'onjuiste inhoud, desinformatie en gebrek aan onpartijdigheid'. Uitspraken van Kamerlid Pepijn van Houwelingen van Forum voor Democratie zouden behelzen dat niet Rusland, maar de Navo de werkelijke agressor is. ON-voorzitter Arnold Karskens zou Biden een marionet hebben genoemd 'van bepaalde machten'. Smit heeft geen sanctiebevoegdheden.

Bruning: 'Hoewel we niet wild-enthousiast zijn over de journalistieke methoden van ON, is ook hier voorzichtigheid geboden met bemoeienis vanuit de staat.'

Voorlopig zijn ook RT en Sputnik nog op internet in Nederland te zien. Een woordvoerder van het Commissariaat voor de Media zei tegen persbureau ANP dat er geen knop is 'die we kunnen indrukken waardoor satelliet of internet niet meer beschikbaar is'. Satellietproviders en internetaanbieders kan wel verzocht worden om zenders en sites te blokkeren.
Lees ook

# data[].attributes.attachment_link.title
Verbod Russische staatsmedia: schending van de persvrijheid of terechte ontmanteling van propagandawapens?

# data[].attributes.attachment_link.description
'Buitengewone tijden vereisen buitengewone maatregelen', zo lichtte vicevoorzitter van de Europese Commissie Vera Jourová het besluit toe om RT en Sputnik in Europese lidstaten te verbieden. 'We zijn allemaal voorstander van de vrijheid van meningsuiting, maar die mag niet misbruikt worden om oorlogspropaganda te verspreiden.' Alle lidstaten schaarden zich achter het besluit.

# data[].attributes.attachment_caption
VRT NWS-journalist Jan Balliauw keerde al na 24 uur terug uit Moskou: "Moeilijk te bepalen wat je nog mag zeggen"

# data[].attributes.headline
Nieuwe mediawet Rusland bestraft 'fake news'.

# data[].attributes.subject
Nieuwe mediawet Rusland bestraft 'fake news'.

# data[].attributes.body
Hoe de Russische overheid het recht op vrije meningsuiting beperkt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Balliauw is voor VRT NWS al vaak naar Rusland getrokken, zonder veel problemen, maar deze keer liep het duidelijk anders. "Normaal gaat die accreditatie heel vlot. Alles deed dat gisterochtend ook uitschijnen. Ik heb gisteren de hele dag gewacht op die accreditatiekaart, maar 's avonds was ze er nog altijd niet. Er was blijkbaar toch iets tussengekomen."

# data[].attributes.attachment_link.title
VRT NWS-journalist Jan Balliauw keerde al na 24 uur terug uit Moskou: "Moeilijk te bepalen wat je nog mag zeggen"

# data[].attributes.attachment_link.description
Balliauw is voor VRT NWS al vaak naar Rusland getrokken, zonder veel problemen, maar deze keer liep het duidelijk anders. "Normaal gaat die accreditatie heel vlot. Alles deed dat gisterochtend ook uitschijnen. Ik heb gisteren de hele dag gewacht op die accreditatiekaart, maar 's avonds was ze er nog altijd niet.

# data[].attributes.attachment_caption
Patricia Top start zelfplukboerderij Onzen Hof op: "Eén zijn met de natuur is altijd mijn droom geweest"

# data[].attributes.headline
Ecologische zelfplukboerderij voedt tot 50 volwassenen

# data[].attributes.subject
Ecologische zelfplukboerderij voedt tot 50 volwassenen

# data[].attributes.body
Is biolandbouw ecologisch wel verantwoord?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
-

Zelf groenten oogsten zonder ze te moeten telen. Op de ecologische zelfplukboerderij Onzen Hof in Leest kan dat binnenkort. De 46-jarige Patricia Top uit Aartselaar heeft de eerste voorjaarsgroenten geplant. Eind volgende maand kan met oogsten begonnen worden. "Eén zijn met de natuur, dat is altijd mijn droom geweest", zegt de uitbaatster, die de komende weken rondleidingen houdt op het veld in de Grote Heide.

# data[].attributes.attachment_link.title
Patricia Top start zelfplukboerderij Onzen Hof op: "Eén zijn met de natuur is altijd mijn droom geweest"

# data[].attributes.attachment_link.description
Zelf groenten oogsten zonder ze te moeten telen. Op de ecologische zelfplukboerderij Onzen Hof in Leest kan dat binnenkort. De 46-jarige Patricia Top uit Aartselaar heeft de eerste voorjaarsgroenten geplant. Eind volgende maand kan met oogsten begonnen worden.

# data[].attributes.attachment_caption
Ondernemer uit Aartselaar rijdt naar Polen en geeft twee Oekraïense vluchtelingen onderdak

# data[].attributes.headline
Man biedt Oekraiense vrouw en dochter onderdak.

# data[].attributes.subject
Man biedt Oekraiense vrouw en dochter onderdak.

# data[].attributes.body
Grens tussen altruïsme en eigenbelang?

# data[].attributes.attachment_link.title
Ondernemer uit Aartselaar rijdt naar Polen en geeft twee Oekraïense vluchtelingen onderdak

# data[].attributes.attachment_link.description
Ondernemer Marc Pairon uit Aartselaar kon niet bij de pakken blijven zitten en vertrok meteen met zijn auto richting Poolse grens.

# data[].attributes.body
Verkleinen taalachterstand mag niet resulteren in taalapartheid.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Hilde Van den Eynde Illustratie Rhonald Blommestijn

# data[].attributes.attachment_link.title
Helpt een taalbad allochtone kleuters nu wel of niet?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ja, een taalbadjaar helpt. Neen, een taalbadjaar helpt niet. In de discussie over het wegwerken van de taalachterstand bij anderstalige kleuters zijn er me...

# data[].attributes.body
Wanneer geloof zorgzaamheid in de weg staat.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De jongen van 14 die vrijdag dood werd teruggevonden in een huurwoning in Turnhout, was al bijna twee maanden overleden. Dat zegt de advocaat van de vader, Peter Janssens. De jongen voelde zich grieperig, maar was aan de beterhand. Tot zijn gezondheid plots heel snel achteruit ging. Dat er al die tijd niets is ondernomen, zou volgens de advocaat met geloof te maken hebben.

# data[].attributes.attachment_link.title
Teruggevonden 14-jarige in Turnhout lag al bijna 2 maanden dood in bed: "In de hoop dat God nog iets zou kunnen doen"

# data[].attributes.attachment_link.description
De jongen van 14 die vrijdag dood werd teruggevonden in een huurwoning in Turnhout, was al bijna twee maanden overleden. Dat zegt de advocaat van de vader, Peter Janssens. De jongen voelde zich grieperig, maar was aan de beterhand. Tot zijn gezondheid plots heel snel achteruit ging.

# data[].attributes.body
VN-Handvest en internationaal recht zijn onvoldoende om vrede te vrijwaren.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Thomas Van Poecke

'Wat is het nut van een internationale rechtsorde als een despoot met groot militair vertoon een ander land kan binnenvallen en zo veel leed kan veroorzaken?', schrijft Thomas Van Poecke (KU Leuven).

Rook stijgt op uit een Russiche tank die vernield werd door Oekraïense soldaten in Loegansk op 26 februari 2022.

Na de inval van Oekraïne door Rusland overheerst het gevoel dat het internationaal recht en de Verenigde Naties (de VN) tot weinig dienen. Wat is het nut van een internationale rechtsorde als een despoot met groot militair vertoon een ander land kan binnenvallen en zo veel leed kan veroorzaken? Het internationaal recht biedt een antwoord, maar is verre van volmaakt.

Laat het internationaal recht zo'n inval toe?

Het VN-Handvest verbiedt het gebruik van geweld. Hierop zijn maar twee uitzonderingen. Bij bedreiging van de internationale vrede en veiligheid kan de VN-Veiligheidsraad het gebruik van geweld toestaan. Daarvan was hier geen sprake. Dus toen de Russische president Vladimir Poetin zijn aanval op Oekraïne aankondigde, beriep hij zich op die andere uitzondering: het recht op zelfverdediging.

Welk antwoord biedt het internationaal recht op de Russische inval in Oekraïne?

Rusland werd niet aangevallen, dus moest Poetin anders te werk gaan. Hij erkende eerst de zelfverklaarde republieken van Donetsk en Loehansk als onafhankelijke staten en beweerde dat de etnisch Russische bevolking in Oost-Oekraïne het slachtoffer is van genocide. Vervolgens riepen de twee zogezegde staten de hulp in van Rusland, dat zich nu kon beroepen op collectieve zelfverdediging. Alleen zijn Donetsk en Loehansk internationaalrechtelijk gezien geen staten, maar deel van Oekraïne. Zij kunnen het recht op zelfverdediging niet inroepen. De aanval van Rusland was dan ook een daad van agressie, een misdaad onder het internationaal recht.

Wat kunnen andere staten doen?

Poetin misbruikte het internationaal recht op een totaal ongeloofwaardige manier. Regeringsleiders veroordeelden de inval dan ook bijna unaniem en bevestigden dat dit een schending is van de territoriale integriteit van Oekraïne en van het geweldverbod. De EU, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten reageerden meteen met sancties. Bij wijze van tegenmaatregelen kunnen ze daarbij zelfs regels van het internationaal recht, zoals handelsakkoorden, aan de kant schuiven. Dit zolang hun maatregelen proportioneel zijn en Rusland aanzetten om zijn aanval te stoppen. Zo dwingen landen onderling het internationaal recht af.

Oekraïne heeft volgens het VN-Handvest het recht om zichzelf te verdedigen en daarvoor de militaire hulp van andere landen in te roepen. De Oekraïense president Zelenski heeft dit dan ook herhaaldelijk gedaan, met beperkt resultaat. Andere landen hebben het recht om Oekraïne op uitnodiging militair te hulp te schieten, binnen het kader van de NAVO of daarbuiten. NAVO-lidstaten sturen wel wapens maar geen troepen. Dat heeft te maken met politiek eerder dan recht: niemand wil in een gewapend conflict treden met Rusland.

Wat kan de VN doen?

Een daadkrachtig, laat staan militair optreden door de VN is onrealistisch. In de Veiligheidsraad zaten Oekraïne en Rusland afgelopen week nog wel aan dezelfde tafel. De Secretaris-Generaal en leden van de Raad riepen Rusland op om geen geweld te gebruiken. De rol van de Veiligheidsraad is hier echter symbolisch. Rusland heeft als permanent lid van de Raad immers een veto. Het blokkeerde vrijdag een resolutie die de inval veroordeelt en Rusland oproept om zijn troepen terug te trekken. De andere leden van de VN-Veiligheidsraad omzeilden zondag wel het Russisch veto door een 'procedurele' resolutie aan te nemen, waarbij de permanente leden geen veto hebben.

Voor het eerst in 40 jaar riep de Veiligheidsraad een speciale spoedzitting van de Algemene Vergadering van de VN bijeen onder de zogenaamde 'Uniting for Peace'-resolutie van 1950. Die resolutie stamt uit de Koude Oorlog, toen de Sovjet-Unie zijn veto gebruikte tijdens de Koreaanse oorlog. De resolutie stelt dat als de VN-Veiligheidsraad er niet in slaagt de internationale vrede en veiligheid te handhaven door een gebrek aan unanimiteit onder de permanente leden, de Algemene Vergadering aanbevelingen kan doen voor collectieve maatregelen. De Vergadering besprak maandag in spoedzitting een resolutie om de Russische inval te veroordelen.

Mag Rusland burgerdoelwitten aanvallen?

Oekraïne en Rusland moeten het internationaal humanitair recht respecteren. Zij mogen enkel militaire doelwitten aanvallen. Eventuele schade aan burgerdoelwitten en burgerslachtoffers door een aanval mogen nooit excessief zijn in verhouding met het concreet beoogde militair voordeel. Beide landen moeten alle mogelijke voorzorgsmaatregelen nemen om burgerslachtoffers te voorkomen. Ze moeten krijgsgevangenen humaan behandelen. Alle staten moeten de naleving van het humanitair recht opvolgen, samen met het Internationale Rode Kruiscomité, en schendingen veroordelen. Hoewel Rusland voornamelijk militaire doelwitten aanvalt, zijn er al aanwijzingen van gerichte aanvallen op burgers, en dus oorlogsmisdaden.

Welke rechtshoven zijn relevant?

Een proces voor het Internationaal Gerechtshof van de VN in Den Haag wegens agressie kan niet. Dat Hof kan over het algemeen enkel zaken behandelen van landen die zijn rechtsmacht erkennen. Oekraïne en Rusland doen dat niet. In 2017 heeft Oekraïne wel op basis van specifieke verdragen met beperkt succes zaken aangespannen tegen Rusland voor het Hof wegens financiering van terrorisme in Oost-Oekraïne en discriminatie tegen etnische Oekraïners op de Krim. In 2019 verplichtte het VN-Zeerechttribunaal Rusland na het incident in de straat van Kertsj om de gevangengenomen Oekraïense soldaten en schepen vrij te laten. Oekraïne zet zijn zogenaamde ' lawfare' verder.

Zondag kondigde president Zelenski aan dat Oekraïne een nieuwe zaak heeft aangespannen voor het Internationaal Gerechtshof op basis van het Genocideverdrag, omdat Rusland de definitie van genocide misbruikt om zijn aanval te rechtvaardigen. Dat Hof zou nu voorlopige maatregelen kunnen opleggen.

Ukraine has submitted its application against Russia to the ICJ. Russia must be held accountable for manipulating the notion of genocide to justify aggression. We request an urgent decision ordering Russia to cease military activity now and expect trials to start next week.
- Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) February 27, 2022

De Openbare Aanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag, dat individuen kan veroordelen voor internationale misdaden, onderzoekt de situatie in Oekraïne vanaf 2014. Het Strafhof kan Russen en Oekraïners die oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid of genocide plegen in Oekraïne vervolgen. Ook landen die de nodige wetgeving hebben, kunnen plegers van internationale misdaden vervolgen. Beide opties liggen moeilijk, nu Rusland elk proces zal tegenwerken. Poetin zelf heeft vanuit een machtspositie een misdaad van agressie gepleegd door een ander land aan te vallen. Maar het Internationaal Strafhof kan hem daar niet voor vervolgen, nu Rusland geen partij is bij het Hof. Voor nationale rechtbanken van een ander land geniet Poetin als staatshoofd voorlopig immuniteit.

Oekraïne spande ook al verschillende zaken aan tegen Rusland voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens over de situatie in Oost-Oekraïne en de Krim. Dat zou het nu opnieuw kunnen doen, al heeft het Hof in 2021 in een zaak tussen Rusland en Georgië beslist dat het zich niet kan uitspreken over mensenrechtenschendingen tijdens actieve militaire operaties. Het kan dit wel voor schendingen tijdens een meer stabiele bezetting of detentie van individuen.

Weinig tanden

Het internationaal recht biedt met het VN-Handvest, het humanitair recht, het internationaal strafrecht en de mensenrechten een juridisch kader. Jammer genoeg heeft dat kader weinig tanden, vooral wanneer een militaire grootmacht de regels aan zijn laars lapt. Het is in de eerste plaats aan Oekraïne en de rest van de internationale gemeenschap om dit kader af te dwingen op alle mogelijke manieren door het te gebruiken om te reageren op de schendingen die we vandaag zien.
Thomas Van Poecke is doctoraatsonderzoeker bij het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek - Vlaanderen (FWO) en verbonden aan het Instituut voor internationaal recht van de KU Leuven.
Na de inval van Oekraïne door Rusland overheerst het gevoel dat het internationaal recht en de Verenigde Naties (de VN) tot weinig dienen. Wat is het nut van een internationale rechtsorde als een despoot met groot militair vertoon een ander land kan binnenvallen en zo veel leed kan veroorzaken? Het internationaal recht biedt een antwoord, maar is verre van volmaakt.Het VN-Handvest verbiedt het gebruik van geweld. Hierop zijn maar twee uitzonderingen. Bij bedreiging van de internationale vrede en veiligheid kan de VN-Veiligheidsraad het gebruik van geweld toestaan. Daarvan was hier geen sprake. Dus toen de Russische president Vladimir Poetin zijn aanval op Oekraïne aankondigde, beriep hij zich op die andere uitzondering: het recht op zelfverdediging.Rusland werd niet aangevallen, dus moest Poetin anders te werk gaan. Hij erkende eerst de zelfverklaarde republieken van Donetsk en Loehansk als onafhankelijke staten en beweerde dat de etnisch Russische bevolking in Oost-Oekraïne het slachtoffer is van genocide. Vervolgens riepen de twee zogezegde staten de hulp in van Rusland, dat zich nu kon beroepen op collectieve zelfverdediging. Alleen zijn Donetsk en Loehansk internationaalrechtelijk gezien geen staten, maar deel van Oekraïne. Zij kunnen het recht op zelfverdediging niet inroepen. De aanval van Rusland was dan ook een daad van agressie, een misdaad onder het internationaal recht.Poetin misbruikte het internationaal recht op een totaal ongeloofwaardige manier. Regeringsleiders veroordeelden de inval dan ook bijna unaniem en bevestigden dat dit een schending is van de territoriale integriteit van Oekraïne en van het geweldverbod. De EU, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten reageerden meteen met sancties. Bij wijze van tegenmaatregelen kunnen ze daarbij zelfs regels van het internationaal recht, zoals handelsakkoorden, aan de kant schuiven. Dit zolang hun maatregelen proportioneel zijn en Rusland aanzetten om zijn aanval te stoppen. Zo dwingen landen onderling het internationaal recht af.Oekraïne heeft volgens het VN-Handvest het recht om zichzelf te verdedigen en daarvoor de militaire hulp van andere landen in te roepen. De Oekraïense president Zelenski heeft dit dan ook herhaaldelijk gedaan, met beperkt resultaat. Andere landen hebben het recht om Oekraïne op uitnodiging militair te hulp te schieten, binnen het kader van de NAVO of daarbuiten. NAVO-lidstaten sturen wel wapens maar geen troepen. Dat heeft te maken met politiek eerder dan recht: niemand wil in een gewapend conflict treden met Rusland.Een daadkrachtig, laat staan militair optreden door de VN is onrealistisch. In de Veiligheidsraad zaten Oekraïne en Rusland afgelopen week nog wel aan dezelfde tafel. De Secretaris-Generaal en leden van de Raad riepen Rusland op om geen geweld te gebruiken. De rol van de Veiligheidsraad is hier echter symbolisch. Rusland heeft als permanent lid van de Raad immers een veto. Het blokkeerde vrijdag een resolutie die de inval veroordeelt en Rusland oproept om zijn troepen terug te trekken. De andere leden van de VN-Veiligheidsraad omzeilden zondag wel het Russisch veto door een 'procedurele' resolutie aan te nemen, waarbij de permanente leden geen veto hebben.Voor het eerst in 40 jaar riep de Veiligheidsraad een speciale spoedzitting van de Algemene Vergadering van de VN bijeen onder de zogenaamde 'Uniting for Peace'-resolutie van 1950. Die resolutie stamt uit de Koude Oorlog, toen de Sovjet-Unie zijn veto gebruikte tijdens de Koreaanse oorlog. De resolutie stelt dat als de VN-Veiligheidsraad er niet in slaagt de internationale vrede en veiligheid te handhaven door een gebrek aan unanimiteit onder de permanente leden, de Algemene Vergadering aanbevelingen kan doen voor collectieve maatregelen. De Vergadering besprak maandag in spoedzitting een resolutie om de Russische inval te veroordelen.Oekraïne en Rusland moeten het internationaal humanitair recht respecteren. Zij mogen enkel militaire doelwitten aanvallen. Eventuele schade aan burgerdoelwitten en burgerslachtoffers door een aanval mogen nooit excessief zijn in verhouding met het concreet beoogde militair voordeel. Beide landen moeten alle mogelijke voorzorgsmaatregelen nemen om burgerslachtoffers te voorkomen. Ze moeten krijgsgevangenen humaan behandelen. Alle staten moeten de naleving van het humanitair recht opvolgen, samen met het Internationale Rode Kruiscomité, en schendingen veroordelen. Hoewel Rusland voornamelijk militaire doelwitten aanvalt, zijn er al aanwijzingen van gerichte aanvallen op burgers, en dus oorlogsmisdaden.Een proces voor het Internationaal Gerechtshof van de VN in Den Haag wegens agressie kan niet. Dat Hof kan over het algemeen enkel zaken behandelen van landen die zijn rechtsmacht erkennen. Oekraïne en Rusland doen dat niet. In 2017 heeft Oekraïne wel op basis van specifieke verdragen met beperkt succes zaken aangespannen tegen Rusland voor het Hof wegens financiering van terrorisme in Oost-Oekraïne en discriminatie tegen etnische Oekraïners op de Krim. In 2019 verplichtte het VN-Zeerechttribunaal Rusland na het incident in de straat van Kertsj om de gevangengenomen Oekraïense soldaten en schepen vrij te laten. Oekraïne zet zijn zogenaamde 'lawfare' verder. Zondag kondigde president Zelenski aan dat Oekraïne een nieuwe zaak heeft aangespannen voor het Internationaal Gerechtshof op basis van het Genocideverdrag, omdat Rusland de definitie van genocide misbruikt om zijn aanval te rechtvaardigen. Dat Hof zou nu voorlopige maatregelen kunnen opleggen.De Openbare Aanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag, dat individuen kan veroordelen voor internationale misdaden, onderzoekt de situatie in Oekraïne vanaf 2014. Het Strafhof kan Russen en Oekraïners die oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid of genocide plegen in Oekraïne vervolgen. Ook landen die de nodige wetgeving hebben, kunnen plegers van internationale misdaden vervolgen. Beide opties liggen moeilijk, nu Rusland elk proces zal tegenwerken. Poetin zelf heeft vanuit een machtspositie een misdaad van agressie gepleegd door een ander land aan te vallen. Maar het Internationaal Strafhof kan hem daar niet voor vervolgen, nu Rusland geen partij is bij het Hof. Voor nationale rechtbanken van een ander land geniet Poetin als staatshoofd voorlopig immuniteit.Oekraïne spande ook al verschillende zaken aan tegen Rusland voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens over de situatie in Oost-Oekraïne en de Krim. Dat zou het nu opnieuw kunnen doen, al heeft het Hof in 2021 in een zaak tussen Rusland en Georgië beslist dat het zich niet kan uitspreken over mensenrechtenschendingen tijdens actieve militaire operaties. Het kan dit wel voor schendingen tijdens een meer stabiele bezetting of detentie van individuen.Het internationaal recht biedt met het VN-Handvest, het humanitair recht, het internationaal strafrecht en de mensenrechten een juridisch kader. Jammer genoeg heeft dat kader weinig tanden, vooral wanneer een militaire grootmacht de regels aan zijn laars lapt. Het is in de eerste plaats aan Oekraïne en de rest van de internationale gemeenschap om dit kader af te dwingen op alle mogelijke manieren door het te gebruiken om te reageren op de schendingen die we vandaag zien.Thomas Van Poecke is doctoraatsonderzoeker bij het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek - Vlaanderen (FWO) en verbonden aan het Instituut voor internationaal recht van de KU Leuven.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Welk antwoord biedt het internationaal recht op de Russische inval in Oekraïne?'

# data[].attributes.attachment_link.description
Thomas Van Poecke 'Wat is het nut van een internationale rechtsorde als een despoot met groot militair vertoon een ander land kan binnenvallen en zo veel leed kan veroorzaken?', schrijft Thomas Van Poecke (KU Leuven). Na de inval van Oekraïne door Rusland overheerst het gevoel dat het internationaal recht en de Verenigde Naties (de VN) tot weinig dienen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ouderen die een hond bezitten, blijven langer gezond, toont een nieuwe Japanse studie. Maar alleen als die hond hen geregeld het huis uit jaagt. Een kat in...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Factcheckers over huisartsen die 'te snel' ziektebriefjes schrijven, was misleidend en kwalijk, schrijft Frank D'Hanis.

Filosoof en docent (Artevelde Hogeschool).

donderdag 17 februari 2022 om 3.25 uur

# data[].attributes.attachment_link.title
Voortaan bepalen de makers van Factcheckers wel wie ziek is

# data[].attributes.attachment_link.description
De Factcheckers over huisartsen die 'te snel' ziektebriefjes schrijven, was misleidend en kwalijk, schrijft Frank D'Hanis. Filosoof en docent (Artevelde Hogeschool). donderdag 17 februari 2022 om 3.25 uur

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De vijfde editie van Black History Month in ons land viert de kracht van vereniging. De Standaard vroeg vijf Belgen met Afrikaanse roots naar hun kijk op het belang van geschiedenis en gemeenschap.

dinsdag 1 maart 2022 om 10.38 uur

# data[].attributes.attachment_link.title
'Je kunt zwarte mensen niet meer wegdenken uit de Belgische samenleving'

# data[].attributes.attachment_link.description
De vijfde editie van Black History Month in ons land viert de kracht van vereniging. De Standaard vroeg vijf Belgen met Afrikaanse roots naar hun kijk op het belang van geschiedenis en gemeenschap. dinsdag 1 maart 2022 om 10.38 uur