# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bigarren Mundu Gerra

Erlojuaren orratzen noranzkoari jarraituz, goitik eta ezkerretik hasita: Commonwealtheko gudariak, basamortuan; japoniarrak, txinatar zibilak bizirik lurperatzen; sobietar indarrak, neguko erasoaldi batean; japoniar hegazkinak, itsasontzi batetik aireratzeko unean; sobietar indarrak, Berlinen borrokatzen; alemaniar itsaspeko baten aurkako erasoaldia

Data

1939ko irailaren 1a - 1945eko irailaren 2a

Lekua

Europa, Asia, Ozeano Barea,
Mediterraneoa, Afrika eta Ekialde Hurbila

Emaitza

Aliatuen garaipena. Nazio Batuen Erakundearen sortzea

8.000.000 militar
4.000.000 zibil

17.000.000 militar
33.000.000 zibil

Bigarren Mundu Gerra 1939- 1945 urteen artean mundu osoan hedatu zen gerra izan zen. Munduko herrialde gehienek, tartean potentzia handi guztiek, aurkako bi aliantza militar osatu zituzten: Aliatuak eta Ardatza. Gerra osoko egoera sortu zen, zuzenean 30 herrialdetako 100 milioi pertsonari eragin ziona. Parte-hartzaile handienek euren ekonomia, industria eta zientzia gaitasun osoa jarri zuten gerrako esfortzuaren alde, zibilen eta militarren baliabideen arteko muga lausotuz. Gizateriaren historian hildako gehien eragin duen guda izan da, munduko biztanleen % 2 hil baitzen (50 eta 85 milioi pertsona artean), horietako gehienak Sobietar Batasuneko eta Txinako zibilak. Gerra honen barnean sarraskiak, Holokaustoa bezalako genozidioak, bonbardaketa estrategikoak, planifikatutako gosete eta gaixotasunak izan ziren; historian bonba nuklearrak erabili diren gerra bakarra izan da.

Japoniak Asia eta Ozeano Barea kontrolatu nahi zituen, eta gerran zegoen Txinarekin 1937tik, nahiz eta ez zen egon gerra deklarazio formalik Bigarren Mundu Gerra ofizialki 1939ko irailaren 1ean hasi zela esan ohi da, Alemaniak Polonia inbaditu zuenean, Frantziaren eta Erresuma Batuaren gerra deklarazioak ekarri zuena. 1939aren amaieratik 1941eko hasierara, kanpaina eta itun ezberdinen bidez, Alemaniak Europa kontinentalaren zatirik handiena konkistatu zuen, eta Italia eta Japoniarekin batera Ardatza eratu zuen. 1939ko Molotov-Ribbentrop Itunaren ondorioz, Alemaniak eta Sobietar Batasunak Polonia, Finlandia, Errumania eta Estatu baltikoak anexionatu eta banatu zituzten. Ipar Afrika eta Ekialdeko Afrikako kanpainen ostean, eta 1940aren erdialdean Frantziaren erorketarekin, gerrak Europako Ardatzeko potentzien eta Britainiar Inperioaren artean jarraitu zuen. Balkanetako Kanpainak, airez eman zen Ingalaterrako Gudua, Blitza eta Atlantikoko Guduak jarraipena eman zion gerrari. 1941eko ekainaren 22an Ardatzeko potentziek Bizargorri Operazioa abiatu zuten Sobietar Batasuna inbadituz, historia osoan zehar gerra batean egondako eremurik handiena irekiz. Ekialdeko Fronteak Ardatza geldotu zuen, batez ere Alemaniako a, erresistentzia gerra batean sartuz. 1941eko abenduan Japoniak Pearl Harborko erasoa egin zuen Ameriketako Estatu Batuen eta Europar kolonien aurka. Erasoaren ondorioz AEBk gerra deklaratu zion Japoniari, Erresuma Batuaren babesarekin; Europako Ardatzek AEBren aurkako gerra abiatu zuten, Japoniar aliatua babesteko helburuarekin. Japoniak Ozeano Barean arrakasta azkarra izan zuen, kolonia askotatik Europa kenduz; armada lokal askok Japonia babestu zuten dominazio honetatik askatzeko.

Bigarren Mundu Gerrak munduaren egitura politikoa eta soziala guztiz eraldatu zuen. Nazio Batuen Erakundea sortu zen nazioarteko kooperazioa bultzatzeko eta etorkizunean gatazka berriak egotea ekiditeko; Txinak, Frantziak, Sobietar Batasunak, Erresuma Batuak eta Ameriketako Estatu Batuek Nazio Batuen Segurtasun Kontseilua osatu zuten, kide egonkor gisa. SESB eta AEB bilakatu ziren superpotentzia etsai berriak, mende erdi iraun zuen Gerra Hotza piztuz. Europaren suntsiketa erraldoiaren aurrean, euren boterearen gainbehera etorri zen, Afrikaren eta Asiaren deskolonizazioa piztuz. Industria kaltetuta ikusi zuten herrialde gehienek berreskurapen ekonomikoa ikusi zuten. Integrazio politikoa, bereziki Europan, errealitate berri bat izan zen, gerra aurreko etsaitasunetik identitate komun bat sortzeko ahaleginarekin.

Eskuarki, Bigarren Mundu Gerrako azken kausatzat Alemaniak Polonia inbaditzea eta Japoniak Ozeano Bareko hainbat punturi ( AEBei eta kolonia britainiar zein herbeheretarrei) eraso egitea jotzen dira. Nolanahi ere, gerrara eraman zuen bidea luzeagoa izan zen.

Lehen Mundu Gerrak erradikalki aldatu zuen Europako mapa politikoa. Alde batetik, Erdialdeko Inperioen gainbehera eman zen, Austria-Hungaria deseginez, Alemaniar Inperioaren ordez Weimarko Errepublika errepublika sortuz, eta Otomandar Inperioa desegin eta Turkia sortuz. Errusiar Iraultzaren amaieran Urriko Iraultza eman zenean Boltxebikeek hartu zuten boterea Errusian, ondoren Sobietar Batasuna sortuz. Bitartean, Lehen Mundu Gerrako Aliatuek, tartean Frantzia, Belgika, Italia, Errumania edo Grezia, lurraldea irabazi zuten, eta nazio-estatu berriak sortu ziren Europa osoan zehar.

Mundu gerra berri bat ekiditeko, Nazioen Liga sortu zen 1919ko Parisko Bake Biltzarrean. Erakunde honen helburu nagusiak segurtasun kolektiboaren bidez gatazka armatuak ekiditea, desarmatze militar eta nabala eta nazioarteko gatazkak ekiditeko negoziazioa eta arbitrajea ezartzea ziren.

Lehen Mundu Gerraren ostean sentimendu bakezalea orokortu zen arren, irredentismoa eta errebantxismoan oinarritutako nazionalismoak ugaritu ziren Europako hainbat herrialdetan. Sentimendu hau bereziki garrantzitsua izan zen Alemanian. Versaillesko Itunean, herrialde garaileek zigor ekonomiko eta politiko larriak ezarri zituzten herrialde garaituen gainean. Alemanian, jende askoren ustez bidegabekeriak eta umilgarriak izan ziren. Itun horren ondorioz, Alemaniak bere lurraldearen %13 inguru galdu zuen eta itsasoz-haraindiko lurralde guztiak, espresuki debekatu zitzaion beste lurralde batzuk anexionatzea, kalte-ordainak ezarri zitzaizkion eta herrialdeak izan zezakeen armadaren tamaina mugatu zen.. Agintariak zigor horiek arrazoizko egoerara eramaten saiatu ziren arren, 1929ko krakak eragin zuen krisialdia zela medio, ahalegin horiek guztiak alferrikakoak izan ziren.

Alemaniar Inperioa Azaroko Iraultzaren ondorioz desegin zen, gobernu demokratiko bat sortuz, beranduago Weimarko Errepublika gisa ezagutuko zena. Gerra arteko garai honetan errepublika berriaren defendatzaileek aurkari zuzenak izan zituzten ezker politikoan zein eskuin politikoan. Bitartean, Aliatuen parte izan zen Italiak lurralde batzuk eskuratu zituen; hala ere, Italiar nazionalismoa haserre zegoen, Erresuma Batuak eta Frantziak Italia gerran sartzeko egindako promesak ez zirelako bete. 1922 eta 1925 bitartean Benito Mussolinik gidatutako mugimendu Faxistak boterea eskuratu zuen Italian, agenda nazionalista, totalitario eta klase-kolaborazionistarekin, demokrazia ordezkatzailea deseginez, sozialismoaren, ezkerreko alderdien eta liberalen aurkako errepresioa bultzatuz, eta politika espantsionista indartsu batekin, Italia mundu mailako potentzia batean bilakatzeko asmoz, eta Erromatar Inperio Berria proposatuz.

Alemanian, zilegitasun txikiko errepublika horretan, krisialdi ekonomikoan itota, jende askok sistemaren kontrako alderdietara jo zuen. Arrakastatsuena Adolf Hitlerren alderdi nazia ( NSDAP) izan zen. Hitlerrek 1933ko urtarrilaren 30ean hartu zuen boterea Alemanian. ( Nire borroka) liburuan adierazi zuen bezala, bere helburua Versaillesko Ituna iraultzeaz gain, Alemaniarako etorkizun loriatsua eta oparoa lortzea zen. Horretarako, Alemaniaren inguruko lurraldeak (Lebensraum - Bizitzeko tokia) konkistatu eta alemaniar bihurtu nahi zituen.

Adolf Hitlerrek Municheko Putscha egin zuen 1923an gobernua kanporatzeko, baina ez zuen lortu; hamar urte beranduago Alemaniako Kantziler berria izatea lortu zuen. Demokrazia ezeztatu zuen eta Ordena Berria ezarri zuen, arrazan oinarritutako erreforma erradikal bat; laster hasi zen Alemaniaren berrarmatzearekin. Bitartean, Frantziak bere aliantzak segurtatu nahi zituen, eta Italiari baimena eman zion Etiopian esku-hartze osoa izatea, Italiar kolonialismoa areagotuz. Egoera okerrera egin zuen 1935aren hasieran, Sarreko arroaren lurraldea Alemaniarekin legalki batu zenean, Hitlerrek Versaillesko Ituna errefusatu zuenean, bere berrarmatze programa azkartu zuenean eta soldaduzka berriro ere sartu zuenean.

Europan gerra 1939ko irailaren 1ean hasi zen, Alemaniak Poloniari eraso egitean. Hitlerren asmoak Danzig hiri askea (non alemaniarrak eta poloniarrak bizi ziren) menderatzea eta hiri hau Alemaniarekin lotzeko korridorea lortzea izan ziren. Nazioarteko komunitatearen aurrean, mugan aldez aurretik prestatutako gatazka erabili zuen. Irailaren 3an, Erresuma Batuak zein Frantziak gerra deklaratu zioten Alemaniari. Erresuma Batuak itsas blokeoa ezarri arren, ez Londresek ez Parisek ez zuten Alemania inbaditzeko gogo sendorik erakutsi. Frantzia, motel mugituta, Sarren burutu zuen eraso txiki bat. Poloniari laguntzeko troparik ez zuten igorri.

Bitartean, Polonian, armada alemaniarrak Blitzkrieg edo Tximista Gerra burutu zuen. Estrategia militar horretan, hegazkineriak gogor bonbardatu ondoren, lurreko armadak, batez ere gerra-gurdiek, ustekabean egiten du eraso. Alemaniarrek hiri eta gune estrategikoak hartuta, armada poloniarrak, lurraldean sakabanatuta eta elkarrekin bat egin gabe, pixkanaka pixkanaka amore eman zuen. Varsovia irailaren 27an erori zen, eta azken tropa poloniarrak urriaren 6an errenditu ziren.

Horren ostean, 1939- 1940ko neguan Alemaniako armadak biltzen ziren bitartean, Frantziak eta Erresuma Batuak ez zuten erasorik egin. Kazetari batzuek "Phoney war", "Sitzkrieg" edo Gerra Faltsua deitu zioten epe horri, hain eskasa zen buruz buruko borroka.

Italiako armadaren porrota zela medio, Hitlerrek errefortzuak bidali behar izan zituen ipar Afrikara. 1941eko otsailean, Afrika Korps izenpean lehenengo tropa alemaniarrak iritsi ziren Libiara, Erwin Rommel jeneralaren agindupean. Hasiera batean, arerioen erasoen aurrean egoera gordetzeko agindua baino ez zeukan Rommelek. Baina erresistentzia ahula jaso zuela ikusita, erasoari ekin zion, britainiarrak Egiptoko mugaraino eraman arte. Hainbat alferrikako kontraerasoren ostean, abenduaren 18an, britainiarrek Gurutzatu Operazioa ( Operation Crusader) burutu zuten, non udaberrian galdutako lurralde osoa berreskuratu zuten.

Alemaniarren garaipena bizkorra eta zalantzarik gabekoa izan arren, Balkanetako kanpainak bost aste atzeratu zuen Bizargorri Operazioa, Sobietar Batasunaren inbasioa alegia.

Gurutzatu Operazioa zela eta, Afrika Korpsek atzera egin behar izan ostean, bazirudien alemaniarren porrota erabatekoa zela. Nolanahi ere, Ekialde Hurbileko hainbat gatazkak Ipar Afrikatik tropa batzuk eramatera behartu zituzten britainiarrak. Bitartean, Ardatzak hornigai bidaltzeari ekin zion berriro Tripolitik.

Gainera, Bernard Montgomery 8. armada britainiarraren buru izendatu zuten. Urrian iritsita, soldaduen kopuruaren aldetik aliatuen nagusitasuna jadanik agerikoa zen. Urriaren 23tik azaroaren 4 arte El Alamein bataila burutu zen, non aliatuek garaipen osoa eta erabakigarria eskuratu zuten. Afrika Korpsetik geratzen zen apurra Libia eta Tunisia aldera abiatu zen ihesean.

Japoniako Inperioa Asiako Hego-Ekialdean eta Ozeano Barean hedatu zen 1942ko erdialdera arte. Pearl Harboren erasoaren hurrengo sei hilabeteetan ia-ia helburu guztiak lortuta zituzten. Bere itsas armadak aski ongi zirauen eta AEBetako gerraontzi gehienak kaltetuta edo ondoratuta zeuden. Erresuma Batuko zein Herbeheretako itsas armadak ere suntsituta zeuden, eta Australiakoa kaietara itzuliarazia zen. Hala ere, aliatuen armadek hiru eremutan ( Midway, Ginea Berria eta Guadalcanal) geldiarazi zuten.

Bere nagusitasunean konfidaturik, japoniarrek Midway uhartera bidali zuen itsasarmadaren zati bat, AEBei geratzen zitzaizkien gerraontziak borrokara erakartu nahian. Ekainaren 5ean, Japoniako hegazkin-eramile hoberentako lau hondoratu zituzten estatubatuarrek, haietako baten ordainetan. Arrakasta itzel honek Ozeano Bareko fronteari buelta eman zion. AEBetako arma eta gerraontzi ekoizpena Japoniakoa baino askoz boteretsuagoa zen, eta Japoniarrek ez zuten berriro horren alde handia izan.

Ipar Afrikako kanpainia bukatutzat jota, aliatuek Italia inbaditzeko deliberoa hartu zuten. Siziliatik hasita, 1943ko uztailaren 10ean lehenengo tropa britaniarrak eta estatubatuarrak lehorreratu ziren. Hilabete baten buruan irla bere menpe zegoen. Horren aurrean, Vittorio Emanuele III.ak, Italiako erregeak, Mussoliniren atxiloketa agindu zuen, Pietro Badoglio mariskala bere karguan ordezkatzeko. Italiako gobernu berria berehala bake-elkarrizketetan hasi zen aliatuekin, nahiz eta sekretupean gorde ziren Hitlerren beldurrez. Irailaren 3an, Italia ofizialki errenditu zen.

Azaroan, ABEk Tarawako bataila, Ozeano Barean lehen anfibio-eraso ezagutu zuen borroka, irabazi zuten. Bajen kopuru handiak protestak eragin zituen AEBen barnan, lehen bistadizoan garrantzi txikiko irla ñimiño batengatik horrenbeste hildako izatea ez ulertuta. Orduan, aliatuek japoniarren hainbat gotorleku inguratu zituzten hornigaien eta tropa berrien faltak Japoniari amore emanarazi ziolakoan.

Tropa alemaniarren %85-90 Ekialdeko Frontean zegoen, eta VII. Armada eta Panzer V. Armada besterik ezin zuen ekialdetik mugitu aliatuen lehorreratzeari aurre egiteko. Gainera, kostaldean gotorleku andana eraikita zituzten naziek, baina zenbait tokitan amaitu gabe zeuden. Dwight D. Eisenhower buru zuten aliatuek lehorreratzea Calais aldean gertatzekoa zen plana zabaldu zuten. Horrela, 50.000 soldadu alemaniar baino ez zeuden Normandia aldean lehorreratzearen egunean.

Abenduan alemaniarrek kontraerasoa burutu zuten, Bulgeko bataila izenekoa, Anberes hiria berreskuratzeko asmotan, zeren, hala gertatuz gero, aliatuen hornigai-bidaltzea etenda gertatuko litzatekeen eta aliatuen frontea erdibituko litzatekeen. Hasierako garaipenak gorabehera, nazien hegazkineria oso kaltetuta atera zen, eta, urtarrilerako, galdutako lurraldea berreskuratu zuten aliatuek.

Fronteko hegoaldean, Errumaniako armada garaituta, Karlos II. erregeak bakea eskatu zien sobietarrei. Horrean aurrean, naziak erregea hiltzen saiatu ziren. Ekintza horrek Errumania aliatuen aldera eraman zuen, Alemaniari gerra deklaratuta. Aste baten buruan, Bulgaria ere aliatuen aldera igaro zen. Sobietarrek Jugoslaviarantz jo zuten, Belgradera urriaren 15ean iritsirik. Greziak alemaniarren menpe jarraitzen zuen arren, isolaturik ez geratzeko, naziek utzi behar izan zuten.

Apirilean Alemania errenditu zen, Hitler hil eta bi egunetara. Hau eta gero, Japonia izan zen gerran jarraitzen zuen ardatzeko estatu bakarra eta Estatu Batuak hauen kontra jo zuten. Okinawa inbaditu eta gero Estatu Batuetako lehendakariak ikusi zuen Japoniako irlak inbaditzerakoan soldadu asko hilko zirela eta honegatik "" (uraniozkoa) eta "" (plutoniozko) bonba atomikoak jaurti zituen Hiroshima eta Nagasakin. Bitartean Errusiak Mantxuria inbaditu zuen eta Kurilak ere. Hau eta gero Japonia "USS Missouri" gerra-ontzian Japoniako presidentea eta komitiba batek errendizioa sinatu zuen.

"

Askatutako herriek eskubide horiek gauzatzeko behar dituzten baldintzak ezartzeko, hiru gobernuek batera lagunduko diete Europan askatutako estatuetako herriei edo Ardatzaren antzinako sateliteetakoei, behar den beste aldiz eta helburu hauekin:

1. Herrialde barneko bakea ziurtatzea.

2. Kaltetutako herriei laguntzeko premiazko neurriak hartzea.

3. Behin-behineko gobernuak ezartzea (herritarren elementu demokratiko guztiak ordezkaturik egon daitezen) hauteskunde libreen bitartez, herri-borondatearen arabera jokatuko duten gobernuak ahalik eta arinen era daitezen.

4. Beharrezkoa izanez gero, hauteskunde horiek egiten laguntzea. Hiru gobernuek iritzia eskatuko diete Nazio Batuei eta Europako gainerako gobernuei (behin-behinekoei edo besteei), zuzenean dagozkien arazoen kasuetan.

"

Apirilaren 16an Berlinen kontrako azken erasoa hasi zen iparraldetik, ekialdetik eta hegoaldetik, hiria inguratzeko asmotan (ikusi, Berlineko bataila). Defentsa alemaniarra zibilek, horietako asko nerabeek, osatua zen. Auzoz auzo eta kalez kale, pixkanaka pixkanaka hiriburua menderatuz joan ziren. Hitlerrek ihes egiteari uko egin zion, eta, apirilaren 30ean, sobietarrak kale batzuk haratago zeudela, bere buruaz beste egin zuen. Berlin maiatzaren 2an erori zen.

Ozeano Barean zehar erresistentzia gune andana geratu arren, AEBetako komandantziak Japoniako inbasioa azarorako zeukan aurreikusita. Nolanahi ere, Iwo Jiman eta Okinawan aurkitutako aurkaritzak beste plan bat pentsatzera eraman zituen.

Hildakoen kopuruen gaineko estimazio guztiak ez datoz bat, heriotzen gehiengoa dokumentatu ez zelako, baina esan daiteke 60 milioi lagun inguru hil zirela gerra honetan; horietakoak 20 milioi soldaduak eta 40 milioi zibilak ziren. Zibil guztiak armen ondorioz ez ziren hil, izurriteaz, goseteaz edo genozidioaz baizik. Holokaustoko biktimak 12 milioi izatera irits daitezke.

Gatazkan parte hartu zuten herrialde gehienek oso krisialdi ekonomiko larria pairatu behar izan zuten, hain ziren handiak gerra ahaleginak. Batzuk, Alemania esaterako, erabat suntsiturik zegoen.

Alemaniak Austria galdu zuen, 1938ko gertatu baino lehengo mugetara itzuliz. Txekiak eta Eslovakiak estatu bat osatu zuten berriro, oraingo honetan alemaniarrik gabeko Sudeteekin. Izan ere, galdutako lurralde horietatik (Austriatik izan ezik) alemaniar jatorrizko miloika lagun emigratu ziren Alemaniara, agintari berrien beldurrez. Halaber, Alemania okupazioko lau esparrutan zatitu zen, Frantziak, Erresuma Batuak, AEBek eta SESBk banaren gaineko kontrola hartuta. Geroago lehenengo hirurak batu ziren Mendebaldeko Alemania konstituzio-demokrazioa osatzeko. Laugarrena, Ekialdeko Europako zati handiena bezala, SESBen influentzia esparruaren azpian geratu zen, Mendebaldearen isilpeko onarpenarekin.

↑ Txina eta Japoniaren arteko erasoak 1937tik aurrera ohikoak ziren, baina ez zen egon gerra deklarazio formalik Pearl Harborko erasoa gertatu zen arte, 1941ean.

Ikus, gainera

# data[].attributes.attachment_link.title
Bigarren Mundu Gerra - Wikipedia, entziklopedia askea.

# data[].attributes.attachment_link.description
Bigarren Mundu Gerra Erlojuaren orratzen noranzkoari jarraituz, goitik eta ezkerretik hasita: Commonwealtheko gudariak, basamortuan; japoniarrak, txinatar zibilak bizirik lurperatzen; sobietar indarrak, neguko erasoaldi batean; japoniar hegazkinak, itsasontzi batetik aireratzeko unean; sobietar indarrak, Berlinen borrokatzen; alemaniar itsaspeko baten aurkako erasoaldia Data 1939ko irailaren 1a - 1945eko irailaren 2a Lekua Europa, Asia, Ozeano Barea, Mediterraneoa, Afrika eta Ekialde Hurbila Emaitza Aliatuen garaipena.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We would like to thank Crown Family Philanthropies and the Abe and Ida Cooper Foundation for supporting the ongoing work to create content and resources for the Holocaust Encyclopedia. View the list of all donors.

Artículo Destacado

El Holocausto fue la persecución y el asesinato sistemático de aproximadamente seis millones de judíos europeos, organizado y auspiciado por el régimen alemán nazi y sus colaboradores. El Holocausto fue un proceso gradual que tuvo lugar en toda Europa de 1933 a 1945.

Navegar artículos populares

# data[].attributes.attachment_link.description
We would like to thank Crown Family Philanthropies and the Abe and Ida Cooper Foundation for supporting the ongoing work to create content and resources for the Holocaust Encyclopedia. View the list of all donors. Artículo Destacado El Holocausto fue la persecución y el asesinato sistemático de aproximadamente seis millones de judíos europeos, organizado y auspiciado por el régimen alemán nazi y sus colaboradores.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
El Eje

El bando que provocó la guerra estaba formado por las siguientes naciones:

La Alemania nazi, dirigida por Adolf Hitler. Su política expansionista en Europa central y oriental fue una de las causas principales del conflicto.

La Italia fascista, dirigida por Benito Mussolini. Actuó en todo momento como un títere de Alemania. Sus planes de expansión se centraban en el Mediterráneo.

El Japón imperial, cuyo monarca era el emperador Hiro-Hito. Dada la distancia, este país nunca llegó a actuar de forma combinada con sus otros aliados, y desarrolló por su propia cuenta una guerra imperial en el Pacífico, China e Indochina.

Otros aliados: Rumania, Bulgaria, Hungría y Finlandia participaron en la guerra del lado alemán. La España franquista se mantuvo neutral, pero prestó apoyo a la política del Eje en Europa. Otro tanto hizo la llamada Francia de Vichy o área no ocupada del territorio francés.

Blindados alemanes atraviesan Rusia durante el verano de 1941.

Los aliados

El bando aliado, heterogéneo política y militarmente, estuvo formado por los países siguientes:

Francia: derrotada por Alemania en 1940, mantuvo un ejército independiente que operaba desde territorio británico.

Reino Unido: constituyó la principal fuerza aliada en Occidente hasta la entrada en guerra de Estados Unidos. El Imperio británico incluía países, hoy independientes, que participaron en la contienda, como Canadá, India, Australia y Nueva Zelanda, entre otros.

Unión Soviética: entró en la guerra en 1941, tras ser invadida por las fuerzas del Eje. El ejército soviético realizó la mayor parte del esfuerzo bélico contra Alemania hasta el año 1944.

Estados Unidos: su entrada en la guerra, a finales de 1941, cambió radicalmente el desarrollo del conflicto. Mantuvo un doble frente, tanto en Europa como en el Pacífico.

China: para China la Segunda Guerra Mundial empezó en 1937, tras la invasión japonesa. Mantuvo un extenso frente terrestre contra el Imperio nipón hasta la derrota de éste en 1945.

Otros aliados: Polonia, Yugoslavia, Grecia y otros países ocupados por el Eje ofrecieron una resistencia activa que desempeñó un papel muy importante en el triunfo aliado.

El estallido de la guerra

Oficialmente, la Segunda Guerra Mundial comenzó el día 1 de septiembre de 1939, con la invasión alemana y rusa de Polonia. Francia e Inglaterra, que habían firmado un tratado de ayuda militar con Polonia, conminaron a Alemania para que retirara sus tropas. Ante la negativa, el conflicto estalló con todas sus consecuencias.

Para otros países, no obstante, la guerra tuvo un significado distinto:

China lo consideró como una lucha de liberación nacional contra los japoneses y, de hecho, para ellos la guerra empezó dos años antes.

La URSS, como China, trató el conflicto como un enfrentamiento emancipador contra la ocupación alemana y fue denominado "Gran Guerra Patria"; comenzó el 22 de junio de 1941.

La represión en campos de concentración fue una práctica habitual de la Administración alemana en las zonas ocupadas.

Represión y exterminio durante la Segunda Guerra Mundial

La represión y el exterminio de la población civil fueron prácticas comunes de los Ejércitos del Eje en las zonas ocupadas.

Japón realizó matanzas indiscriminadas de civiles en China, Indochina, Filipinas y otras islas del Pacífico bajo su control.

Italia y otros regímenes fascistas aliados de Alemania reprimieron los movimientos opositores por medio de ejecuciones, deportaciones y encarcelamientos arbitrarios.

Alemania superó los limites de la brutalidad. Practicó sistemáticamente:

La represión de los movimientos de resistencia, ejecuciones en masa de combatientes prisioneros y la vulneración de todas las leyes internacionales de guerra.

Una política de exterminio llevada a cabo por el régimen nazi sobre judíos, gitanos y otras minorías raciales, así como sobre izquierdistas y minusválidos.

Al menos seis millones de personas fueron ejecutadas por gaseamiento y otros medios en los campos de concentración nazis.

Fechas clave

1937 Estallido de la guerra chino-japonesa.

1939 Invasión de Polonia. Comienza la Segunda Guerra Mundial en Europa.

1940 Guerra relámpago. Alemania controla toda Europa occidental, salvo el Reino Unido.

1941 Invasión de los Balcanes y la Unión Soviética. Máxima expansión alemana. Guerra en Libia y Egipto. Batallas de Tobruk y El Alamein. Ataque japonés a Pearl Harbor. Estados Unidos entra en la guerra.

1942 Aplicación de la "solución final" contra los judíos.

1943 Rendición alemana en África del Norte. Victoria soviética en Stalingrado. Desembarco de los aliados en Sicilia. Mussolini es destituido.

1944 Desembarco de Normandía. Liberación de Francia.

1945 Conferencia de Yalta entre los dirigentes aliados. Rendición incondicional de Alemania. Bombardeo atómico de Hiroshima y Nagasaki. Rendición incondicional de Japón.

# data[].attributes.attachment_link.description
Entre 1939 y 1945 se desarrollaría el más grande y dramático conflicto bélico de todos los tiempos.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Bortchaz gerlari lothua den populu baten gizona naiz; populu hori biziaren zaintzeko ari da guduka gerla phiztu dutenen kontra". 1942ko abenduaren 11ko Eskualduna aldizkarian egiten du bere buruaren aurkezpena, eta testu bukaeran ageri da egilearen sinadura: "Adolf HITLER". Kepa Altonagak berreskuratu du eskutitza, artxibotik, eta balio dezake Euskaltzaindiak kaleratzen duen Erlea aldizkariaren zortzigarren zenbakiaren nondik norakoa laburtzeko. Izan ere, II. Mundu Gerra da Bernardo Atxaga idazle eta aldizkariaren koordinatzaileak azken zenbakirako hautatu duen gai nagusia. "Agian batzuetan ez gara gogoratzen, baina ez da gure Hegoaldeko historia Iparraldeko historia izan. Iparraldean, esate baterako, naziek beste arrasto bat utzi zuten". Atzerako kontuaren berri ere eman du Atxagak, gainera. Izan ere, azaldu duenez, hamar zenbaki argitaratzea darabil buruan, eta zortzigarrena da oraingoa. " Erlea- ren hamar ale horiek, 1.300 orri inguru horiek izango dira mostra bat, lagin bat erakusten duena zertan zen euskal literatura XXI. mende hasieran". Zehatzago: "Halako urrezko lagin bat izango da".

Hitler zalea zen Xalbat Arotzarena Eskualduna aldizkariko zuzendaria, eta horregatik erabaki zuen alemaniarrak Petain marexalari igorritako eskutitza itzuli eta kaleratzea. Gerra ostean, baina, egoera aldatu eta kontra bueltatu zitzaion naziei agertutako babesa. Aldizkariko orri ertzean dator Altonagaren azalpena: "Gerla amaitutakoan Eskualduna debekatu egin zuten, eta Arotzarena preso hartu eta epaitu". Ez da Hitler, ordea, aldizkarian ageri den nazi bakarra. Tolosako Santa Maria elizatik ohorezko irteeran ageri dituen 1942ko argazki batetik abiatu du testua Joxemari Iturraldek, adibidez, eta Zeraingo auzo apartatu batean naziek espioitzarako erabili zuten baserri batenberri ere ematen du. Irratian Nurembergeko epaiketa entzuten ari zela entzun zuen albistea alemana zekien herritar batek, eta hor aditu esplikazioa. "Irratian entzun zuen Zerain herria aipatzen zutela, eta baita aipamen horren esplikazioa ere: Zerain herrixkan egon zela kokatua Espainiako iparralde osorako espioitza zentro nagusia".
"Denak itoak ziren"
Nazien uniformea jantzita ageri da Gerhard Baehr ere, Legazpin jaio eta euskarari buruzko hainbat lan argitaratu zituen gizona. Itzultzaile aritu zen gerran, baina, errusiarrek Berlin setiatu zutenez, huradefendatzera deitu zuten gerrako azken asteetan, eta hantxe hil zen. Horiez gain, Gregoire Joannategi giderretarrak Dachautik idatzitako testuak ere ekarri dituzte aldizkarira. Gordina haren kontakizuna: "Zer berri zen, eta jakin genuen 30.000 judu eraman zituztela gauaz. Dachauko geltokian aurkituak izan ziren, ezin joanez egon trena batean, 150-nazka metatuak. Bizpahiru salbu, denak itoak ziren". Eneko Bidegain eta Josu Chuecak ere testu bana prestatu dute aldizkarirako. Sachsenhausenera eraman zuten Marie-Jeanne Oltzomendi sararraren ingurukoez aritu da Bidegain, eta hamar argazkiren bitartez kontatu du II. Mundu Gerrak Euskal Herrian utzitako arrastoa Chuecak.

Baserrian jaio, baserrian hil, eta, halere, ohore dominaz beteta ageri da Florentino Goikoetxea aldizkariak bildutako argazkietan. Gerra heroi izan zen aliatuentzat, eta hain zuzen ere gerra heroi horren historia hautatu du Atxagak aldizkariaren zortzigarren zenbakiko elkarrizketa luzerako. "Goikoetxea izan da leienda bat aliatuentzat", azalpen orokorra lehenik, eta datu zehatza ondoren. "Pilotuak pasatzen zituen mugan. 237 pilotu pasa zituen". Elkarrizketa horrez gainera, II. Mundu Gerrarekin lotutako hainbat egileren testuak ere berreskuratu dituzte aldizkarirako. Joan Elizalderenak, Janbattit Dirassarrenak eta Piarres Larzabalenak, kasu.

Literatur sorkuntzarik ere badu aldizkariak: Arantxa Iturberen, Uxue Apaolazaren, Irati Elorrietaren eta Amaia Oleagaren ipuin bana, esaterako, bai eta Joseba Luzuriagak Rene Magritte margolaria abiapuntu hartuta idatzi duen testu bat eta Jose Luis Padron poetaren poema bat ere. Julian Zabalbeascoa euskal jatorriko idazlearen Gernika ipuina ere itzuli dute arduradunek aldizkariko, oso ipuin ona iruditu zitzaielako, eta aldizkarian leku bat egitea erabaki zutelako. Hautatu, eta narrazioak urtero 40.000 lan bildu ohi dituen AEBetako Glimmer Train Very Short Fiction lehiaketako saria irabazi zuela jakin zuten Erlea- koek.
Frontoiak eta astronautak
Omenaldi berezia eskaini diete, bestalde, Leopoldo Maria Panero poetari, Gabriel Aresti idazleari eta Lewis Carroli. Azken euskal argitalpenen inguruko foroa ere badakar aldizkariak, baita erleen inguruko hainbat testu eta elkarrizketa ere. Xabier Idoate izan da azalgilea, baita ilustratzaile nagusia ere, eta hurrengo zenbakiaren nondik norako orokorrak ere aurreratu ditu Atxagak. "Frontoiei eta astronautei buruzkoa izango da".

Bederatzigarren zenbakia azaroan aterako dute, eta 2016ko martxo aldera azkena.

# data[].attributes.attachment_link.description
Bigarren Mundu Gerra da 'Erlea' aldizkariaren zortzigarren zenbakiaren ardatz nagusia

# data[].attributes.attachment_link.title
Gerra, Bigarren Mundu GerraGerra, Bigarren Mundu Gerra

# data[].attributes.attachment_link.description
1939-1945 urteen artean mundu osoan hedatu zen gerra. Parte hartu zuten herriak izan ziren, alde batetik: Alemania, Italia eta Japonia (Ardatza); eta bestetik: Frantzia, Erresuma Batua, Estatu Batuak, Sobietar Batasuna eta Txina (

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Frantziarrak naziei armak entregatzen

Amatatu gabe zeuden Espainiako Gerra Zibilaren txinpartak, gatazka askoz larriagoa hasi zenean: Bigarren Mundu Gerra. Orduan ere, batek baino gehiagok bi gerren arteko lotura azpimarratu zuen. Esate baterako, Espainiako Kanpo ministro izan zen Julio Alvarez del Vayok, honela zioen 1940an argitaratutako La guerra empezó en España liburuan: "Espainiako Errepublikaren porrota, oraingo gerraren abiapuntua izan da". Zuzen ari zen diplomatiko eta politikari espainiarra. Izan ere, 1936-1939ko gerrak Bigarren Mundu Gerraren hainbat osagai aurreratu zituen, eta Espainiako gatazka mundu gerraren entsegutzat jo izan dute historialari askok. Bi gatazka horien arteko lokarri nabarmenetako bat ditugu Pirinioez iparraldera jo zuten milaka errefuxiatuak. Jakina denez, 1936az geroztik frankisten aurrerakadaren ondorioz, erbesteratuen multzoak biderkatu egin ziren, batez ere gerraren amaiera aldean. 1939ko otsailean, frankistek Katalunia hartu ostean, adin eta klase guztietako milaka iheslarik erbestera jo zuten, Perthus, Le Boulou eta La Tour de Carol-eko pasalekuetatik.

Milioi erdi lagun inguru mugaz bestaldera joan zirela uste da. Euskaldunei dagokienez, 40.000 eta 60.000 pertsona izan zirela azaldu ohi da geroago egindako txostenetan. Kopuru horien munta zehatzari buruzko eztabaida aparte lagata, erabat objektiboa eta eztabaida ezina da Frantziako Gobernuak horien guztien aurka politika zehatza erabili zuen. Daladier gobernuburua eta Sarraut Barne ministroa ahalik eta errefuxiatu gehien espainiaratzen saiatu ziren, lehenik kontzentrazio zelaietan barneratuz. Zenbakiak zenbaki, 200.000tik gora lagunek usatu zuten espainaratzearen aukera. Hori dela eta, horientzat kontzentrazio zelai berriak atondu behar izan zituzten agintari frantziarrek, Agden, Bramen, Rivesaltesen... 1938az geroztik indarrean zuten desbideraketa errepresiboari eutsiz. Latzena etortzekoa bazen ere, errepresioaren gogortzea gero eta nabarmenagoa zen Daladierren eta Reynauden agintaldietan, 1938 eta 1940 artean, alegia. Alde batetik, dekretu batzuen bitartez, indesirable edo "zitalen" esparrua zigortu nahi zuten; abanikoa nabarmen zabaldu zuten, judutarrak, komunistak eta beste herrialdetatik iritsitako errefuxiatuak zanpatzeko asmoz. Bestetik, Espainiatik alde egindakoentzat ireki zituzten kontzentrazio esparruak ugaritzeaz gain, hauek gero eta latzagoak bilakatu ziren, bertan egondako askoren testigantzek adierazi duten legez.

Itunen gainetik gerra nagusi

Nazioarteko politikan, 1938ko irailean sinatutako Municheko Itunek argiro azaldu zuten britainiarrak eta frantziarrak Hitlerren aurrean makurtu egin zirela. Horri esker, Alemaniako armada Sudeteen lurraldea eskuratzen hasi zen eta geroxeago Txekoslovakia osoa hartu zuen bere menpe. Hilabete batzuren ondoren, Hitlerrek eta Stalinek adosturikoari jarraituz, Poloniaren zatiketaren txanda iritsi zenean, Bigarren Mundu Gerra hasi zen. Jakina denez, orduan, Frantziak eta Britainia Handiak gerra adierazi zioten Alemaniari. 30 urte eskas pasa ziren Lehen Mundu Gerra amaitu zenetik, eta orduan bezala, Frantzian mobilizazio orokorra jarri zuten indarrean, gudarosteak Iparraldeko mugetara bideratuz.

Hala ere, 1914-1918ko "Batasun Sakratua" ez zen errepikatu 1939-1940ko abagunean, eskuin muturrekoek begi onez ikusten baitzuten bakea Italia eta Alemaniarekiko, baita itun politiko eta militarrak adostea ere. Ozenki zioten De la Rocquek, Ybarnegarayk eta enparauek: "Hobe Hitler, Blum baino". Nahiago zuten eskuin muturreko diktadura -nazien erregimenaren tankerakoa eta ezkertiarren aurkako harresia izanen omen zena-, ezkerren kutsu ñimiñoena izan zezakeen edozein aginte koalizio baino.

Komunistei dagokienez, erabat nahasita eta lotuta gelditu ziren Stalinek eta Hitlerrek gerraren bezperan egindako hitzarmenarekin. Ondorioz, egun batetik bestera, estrategia antifaxista pikutara joan zen. Izan ere, nazismoaren ikur eta buru nagusia, Hitler, euren korrontearen gidari zen Stalinen lagun bihurtu zen, eta ondorioz, ezin zuten Alemaniaren aurkako gerra sostengatu. Gainera, jarrera susmagarri horrekin, aukera galanta eman zioten Frantziako agintariei beren alderdia legez kanpo jartzeko. Eta hilabete beranduago horrela gertatu zen: 1939ko irailaren 27tik aurrera, PCF debekatzeaz gain, militanteak eta buruzagiak "zitalen" esparruan sartu zituzten. Hori dela eta, hexagonoko kartzelak eta kontzentrazio zelaiak komunistez betetzen hasi ziren.

Gerra Bitxitik... Tximista Gerrara

Hala eta guztiz ere, gerra adierazita zegoen arren, hilabete luzez ez zen inolako borroka saiorik izan. Frantziako armada iparraldeko mugetan kokatu ostean, hor gelditu zen mugitu gabe, Maginot lerroaren babesean. Gerra Bitxia deitu zioten borrokarik gabeko gatazka aro horri. Polonian, Norvegian eta Finlandian borrokan ari ziren bitartean, Frantzian, baita Herbeheretan ere, soldaduak aspertu egiten omen ziren adierazitako guduaren zain. Jean-Paul Sartrek berak, fronteko soldadu zenean, zera idatzi zuen: "Sekula ez da izan holako gerra ikustezinik. Faltan sumatzen dut, zeren eta ez badago, zer egiten dut nik hemen?".

Baina barealdi bitxi hori amaitu zen alemaniarrek beren armada indartsua mendebalderantz begira jarri zuten egunean, 1940ko maiatzaren 10ean. Egun horretan borrokarik gabeko gatazka gerra orokor eta azkarra bihurtu zen. Armada naziak buruturiko erasoaldiarekin, Blitzkrieg edo Gerra Tximista abiatu zen eta 40 egunerako kanpaina nahikoa izan zuten Hitlerren soldaduek armada belgikarra zein frantziarra makurrarazteko eta Reichen agintea Berlinetik Hendaiaraino eramateko.

Gerra aspaldidanik aurreikusita zegoen arren -Maginot bezalako defentsa lerroak egin zituzten-, eraso horrek lur jota utzi zituen armada frantziarra, belgikarra eta britainiarra. Maiatzaren 10ean hasitako erasoaldia, ekainaren erdialdean amaitzear zegoen. Dunkerketik milaka soldadu britainiarrek eta frantziarrek alde egin ostean, Wehrmachtek eta Luftwaff ek abiada bizian jo zuten Paris aldera. Milaka frantziarrek ihesari ekin behar izan zioten ahal bezala, 1914-1918ko oroimenak berpiztutako beldurraren eraginez eta Herbeheretan alemaniarrek egindako demasien oihartzunak akuilaturik. Iparraldetik hegoaldera eta ipar-ekialdetik hego-mendebaldera zihoazen herritarrek soldadu saldoak zituzten bidaide, Frantziako armadaren porrotaren lekuko.

Ihesari eman ziotenen artean Gobernua bera zegoen. Paul Reynauden taldeak Parisetik Bordelera jo zuen, eta ondoren, Philippe Petainen agindupean, Vichyra. Izan ere, egoitzaz aldatzeaz gain, Gobernua buruzagiz aldatzera behartu zuen III. Errepublikaren porrot militar-politikoak. Petain Lehen Mundu Gerrako garailea zen eta Espainiako Burgosko enbaxada utzita bueltatu zen Frantziara, militar gisa zer edo zer egiteko. Baina beranduegi izateaz gain, lehen gerran erabilitako defentsa taktikak bera bezain zaharkiturik zeuden; desegokiak eta eskasak ziren erabat, alemaniarren hegazkinerian eta panzer dibisioetan oinarritutako erasoei aurre egiteko. Mugetan eta barne aldean zeuden defentsa-lerroak gainditu ostean, alemaniarrek azkar jo zuten Sedan, Abbeville eta Paris aldera.

1918ko garaileak, 1940ko garaituak

Petainen ekimena dagoeneko ez zen militarra, politikoa baizik. Gudari zegokionez, hexagono frantziarrean dena galduta zegoen eta berak, kapitulazioaren ala armistizioaren arteko eztabaidan, bigarrenaren alde egin zuen. Hainbat politikari prest zeuden borrokari kolonietatik eusteko -Pierres Mendes France, Georges Mandel...- eta militar apur batzuk -De Gaulle nabarmenki- Afrika aldera edo Britainia Handira jo zuten; baina Petain armistizioa adosten hasi zen naziekin. Horrela, Espainiako enbaxadorea zen Jose Felix Lequericaren laguntzaz errendizioa prestatzeko lehen harremanak izan zituen Alemaniako buruzagiekin. Tratu horiek aurrera egin zuten eta laster lortu zituzten lehenengo emaitzak, nazien alde noski. Hitlerrek mendekuaren ozpina dastatzera gonbidatu zituen agintari militar frantziarrak, 1918an Lehen Mundu Gerra amaitzeko erabili zuten tren bagoian sinatzera eraman baitzituen 1940ko bakea. Baina, jakina, orduko galtzaileak orain garaile ziren. Dena den, okerrena ez zen umiliazio hura izan, armistizioan zeuden puntuak halabeharrez onartzea baizik. Frantzia, bere burujabetza erabat galtzeaz gain, Reichen gatibu eta morroi bilakatu zen, nahiz eta Vichyko erregimen xelebreak eskualde librean jarrai. Beraz, Petain, Laval eta Darlanen eskutik hil zen III. Errepublika eta jaio zen Estatu faxistazalea. Britainia Handiari bizkarra eman zioten bitartean, erregimen berriaren funtsa adostu zuten Hitlerrekin eta bere ordezkariekin, Travail, Famille, Patrie lelo faxistan bilduta.

Euskaldunak "Eskual Reicharen" menpe

Egitura politiko-militar eta faxistizazio testuinguru horretan, Espainiatik alde egindako errefuxiatuen aurkako neurriak larriagotu ziren. Lan batailoien bidez kontzentrazio zelaietatik atera zirenak ipar mugetara edo Maginot lerrora bidali zituzten. Alemanen erasoaldia gertatu zenean, gehienak preso egin zituzten. Alsaziatik edo Pikardiatik, nahita nahiez, Mauthausengo bide ezezaguna hartu zuten askok, milaka europar gatiburen patuari jarraituz.

Era berean, gerra frontetik urrun zeuden errefuxiatuek Frantziako erregimen zaharraren azken zartako errepresiboak jasan zituzten, iparraldetik nazien erasoak jotzen zuen bitartean, komunisten, judutarren eta kanpotik iritsitako errefuxiatu guztien aurkako paranoia zabalduz joan baitzen. Eskuin muturrak aspaldidanik erein zuen talde horien aurkako gorrotoa lege bilakatu zen. Hori zela eta, sarekadak eta atxiloketak ugaritu ziren errefuxiatuak zeuden eskualde orotan. Ipar Euskal Herrian, esate baterako, bertako diputatua zen Jean Ybarnegarayk indar handiz hauspotu zituen erbesteratuen aurkako neurriak. Parlamentuan zein komunikabideetan, frankisten mezulari oldarkorrena izan zen, Lequerica enbaxadore frankistak eskatzen zuena gauza zedin: erbesteratuak atxilotzea. Jakinaren gainean egonen zen Ybarnegaray garaztarra, 1940ko maiatzaren erdialdean, inolako lotsarik gabe, aldarrikatu zuenean errefuxiatuak kontzentrazio zelaietara edo Espainaira deportatuak izanen zirela. Izan ere, egun batzuk geroago, horrelako neurriak hasi ziren hartzen erbesteratuen aurka. Ligue Internationale des Amis des Basques-en egoitza ixteaz gain, hainbat lantokitatik kanporatuak izan ziren -Breguet-etik, esate baterako-. Larriena, maiatzaren 25etik aurrera egindako atxiloketa masiboak izan ziren. Oloruen, La Roseraieko ospitalean, Donibane Lohitzunen, Baionan, Hendaian, baita Landatako herrietan ere, errefuxiatu asko atxilotu -800 inguru- eta Gurseko kontzentrazio zelaira eraman zituzten Frantziako jendarmeek. 1936ko Irungo exodoa gertatu zenetik Ybarnegarayk eskatzen zituen errefuxiatuen aurkako neurri errepresibo orokorrak egia bihurtu ziren frankisten pozerako. Izan ere, Frantziako Gobernuak Francorena onetsi zuenetik, horrelako erabakiak etengabe eskatzen ari ziren azken hauek.

Baina ekimen errepresibo horren oinarrian nolabaiteko porrota ere bazegoen. Reynauden Gobernuak armada nazia geldiarazteko zuen ezintasunaren ondorioa izan zen gorrien aurkako ehiza bultzatzea; porrot militarrak erregimenaren kolapsoa ekarri zuen. Hori dela eta, alemaniarrek Petainen aldekoei armistizioa sinarazi zieten bitartean, France libre-ren partaide apurrak hexagonotik alde egiten saiatu ziren. Esate baterako, Espainiako errefuxiatuak 1939an Ameriketara joateko erabilitako hainbat barkuk - Massilia izenekoa, adibidez-, 80 diputatu eta goi mailako politikari inguru hartu zituzten Bordelen, naziengandik alde egiteko eta Frantziako kolonietatik nola edo hala borrokari eusteko asmoz.

Euskaldun ugarik, Iparraldeko zein Hegoaldeko, Britainia Handira jo zuen beste itsas portuetatik -Donibane Lohitzunetik batez ere-, Kelso, Tsratt eta Ettrick bezalako ontzietan. Ekainaren 20 eta 24 artean gertatu zen hori, naziak Euskal Herriratu baino hiru egun lehenago. Hilaren 27an, Baionatik eta Miarritzetik desfilatu ostean, Wehrmachteko soldaduek bat egin zuten Hendaiako mugan beren aliatu frankistekin. Armistizioak erabakitakoaren ondorioz, Vichyren eta Alemaniaren menpe zeuden lurraldeen arteko muga-lerroak Ipar Euskal Herria ere goitik behera zatitzen zuen. Donapaleutik Arnegiraino zihoan marrak Lapurdi osoa eta Nafarroa Behereko puska bat nazien menpe utzi zuen. Eskualde horretako ekialdea eta Zuberoa, aldiz, Vichyren pean gelditu ziren. Baina 1940ko abagunean, egoera oso berdintsuak ziren lerro muga horren bi aldeetan: Vichy zaleen collaborationismoa k berdintzen zuen nazien menpe zeudenen egoera, eta makien zein erresistentziaren ekimenak oraindik antolatu gabe zeuden. 1940an beraz, Eskual Herriak, Eskual Reicha zirudien.

# data[].attributes.attachment_link.description
Gerra zibiletik ihes egindakoek gerra handiagoa topatu zuten mugaz bestaldean. 1940ko udaberrian alemanek Frantzia osoa okupatu eta zatitu zuten, eta itsasontzia hartzeko zoria izan ez zuenak,

# data[].attributes.headline
Wikiwand-Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian

# data[].attributes.subject
Wikiwand-Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bigarren Mundu Gerrak hainbat arlo eta neurri desberdinetan izan zuen eragina Euskal Herrian. 1939ko irailaren 3an Frantziak Alemania naziari gerra deklaratuz geroztik Ipar Euskal Herria gudan murgildu zen, bete-betean. Espainian, haatik, Gerra Zibila amaitu berria zen eta Bigarren Mundu Gerra hasi zenean Hego Euskal Herriko herritar asko Iparraldean zein Frantzian erbesteratuta zegoen. Euskal ume askok, berriz, deserriko bidea hartu zuen itsasontzi bidez 1937ko udaberrian eta, orain, Bigarren Mundu Gerrak harrapatuta zeuzkan, familiatik urrun.

Frantziako euskal lurraldeetako biztanle kontserbadoreek ez zuten begi onez ikusi, oro har, erbesteratu horien etorrera, eta tentsioak sortu ziren bertako euskal ordezkariekin, bereziki Jean Ibarnegarai, Bigarren Mundu Gudan Vichyko erregimenaren aldekoa izango zen nafar diputatuarekin. Bigarren Mundu Guda hastear zegoela, Gurseko esparrua eraiki zen hegoaldeko euskal errefuxiatuei aterpe emateko, Zuberoko mugaz justu kanpora.

1940ko ekainaren 22ko Frantzia eta Alemaniaren arteko armistizioaren ondorioz, Ipar Euskal Herria bitan zatituta geratu zen: alemaniarren armadaren okupazioko eremua Donibane Garazitik eta Donapaleutik mendebaldera, eta Vichyko gobernuaren kontrolpean herri horietatik ekialdera. Gehienek aurreko mundu gerraren segidatzat zuten Mundu Gerra berri hau, eta Zuberoako bortuetan makia antolatu zen. Espainiako Gerra Zibileko euskal iheslari batzuk, Eusko Gudarostearen hondarren inguruan, alemaniarren kontra borrokatu ziren, Aliatuekin elkar hartuta alemaniarrei irabaziz gero Franco jeneralaren diktadura ere botako zutelako esperantzaz. Aipagarria da, alde horretatik, pilotu aliatuak erreskatatu eta erresistentziako kideak aterpetzeko Cométe sarean zenbait herritarrek izan zuten partaidetza.

Beste asko, gudan zebiltzan herrialde nagusien armadetan borrokatu ziren, frantses, estatubatuar, britainiar, espainiar edota sobietarrekin batera. Kontrako aldean, euskal herritar batzuek Dibisio Urdinean parte hartu zuten espainiar militarrekin edo frantziar kolaborazionismoarekin.

Aliatuen garaipenak, baina, ezusteko etsipena zabaldu zuen askoren artean gerraostean, Estatu Batuen Gerra Hotzeko estrategia antikomunistak Espainiako diktaduraren iraupena babestu zuenean.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wikiwand - Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian

# data[].attributes.attachment_link.description
Bigarren Mundu Gerrak hainbat arlo eta neurri desberdinetan izan zuen eragina Euskal Herrian. 1939ko irailaren 3an Frantziak Alemania naziari gerra deklaratuz geroztik Ipar Euskal Herria gudan murgildu zen, bete-betean. Espainian, haatik, Gerra Zibila amaitu berria zen eta Bigarren Mundu Gerra hasi zenean Hego Euskal Herriko herritar asko Iparraldean zein Frantzian erbesteratuta zegoen.

# data[].attributes.attachment_link.title
La Segunda Guerra Mundial en Europa 1939-1941

# data[].attributes.attachment_link.description
La Segunda Guerra Mundial en Europa 1939-1941

# data[].attributes.attachment_link.title
🪂BIGARREN MUNDU GERRA🤠 Lehen atala - GGZZ GEOGRAFIA HISTORIA euskara GUERRA MUNDIAL WW2 SGM IIGM

# data[].attributes.attachment_link.title
🪂BIGARREN MUNDU GERRA🤠 Bigarren atala - GGZZ GEOGRAFIA HISTORIA euskara GUERRA MUNDIAL WW2 SGM IIGM

# data[].attributes.attachment_link.title
La Segunda Guerra Mundial - Historia y resumen en mapas

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
𝐶𝑜𝑛𝑠𝑒𝑟𝑣𝑎𝑛𝑑𝑜 𝑙𝑎 𝐿𝑖𝑏𝑒𝑟𝑡𝑎𝑑

# data[].attributes.attachment_link.title
Día por Día de la Segunda Guerra Mundial en Europa (Mapa 1939-1945) ☑️

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
La Segunda Guerra Mundial ha sido, posiblemente, el conflicto bélico más mortífero de la historia y el que contó con la participación de un mayor número de contendientes, divididos en dos bandos: los Aliados y las potencias del Eje. Cuando concluyó, en 1945, el balance final fue terrorífico: millones de muertos en todo el mundo, entre soldados y población civil, y una Europa arrasada por las bombas, donde el hambre, la miseria y la destrucción hicieron mella en los agotados supervivientes. Ocurrió lo mismo en Japón, uno de los principales aliados de Alemania. El país del Sol Naciente, tras su cruento enfrentamiento con Estados Unidos en la guerra del Pacífico, tuvo que sufrir el bombardeo de sus principales ciudades y la detonación de dos letales bombas atómicas de Hiroshima y Nagasaki.

Bombardeos aéreos, invasiones por tierra, mar y aire, batallas campales, asedios, enfrentamientos cuerpo a cuerpo, el hundimiento de flotas enteras provocado por potentes torpedos (sobre todo los lanzados por los temibles submarinos alemanes U-Boot)... La Segunda Guerra Mundial fue el marco en el cual se sucedieron todo tipo de escenarios bélicos, a cual más demoledor. Para comprender mejor el devenir de todos estos decisivos acontecimientos, en este artículo se muestra una serie de mapas explicativos que detallan algunos de los momentos estelares de una contienda a escala global que cambiaría para siempre el orden mundial y marcaría el curso de la historia.

# data[].attributes.attachment_link.title
La Segunda Guerra Mundial explicada en mapas

# data[].attributes.attachment_link.description
Existen muchos relatos relacionados con la Segunda Guerra Mundial pero, sin lugar a dudas, uno de los más efectivos y que mejor quedan grabados en la memoria, son las imágenes. A través de distintos mapas te mostramos el desarrollo del conflicto bélico que marcó el siglo XX.